This is a reproduction of a library book that was digitized
by Google as part of an ongoing effort to preserve the
information in books and make it universally accessible.

Google" books

https://books.google.com

This is a reproduction of a library book that was digitized
by Google as part of an ongoing effort to preserve the
information in books and make it universally accessible.

Google" books

https://books.google.com

Digitized by

Digitized by v^ooQie

Digitized by v^ooQie

Digitized by

Google

Digitized by v^ooQie

Digitized by v^ooQie

Digitized by v^ooQie

Digitized by v^ooQie

PORTVGALIAE

HONWEWA HISTORICA

Digitized by

Digitized by

Googl

PORTYG ALIAE

MONVMENTA

HISTORICA

A SAECVLO OCTAVO POST CHRISTVM VSQVE AD QVINTVMDECIMVM

IVSSV ACADEMIAE SCIEATIARVM OLISIPOBIS

EDITA

SCRIPTORES
VOLYMEN I

OLISIPONE

TYPIS ACADEMICIS

M DCCC LVI

vA 5A

vvjs

Digitized by Y-OOQie

Digitized by

Google

^Scientiarum historicarum ho¬
dierno permotae splendore, ma-
gnoque in hoc, vel etiam in su¬
periori saeculo, incremento, ple-
raeque Europae nationes, pris¬
cas suae quaeque gentis origi¬
nes perquirendi ardore, vetus¬
ta temporum monumenta pan¬
dere, et tamquam in magna hor¬
rea ingentem colligere messem
anxie, maximisque impensis e-
nituntur. In lucem itaque pro¬
deunt chronica, narrationes, his¬
toriae, leges, publica privata-
que diplomata, partim antiqui¬
tus mandata typis, partim non¬
dum edita, tum in amplissimas
collectiones, tum in singularia
redacta volumina* Repertaque
iam hucusque ignota documen¬
ta, in tabulariis, bibliothecis,
scriniisque amissa, detersis nunc

M.U. Tom. I.

No meio do progresso dos es-
tudos historicos neste seculo, e

ainda no antecedente, a maior

$

parte das na^oes da Europa tem
procurado com grandes esfor-
^os e a custa de avultadas des-
pezas colligir em vastos reposi-
torios os monumentos das suas
epochas anteriores. Chronicas,
rela<joes, memorias, legisla^ao,
diplomas publicos e privados,
tanto impressos como ineditos,
tem visto a luz publica, forman¬
do collecQoes completas ou dis-
tribuidos em corpos separados.
Estao-se desenterrando diaria-
mente do po das bibliothecas e
dos archivos monumentos des-
conhecidos, que vem modificar
completamente muitas opinioes
historicas, corrigir outras, e con-
firmar definitivamente outras.

Digitized by v^ooQie

VI

tandem saeculorum pulvere et
tinea, permultas historicas nar¬
rationes, scriptorumque iudicia
et opiniones aut penitus immu¬
tant, aut corrigunt, verumque
ubicunque confirmant. Certis
denique historica critice funda¬
mentis suffulta, recteque vetus¬
ta facta perpendens, historiam
ad veram erigit scientiam, quae
hominum praesens, futurum¬
que genus, non in sterilis sa¬
pientiae gloriam, sed in frugi¬
feram certamque ducit doctri¬
nam, in omnis exempli salubri¬
bus antiquitatis documentis po¬
sitam.

Patrio igitur amore flagrans,
aliorumque populorum, haec
aemulantium studia, exemplo
excitata Regia Scientiarum Oli-
siponensis Academia suam item
patriam exoptavit antiquorum
locupletare monumentorum e-
ditione, ad illarum editionum
instar, quas Germania, Gallia,
Anglia, Italiaque iam vulgave¬
re, et nunc etiam vulgare sata¬
gunt. Academici ideo illi, in his¬
toriae et antiquitatum studiis
praecipue versati, tantae, ut par
erat, molis operi ex Academiae
consulto strenue accincti sunt;
operisque tam ingentis efforma-

Por este meio a critica, exerci-
da severa e imparcialmente so-
bre elementos seguros, pode a-
preciar bem o valor dos factos,
tornando-se assim exequivel re-
duzir a historia a urna verdadei-
ra sciencia, que habilite o pre-
sente e o futuro para tirarem
vantagem das lic^oes do passa-
do.

Movida por amor da patria e
por urna nobre emula^ao, a Aca¬
demia Real das Sciencias de
Lisboa quiz dotar o seu paiz de
urna collec^ao analoga as que
successivamente se tem publi-
cado e continuam a publicar em
Alemanha, em Fran§a, em ln-
glaterra, em Italia e em outras
partes. Os membros da Secijao
d Historia e Antiguidades da
mesma Academia foram, como
era razao, encarregados espe-
cialmente dos largos trabalhos
que tao vasta empreza exigia.
Approvado pela Classe das Sci¬
encias Moraes e Politicas, e de

Digitized by AjOOQle

VII

tio, sive methodus, peragendi,
statim Classi Scientiarum Mo¬
ralium, Litteraturaeque ab uno
ex eius sociis ad examen pro¬
posita , postquam ibi probata
fuit, similiter a regio Adminis¬
tro, ad quem res pertinebat, lau¬
datis Academiae conatibus, pro¬
batur, executionique mandan¬
dam decretum fuit. Haec effor-
matio, seu programma, non o-
peris tantum litterariam metho¬
dum ; sed etiam rationem et or¬
dinem, quibus monumenta il¬
la colligenda essent, indicabat:
Classis tamen haec litterariam
methodum, cum utilitas aut ne¬
cessitas suaderet, modificandi
arbitrium servabat. Program¬
matis, quod super monumento¬
rum editione Academia proba¬
vit, aliquot capita referre expe¬
dit.

I. Historiae et Antiquitatum
Classis monumenta Portugaliae
historica medii aevi, a saeculo
VIII. ad XV. finem, iam in lu¬
cem edere properabit.

II. Collectio haec in tres ma¬
gnas divisa erit Partes: — A —
Monumenta res gestas narran-

Litteratura, o plano da obra,
que fora offerecido por um dos
seus membros, foi submettido
ao Governo, que lhe deu a sua
sancio, louvando o pensamen-
to da Academia. Esse plano a-
brangia nao so o desenho litte¬
rario da empreza, mas tambem
indicaQoes sobre o modo practi-
co de colligir os monumentos
que della deviam ser objecto.
Quanto, porem, ao primeiro
ponto, a Classe reservava a fa-
culdade de modificar o seu pro¬
gramma, se posteriormente se
julgasse necessario ou util alte-
ra-lo. Eis os artigos delle rela¬
tivos a ordem da publicagao:

Art.° l.° A Sec^ao de Historia
e Antiguidades come^ara sem
perda de tempo apreparar a pu-
blica^ao dos Monumentos His¬
toricos de Portugal durante a
idade media, abrangendo o pe¬
riodo decorrido desde o VIII.°
seculo ate o fim do XV.°

Art.° 2.° Esta collec^ao con-
tera tres grandes Divisoes: —
A—Monumentos Narrativos —

Digitized by A^OOQle

tia: — B— Leges, Iurisquepru-
dentia: —C— Diplomata, Acta¬
que publica et privata. Monu¬
menta haec in lucem ita eden¬
da sunt, ut quaelibet magnarum
trium Di visionum, tamquam sin¬
gulare membrum consistens, in¬
tegrum cum caeteris, eadem
methodo, et sub eodem titulo
consentiens perficiet corpus; et
hoc modo cuiusvis Divisionis si¬
ve volumen, sive fasciculus ty¬
pis seorsum mandari poterit,
dummodo quaevis Divisio, in
exponendis monumentis, sae¬
culorum ordinem, annorumque
successionem in unoquoque sae¬
culo , quantum possibile erit,
servet.

III. Prima Divisio omnes his¬
toricas narrationes comprehen¬
det , tam magna, quam parva
chronica, necrologia, sancto¬
rum, illustriumque virorum vi¬
tas, unius, aut plurium even¬
tuum notitias, inscriptiones de¬
nique , quibus suae aetatis res
gestae dilucidentur. Huiusmo-
di monumentorum ad tempora
ultra saeculum XII. spectan¬
tium, quae iam evulgata fue¬
rint, quaeque aliquot vix refe¬
rant huius regionis eventus,
qua Portugaliae postea porrecti

B—Legisla^ao e Jurispruden-
cia — C—Diplomas e Actos Pu¬
blicos e Privados. A publica^ao
sera feita de modo que cadauma
destas Divisoes constitua um
corpo sobre si, mas ligados todos
por um systema e titulo com-
mum, podendo imprimir-se um
volume ou um fasciculo de cada
Divisao, sem dependencia das
outras. Seguir-se-ha,todavia,em
cada urna dellas a ordem dos se-
culos a que se referir qualquer
monumento, e dentro de cada
seculo, quanto for possivel, a
ordem chronologica.

Art.° 3.° A primeira Divisao
deve abranger todo o genero de
narrativas historicas, quer sejam
pequenos chronicons, ou chro¬
nicas mais extensas, quer sejam
obituarios, biographias, agio-
graphias, quer rela^oes avulsas
d’um ou mais successos; quer fi-
nalmente inscrip^des, que por
algum modo esclaregam a his¬
toria do paiz naquellas epochas.
Os monumentos historicos de
qualquer das especies preceden-
tes, que se referirem a tempos
anteriores ao seculo XII. 0 , que

Digitized by A^ooQie

IX

sunt fines, excerpta tantum ty¬
pis nunc mandanda erunt; quod
pari modo faciendum erit, dum
de exterorum populorum chro¬
nicis, historicisque narrationi¬
bus agatur, in quibus aliquid ad
nostras res spectans narretur.

IY. Secunda Divisio tribus
constabit membris:

1. Civiles leges generales, i-
temque generale, sive univer¬
sae civitatis, consuetudinarium
ius.

2. Locorum leges, consuetu-
dinariumque ius, municipia ins¬
tituentes chartas amplectens, si¬
ve forales , privilegia illis addi¬
ta, consuetudines, decreta, pri¬
vata denique municipalia statu¬
ta.

3. Leges peregrinae, iuris-
queperitorum sententiae, exe-
cutioni in Portugalia, quasi sub¬
sidiarium ius, mandatae.

Y. Haec tertia Divisio inqua-
tuor membra hoc subdividetur
modo:

M.H. Tom. I.

ja se achem publicados pela im-
pressao, e que so parcialmente
respeitarem a successos occorri-
dos nos territorios em que veio
a constituir-se a Na$ao Portu-
gueza, devem publicar-se uni-
camente em extracto. o mes-
mo systema se adoptara, quan¬
to as chronicas e narrativas his¬
toricas estrangeiras do seculo
XII.°, e dos seguintes, que con-
tenham noticias relativas a Por-
tugal.

Art.° 4.° A segunda Divisao
constara de tres Secedes:

l. a Leis civis geraes, edirei-
to consuetudinario geral.

2/ Leis locaes, e direito con¬
suetudinario local, abrangendo
as cartas constitutivas dos muni-
cipios, ou foraes, no sentido res¬
tricto desta palavra, os actos ad-
dicionaes a elles, e os costumes
e degredos ( decreta ;) ou posturas
municipaes.

3. a Leis e jurisprudencia es¬
trangeiras adoptadas para uso
interno, como direito subsidia¬
rio.

Art. 5.° A terceira Divisao
subdividir-se-ha em quatro se-
c^oes :

%

Digitized by

Google

X

1. Publica super regni regi¬
mine acta, comitiorumque, sive
magnatum populique conven¬
tuum, inquisitiones, statutaque
ad commercium, reique publi¬
cae regimen spectantia; omnia
praeterea documenta illa, quae
hodierno nomine statistica ap¬
pellantur.

2. Diplomata cuiusvis conven¬
tionis inter Portugaliam alios-
que populos, foedera scilicet,
pactiones, pontificia rescripta,
bullae, pacta conventa, omnia
tandem nunc diplomatica dicta.

3. Publica acta, regiaque di¬
plomata, quae ad privatorum at¬
tinent negotia, sive de singulis
personis, sive de personarum
communitatibus agatur; de do¬
nationibus, aliisque conventio¬
nibus inter reges privatosque si¬
bi subditos actis, iuraque data,
seu ut vocant, sententiae , pro tri¬
bunalibus, aut a iudicibus.

4. Privata monumenta, eta-
cta, privatorum inter se conven¬
ta, epistolae, rerumque domes¬
ticarum, et negotiorum procu¬
randorum , memoriae, quae
suae aetatis socialis vitae noti¬
tiam aliquam praebeant.

Historiae et Antiquitatum

1. a Actos publicos pertencen-
tes ao govemo doReino, deven-
do entrar nesta categoria as
actas das cortes, as inquiri^oes,
as providencias fiscaes e admi¬
nistrativas, e os documentos es-
tatisticos.

2. ‘ Diplomas respectivos as
relaQoes externas dopaiz, abran-
gendo tractados, conven^oes,
bullas e rescriptos papaes, cor-
respondencias diplomaticas etc.

3. * Actos publicos e diplomas
regios com objecto singular, e
relativos acorpora^oes ou indi¬
viduos, abrangendo doa^oes e
outros contractos entre o rei e
os subditos, senten$as de tribu-
naes e magistrados etc.

4.* Actos e monumentos pri-
vados, contendo contractos par¬
ticulares , correspondencias e-
pistolares, memorias puramen-
te domesticas, registos e notas
d’economia privada, que pos-
sam illustrar a historia politica
e social do paiz.

Um dos membros daSec^ao

Digitized by A^ooQie

XI

Classis unus ex sociis, probato
hoc programmate, statim tabu¬
laria, bibliothecas, archiva, scri¬
niaque huius regni perquiren¬
di^ omniumque monumento¬
rum supra XIV. saeculum no¬
titiam, cognitionemque acqui¬
rendi accepit munus: in poste¬
rum huiusce, sequentiumque
saeculorum monumenta simili¬
ter prescrutari Regia Academia
differens, socium illum in pu¬
blico tabulario. Torre do Tombo ,
refertissimo fortasse inter Eu¬
ropae tabularia, opus suum per¬
sequendi occasionem adripere
statuit, dum ab itineribus in pro¬
vincias abstineret, tempusque
iterum proficiscendi exspecta¬
ret. Indeffessa haec per duos an¬
nos perquisitio monstravit, ma¬
ximum , praeterque omnium
exspectationem, monumento¬
rum per varia nostri regni loca
superesse numerum: et quam¬
vis exterorum saepe hostium,
civiumque nuper nostrorum,
quod miserabilius est, iterata
bella, et strages experti esse¬
mus, ut non loquamur de incu¬
ria eorum, quibus haec antiqui¬
tatis monumenta custodienda
tradita fuerant; varii tamen ge¬
neris tam abundans numerus,

d’Historia e Archeologia foi
desde logo encarregado de exa-
minar os archivos e bibliothe¬
cas do reino e de verificar a ex-
istencia de todos os documen-
tos e memorias anteriores ao se-
culo*XIV.°, que ahi existissem,
reservando a Academia para de-
pois o instituir novas indaga-
^oes acerca dos documentos des-
te e do seguinte seculo, deven-
do o seu commissario nos inter-
vallos das viagens nas provincias
fazer um trabalho analogo no
archivo geral do reino (Torre
do Tombo), um dos mais abun¬
dantes da Europa. Durante dous
annos estes exames, conduzidos
com vigor, deram em resultado
saber-se, que, apesar dos estra-
gos e perdas causadas por inva-
soes estrangeiras, e pelas per¬
turbares e guerras civis que
tem agitado Portugal nestes ul¬
timos tempos (sem falar no des-
leixo das corporabo es ou indivi¬
duos a cuja guarda estavam con-
fiados esses thesouros histori¬
cos), ainda existem em diversas
partes do reino muitos milha-
res de monumentos de diversas
especies nos proprios originaes,
ou em copias coevas, ou final-
mente em registos antigos e au-

*

Digitized by A^OOQle

aut autographorum, aut eius¬
dem aetatis apographorum, et
etiam in antiquis regestis au¬
thentice descriptorum inventus
est, ut supra duodecim millia
dinumerentur illa tantum mo¬
numenta, quae XIV. saeculum
praecedunt. Magna autem ho¬
rum documentorum copia, si¬
mul et alia in publico tabulario
Torre do Tombo iam collecta, et
ordinata, non nostrae modo re¬
gionis, sed universarum Hispa-
niarum historiae, a saeculo IX.
ad medii aevi finem, magnam
rerum gestarum notitiam prae¬
bitura sunt.

Tot ergo monumentorum
millibus hac velut universali
recentione inventis, Classis il¬
la academica Scientiarum Mo¬
ralium , Politicarum, Littera¬
turaeque consilium, sive pro¬
gramma, operis sui, nunc tan¬
tarum divitiarum, rerumque va¬
rietate tam mirifice aucti, par-
tim immutare necesse habuit.
Divisio rerum primitiva, divi¬
sionumque partitiones maxi¬
me nunc obstabant, ne monu¬
menta edi coepissent, quae ta¬
men mora universae displice¬
bat Academiae: omnia, neces¬
se erat, nota colligere monu-

thenticos, excedendo a doze mil
os anteriores ao seculo XIV.°;
monumentos que, com os do Ar¬
chivo da Torre do Tombo, sub-
ministram importantes materias
para a historia nacional, e ain-
da para a do resto da Hespanha
desde o IX.° seculo ate o fim
da idade media.

O resultado deste como re-
censeamento geral excedia a ex-
pecta^ao da Classe de Sciencias
Moraes, Politicas e de Littera¬
tura, e compellia-a a fazer algu-
mas alterabo es no plano da in-
tentada obra. As multiplicadas
subdivisdes das materias eram
um obstaculo invencivel a que
se comegasse a publicagao com
a brevidade que a Academia de-
sejava. Seria necessario primei-
ro reunir todos os monumentos
de cuja existencia houvesse no-
ticia, escolher os que mereces-
sem ver a luz publica, e estudar
attentamente cadaum delles pa-

Digitized by v^ooQie

IIII

menta, quaeque publici facien¬
da iuris seligere, horumque sin¬
gula inspicere, versare, ut, se¬
cundum genus suum, unum¬
quodque in proprium reduce¬
retur ordinem. In nulla nihilo¬
minus magnarum divisionum
quidquid in lucem prodire po¬
terat, nisi prius inter sui ambi¬
tus fines rerum universa moles
digesta esset; quamquam unius¬
cuiusque saeculi monumenta
seorsum typis mandanda crede¬
rentur. Methodus prius statuta
non parvam praebebat utilita¬
tem, sed omnes conatus coer¬
cebat publici iam faciendi iuris
aliquot monumenta, quae his¬
toricis praecipue prosunt stu¬
diis : et quidquid lucis et ordi¬
nis illa praebitura esset metho¬
dus, hoc in quocumque volumi¬
ne additus rerum index, recte
dispositus, ac methodicus affer¬
re aeque poterat.

Magnarum trium divisionum
limites servare statuit Acade¬
mica illa Classis: — Scriptorum
scilicet, vel Monumentorum His¬
toricorum : — Legum , Jurisque
prudentiae : — Diplomatum , A-
ctorumque, sive publicorum, si¬
ve privatorum; servata tamen
in unaquaque earum, quantum

M.H. Tom. I.

ra os classificar segundo a sua
natureza nas diversas Secedes.
Nenhuma destas, portanto, de¬
via reputar-se prompta para a
impressao; embora se fizesse in-
dependentemente e sobre si o
trabalho relativo aos monumen-
tos de cada seculo, sem que den-
tro desse limite se tivesse con*
cluido a distribui<jao das mate¬
rias. Na verdade, o methodo de
classifica^ao adoptado a princi¬
pio tinha indubitaveis vanta-
gens, mas essas vantagens eram
compensadas pelo inconvenien-
te de retardar indefinidamente
o impulso que a Academia ti¬
nha a peito dar aos estudos his¬
toricos, e podiam supprir-se com
a addigao, no fim de cada volu-
me, de um indice methodico
redigido em harmonia com o
plano primitivo.

Nestes termOs a Classe de
Sciencias Moraes, Politicas e de
Litteratura resolveu conservar
a separa^ao das tres grandes Di-
visoes ou corpos — de Escripto-
res ou Monumentos Narrativos
— de Legisla^ao e Jurispruden-
cia — e de Diplomas ou Actos
Publicos e Privados, seguindo

Digitized by A^ooQie

XIV

possibile erit, temporum ratio¬
ne. Cumque Socius ille acade-
micus, qui per regni tabularia et
archiva missus cuncta perscru¬
tatus fuerat documerfta, eorum
enumerationem, catalogumque,
saeculorum rationem indicans,
perfecisset; facile equidem e-
rat, ea documenta seligere, et
secundum temporum indica-
* tam seriem in lucem edere. Su¬
per Scriptorum autem distin¬
ctione Academica Classis sin¬
gularem tantum divisionem ins¬
tituit, duplicem monumento¬
rum statuens seriem: prima
narrationes illas amplectitur,
quae ad eventus, vel ad perso¬
nas nostrae historiae referun¬
tur ; res etsi gestae, personae-
que natae sint in hac regione
ante conditum Portugaliae re¬
gnum : secunda vero excerpto¬
rum series descripta est ex scri¬
ptoribus exteris, qui aliorum
populorum historias scribentes,
ad nostram forte quae attinent,
gesta, rerumque narrant even¬
tus: nondum attamen Academi¬
ca Classis statuit, an quaedam
forsan ex his scriptis iam publici
facienda sint iuris; vel eo quod
edita nunquam fuerint; vel alia
litteraria, historicave causa.

quanto fosse possivel em cada
um delles a ordem chronologi-
ca. Como as notas tomadas pe-
lo commissario da Academia
nos diversos Archivos do reino
indicavam a data dos monu-
mentos que elle encontrara, e-
ra comparativamente facil estu-
da-los, escolhe-los e publica-los
nessa ordem. Quanto ao corpo
de escriptores, a Classe apenas
estabeleceu urna distinc^ao, sub-
dividindo, em harmonia com el-
la, os respectivos monumentos
em duas series separadas. E’ a
primeira a das narrativas, que
especialmente se referem a fa¬
ctos ou a personagens da nossa
historia, embora esses factos se
hajam passado, ou essas perso¬
nagens hajam nascido no terri¬
torio de Portugal em epochas
anteriores a funda^ao do reino:
e a segunda a de uma serie de
extractos dos escriptores estran-
geiros, que, tendo por intuito
memorar successos estranhos,
incidentemente relatam acon-
tecimentos pertencentes a his¬
toria portugueza, reservando-se
a Classe decidir se alguns des-
tes escriptores devem ser publi-
cados na integra, ou por serem
ainda ineditos, ou por outra

Digitized by v^ooQie

XV

Facilius contra in secunda
divisione, vel Monumentorum
Historicorum corpore, leg es, ius-
que patrium antiquum ample-
ctente, divisionum omnes par¬
titiones servari poterunt: mo¬
numenta enim antiqua iuris, si¬
ve publici sive privati, univer¬
salis vel municipalis, quae ve¬
re monumenta medii aevi sunt,
partim iam tjpis mandata fue¬
re, partim in uno fere tabulario
publico, Torre do Tornbo , colle¬
cta extant; nec idcirco per pro¬
vincias discurrere, tabulariaque
singula ibi invisere, ut colligan¬
tur, opus est. Academica Clas¬
sis , quamquam primum illud
omnino programma secuta non
fuerit; leges tamen illas, quae
* in regione hac, cum a Legio-
nensi regno seiuncta fuit, vige¬
bant, per partitiones, aut clas¬
ses distribuere constituit; nec
has tantum leges, verum etiam
quae ab exordio regni sensim
latae fuerunt, quaeque facilli¬
me secundum editionis ordinem
distinguerentur a iure munici¬
pali publico vel privato, scripto
vel consuetudinario: quodque

qualquer consideratio histori¬
ca ou litteraria a que seja ne¬
cessario attender.

Na segunda divisao ou corpo
dos Monumentos Historicos , des-
tinado a legislagao e direito an-
tigo de Portugal, era menos dif-
ficultosa a conservagao das sub-
divisoes, porque os monumen¬
tos de direito publico e priva-
do, geral ou municipal, da nos-
sa idade media ou ja se acham
publicados, ou se conservam
quasi exclusivamente no archi¬
vo da Torre do Tombo, nao
sendo por isso necessario colli-
gi-los dos archivos provinciaes.
Sem se adstringir, portanto, ri-
gorosamente ao plano primiti-

♦

vo, a Classe entendeu, comtu-
do, que se poderia coordenar
em subdivisoes distinctas a le-
gisla$ao geral que regia o paiz
na conjunctura da separa^ao de
Portugal do reino de Leao, e a
que successivamente se foi pro¬
mulgando desde o principio da
monarchia, bem como era facil
distinguir esta ultima, na or-
dem da publicagao, do direito
municipal, publico ou privado,
escripto ou consuetudinario, in-
serindo-se onde mais convenien¬
te parecesse, com attemjao a

4

Digitized by AjOOQle

XVI

ad subsidiarium attinet ius, alia¬
que iurisprudentiae monumen¬
ta, magnae certe historicae uti¬
litatis, ubi occasio, aut ratio
suaderet, interserenda quaeque
fore, Academici statuerunt.

Divisionum insuper, quas in
programmate indicavimus, par¬
titioni non parvam inferebat dif¬
ficultatem tertium Collectionis
corpus, quippe quod multipli¬
cem, magnique pretii continet
seriem, quam plurima scilicet
monumenta, nondum vulgata,
ad socialem nostrae regionis
historiam scribendam praecla¬
rissimum praebitura auxilium.
Temporum equidem ordo stu¬
dio certe proderat antiquarum
aetatum gestarum rerum, facto¬
rumque, in quibus omnia regi¬
minis, civilitatis, iurisque pru¬
dentiae aut incrementa, aut da¬
mna apparent: index simul il¬
le methodicus, nuper indica¬
tus, cuiusvis aetatis quaelibet
monumenta inquirentes recte
dirigebat. Obstabant autem me¬
thodo illi documentorum varia
et qualitas, et copia, quae res
non minus, ac temporum or¬
do, scriptores historicos solicitos
reddere valent. Diplomatum e-
nim antiquorum saeculo XII.

chronologia, o direito subsidia¬
rio bem como outros monumen-
tos de jurisprudencia uteis pa¬
ra a nossa historia.

O terceiro corpo da Collec^ao
constituindo a serie talvez mais
importante, e de certo a mais
avultada por subministrar a
maior por^ao de monumentos
ineditos e de subsidios ate ho-
je desconhecidos para a historia
social do paiz, era oque susci-
tava mais graves difficuldades
ao sjstema de subdivisoes que
se estabelecera. A ordem pura-
mente chronologica, pelo con¬
trario, servia para facilitar o es-
tudo dos factos juridicos, dos
phenomenos economicos, e do
estado da civilisa^ao do paiz em
cada epocha, ao passo que o in¬
dice methodico, a que ja allu-
dimos, satisfazia plenamente o
intuito do leitor, que quizesse
consultar tal ou tal genero de
documentos. Ha via, porem, um
facto a que importava attender
e que modificava necessaria-
mente o plano primitivo. Pos¬
to que ainda nos reste um gran¬
de numero de diplomas anterio¬
res ao seculo XII. 0 , esse nume-

Digitized by A^OOQle

XYII

etsi non parvus nobis supersit
numerus; si tamen ad illa, tum
huiusce, tum sequentium sae¬
culorum comparetur, exiguus
certe habendus est.

Rerum antiquarum perqui¬
rendi causas labor et difficultas,
quo temporum vetustas a nos¬
tra aetate magis per saecula re¬
cedit, eo magis, ut patet, ma¬
gisque augentur. Omnia igitur
monumenta priorum quatuor
saeculorum illius aetatis, aqua
noster hic historicus incipit la¬
bor, non satis rebus tunc gestis
lucis praebent: postremis con¬
tra quatuor saeculis monumen¬
tis quae supersunt res affatim
dilucidantur. Huius nihilomi¬
nus aevi diplomata, numero
quidem plurima, quaedam ni¬
hil historiae studio prosunt,
proinde nec colligenda, vul-
gandave erunt.

Quibus perpensis rebus, Aca¬
demici duplicem constituerunt
diplomatum seriem. Primam il¬
lorum post annum 700 et ante
1100; secundam eorum sequen¬
tia complexantium saecula ad
XV. Illa omnia omnino ab
VIII. usque ad XI. saeculum
monumenta a nobis reperta ac¬
cipiet, quae ad hanc regionem

M.H. Tom. I.

ro e mui limitado se o compa-
rarmos ao dos que se verificou
existirem pertencentes a esse e
aos subsequentes seculos.

Como e vulgarmente sabido,
a difficuldade de resolver os
problemas historicos augmenta
a medida que as gera^oes extin-
ctas se vao affastando de nos nos
horizontes do passado. Assim ,
para illustrar os quatro primei-
ros seculos do periodo que al-
can^am os trabalhos da Acade¬
mia, todos os monumentos res-
pectivos a elles se podem repu-
tar insufficientes. Nao succede
o mesmo em relagao aos quatro
ultimos. Entre o avultado nu¬
mero de diplomas desse perio¬
do ha muitos inuteis para o pro¬
gresso da historia, e que por is-
so nao devem entrar na presen-
te collec^ao.

Estas considera^oes moveram
a Classe de Sciencias Moraes,
Politicas e de Litteratura a or-
denar a divisao do corpo dos di¬
plomas em duas series, urna dos
documentos posteriores ao anno
de 700 e anteriores ao de 1100,
outra dos que pertencem aos
seculos subsequentes ate o fim
do XV.°. Na primeira serao im-

Digitized by

Google

XVIII

portucalensem, vel ad eius his¬
toriam adhuc Legionensi regno
sociatae, quaevis modo referan¬
tur : secunda vero reliqua, sed,
ut par est, selecta. Haec prae¬
terea series regestis, aut tabu¬
lis, exterorum illustrabuntur di¬
plomatum, quibus nostra ut¬
cumque illucescere historia po¬
terit.

Satis ita animadversum re¬
linquimus, quiquid Regia Aca¬
demia in primitus probata me¬
thodo super colligendis, eden-
disque monumentis, innovare
vel mutare, ubi rei executio-
nem suscepit, quibusque de cau¬
sis statuit: quod autem in unius
vel alterius monumenti colloca¬
tione a programmate illo pau¬
lulum discessum videri poterit,
in annotationibus, ubi opus fue¬
rit, adiiciendis aeque monebi¬
mus.

Cum in hac collectione mo¬
numenta antiqua, tum barbaro-
latino sermone , tum vulgari
nostro varie scripta, compre¬
hensuri simus; prologos, anno¬
tationesque ad eorum quodque

pressos sem excep^ao todos os
documentos que se encontra-
rem do seculo VIII.° ao XI.'
relativos ao territorio de Por-
tugal e a historia desta par¬
te da Peninsula antes de sepa-
rada de Leao: na segunda os
dos tempos posteriores, mas
com a devida selec^ao. Estas
duas series serao seguidas de
um regesto daquelles diplomas
estrangeiros, que por algum
modo possam servir para illus-
trar a historia patria.

Taes sao as altera^oes mais
importantes, que, na occasiao
de realisar os seus designios pe-
lo que respeita a publica^ao dos
nossos monumentos historicos,
a Academia Real entendeu de-
verem-se fazer no plano primi¬
tivo. Outras de menos monta,
relativas a classificagao de tal ou
tal monumento serao mais op-
portunamente notadas nas ob-
serva<joes que tiverem de acom-
panhar a publicagao desse mes-
mo monumento.

Devendo esta obra encerrar
escriptos redigidos em latim,
embora mais ou menos barbaro,
e outros em lingua vulgar, en-
tendeu-se que as advertencias
preliminares e notas, que de-

Digitized by A^ooQie

XIX

sua cuiusque lingua scribi pla¬
cuit : si vero non ad unum, vel
alterum, sed ad plura monu¬
menta, alia alio scripta sermo¬
ne, aliquid annotandum erit,
maximae eorum partis sermo,
ad omnia simul, adhibendus e-
rit

Cum colligenda nobis hic sint
non pauca iam edita monumen¬
ta, narrationes videlicet, le¬
ges , et diplomata; de eorum
editione nostrum hoc modo
consilium propositum seque¬
mur: In monumentis edendis,
quorum nec autographa, nec
authentice descripta apogra-
pha antiquiora, correctioraque
prae illis, ad quae editiones
hae effictae fuerunt, eorum
textus, integraque, ut vocant,
lectio magna adeo servabitur
cura, ut ne parvam quidem for¬
mulam orthographiae, quamvis
ab usitata in codicibus, diplo¬
matibusque medii aevi saepe

vem acompanhar esses diversos
escriptos, fossem publicadas no
mesmo idioma do monumento,
as relativas a memorias, leis e
diplomas latino-barbaros na lin¬
gua latina, e os relativos aos mo-
numentos vulgares na lingua
vulgar. Determinou-se tambem
que qualquer trabalho littera¬
rio, que se houvesse de inserir
na CollecQao, e que dissesse res-
peito, nao a um, mas a diver¬
sos monumentos escriptos uns
em latim outros em vulgar, fos¬
se escripto no idioma que pre-
dominasse entre elles.

E’ e vidente que eumpria in-
cluir neste vasto repositorio
muitas memorias, leis, e diplo¬
mas ja anteriormente publica-
dos. Naquelles de que nao ex-
istem originaes, ou pelo me-
nos apographos mais antigos
ou mais authenticos do que os
que serviram de texto as edi-
^oes anteriores, adoptou-se co¬
mo regra seguir escrupulosa-
mente aleitura dessas edi^oes,
ate na orthographia, que nao ra¬
ro desdiz da dos codices e diplo¬
mas da idade media. Quando,
porem, restam copias manuscri-
ptas igualmente antigas e au-
ctorizadas entendeu-se conve-

Digitized by v^.ooQie

II

differat, immutare audebimus.
Si quae vero apographa authen¬
tica, et antiqua MSS. adhuc ex-
tant, haec potius sequi, et va¬
rias editionum lectiones, modo
ut ex manifesta negligentia, vel
errore irrepserint, indicare pla¬
cuit. Si MS., tam autographum,
quam apographum, nobis inve¬
nire contigerit, quod editioni
anteriori textum ministravit,
hoc ad nostrae editionis tex¬
tum potissime eligendum erit.
Si forte authentica MSS. gra¬
viter ab illis, quae aeque au¬
thentica anteriori editioni sup¬
peditaverunt textum, dissense¬
rint; amborum simul, alium
iuxta alium, textum tjpis man¬
dabimus, ut legentes meliorem
eligant.

In monumentis illis, quae
nondum vulgata fuerint, eden¬
dis, autographum, et, si hoc
defuerit, apographa correctiora
describere in animo est; simul-
que aliud iuxta aliud, si inter
se apographa haec minime con¬
veniant, ad verbum descripta
edere curabimus; quin etiam
orthographiae genus, etsi sae¬
pissime turpiter barbarum, cor¬
rigere abstineamus; huius enim
operis scopus est legentes, an-

niente segui-las e indicar as va¬
riantes dos textos impressos, se
essas variantes nao sao clara-
mente absurdas ou erroneas.
Existindo o MS. ou original ou
apographo, que serviu de tex¬
to a edi^ao anterior, adoptar-se-
ha exclusiva e invariavelmente
o primitivo texto. Finalmente,
quando os MSS. authenticos di-
versificarem profundamente dos
o utros MSS. de igual peso, que
serviram a edi<jao anterior, col-
locar-se-hao os dous textos em
frente um do outro para o lei-
tor poder preferir o que lhe pa-
recer mais seguro.

Na publicaqao dos ineditos o
systema adoptado foi seguir o
original, ou, na falta deste, os
melhores apographos, impri-
mindo-os tambem em frente
uns dos outros quando as diffe¬
rendas entre elles fossem dema-
siado profundas, e reproduzin-
do fielmente a leitura dos MSS.
sem lhes alterar sequer a or¬
thographia, (as vezes excessi-
vamente barbara) nao so por-
que o objecto de urna obra

Digitized by v^ooQie

tiquarum rerum studiosos, ad
ipsa monumenta, tamquam ad
historiae fontes, ducere; et prae¬
terea haec ipsa litteraturae bar¬
baries, vetustatis velut index,
MSS. suam aliquoties aetatem
assignat.

i

In altera tamen orthogra¬
phiae parte, quae stygmeolo -
gia vocatur, et de signis, in¬
terpunctionibusque scripturae
agit, paululum ab hac fideli¬
tatis sollicitudine temperare
necesse fuit. Academica quip¬
pe Classis Scientiarum Mora¬
lium, Politicarum, et Litte¬
raturae , exemplum illustrissi¬
morum scriptorum, Mabillo-
nii nimirum, Acheryi, Balu-
zii , Muratorii, et Pertzii,
praeter alios antiquorum mo¬
numentorum eximios collecto¬
res , imitari non dubitavit.
Scriptores equidem, qui Di-
plomatici nunc vocantur, ma¬
gnam conqueruntur scriptu¬
rae confusionem, variatamque
formam in codicibus, praeci-
pueque in diplomatibus, me¬
dii aevi, saeculorum praeser¬
tim XII., et XIII. usque e-
tiam ad XIV., quo tempo¬
re omnia fere orthographica

M.H. Tom. I.

como a presente e facilitar do
modo possivel aos estudiosos o
accesso quasi immediato das
fontes historicas, mas tambem
porque a barbaria orthographi¬
ca serve para se conjecturar, a
falta de outros elementos, a da¬
ta do MS.

No que a Classe de Sciencias
Moraes e Politicas e de Litte¬
ratura entendeu dever affrou-
xar algum tanto da severidade
desta doutrina foi na stygineo-
logia ou pontuagao. E’ o exem¬
plo que Ihe deixaram os mais
eruditos collectores, taes como
Mabillon , Achery, Baluzio,
Muratori, Pertz. Os auctores
diplomaticos tem ponderado a
completa anarchia que a tal res-
peito reina nos codices e ainda
mais nos diplomas da idade me¬
dia, sobretudo durante os secu-
los XII. 0 e XIII.°, e ainda no
XlV.° em que a pontua<jao che-
gou quasi a ser abandonada nos
codices. Mas em nenhuma par¬
te a incerteza e ate a ausencia
dos signaes stygmeologicos foi
mais commum do que em Por-
tugal, e por isso tanto maior
perigo havia de se transtornar a
interpreta^ao legitima de qual-
quer passagem, sujeitando uni-

Digitized by v^ooQie

XXII

signa, incisaque omnino obli¬
ta fuere: nullibi tamen in hac
re maior, quam in Portuga-
lia, aut confusio, aut despe¬
ctrix negligentia supervagata
fuit: augebatur idcirco nobis
omnia pariter corrigendi diffi¬
cultas, et timor, ne aliquid con¬
tra veram scriptorum senten¬
tiam, verborumque interpreta¬
tionem, novis adiectis interpun¬
ctionibus, immutaretur: hoc i-
gitur placuit consilium: incisa,
et stigmata orthographica tan¬
tum restituere, aut ubi eorum
aliqua remanebant vestigia; aut
verborum apertus sensus, sen¬
tentiarumque interpretatio ma¬
nifesta suadet, caetera vero om¬
nia, in quibus nec vestigium in¬
cisorum, nec sententiarum ita
manifestatur sensus, ut dubi¬
tandi occasionem omnino tollat,
summa descripsimus fidelitate,
legentibusque, qui optimus cui¬
que videbitur, verborum sen¬
sum adipiscendi integrum inta¬
ctumque relinquimus ius.

Haec animadvertenda super
tam ingentis, tantaeque molis,
operis natura, et exequendi ar¬
te ; monendaque in hoc primae
Divisionis volumine primo pu¬
tavimus, dum magnis certe au-

formemente os textos a pontua-
<jao regular. Adoptou-se um ar¬
bitrio medio, pontuando-se uni-
camente as palavras em que se
encontram signaes stygmeolo-
gicos, ou e claro o sentido da
phrase; onde, porem, os signaes
faltam e o sentido e duvidoso,
conservar-se-ha a falta da pon-
tua$ao, deixando a ingenuida-
de do leitor a adoptjao da intel-
ligencia que lhe parecer mais
acertada.

Taes sao as advertencias ge-
raes que cumpria fazer sobre a
indole e sobre a execu<$o de
urna empreza litteraria de tan¬
ta magnitude como e a Colle-
c$ao dos Monumentos Histori-

Digitized by v^ooQie

XXIII

sibus universa colligere aggres- cos de Portugal, e que por is-
si sumus Portugaliae Monu- so se entendeu deverem collo-
menta Historica. car-se a frente deste primeiro

volume da primeira Divisao.

Lisboa, Dezembro de 1855.

O Vice-Presidente da Academia e Presidente
da Segunda Classe

A. Herculano.

O Vice-Secretario da Academia e da Segunda
Classe

J. da S. Mendes Leal.

Digitized by v^.ooQie

Digitized by

Google

H oc primum seriei Scriptorum volumen, secundum quod
iam monitum fuit, super methodo et programmate huius ma¬
gnae collectionis, quam Regia Academia aggressa est, compre¬
hendit chronica, rerum gestarum memorias, et narrationes,
quae ad Portugaliae regni historiam in primordiorum suorum
aetate referuntur. Praeter ea, quae circa hanc seriem in gene¬
rali prologo animadvertenda putavimus; quaedam hic breviter
super historicorum Scriptorum collectione, monumentorumque
in hoc volumine describendorum ordine et distributione adde¬
re iuvat.

Methodus, quam sequi postremo placuit, temporum scili¬
cet successioni paululum rerum, eventuumque genus et conne¬
ctionem submittendi in edendis monumentis, huic certe eorum
classi aliter, quam illi legum, consuetudinum, diplomatum,
actorumque applicanda erat. Leges etenim, et diplomata nun¬
quam fere ad aliam, praeter illam, in qua promulgantur, aeta¬
tem referuntur. Leges secundum necessitatem, et in presentia
rerum decernuntur: publica item decreta, privataque conven¬
ta mutuum ius inter illius aetatis personas statuunt: unde in¬
ter caetera solemnia temporis etiam ordinem prae se ferunt.
Duplex vero in chronicis, memoriis, narrationibusque rerum
computandum est tempus: in qua nempe aetate monumenta

M.ff. Tosi. I. g

Digitized by v^ooQie

XXVI

haec scripta fuere; et ad quam narratas ibi res referre oporteat:
saepe etiam difficilimum est monumentorum aetatem aperire,
quamvis in illa suum* cuiusque situm sit pretium, et historica
auctoritas. In tanta tamen rei difficultate editores indicia ali¬
qua perquirere, et ministrare legentibus tenentur, quibus indi¬
cibus aliquod iudicium, aut coniecturam latentis, vel dubiae
monumentorum aetatis capere possint: suum praeterea arbi¬
trium et ius litem dirimendi servabit historica critice. Rerum
autem gestarum, quas referunt monumenta, aetas facilius ex ipsa
eventuum narratione et memoria dignoscitur. Haec ita tempo¬
rum ratio licet servanda sit; non ideo tamen hoc semper faci¬
le est ex varia aetatum, rerumque, ad quas monumenta refe¬
runtur , prolixitate, connexione, nimiumque implicata multitu¬
dine.

In hac monumentorum serie, vel corpore, etsi non tem¬
porum , in quibus quaequae eorum scripta fuerunt; sed illo¬
rum, in quibus rerum contigit eventus, ratio generaliter haben¬
da sit; non omnino tamen monumentorum ipsorum aetas con¬
temnenda erit: antiquioribus ideo recentiora, intra eiusdem sae¬
culorum periodi limites, succedent: nec alia praeterquam medii
aevi scripta, non infra saeculi XY. finem colligenda hic erunt;
in hoc enim saeculo haec desinit epocha, vel aetas, quam Re¬
gia Academia labori huic nostro primam circunscripsit.

Inter tot, tamque varia rerum monumenta in hoc volumi¬
ne descripta, et collecta, vetustissimarum nempe aetatum, aut
ad ipsas relata chronica, memorias, sanctorum, illustriumque vi¬
rorum vitas, edificationum monasteriorum, eventuumque singula¬
res narrationes, obituaria , nobilitatis catalogos, vel nobiliaria , prae¬
ter alia eiusdem generis scripta, non tamen laborem et sollici¬
tudinem remisimus, omnia haec monumenta, quantum possibile
nobis fuit, ordinate, et secundum genus suum colligendi, et dis¬
ponendi , servata nihilominus methodo ab Academia probata:
quod equidem consilium executioni mandari nequiret, nisi cer¬
tiores essemus, nulla alia praeter illa a nobis inventa, versata,

Digitized by A^OOQle

XXVII

et in hanc collectionem describenda ordinata, superesse per ta¬
bularia et bibliothecas huius regni monumenta, ad suorum pri¬
mordiorum historiam spectantia.

Placuisse consilium, postremo monebimus, in aliud specia¬
le Yolumen monumentarias colligendi Inscriptiones, tum iam
vulgatas, tum ineditas, quae Portugaliae historiae a saeculo VIII.
ad XV. interesse possunt. Ad eas colligendas non modo scripta
sat est versare; sed totius regni provincias transcurrere, et in¬
visere; templorum, vel ecclesiarum, arcium, castellorum, anti-
quarumque aedium parietes, lapidesque inspicere, sepulchra le¬
gere, et perquirere cippos, ac tandem ad inventas ibi Inscriptio¬
nes iam editas illas et descriptas comparare, nondumque vulga¬
tas accurate describere. In tam longum, tantique laboris opus
Regia Academia incumbens, novam strenue ingredietur viam:
utinamque nobilis haec sua cura, et sollicitudo prosperos tanti
operis orsis successus secundent. Harum Inscriptionum histori¬
carum volumen, quamvis speciale, et a caeteris tanquam divi¬
sum, Scriptorum tamen seriem perfecturus erit.

Digitized by A^ooQie

Digitized by v^ooQie

Digitized by ^ooQie

Cfitouicou (^QiitMtfjticeiidcy c(im tw ^ 4 ^iuio c TTl 90 H<Xdteiiii S. Ciuctdy uuiic ut cR^etj. QLc(xbtwiux,iu

Sctetitiax. 0 fu>tpon. aaaexoatuut.

Jn em. trc,x.\nn) ; ^ijitn\ s gpu (fena

tua .6 na .ccc 4 x.vl Iu gitlliinf

panutecctmtn s eam annis .ac .

t m. m .0 c damftm puenefmfpa

Cfixouicou j(^oiuxS(Xiicu5Cj <?xj «^i$xo '^atcxtu^ittoxuiu ^TTfeoitcxatextt J^xuxlxxm.

R-artCmtfuT & a *topxfffc * V fanabuf • -——

CfU- -liti jy • tofkmcjrfr*xnf^noif^dtt*

falere ^T- f

£t*.b*eer f/ftuluai - ulfmfjxil* cmx&. m -

infa-nd* -e^u-faffauLuUf n£-J«mrt« ft«>AaitJ*.cimo»^*<*inii»inr 'Iniit'

J lfc* IttwWf Btlluf . t """ubtftfrfilf.

iti .Ha^C/iuIii - -^

< Vitcu S. cR.u<)eoiiu)i } eoo Ccx)ice> (Sltcofxicemt i 33 . ‘Viteu S. £fieotouu, eoo Codice.» 5 s. ‘Z/idoCuotft.

iu ‘Ziiifitictfi. 0 tfu>tpu. ‘Xeifucateiioio.

\Ya<&. \. a\V \.\

e^l i 0 l imrnumfttmafr Uiaprptftqj 9 .

"j pituitis tfs i^gru^ 7 >unuis

nzairtuficu^ucrfu? Anlc^fut>j\»ar
<£if i kgt futypite.Cub grhayffou «unx
che fcuft^tn^ uf <nwumur tVNfnmi
*-■ ^i^afiiiryinu^iwiurtWfilWTmic^
piiK ulnmtf, pmf un-Sp GpS n tffimr f
V rrcmTfuffia^]nf -

tfftndufcqv Uc$ ©pums UTOuattpKic
. ac cc cma\urtunb,MUuvira 5 frclataf
ieonvtfcdctfit&ic rumuratr.ftuiu
; m.rmccbitii.an^;imitiV{.ojDm&i^ii
G / an \, impratom xUcnoucflvna(Vrm
s • w' j motufl^ qui uiflimc AC InrmtUe ptrtfc
qMmbc .uulms p)XibUiA-7qMTn utVn
cognita. ud que i nlu>$ 7 m cmStertam
tH?rcpm. fc kr^miuntrocmAbc^ .

\ \ e ^Mkitr rteltft*. --

Innpir umUmflitm effn
tl) cottiorajVnup 0215 .U 1 O/

tutfHiftr eas a>li6nifis.

m mininum
etuiimfbufnr
itnl0fofii$Air
(Tsfiruraocau.
dim'tmilTDinA
^ifut) gomidus cuiuumli
fuOlimiuuuoHi qnmtcmo

VovV. N\ow. YVul. — Stt,\\'VviYt%— NoY. \. \

IMHRENsA >AC 10 >AL.

Digitized by

1

CHRONICON CONIMBRICENSE.

PARS I.

^dutog raphum 31 S., cui Chronicon Conimbricense titulus, cuiusque vetustas a
saeculo XII., vel ab initio XIII. deducenda, in Sanctae Crucis monasterio Conim-
bricae ab illo temporis aevo varie repositum ad nos pervenit: quos tamen casus
evaserit, ref erre iuvat. Psalmorum et precum cuidam libro, quo monachi ad reci¬
tandam illam Canonicarum Horarum partem, quae Nona dicitur, utebantur, te¬
mere , ut credere fas est, compaginatum in eiusdem monasterii sacro apodyterio,
quod nunc sacristia vocatur, per aliquot saecula permansit; unde vulgare nomen
libri sacristiae, vulgarius etiam libri Nonae a saeculo XVI. accepit; et quod,
quibus constat, capita, vel versiculi frequenter a verbo aera incipiunt, liber aera¬
rum aliquoties est appellatus. Ipsi postea monachi anno 1600 ab illo psalmorum,
cui alligatum diximus, libro Chronicon hoc iam dissutum ita caute condiderunt, ut,
oblito loco, in quo custoditum, aut absconditum fuerat, nec reperto codice, perdi¬
tum posteri crediderint. Anno tandem 1623 chronographus D. Josephus a Christo
in percelebri Sanctae Crucis Sanctuario abditum invenit *: hoc itaque modo inverir
tum, et in illius monasterii tabulario, ut par erat, reconditum ad extinctionem us¬
que ordinum regularium, ut vocant, et monachalium servatum fuit; unde sua des¬
cripserunt apographa, quae superiori saeculo publici fecerunt iuris, Sou&a, et Flo¬
res. Postremo vero iterum anno 1833 amissum, vel a tabulario illo amotum, vi-
ginti post annos quam, sur reptum fuerat, penes privatum quemdam inventum, et re¬
cuperatum, Pegia Academia servandum accepit.

Chronicon hoc viginti sex membraneis paginis eadem nec manu, nec aetate scri¬
ptis volumen ea magnitudine, quam in folio parvo vocant, conficit: primae harum
quatuor paginae saeculi XII. iam labentis, vel ineuntis XIII. manifesta ex mem¬
branarum colore, litterarumque tinctura, forma, et nitore, indicia praebent: se¬
quentes autem ad vigesimam secundam litteris aequalibus, eadem forte manu, scri¬
ptae, valde prae illis primis recentiores sunt; res enim sub Petro I. rege gestas re¬
ferunt : caeterae denique, quae supersunt, litteris modo sensim, modo cur sim exa¬
ratis, saeculum XV. usque attingunt, quippe quae rerum eventus regnantibus et
Ferdinando, et Joanne I., perhibent.

Chronicon Conimbricense, si universaliter consideretur, variarum, ac disper¬
sarum rerum chronicorum, quae a monumentis, vel traditione, vel etiam scriptorum
eas res colligentium fide memoriae mandata sunt, collectio potius, vel compages cre¬
dendum est: in cuius tamen non solum prima parte, quam antiquius scriptam dixi¬
mus, sed etiam in illa saeculo XIV. collecta, nec fragmenta, quae promiscue com¬
plectitur, nec articuli, vel versiculi invicem dividuntur. Flores ita hoc Chronicon in
quinque partes, quas singulis fragmentis respondere arbitratus est, in sua editione divi¬
sit **: aliud nobis nihilominus consilium placuit; dividendi scilicet in duas tantum par-

* D. Joseph. a Christo Chronicorum Sanctae Crucis Pari. I. Catalog. Auctor. MS. Biblioth. Public. Porlucal. cod. 99.

•* Hispaniae Sacrae Tom. 23. Appeni. VII .

M.H. Tom. II. 1

Digitized by v^ooQie

2

CIIRONICON CONIMBRICENSE. PARS I.

les: quae nimirum latino-barbaro , et quae vernaculo scripta sermone inveniuntur:
nec sermonis tantum ? sed temporum potius , et rerum ratio hoc nobis suadet; quae
enim res vernaculo narrantur sermone , ad saeculum XIV. et XV. referuntur.
Nunc ergo iam typis primani codicis huius partem mandare; secundam vero in
suum conveniens reservare tempus , dum illorum saeculorum res a suis depromere
monumentis expediat , nostra profecto interest.

Operae praeterea pretium facturos credimus 7 si in his , quae in lucem prodire
facimus , rationem , quam ipse Flores in animo habuisse , wec $a£/s fuisse assecutum vide¬
tur , aw£ correcturi au£ perfecturi , diversa secundum origines suasfragmenta indica¬
verimus. Annotationes item , g?/ae m Hispania Sacra Chronicon hoc sequuntur, illas
tantummodo proferemus , at/ autographi menda revera corrigenda , «ow autem ,

< 7 ?/ac ac/ suppositi!, ia, quae in apographum, quo Flores utebatur , irrepserant , appo¬
sitae sunt: alias denique , (jwas /tw/c editioni utilitati fore iudicamus , adiiciemus.

1 .

In cra ccc.®x.®vhii.® Egressi sunt goli de Icrra sua.

Era ccc.®lxl.®vi.® Ingressi in spaniam et dominati sunt
eam annis ccc. a Lxxx.®iii.

Et de terra sua perucnerunt in spaniam per annos de¬
cem septem.

Antequam domnus pelagius regnaret, sarraccni regna¬
verunt in spaniam annis v.°

Domnus pelagius regnauit annos x.”vim. cm

In cra m.®xx.®v.® accepit almanzur colimbriam mi .* 0
Kalcndas iulii.

In cra m.®xx.®viii.® 1 Accepit almanzur montem maio¬
rem.

In era m.lxl/v.* Fuit presa civitas Jamecos m.° Iva-
lendas december, In dic sancti saturnini per manus fer-
nandi regis.

In cra m.®lxl.®vi.® * presa fuit civitas uiscu, viii.*° Ka¬
lcndas augusti, In die sancti cucufati, per manus fernan-
di regis.

Inera m.*c.*ii.“ presa fuit ciuitas colimbria, vini. cm Ka¬
lcndas augusti, die feria vi.* per manus fernandi regis.

In cra m.®c.®xx.®ii.® presa fuit ciuitas toledo mense iu-
lio * a rege ildefonso filio fernandi regis.

In era m.*c.®xx.®v.® mense october, in loco qui dici¬
tur sagralias lis magna fuit inter chrislicolas ct paganos,
supradicto rege ildefonso presidc, et ex parte paganorum
Rego iuciti.

In cra m.®c.®xxx.®i.® presa fuit sancta hcrenc. Et in-
trauil ineam rex ildcfonsus vi.° nonas Maii feria ii.® ora
m.*

In cra m.*c.*xl.*viiii.* presa fuit civitas sancta herene
a rege cir viii.'° Kalendas iunii.

In era m.®c.®l.®ihi..® nonas iulii fuit introitus in cas¬
tello sancte colalie de gentibus sarracenorum , feria m.®
4 ora vim.*

In cra m.*g.*l.*v.* obsedit rex ali colimbriam x.° Ka¬
lendas iulii, ct fuit ibi per tres ebdomadas.

In cra m.*c.®xl.*yii.® Transmigratus est rex ildcfon¬
sus legionensis.

In cra m.*c.°lx.* fuit annus malus.

In cra m.*c.®lxx."vii.“ Mense iulii, dic sancti iacobi,
in loco qui dicitur ouric, lis magna fuit inter Christianos
et mauros, preside rege ildefonso portugalcnsi, ctex par¬
te paganorum rege esmare qui uiclus fugam pcciit.

In cra m.*c.’lxxx.*v.® presa fuit ciuitas sancta herene
per manus ildefonsi portugalcnsis regis.

In era m.*c.*lxxx.*v.* presa fuit ciuitas olixbona per
manus ildefonsi portugalcnsi regis mense october. 5 Et
sinlriam, Et almadana, Et palmela in eodem mense.

1 Infra scriptum Era 1038. Flores.

1 Lamcci el Fis®» urbes in sera m."lx.*v.° captas fuisse, er¬
rore certe infra traditur.

3 Lege Maii. Flores.

In cra m.*c.*lxl.*v. Qbiit imperator ispanie mense Se¬
ptember.

In cra m.*c.*lxl*.v.* 6 Obiit domna mahalda portuga-
lensis regina.

In era m.*c.*i,xl.®vi.* presa fuit alcazar per manus il¬
defonsi portugalcnsi regis.

In cra m."cc.® dedit dominus ciuilatcm begiam ad re¬
gem ildefonsum.

In cra m.*cc.*iiii.* dedit dominus duitatem elbore, et
mauram, ct serpam ad regem ildefonsum.

In era m.*o.*lxl.*ii.* natus est rex santius.

In era m.*cc.*vi.* quinio nonas maii inlrauit alcaide
giraldus badalouzi.

2 .

Era dcccc.*iiii.* Ildcfonsus ordonii filius cepit colim-

briam.bracaram ctportugalcm, uiseum, laroe-

cum, egitania, et regnavit annis x.* m viii.'°.

3.

Era m.*c.*lx.*v.* Obiit gonsaluus episcopus colimbri-

ensis.

Era m.®c.‘xxx.*vi.* Obiit crcsconius colimbriensis epis¬
copus.

Era m.*c.*lxxx.*iii.* Obiitbcrnaldus colimbriensis epis¬
copus.

EraM.*c.®LXi,.*viiii.® Obiit domnus iohanes colimbrien¬
sis episcopus.

Era m.“cc.*xx.* Obiit domnus ucrmudus colimbriensis
episcopus.

4.

Era m.c.®xl.®vii.® Natus est rex alfonsus filius regine
Tarasic et comitis anriqui.

3.

Era xxx.”vm.® Natus fuit dominus noster iezus chri-
slus.

Era LX.®vm.® Decollatus fuit sanctus iohanes.

Era lx.®i.® Sanctus iacobus apostolus.

Era e.®vin.® Sanctus pclrus apostolus

Era cc.®lxl.® vm.” Sanctus ciprianus.

Era ccc.®xx.®yfii.® Sanctus iulianus ct basillissc.

Era cccc.®xl.®vii.® Sanctus Martinus.

Ab adara usque ad diluuium TiTcc.xlii . 0 anni.

Ab diluuio usque ad abraham ncccc.xui. anni.

Ab abraham usque ad exitum filiorum israel ex exiplo
quingenti quinque.

4 Feria, non ih., sed vi. ex lit. Dom. A. Flores.

5 Scilicet die 24 Feria vi. ex Lusit. Flores.

6 vi. legendum. Ex Chron. Lusit, die nempe 3 Dcccmbr. Fe¬
ria i. Flores.

Digitized by VjOQQLC

CI1R0N1C0N CONIMBR1CENSE. PARS I.

3

Ab egressu filiorum israel ex egipto usque ad dauid
anni quadringenti xl.*v.

Ab dauid usque transmigrationem ccr.c.Lxxx.m. anni.

Transmigratione babilonis usque ad naliuitalem christi
d.xx.vi. anni.

Colliguntur omnes anni ab adam usque christum quin¬
que milia, centum nonaginta nouem.

xi. Kalendarura februarii, passio sancti uincenli. Era
ccc.*x.*vi.*

6 .

In era m.*cc.*xx.*ii.* Mense iunii uigilia sancti iohanis
babliste imperator sarracenorum nomine aboiac uenit cum
exercitibus suis et obsedit scalabi castrum et uastauit to¬
tam extrematuram, et fuit ibi per quinque septimanas.

viii. idus december Obiit rex ildefonsus porlugalensis.
Era m.*cc.*xx.*iii.*

Quinto idus december Ingressus est Rex santius colim-
briam in die sancte leocadie, cepilque regnare in loco
patris sui, In era m.*cc.*xx. 1 iii.*

In era m.*cc.*xx.*yii." tercio nonas septembris cepit rex
santius silui.

Era m/ccAij* 1 factum est infortunium regis alfonsi
et exercitus eius in ciuilate badalioz.

Era m.*cc.*viii.* mense agusto in dic dormicionis san¬
cte marie armatus est rex sancius a patre suo apud co-
limbriam.

Era m.*cc.*viiii.* Mense februario * hora tercia in die
ascensionis domini natus est rex alfonsus filius regis fer-
nandi et domne orace regine.

Era m.*cc.*xvi.*' Sancius rex cum exercitu suo perre¬
xit hispaniaro intrauit tirianam.

Era m.*cc.*xx.* Nata est filia regis sancii et regine
domne dulcie domna costancia mense Maio.

Era m.*cc.*xxiiii.* Natus est rex alfonsus filius regis
sancii et regine domne dulcie, in dic sancti georgii.

Era m.*cc.*xx.*v.* Natus est Rex domnus petrus filius
regis sancii et regine domne dulcie x.° Kalendas aprilis.

Era m.*cc.*xx.*vi.* Natus est Rex fernandus filius re¬
gis sancii et regine domne dulcie, vhii. Kalendas aprilis.

In Era m.*cc.*xxxiiii Rex aragonensis uenit usque ad
colimbriam ad mittendam pacem inter Christianos in men¬
se februario.

viii. ° idus februarii mortuus fuit magister domnus lop-
pus in eiuitate roderieo, Era m.*cc.*xxx.*vi.* Eodem die
mortuus fuit nunus fafiz cum eo.

In Era m.cc.*x.* 3 facta fuit magna fames per uni-
uersum mundum qualis non fuit ab initio mundi, ct fuit
magnus pluritus super omes homines, et mors uchcmcns
in toto orbe terrarum, tara in hominibus quam in iumen-
tis.

In Era m.*cc.*x.*v.*viii.° Kalendas Martii Obiit Magis¬
ter domnus alfonsus hospitalis de icrusaiem.

In Era m.*cc.*xxx.*iii.*xiiii . 0 Kalendas augusti, lis ma¬
gna fuit inter Christianos etsarracenos in loco qui dicitur
alercos presenle amiramolim ex parte sarracenorum, ct ex
parte Christianorum rege domno alfonso castelle qui ui~
clus fugam peciit. In quo prelio interfecti fuerunt tres
episcopi, uidelicet abilensis, Sogobicnsis, et Scgunlinus,
et magister Gon uenegas, et rodcricus sancii.

Era m.*c.‘lxiii . 1 facta fuit lis magna inter Christianos
et sarracenos in loco qui dicitur cercigio.

Era M.'cc.*L. a Sciant omnes fideles christi quoniam dey
gracia perrexerunt Reges contra sarracenos scilicet, Rex
a. castellanus, et Rex de aragone, ct Nauarrcnsis et Ma¬
gistrum Gomercium Ramiriz cum fratribus templi et cum
multis gentibus de aliis partibus, et ceperunt unum cas¬
tellum Magalom et Calalraua, ct Benauente, et alarcos,
et Caracoi, Petra bonam, et ferrum castellum de porto
muradalis, et Tolosa, et Bamo et pugnauerunt cum sar-
racenis in nauas de Tholosa passante portu muradalis,

1 Praeponi ista debebant superioribus. Flores. Litterarum dif¬
ferentia ultimam ad antecedentium numerum recentiori tempore
adieclam arguit.

1 Chron. Lusit. Mense Augusto. Tunc autem Assumptio Do-

ct fuerunt inauri uicli deo placente et fuit hoc feria ii.*
xvi.° kalendas iulii in uespera Juste et rufine, et iuerunt
post illos magtanle quousque unum castellum quod uoca-
tur bilchi, et ceperunt illud, ct ceperunt vbeda que erat
maxima uilla, Ad vm . t0 dies quod bellum fuit, Et obiit
ibi Magister domnus Gomecius ramiriz in die sancti Jaco-
bi, et ceperunt ueenciam.

Era m.cc.*xx.*viii." dedit dominus villam que uoca-
tur Merida Domno alfonso Regi legionensi per manum in¬
fantis domni petri fili Regis domni Sancii primi portuga-
lis et Regine domne dulcie. Ipso die fuit elues et surme-
nia de Christiani, Et ad festum sancti spiritus redita fuit
badaloz Rex alfonsus legionensis.

Era m.*iii.°xxviii.* pridie Kalendas Julii rebelatum fuit
interditum in regno Portugalensi su domno papa Nicolao
regnante domno Rege dionisio in predicto regno, presiden-
te in ecclesia Colimbriensi Episcopo domno haimerico et
priore Monasterio sancte crucis Domno durando Plangii
et Priorem laurenco petri in ecclesia Leyrenensi, et pre-
dicta releuatum interditi per domnum

Johanem de sulhaaes canonicum colimbriensem.

In era millesima cc.*lxx.*iiii.* presa fuit corduba a
Rege castelle et legionem siue domno fernando, In die
commemorationis Sancti pauli.

In era m.*cc.“lxxx.*vii.* Presa fuitlspalis A Rege cas¬
telle et legionensium, Domno fernando, In die petri epis¬
copi et martiris.

iii.° nonas Junii In eadem die qua christus passus fuit,
scilicet, feria vi.* et in eadem hora qua tenebre facte fue¬
runt per uniuersum mundum in passione domini, scilicet,
a vi.* usque nonam sub enim Era m.*cc.‘xxx.*vii.* facta
fuerunt signa qualia numquam fuerunt a passione domini
usque ad supradictam eram, fuit enim inter vi.‘ etvim.*
ucre nox, et sol factus fuit nigrior pice et luna ac plura
sidera in celo aparuerunt: deinde recedente nocte illa te¬
nebre subsecute fuerunt, quibus recedentibus et recuperan¬
te sole uim claritatis sue congregata in ecclesia sante cru¬
cis colimbrie maxima multitudine hominum et mulierum
tam secularium quam religiosorum, cum omnes unanimi¬
ter pre nimio timore non aliud quam mortem subitam ex-
pectantes clamarent et ulularent ac diuinum subsidium
implorarent, quibusdam ex fratribus te deum laudamus et
lctaniam cum difficultate maxima canentibus et diuinam
exorantibus pietatem semiuiuis et stupefactis aliis omnibus
incunctibus ac inde amirantibus uniuersis in choro sancte
crucis colimbrie vn.* m signa lunarum apparuerunt quar¬
tarum existensium uel quintarum que signa ibi ante ne¬
que postea sunt inspecta : huiusmodi autem lunarum signa
per totam colimbrie ciuitatem apparuisse multis extitit ma¬
nifestum ubicunque solis radii per foramen aliquod subin¬
trabant.

7.

Era ccc.“x.*viiii.* Egressi sunt gothi de terra sua.

Era ccc.*lx.*vi.* Ingressi sunt hispaniam et dominati
sunt hispaniam annis ccc.'” houtogesima hi.* Et super an¬
nos xvii perucnerunt in hispaniam de terra sua.

Era dc.*l.*yi .* Sarraccni siriam arabiam et mesopota-
miam furlim magis quam uirtute mahumeth eorum du¬
ctorum rebellia adhorlanle sibi uindicant atque apud da-
mascum splendidissimam siric urbem concendunt in regno
expleto mahumeth x.° anno.

Era i>cc."xl."viiii. a Expulsi sunt Gothi de hyspania.

Era dcc.*l.* Sarraccni obtinuerunt hispaniam : antequam
domnus plagius regnaret, sarraceni regnauerunt in hispa¬
niam annis v.*

Plagius regnauit annis xvint.

fafilam Regnauit annis duobus menses vi.

Adefonsus regnauit annis x‘vin.* et mense une, et uno
dic.

froila regnauit annis xi et menses v.* diebus xx.

mina?, non Domini Ascensio celebratur. Flores.

3 Iterum corrupta Chronologia , praepostero numerorum ordi¬
ne. Flores.

Digitized by

Google

i

CHRONICON CONIMBRICENSE. PARS I.

aurelius regnauit annis vi, et menses vi.

Silo regnauit annis viiii et mense i.° ct die i.°

Maurgatus regnauit annis quinque et menses vi. Qui
omnes anni fuerint lxxx/i.°

Post positus est in regno domnus adefonsus xviii. Ka-
lendas octobris su Era dccc/xxviii.*

Era m.xxv.* Cepe almancor iben namer colimbriam si¬
cut quidam dicunt, fuit derelicta annis vn, postea cepe¬
runt edificare illam ismahelite et habitauerunt in illam
annis lxx.*

EIRey dom alfonso o primcyro filho do conde dom an-
rrique E da Rayna dona tareyia porque em cspanha non
podia achar casamcnto que non fossem tanto sas parentas
chegadas que non podia casar con ellas sen dcspensacom
do papa oue a casar com dona mafalda filha do conde
dom Manrrique de lara e Senhor de mulina Irmao do con¬
de don nuno o que liurou os filhos dalgo do peito En bur¬
gos. 1

Deinde cepit illa rex donus fernandus vm. Kalendas au¬
gusti Era m.*c/ii.*

EraM.*xxxiii.m.* (sic) sepe almancor castellum aquilar
quod est in ripa de sausa prouincia porlucalensi.

EraM.*xxx.viji. Cepit almancor montem maiorem. iih.°
nonas dezembris.

Era m.*lxx.*i.* m Kalendas Julii osculatus est sol et
cotremuit terra.

Era m.*lxx.*ii.* Cepit gonsaluus trastimiriz montem
maiorem Ideo Nouembris.

Era m.*lxx.*ii.* Occisus fuit comes menendus in ripa
guetanie. vim.* kalendas ianuarias.

Era m.*lxx.*vi.* Occisus fuit gonsaluus trastamiriz in
auenoso, Kalendas Septembris.

Era M.*LXXx. a iu. a * Kalendas aprilis fecit rex domnus
«t uermudus arrancada super mauros precepitque ibi re-
gem illorum cimeia nomine in uilla cesari territorio cas-
teli Sancte marie prouincia portugalensi.

Era m.*lx.*v.* 3 Mortuus est rex uermudo.

Era m.*lx.*v.* Rex fernandus accepit uisco, vm Ka¬
lendas augusti.

Era m. 1 * * 5 lx.*v.* Rex fernandus accepi lamecum im . 6 Ka¬
lendas decembris in die sancti Martini in sabato.

Era m.*c.*ii accepit fernandus colimbriam, vm.° Ka¬
lendas augusti, feria vi.* uigilia sancti christofori.

Era m.*c.*ii.* Mortuus est rex fernandus, et sepultus
«st in legionensi monasterio vn." Kalendas ianuarii.

Era m.*c.*x.* nonas octobris occisus est rex domnus
sancius filius domni fernandi regis ad faciem zamore. De¬
inde ramansit frater eius adefonsus adepto Christianorum
regno Exercuitquc bella aduersus sarracenos per annos
multos. Alius dabat bellum, ab aliis accipiebat tributum.

Era m.*c.*x.*v.* in seplembrio (?) ipse accepit cau-
riara.

Era m.*c.*x.*vii* Kalendas Julii hora vr.* oscuratus est
sol et stetit ipsa obscuritas per duas horas donec appa¬
ruerunt slellc in celo et quasi media nox effectus est.

8 .

Era M.*cc.*LXL.'vn.* n. e Kalendas Martii, Nata est Don-
na branca filia regis donni alfonsi et regine Done beatri-
ces.

Era m.*cc.*lxl.*ix.* vn.® Idus Octobris Natus est In¬
fans Donnus Dionisius filius Regis Donni alfonsi et regi¬
ne Beatricis.

Era m.*ccc.*i.* vm Idus februarii Natus est Infans Don¬
nus Alfonsus filius regis Donni Alfonsi et regine Donne
Beatricis.

Era m."ccc.*h.* uri.* Nonas februarii Nata est Dona
Sancia filia regis Donni alfonsi et regine Donne beatricis.

Era m.*ccc.*vi.* in die sancti vincendi scilicet xi.° Ka-

1 Articulus hic litteris iisdem scriptus manifeste interpolatus

fuit.

* Corrupti numeri , hic et in seq. Rex quippe Veremudus obiit

Era m.lxxv. Flores.

5 Lege m.lxxv. Flores.

lendas februarii Natus est Infans Donnus vincenlius filius
regis Doni alfonsi et regine Donne brealtis.

Era m.*ccc.*xv.* feria v.* comissum fuit bellum inter
Petrum stephani de thaauare et fernandum alfonsi de Ca-
ambria in quo bello ex parte fernandi alfonsi nobilis qui¬
dam nomine donus Egidius ualasci solus interiit et nullus
alius. Ex parte uero Petri stephani, Yalasci menedi de afen-
seca, Stephanus petri de matelas, Stephanus sugerii so-
netal, Johanes stephani de taauercs germanus prefati pe¬
tri stephani et alii milites scutiferi et pedites interfecti sunt
quorum anime per pietatem christi requiescant in pace.

xiiii kalendas Marcii Obiit donus alfonsus inclitus Rex
tertius Portugalie cuius anima Requiescat in pace Arnen.
Era m.*ccc.*xvii.*

et in ipsa era regnauit Donnus Dionisius filius eius pro
eo.

Era m.*ccc.*xx.*ix.* vi.° Idus februarii natus est don¬
nus alfonsus filius illustrissimi donni Dionisii Regis portu¬
galie et algarbii et Regine donne Helisabeth.

Era m.*ccc.*xxx.*hi.* hi.° Kalendas maii Obiit donnus
Sancius regis castelle et in ipsa era regnauit donnus fer¬
nandus filius eius pro eo. Et in ipsa era regnauit donnus
fernandus filius eius pro eo. Et in ipsa era infans donus
Johanes frater predieti regis erat proieclus de terra.

Era m.*ccc.*xii.* v.* Idus Augusti silicet uigilia san¬
cti laurencii Ingressus fuit Rex dionisius cum uxore sua
regina donna elisabet uillam que uocatur Taracona in re¬
gno aragon. ad reformandam pacem inter regem castel-
len. et regem aragon. etqueeumque incepit illuc perfecit,
et rex oragon. erat donnus iohanes filius regis donni pe¬
tri frater dicte donne helisabeth Regine port. et rex cas¬
telle erat donnus fernandus filius regis donni santii.

Era m.*ccc.*lvi.* Kalendas marlii Orta fuit questio in¬
ter episcopum portugalem et decanum eiusdem, pecuniam
ab utraque parte plurima in questione consumpta Judi¬
cibus a sede appostolica delegatis priori Monasterii san¬
cte crucis et thesaurariis visensis ecclesie et bracarensis.

9.

Era m.*cc.* nonagesima. x°m.° Kalendas Novembris
Dedicata fuit Ecclesia alcobalie ab Donno aria vlixbonen-
si Episcopo et ab Egea Colimbriensi episcopo.

Item Era m.*c.lx. viiij® 4 Kalendas October sumpsit
Inicium domus alcobacie.

10 .

Era m.*ccc.*l.vi.* 5 xxi.* die mensis Sctcmber fuit ter-
remotus in portugalia silicet, feria vi."

Era m.*ccc.*i.xx.*v etnanoyte vigilia denatal ante ga-
lo tremeu a terra.

Idus Januarii Obiit domus Dionisius inclitus Rex Por¬
tugalie cuius anima requiescat in pace Arnen.

Era m.*ccc.*lx.hi.* Et in ipsa era Regnauit donnus Al¬
fonsus filius eius pro eo.

V* die Mensis octobris pressa fuit Codessaria per ma¬
nus domini alfonsi Regis portugalie et algarbii Sub era

M.*CCC.*LX.*HI.*

Era m.*ccc.*xl.* et vii/ Mense februarii in die Chate-
dra sancti petri circa horam matutinam terremolus magni
fuit per totam terram uehementer.

Era m.*ccc.*l.v.* Sabbato die Sancte Eolalye ii* idus
februarii uidelicet secunda decima die dicti mensis Natus
fuit Infans Donus dyonisius filius domini alfonsi Infantis
Port. et algarbii et nepos donni Dionisii Regios (sic) di¬
ctorum Regnorum.

Era m.*ccc.*l.*viii. In mense Aprilis decem et vm.®
diebus transactis predieti mensis natus fuit Imfans Don¬
nus Petrus filius Donni alfonsi et Donne beatricis qui in-

4 Huius cera numerus recenliori adiectione ultimae Hierarum
additus fuit.

5 Quas praecedit Era 1356 et feria vi. hic expressa , Eram pos¬
tulant 1357. Flores. 1

Digitized by v^ooQie

CHR0N1C0N CONIMRRICENSE. PARS I.

fons naius fuit in feria vi.* summo mane in ciuitate co-
limbriensi.

Era m/cccA^ihi.* v.°Idus mensis decembris Nouem
transmigratis diebus predicti mensis, silicet die sancte
Leocadie virginis aurora rutilante Terremotus non magnus
sed maximus factus fuit per tocius spatium orbis terrarum;
ita quod omnes atoniti ac etiam obstupefacti permanserunt
tamquam si morti repente omnes traderentur: et eodem
tempore Dominus donnus Dionisius Rex Portugalie et al¬
garbii permanebat in ciuitate Santarene, et eius filius do-
nus alfonsus in ciuitate Golimbriensi et lix et discordia
non modica erat inter eos. Et dictus motus orbis terram
fuit per spacium trium horam sed primus motus magnus,
secundus maior, uero tercius maximus.

Era M.*ccc. a ux.* ii.* Kalendas Januarii xxx* uno die¬
bus transacti mensis decembris Cepit colimbrien Donus al¬
fonsus Infans filius doni donisii Regis portugalie et algar-
by.

Era m.*ccc.*lx* primo die mensis Januarii cepit mon¬
tem maiorem donus alfonsus Infans filius donni dionisii
Regis portugalie et algarby.

Era m.*ccc.*lx.* nonas Marcii pridie diebus transactis
predicti mensis accessit colimbriam donnus dionisius Rex
portugalie et algarbii et transiuit per riuulum mondecum
et requieuit in palacio quod est erga sanctum laurentium
tunc inceperunt omnes qui ambulabant cum eo destruere
suburbium ipsius ciuitatis.

Sub ista era predicta transiuit rex extra riuulum, sili¬
cet, feria m. a xvi'" diebus transactis predicti mensis, et
stetit in sancto Martino qui est erga colimbriam et ibi re¬

ti

mansit usque sabatum deinde rediit ad monasterium san¬
cti francisci in isto sabato silicet xx." diebus preteritis
predictis mensis.

«Era M.*ccc. a Lxu vicesima secunda die mensis decem¬
ber, silicet, in die sancti Tbome apostoli Orta fuit Donna
Isabet Infans filium Illustrissimi donni donni alfonsi Re¬
gis Port. et algarbii et donne beatricis Regine.

Era M. a ccc.*LXiiii. a vndecima die mensis Julii, silicet,
translatio sancti benedicti Obiit Donna ysabet infans Il¬
lustrissimi Donni donni alfonsi Regis portugalie et algar¬
bii filia et Regine Donne Beatricis.

Era M. a ccc. a LX. a mi. a In mense setembris vicesima ter-
cia diebus transactis predicti mensis Natus fuit infans Do¬
nus Johanes filius donni Alfonsi et Donne Beatrices. Qui
infans natus fuit infra m. a sumo mane In ciuitate vlixbo-
nensis.

Era de mil e ccc. e lxiiii annos quatro dias andados
do mes de Julho foy morto Joham alfonso em lixboa per
Justica que el Rey dom alfonso filho do muy nobre Rey
don Denis mandou fazer en ele.

11 .

En Era m/c.lxxiiii. m.° Idus December Rex alfonsus
Comitis Enrrici filius edifficare cepit Leyrenam.

In Era m/c.lxxi. viii Kalendas october Rex ysmar abu-
zicri detruxit castrum leyrene et fuit captus pelagius go-
terriz Canonicus Monasterii sancte crucis.

In Era M. a c. a LXxxm. a viii* Kalendas marcii Ipse predi-
ctus Rey aldefonsus cepit Redificare castrum leyrene.

• Versiculus hic , et duo sequentes litteris minutioribus , sed eadem manu scripti sunt.

CHRONICA GOTHORUM.

R.

*erum a primordio Portugaliae gestarum historiae maximo sunt pretio dua it-
la antiqua monumenta, quae Chronica vel Historia Gothorum, et Chronicon Co-
nimbricense vulgo appellantur ; tum quod pervetusta, et monarchiae huic aut om¬
nino, aut fere antiquitate aequalia; tum quod rerum multitudine , eventuumque va¬
rietate ditissima sint. Hoc autem, quod Chronica vel Historia Gothorum dicitur,
ad hanc nostram aetatem primaeva sua integritate, et simplici facundia perveni¬
re non contigit. Qua tam magna iactura Regia perculsa Academia apographum
saltem aliquod satis antiquum, ad quod Brandani editio corrigenda esset, quam
maxima diligentia, et labore omnia per tabularia et scrinia huius regni perquire¬
re frustra curavit: nullo tamen invento, quod editioni huic praeferendum merito
putaretur ; hanc adire, et accuratissime cum apographis, ad quae efficta fuerat,
quaeque, ut mox ostendendum, hucusque manent, collatam versare, et sequi necesse
nobis fuit.

Duobus diversis Chronicorum, vel Historiae Gothorum exemplaribus; altero
ad res in III. Monarchiae Lusitanae Parte late narrandas; altero ad eorum-
dem chronicorum, quam in Appendice deprompsit, editionem Brandanus se usum
fuisse ait: hoc, quod nempe editioni suae integrum praebuit textum, Resendius quon¬
dam, tunc vero temporis Emmanuel Severinus de Faria servabat: illud vero, cur
tus narrationes quibusdam Monarchiae Lusitanae capitibus ingessit, in monasterio
Alcobacensi illo custodiebatur tempore. Aliud praeterea in Sanctae Crucis monas¬
terio exemplar, sed, ut videtur, illi Alcobacensi persimile, quondam extitit. Nihil
aliud praeter hoc, tam rubrica, quam annotationes ad marginem in istius monu¬
menti editione ad Appendicem III. Partis Monarchiae Lusitanae r ferre viden¬
tur. Ipse tamen Brandanus, praeter alios scriptores, talia hac de re nobis prae¬
it. H. Tom. II. 2

Digitized by v^ooQie

6 CHRONICA GOTHORUM.

bet argumenta , ut non modo ampliorem , sed etiam correctiorem antiquorum MSS.
Chronicorum, vel Historiae Gothorum, quae perdita credimus , notitiam exhibe¬
re possimus. De apographo primum , quod textum integrum laudatae editioni sup¬
peditavit , quodque apua Resendium aliquando fuerat , aliquid dicere aequum est.

In III. Partis Monarchiae Lusitanae prooemio de hoc ipso apographo Bran-
danus diffusius , quam in rubrica vel inscriptione ad caput editionis eiusdem monu¬
menti loquitur. Inter veteres itaque memorias , monumentaque MSS ., quorum nar¬
rationibus suum Monarchiae librum contexuit , latine conscriptam epitomen his re¬
fert verbis: = Um epitome em latim que se intitula Historia dos Godos, e con-
tem muitas coisas antigas d’Hespanha ate a morte delrei D. Affonso Henriques.
O Mestre Andre de Resende tinha esta historia e a cita em seus escriptos....
e achei della fragmentos na livraria de Alcoba^a, e o mesmo original, que foi
de Andre de Resende, com algumas nota^oes escriptas de sua mao, me comu-
nicou o chantre de Evora Manuel Severim de Faria. = Quibus verbis manfeste
constat , Resendium apographum quoddam antiquum , quod Brandanus autographum
ratus est , possedisse ; ipsumque Brandanum illud ab Emmanuele Severino de Fa¬
ria acceptum ad suae editionis describendum textum fuisse secutum; istiusque monu¬
menti quaedam vix fragmenta in Alcobacensi bibliotheca , consumpto iam vetusta¬
te codice , cuius reliquiae erant , ad illud temporis remansisse.

Codicem etiam illum , quem penes Resendium fuisse scimus , priusquam Severi -
nus de Faria , Jacobus Menoetius Vasconcellius apud se habuisse , ut ipse ait , vi¬
detur; sic enim loquitur: * habeo apud me codicem vetustissimum, cuius saepe
mentionem faciunt Vasaeus et Resendius, qui inscribitur Chronica Gothorum.
Praeter haec narrationem , quam in eorumdem Chronicorum editione Brandanus
ad aeram 904 protulit , ipse , variis quamvis lectionibus , a verbis: Multosque ini¬
micos ; integram exponit: nec est , cur hoc inter viros non notos modo , sed amici¬
tia , et consuetudine comiter coniunctos novitatis aut admirationis aliquid praebeat;
ut eumdem codicem , quem Resendius possidebat , a Vasaeo versatum et laudatum ,
cui ipse commodare , ut ait , solebat , Jacobum Menoetium apud se legisse et habuis¬
se miremur. In libro equidem De Antiquitatibus Eborae noster hic percelebris scri¬
ptor historicus de huius , et Pacis Juliae fBeja) urbis oppugnatione et deditione
agens , ita de hoc codice loquitur; ** Extat et apud me Gothorum regum epitoma
usque ad Alphonsum Henriques latine, ut tum quidem tempora patiebantur,
conscripta. Duos deinde super earundem urbium oppugnatione articulos describit ,
qui in Chronicis Gothorum ad aeram 1200 et 1204 iisdem leguntur verbis.

In litteris rursum , quas anno 1553 ad Vasaeum misit , *** eorumdem Chroni¬
corum Gothorum codicis , quem possidebat , mentionem non parvae nobis utilitatisfa¬
ciens , ut quae aetatem , in qua codex ille scriptus fuerat, fere indicat , ipse Resen¬
dius scribit: Facit ad eam quoque rem annalium libellus ille, quem tibi aliquo¬
ties ostendi, sine dubio ante annos tercentos scriptus, in quo haec ad verbum le¬
guntur. Et eumdem de Pacis Juliae urbis oppugnatione versiculum Chronicorum
Gothorum iterum describit.

Dum Sarracenorum irruptionem , duce Abu-Jacub , et Scalabis (Santarem)
obsidionem anno 1184 Brandanus narrat , **** annotationem quamdam abAndrea
Resendio adducit , in qua percelebris hic rerum antiquarum scriptor de iisdem even¬
tibus narrationem refert , ab antiquis chronicis membraneis depromptam monens.
Cum vero haec eadem narratio in ultimo Chronicorum Gothorum, ad quae editio
illa integra efficta fuit , versiculo iisdem legatur verbis; existimare oportet , codicem
illum eumdem fuisse membranaceum , quem ipse possidebat Resendius.

Quae ita hucusque dicta sunt , Chronica vel Historiam Gothorum MS. saecu-

* Scholia in IV. lib. Antiquitat. Rcsendii pag. 2i9.

** De Antiquitat. Eborae in Hispania Illustrata T. 2. pag. 981.
*** Epist. de Colon. Pacensi. Ibid. pag. 998.

**** Monarch. Lusit. Lib. XI cap. 35'.

_Digitized by QOQl£

CHONICA GOTHORUM.

7

li XIII. iam dimidiati monumentum esse confirmant, versatumque successive ab An-
drea Resendio, Jacobo Menoetio Vasconcellio, et Emmanuele Severino de Faria,
a (jrwo Brandanus acceptum in Appendice III. Monarchiae Lusitanae Partis in
lucem edidit.

Sed quamvis satis antiquum hoc esset MS., non tantum tamen primaevas Chro¬
nicorum vel Historiae Gothorum, imo etiam saeculi XII., et XIII. duorum sal¬
tem scriptorum narrationes comprehendit, quod rerum ibi memoriae mandatarum
tempora demonstrant. In quodam enim eorumdem chronicorum versiculo haec legun¬
tur : Era 1026 III. cal. iulii Almanzor. Benamet cepit Colimbriam et sicut a mul¬
tis senibus audivimus deserta fuit septem annis. Huius rei scriptor saeculo XI.
certe natus, senes plurimos interrogans, et quantumvis senex et ipse chronica haec
scripsisset, * difficile tamen Jacub irrumpentem armo 1184 vidisse creditur. Certius
proinde habendum, Chronica Gothorum, quae primitus scriptafuerunt, saeculo XIII.
novis rerum narrationibus adaucta fuisse. Ad hoc firmandum indicium nova res ges¬
tas narrandi accedit ratio: cum enim in huiusmoat chronicis scriptores XI., et an¬
tecedentium saeculorum res summa solerent brevitate rferre; in illis contra, et
prostremis praecipue annis, nimia rerum verborumque profusione mutatam scribendi
miramur formam.

Haec itaque fundamenta iacere statuimus, ut non solum aetas, ad quam monu¬
mentum a Brandano editum referendum sit, verum auctoritas MS. a quo illius edi¬
tionis textum hausit, dignoscatur. Cumque huiusce MS. apographum propria Mo¬
narchiae Lusitanae scriptoris manu descriptum adhuc maneat ; ** hoc aa nostram
hanc editionem praesertim usi sumus, omissionibus, typographorumque mendis, quae
primam illam editionem foedaverant, maxima correctis cura: aliquot etiam varias
lectiones inter Brandani exemplar et textum, quem typis ipse mandavit, inventas
indicamus, quae non typograpnis incuriae, sed editori dandae videntur; dum forte
cum Resendii autographo conferre denuo studuit, ut in lucem tandem proderet co¬
dicem.

Apographum quoddam Chronicorum Gothorum inter Brandani MSS. *** sua
conscriptum manu inventum est, et quoad res narratas editioni suae simile, sed nar¬
rationis forma, dicendique genere dissimile, ac inscriptione hac superscriptum: Bre¬
vis historia Gothorum quae desumpta fuit ex scriptis Magistri Andreae Resen¬
dii , et sane ille decerpsit a codice Alcobacensi: fecit mihi copiam illius Gas-
par Alvares Losada: Hoc tametsi apographum, non illa modo a veteri Resendii
codice narrationis dicendique generis differentia, quam nuper indicavimus; sed po¬
tissimum quod illud ab homine, quem historica monumenta corrumpendi atque vitian¬
di nunquam poenituit, Brandanus acceperit, praetermittendum forte videatur; aliae
nihilominus non parvi momenti causae nobis aliter suadent: quibus aeque perspectis,
ipsi quoque legentes eius auctoritatem et pondus estimare poterunt, aa elucidandum
etiam illud, cuius satis nota et magna est fides. Animadvertendum praecipue htc est,
hoc apographum propria Brandanum manu iuxta illud a Resendio similiter de¬
scriptum (ex scriptis ResendiiJ descripsisse ; ac proinde a Losada, qui Branda¬
no tantum commodatum describendum praebuit, (fecit mihi copiam) nullo modo cor¬
rumpi potuisse: prava insuper illa, quae Losadae inerat, documenta vitiandi con¬
suetudo Resendio, vel Brandano impertiri prorsus nequit. Cum denique istius docu¬
menti corruptio, quamvis possibilis et facitis, nullam ad suasfabulas, falsasque,
quibus saepe operam dedit, narrationes struendas materiam praeberet, e manibus
Losadae hoc saltem documentum integrum, et incorruptum evasisse credendum est:
et certe in rebus, rerumque causis narrandis antiquum Resendii codicem tanta bre¬
vitate superat, ut minime ampliorem, quin etiam concisiorem eventuum notitiam ef¬
ferat.

* Idem historicas scriptor super D. Nanio Suaresio, etD. Nunio Medisio, qui XII. saeculo vixerunt, tamquam
coaetaneis suis loquitur.

** God Alcobac. N.* 449 in Public. Olisipon. Biblioth.

*** God. Alcob. N.° 450 in Public. Olisip. Biblioth.

Digitized by v^ooQie

8

CHRONICA GOTHORUM.

In prologo ad III. Partem Monarchiae Lusitanae ipse Brandams, frag¬
menta quaedam Chronicorum Gothorum in Alcobacensi bibliotheca extitisse, ut di¬
ximus, refert; et in laudata modo rubrica, a codice hoc, cuius reliquiae tunc vix
remanebant, quique Rcsendii aetate intiger credendus, scriptorem hunc suum exem¬
plar decerpsisse censet, diversum nimirum narrationis forma, dicendique genere a
codice illo XIII. saeculi, quem antehac possidebat. Similiter ab istius Alcobacen¬
sis fragmentis, non ab antiquo Resendii codice deductos Chronicorum vel Historiae
Gothorum versiculos, quos ad verbum in historia sua descripsit, Brandanus monet:
cumque versiculi Udem in apographo a Losada Brandano tradito ipsis legantur
verbis, hic merito scriptor apographum ad Alcobac ense MS. sua Resendium ef¬
finxisse manu indicavit.

Ad nos fragmenta haec cum non pervenerint, nullum nobis circa codicis aeta¬
tem indicium reliquerunt: collatis tamen amborum scripturis, codex hic, quem Bran¬
dano Losada ministravit, et Resendius a MS. Alcobacensi transcripsit, antiquior

Z aret: narratio nihilominus Ula Abu-Jacub incursionis anno 1184, j praelii apud
vas (1212) memoriam adhibens proculdubio arguit, ab eodem scriptore, qui se
rerum saeculo X. gestarum testes audiisse fatetur, nullo modo scribi potuisse. Qua
de causa hoc etiam apographum saeculo XIII. recentiori rerum narratione adau¬
ctum credimus.

Alcobacensi apographo Brandanus ad narrationes suas historicas eo maxi¬
me usus est, quod maiori, ut ait, brevitate, vel concisione scriptum esset. * Cum et¬
enim hanc brevitatis causam adducat, qui prolixitatis in suis narrationibus, et in
documentis valde diffusis totidem describendis verbis frequenter exemplum praebet,
aliud eum brevitatis nomine denuntiare, apographi videlicet integritatem, et primae¬
va Chronica Gothorum minus ibi recentiori rerum narratione aucta, aut corrupta
fuisse, censemus.

Juxta antiqui codicis Resendii textum, inductis ibi variis lectionibus ab Appen¬
dice III. Monarchiae Lusitanae Partis, exemplar etiam illius manu a codice Al¬
cobacensi descriptum typis mandamus: lectiones autem varias, ad primos Chroni¬
corum Gothorum versiculos spectantes, primaeque editionis in textum temere con¬
gestas, praetermissas illa relinquimus ratione, quam in prologo ad Chronicon Com-
plutense monstrabimus.

* Monarch. Lusit. Part. III. Append. Script. 1.

CHRONICA GOTHORUM. BREVIS HISTORIA GOTTORUM.

Era cccxlviiii. egressi sunt Gothi de terra sua.

Era ccclxvi. ingressi sunt Hispaniam, et regnauerunt
ibi annis ccclxxxvii : de terra autem sua perueniunt ad
Hispaniam per xvu annos.

Era Dccxxxviiu 1 expulsi sunt de Regno Hispanie re¬
gnante Yuitiza.

Era dccxlviiii * Sarraceni Hispaniam adepti sunt re¬
gnante Roderico: antequam dominus Pelagius regnaret,
Sarraceni regnauerunt in Hispania annis v.

Era dccliy. Pelagius Fafilani ducis filius regnauit annis

XIX.

EranccLXxm. Fafilanus filius cius regnauit duobus an¬
nis et mensibus vi.

Era dcclxxyi. Adefonsus filius Petri ducis regnauit an¬
nis xix.

Era dcclxxxv. Froyla filius eius regnauit annis xi ac
iii mensibus.

Era dcccyi. Aurelius consobrinus eius regnauit annis vi

et mensibus vi.

Era cccxlviii. Egressi sunt Gotti de terra sua.

Era ccclxvi. Ingressi sunt Hispaniam, vbi regnauerunt
annis ccclxxxiii.

de terra sua peruenerunt ad Hispaniam an. xvii.

Era Dccxxxviii. Expulsi sunt Gotti de Regno Hispa¬
nie, Regnante Yuitiza.

Era dccxlv. sarraceni Hispaniam debellarunt, Regnan¬
te Roderico.

antequam Donus Pelagius regnaret, an. v. regnaue¬
runt in Hispania Sarraceni.

Era dccliiii. Pelagius Flauiani ducis filius regnauit
an. xv.

1 «Alias: Era dccxlix : » Resendius?

2 «Alias: Era dccl:» Rcsend.?

Digitizedby

CHRONICA GOTHORUM.

0

Era dcccxii. Silo regnauit annis ix, et decimo uitam
finiuit.

Era dcccxxi. Mauregatus regnauit annis vi, uitamque
finiuit.

Era dcccxxvi. Bermudus regnauit an. in. Hic sponte
regnum dimisit et sobrinum suum Adefonsum, quem Mau-
regatus a regno expulerat, Regem fecit.

Era dcccxxviii. Adefonsus iste regnauit annis lii.

Era dccclxxx. Ramirus filius Yeremundi regnauit an-
nis vii.

Era dccclxxxviii . Ordonius filius Ramiri regnauit an*
nis xvi.

Era Dccccfv. Adefonsus Ordonii filius regnauit annis xvni.
Iste primo regni sui anno, et natiuitatis xiv, ab Aposta¬
ta Fruuilano Gallecie Comite per tyrannidem regno pri-
uatur, sed ipse Rex Castellam se contulit, et non multo
post eodem Fruuilano rege tyranno et infausto a fidelibus
regis Adefonsi Ouieto interfecto idem gloriosus puer ex
Castella reuertilur et in patris solio feliciter collocatur.
Qui ab initio sui regni semper inimicos uictoriarum fauo-
rera semper habuit. Illius tempore innumerabilis Ismaeli-
tarum exercitus ad Legionem uenit duce Almundarim fi¬
lio Abderrahamen rege fratre de Mahometh rege Cordum
bensi, sed minus sibi nocuit, quia ubi uenit iam ibi mul¬
ta millia erant occisa, ceterus uero exercitus in Berdigo
est ingressus, sed gratias deo sine nocumento istius regis
est interemptus. Multosque etiam inimicorum terminos
acquisiuit rex iste, cepit namque castrum quod dicitur
Nazan. Anteneam uero pace acquisiuit. Conimbricam 1 * ab
inimicis possessam heremitauit, et ex Gallecis * postea
populauit, multa quoque alia castra sibi subiccit. EiuS
tempore Ecclesia creuit, regnumque ampliauit: urbes quo¬
que iste a Christianis populantur scilicet Bracharensis, Por-
tugalensis, Aucensis, Yisensis, Eminiensis, et ceteros Lu-
sitanic limites gladio et fame comsumptos usque Emeri¬
tam , et maris littora heremitauit, atque destruxit. Per¬
mansit autem regnum Hispanie Christianorum usque ad
Almanzor an. 3 cxxiv.

Era mxxvi. iii.° calend. iulii Almanzor Benamet cepit
dolimbriam, et sicut a multis senibus audiuimus deserta
fuit vii annis, postea reedificauerunt eam Hismaelite, et
tenuerunt eam.

EraMxxvm. nii.°non. decembris, Almanzor cepit mon¬
tem maiorem.

Era mxxxiii. Almanzor cepit Castellum de Aguilar, quod
est in ripa Sause in Portugalensi prouincia.

Era mxlvi. ii. non. octobris occisus fuit comes Menen-
dus.

Era mliv. viii . 0 idus septembris Veniunt 4 Lormanes ad
castellum Yermudii, quod est in prouincia Bracharensi.
Comes tunc ibi erat Aluitus nuniz.

Era mlvi. Obiit rex donnus Adefonsus Viseo. Et in
ipso anno obiit magnus comes Nunus aluares.

Era mlxxii. ii.° idus nouembns 5 Gundisaluus trasla-
miris cepit montem maiorem, et reddidit eum Christianis.

EraMLxxvi. calend. septembris, Gundisaluus trastami-
ris occisus est in Auenozo.

Era mlxxxiii. x.° calend. aprilis rex donnus Vermudo
habuit uictoriam de mauris, pugnauit Cum eis, et cepit
ibi regem eorum Cemia in uilla Cesari in territorio cas¬
telli S. Marie.

Era mlxxxv. Obiit ipse rex Vermudus.

Era mxcv. rex donnus Fernandus cum coniuge sua re¬
gina donna Sancia cepit Lamecum iii.° calend. decembris
in festiuitate sancti Saturnini lucescenti die sabati.

Era mxcvi. mi.° calend. augusti in die S. Cuculatis

1 Conimbriam

1 Gallicis

1 anno

4 nenerunt

5 Octobris
M.H. Tom. II.

Alfonsus ab hoc Pelagio Rex xut, eius nominis nr, Re¬
gis Ordonii filius, cepit regnare era dcccciiii. ; regnauit
an. viii; multis magnisque victoriis de sarracenis pre-
clarus cepit Castrum Nazan , Antiensam, Colimbriam ab
hostibus possessam eremitauit, desolauit, et in eremum
redegit, et ex Gallecis restaurauit, scilicet, fecit Coloniam
Gallaicorum 1 : huius tempore ecclesia creuit, Regnum
que Christianum ampliatum est, multe vrbes a Christia¬
nis habitari cepere, vt Brachar., Portugalens., Aucen¬
sis, Yisensis, vulgo Yiseu, Eminensis, et Lamecensis, et
Gauriensis, vulgo Coria, Egitanensis, vulgo Idanha, cui
successit urbs Goarda, et ceteros lusitanie limites vsque
ad Emeritam gladio et fame consumptos e maris littore
eremitauit, atque destruxit: permansit autem Regnum
Hispanie apud Christianos usque ad Almansorem an. cxxuit.

Era mxxv. m. Kal. Julii Almansor Iben hamet cepit
Colimbr. et, sicut a multis senibus audiuimus, deserta
fuit an. vii. : postea eam Hismaelite reedificauerunt, et
tenuerunt eam lxx. an.

Era Mxxvm. mi. donas decembr. Idem Almansor ce¬
pit montem maiorem.

Era Mxxxiih Almansor cepit Castellum Aguilar quod
in ripa souse fluminis in Prouintia Portugalensi hoc est
inter amnis.

Era MLiiit. vnt. idus Septembris Uenerunt Lormanes
ad Castellum Veremundi, quod est inprouinc. Brac. Co¬
mes tunc illi erat Aluitus nunes: paulo interfuerat Co¬
mes menendus Gumsaluius, qui fuit occisus era mxvi.
viii. 1 " mense.

Era mlxvi. Rex Domnus Adefonsus obiit Viseo.

Eodem an. obiit Comes nunus Aluitis.

Era mlxxii. ii.° Idus ix. bri * Gundisaluus transtamiris
cepit montem maiorem, et reddidit eum Christianis: idem
Gunsaluus occisus est in Auenoso Era mlxxvi. Kal vii.^

Era MLXXxm. x. Kal. Aprii. Rex D. Vermudus vicit
mauros, cepitque Regem eorum Cuner in territorio Cas¬
telli S. Marie in villa Cesari.

Era mlxxxv. obiit Rex Yeremudus.

Era mlxxxv. Rex D. Fernandus cum codiuge sua Reg.
D. Sancia cepit Lamecum m.° Kal. Decembr. in festo S.
Saturnirii lucescente die sabbathi.

Era mlxxxvi. v. Kal. Augusti die Sancti Cucufatis Rex
D. Fernandus cepit Viseum, postea Cei$am et S. Marti-
num de mauris, Taraucam et Penaluam, et cetera cas¬
tella in circuitu Ciuitatum per an. viii.

1 Alio apographo Castellorum legitur.

3

Digitized by v^ooQie

10

CHRONICA GOTHORUM.

rex donnus Feritandus cepit ciuitatem Yiseum, postea Gei-
sam, et S. Martinum de mauris, et Trauancam, et Pe-
naluiam, atque cetera castella Christianarum uicinitatum 1 2
per annos vhi.

Era Mcii.vm. calend. augusti feriavi inuespera san¬
cti Christofori rex D. Fernandus cepit Colimbriam.

Era mciii. rex donnus Fernandus mortuus est, et vn.°
calend. ianuarii sepultus est in Legionensi ciuitate.

Era mciii. vi.* calend. decembris mortuus est Menendus
gunsaluis uir illustris, et magne potentie in toto Portuga-
li, filius Gunsalui trastamiris.

Era mcix. xv.* calend. februarii Porlugallenses commi¬
serunt prelium aduersus regem donnum Garsiam, fratrem
regis donni Fernandi, habebant que tunc caput in ipso
bello comitem Nuno menendis, periit ipse ibi, et cuncti
alii sui fugerunt, obtinuit autem rex de illis uictoriam in
loco qui dicitur Pertalini inter Bracharam et fluuium Ca-
uado.

Era mcx. occisus est rex Sancius, filius regis donni
Fernandi ad faciem Zamore ciuitatis, post cuius mortem
frater eius rex donnus Alfonsus regnum obtinuit Hispa-
nie, qui bella multa exercuit annis multis aduersus Sar-
racenos Christiani nominis * inimicos, aliis bellum dabat,
aliis 3 tributum accipiebat.

Era mcxv. mense septembris cepit idem Rex Alfonsus
Cauriam ciuitatem.

Era mcxxiii. vin. calend. iunii rex donnus Alfonsus ce¬
pit ciuitatem Toletum, postea Talaueram *, cunctaque cas¬
tella que sunt in Carpania prouincia Cartaginis, subiacen-
tia Regie urbi Toleti, que est Metropolis.

Era m.*c.xxv. Rex Donnus Alfonsus magnum prelium
habuit cum rege Sarracenorum Juccf Bennamarim Trans¬
marino ad faciem ciuitatis Badajoz in loco qui dicitur Sa-
galias, ubi unanimiter conuenerunt cum Rege nostro Chris¬
tiani a partibus Alpes, multique Francorum in adiutorium
ei affuerunt, sed Diabolo aduersante timor magnus inua-
sit plurimos nostrorum, et fugerunt ex cis multa millia,
nullo cos persequente. Rex uero fuge eorum inscius con¬
fidenter ingressus esi prelium, in quo aderant omnes Sar-
raceni lotius Hispanie armati. Jusef Bentaisafim, quem si¬
bi in Regem assumpserant, nec non ipse Jusef mulla mil¬
lia barbarorum transmarinorum , Moabitarum, Arabum-
que secum traduxerat, quorum numerum nec ipse eorum
Rex, nec aliquis homo scire poterat, nisi solus Dominus.
Pugnauit itaque Rex Donnus Alfonsus, et qui remanse¬
rant cum eo aduersus Sarracenos usque ad noctem, nul¬
lorumque inimicorum sustinens ualcbat eius presentem in¬
cursionem, sed se concludentes Sarraceni, interfi¬
ciebant Christianorum multitudinem. Intantum uero Rex
Castellum Sarracenorum , et acies inuasit, et interficien¬
do cos, et dispergendo expulit huc, et illuc quousque
pcruenerit ad locum, ubi Regis Joseph tentorium fixum
erat, atque per circuitum magno uallo uallatum quem Rex
dum acriter expugnaret, et fortiter inuadens insisteret,
quidam suorum ueniens hoc ei nunciauit. Noueris domi¬
ne mi Rex quoniam interim dum tu hic pugnas, Sarrace¬
norum insidie tua inuadunt castra, quo audito, et a suis
consilio accepto, Rex Regem Maurum reliquit, et ab eius
tentorio discessit. Festinus ergo cum suis qui secum ade¬
rant , ad Sarracenos qui castra sua inuaserant accessit,
multosque ex eis interfecit, et a castris fortiter expulsit.
Ibi quidem multi corruerunt Christianorum qui remanse¬
rant congregati sunt ad Regem. Rex autem plagatus lan¬
cea cum nimium sitiret propter fluxum sanguinis decur¬
rentis a plaga, uice aque propinauerunt ei uinum, quia
aquam non inuenerant, unde syncopin passus, cum his
qui secum aderant reuersus est Cauriam, Sarraceni quo¬
que reuersi sunt, unusquisque ad sua loca.

Era mcxxviiii. Octauo cal. Septembris obiit Aluazil
donnus Sisnandus.

Era mcxxxi. Secundo cal. Maii Sabbatho hora nona,

1 vicinatum

2 Christianis nostris

3 ab aliis

* Talauiram

Era mcii. viii. Kal. Aug. feriavi. vesperis s. christofo¬
ri Rex D. Fernandus cepit Colimbriam.

Era mciii. obiit idem Rex, et vn. Kal. Januarii sepul¬
tus est in legionensi ciuitate.

Era mciiii. vi.° Kal. Decembr. mortuus est Menen¬
dus Gundisaluius uir illustris, et magne potentie in to¬
to Portug. filius gundisalui Transtamiriz.

Era Mcviiii. xv Kal. Febr. Portugalenses commiserunt
prelium aduersus Regem Domnum Garciam, filium Regis
D. Fernandi, habebantque tunc caput in ipso bello Comi¬
tem nunum menendi, periit ipse ibi et cuncti alii sui fu¬
gerunt ; obtinuit autem Rex de illis victoriam in loco qui
dicitur Petrosum inter Bracharam et fluuium Cauado.

Era mcx. occisus est Rex Sancius filius Regis Dom¬
ni Fernandi ad faciem Zamore ciuitatis, post cuius mor¬
tem filius Domnus Alfonsus regnum obtinuit Hispanie, qui
bella mulla exercuit an. mullis aduersus Saracenos Chris¬
tiani nominis inimicos, aliis bellum dabat, ab aliis tribu¬
tum accipiebat.

Era mcxv. mens sept. cepit idem Rex Cauriam Ciui¬
tatem.

Era mcxxiii. viii. Kal. Junii idem Rex cepit Toletum,
postea Talaueram, et cuncta Castella que sunt in Carpa¬
nia prouincia Carthaginis, subiacentia Toleto Regie urbi,
que est metropolis.

Era mcxxv . Rex D. Alfonsus magnum prelium ha¬
buit cum Rege Sarracenorum transmarino Joseph Aben
texafin ad faciem Ciuitatis Badalioz, in loco qui dicitur
Sagulias; interfuerunt huic prelio multi Christiani exter¬
ni , et inter eos multi franci qui uenerant in adiutorium
Regis Alfonsi, sed diabolo aduersante timor magnus in¬
uasit plurimos nostrorum, et fugerunt multa eorum mil¬
lia nemine persequente. Idem Rex inuiclo plane animo
aggressus hostes infinitam fere eorum multitudinem (ade¬
rant enim fere omnes Sarraceni Hispani et multa quoque
millia transmarinorum) vsque ad noctem pugnando profli-
gauit, et Regem barbarorum plane Castris exuisset nisi
a suis reuocatus esset ad tuenda nostrorum castra que hos¬
tes in discrimen adduxerant. Rex lancea percussus cum
nimium sitiret prope fluxum sanguinis a uulnere decur¬
rentis ad imum sibi aque exhalitum hausit, unde sinco-
pen passus cum suis Caurium reuertit: hoc prelio ma¬
xime eluxit virtus intrepida Alfonsi Regis.

Era mcxxxi. ii. Kalendas Maii sabbato hora vim. Ca¬
pitur ab eodem Alfonso Sanlarem, an. regni sui xxvm.
mens. v. vi.* die mensis. Item eadem hebdomada pridie
non. maii capitur ab eodem Ulixbona, et post idibus maii
sinlria. Preposuit Rex his locis a se captis Generum
suum Comitem Raimundus maritum D. Urrace, et sub

Digitized by v^ooQie

CHRONICA GOTHORUM.

Rex donnus Aldefonsus cepit ciuitatem Santarem anno Re¬
gni sui xxviii., mense v. sexto die mensis. Et in eadem
hebdomada pridie Non. Maii feria quinta cepit Vlixbonam.
Post iii.*" autem diem octauo idus Maii cepit Sintram 1 ,
preposuitque eis generum suum Comitem Donnum Ray-
mundum maritum fiiie sue D. Vrrace et sub manu eius
Suarium Menendi, ipse autem Rex reuersus est Toletum.

Era mcxlvii. Tertio cal. Julii obiit Rex D. Alfonsus Re¬
gis D. Fernandi filius.

Era mcxlvii. Mense Julio iterum capta fuit Sintria a
Comite D. Hernico genero D. Alfonsi Regis marito fiiie
sue Regine D. Tarasie. Audientes enim Sarraceni mortem
Regis D. Alfonsi, ceperunt rebellare.

Era mcxlviii. Factum est magnum infortunium supra
Christianos qui ibant ad Sanctarem in loco qui dicitur Ya-
talandi. Dum enim uellent ibi Christiani figere tentoria,
et requiescere, ecce * subito ex improuiso multitudo Sar-
racenorum, et Moabitarum, et Arabum audito numero
eorum uenerunt super eos repente, et imparatos eos in-
uenientes, interfecerunt ex iis plurimos, ibique mortuus
fuit Suarius Fromarigis pater Domni Nuno Suam, qui
erat dux super eos, et Mido Cresconis pater Domni Joan-
nis Midiz.

Era mcxlviiii. Rex Cyrus cepit Santarem septimo cal.
junii.

Era mcli. Natus fuit Infans Alfonsus Comitis Henrici,
et Regine D. Tarasie filius Regis D. Alfonsi nepos.

Era mclii. Cal. Maii obiit Comes D. Henricus.

Era mcliv. Castellum de Miranda a Sarracenis captum
est, et magna cedes, et captiuitas in Christianis facta est.

Era mcliv. Nonis julii captum fuit Castellum S. Eola-
lie a Sarracenis, quod est situm sub Monte maiore, et
captus fuit ibi didacus cognomento Gallina, et magna ca¬
ptiuitas Christianorum inde translata est etiam ultra mare.

Era mclv. Rex Sarracenorum Hali Ibenjucef ueniens
de ultra mare cum multo exercitu obsedit Colimbriam ad-
iuncto simul et omni exercitu qui erat circa mare, quo¬
rum numerus erat innumerabilis sicut arena maris, soli
Deo tantum cognitus erat. Obsedit autem Colimbriam ui-
ginti diebus quotidie fortiter in toto exercitu oppugnans
eam, sed per uoluntatem Dei non potuit nocere, et Ciui-
tas illesa remansit, et inhabitantes in ea.

Era mclx. Magna fames fuit in ciuitate Colimbrie, et
in tota Portugallensi regione a Mineo usque in Tagum.

Era mclxiii. Infans inclytus Donnus Alfonsus Comitis
Henrici, et Regine D. Tarasie filius, D. Alfonsi nepos, ha¬
bens etatis annos fere quatuordecim apud sedem Zamo-
rensem, ab altario Sancti Saluatoris ipse sibi manu pro¬
pria sumpsit militaria arma ab altari, et ibidem ante 3
altari inductus est et accinctus militaribus arniis, sicut
moris est Regibus facere in die sancto Pentecostes. Induit
uero se loricam sicut Gygas, quia 4 magnus erat corpo¬
re , et sunccinxit se arma bellica sua, in preliis similis
factus est leoni in operibus suis, et sicut catulus leonis
rugens in uenatione. De hoc autem uiro tanto tamque in¬
clyto fari digne quis poterit? Nemo. Fuit namque uir ar¬
mis strenuus, lingua eruditus, prudentissimus in operi¬
bus suis, clarus ingenio, corpore decorus, pulcher aspe¬
ctu, et uisu desiderabilis, totus in fide Christi Catholicus,
erga cultores Religionis supplex, multumque beneuolus,
ac deuotus, protexit totum Portugalle gladio suo, adeptus
est Regnum, et dilatauit Dominus per eum fines Christia¬
norum , et auxit terminos fidelium populorum a flumine
Mondeco, qui discurrit iuxta muros Colimbrie usque ad
fluuium de Alquiuir, qui uadit per Hispalim ciuitatem, et
usque ad Mare Magnum, et Mare Mediterraneum. Quali¬
ter autem Regnum sit adeptus, castella, et munitiones
quas ibi fecit, sed et duitates et castella que a Sarrace-

1 Sinlnam

* com

* in

4 qui

11

nomine eius Suarium menendi. Ipse autem Rex Reuersus
est Toletum.

Era mcxlvii. iii . 0 Kal. Julii obiit Rex Aldefonsus Fer¬
nandi Regis filius: paulo post primo sequente circiter
anno, cum Sintria defecisset, audita morte Regis Alfon¬
si , recuperata est a Comite Henriquio Regis Genero et
patre Alfonsi primi Regis Portugalie.

Era McxLVitt. vel xLVtttt. Rex Cyrus cepit Santarenam
vii. Kal. Junii.

Era mcxlv. Colimbria obsessa est ab Heli Aben Joseph
Rege Transmarino, cuius copie innumerabiles soli Deo
cognite; sed xx. diebus grauissime expugnata capi non
potuit.

Era mclxiii. Infans inditus Alfonsus Henrici Comitis
filius, elatis anno xuti., in ecclesia Zamorensi Cathedra-
li, ab altari Saluatoris ipse sibi mantt propria sumpsit mi¬
litaria arma, ut mos est Regum: induit se lorica sicut
gigas, qui magnus erat corpore, similis factus est leoni
in facinoribus suis et sicut catulus Leonis rugiens in uena¬
tione: fuit Pulcher aspectu, uultu desiderabilis, clarus
ingenio, corpore decorus, animo intrepido. Rex Alfon¬
sus Viriatus Christianus, vel primus Hercules Lusitanus,
merito appellari potest ob immensos pro christo labores
pro re Christiana exhaustos et plurima facinora clarissi¬
me gessit: totam Portugalliam armis a diuersis hostibus
protexit, et a munda Fluuia ad betim, qui hispalim pre-
terfluit propagauit imperium, et ad oceanum usque bella
gessit plurima, partim cum sarracenis, partim cum Chris¬
tianis qui eius felicitati, uel inuidentes uel parum facien¬
tes Regnum illi eripere tentarunt, sed ubique fere uictor
euasit.

Digitized by v^ooQie

12

CHRONICA GOTHORUM.

nis accepit breuiter annotabimus, nam prelia que gessit
nemo poterat annotare fuerunt, namque multa et innume¬
rabilia non solum cum Paganis, sed etiam cum Christia¬
nis, qui nimium inuidentes ei uolebant deripere et inua-
dere Regnum eius, in omnibus quidem superans, et sem-
per uictor existens, et de omnibus triumphans diuina cle¬
mentia semper adiutus.^

Era mclxvt. mense junio in festo Sancti Joannis Ba-
ptislc Infans inclytus donnus Alfonsus Comitis Henrici, et
Regine Donne Tarasie filius, magni Imperatoris Hispanie
Domini Alfonsi nepos, Domino auxiliante et diuina clementia
et propitiante studio et labore suo magis, quam parentum
uoluntate, aut iuuamine adeptus est Regnum Portugallis
in manu forti. Siquidem mortuo patre suo Comite Domi¬
no Henrico cum adhuc ipse puer esset duorum aut trium
annorum, quidam indigni, et alienigene uendicabant Re¬
gnum Portugallis matre eius Regina Donna Tarasia eis
consentiente uolens et ipsa superbe regnare loco mariti sui,
amoto filio a negocio Regni. Quam iniuriam ualde inho¬
nestam nullatenus ferre ualens (erat enim grandeuus eta-
te, et bone indolis) conuocatis amicis suis et nobilioribus
de Portugal, qui eum mullo maxime quam matrem eius,
uel indignos et exteros natione uolebant regnare super se.
Commisit cum eis prelium in campo Sancti Mametis, quod
est prope castellum de Yimaranes, et contriti sunt, et de-
uicti ab eo, et fugerunt a facie eius, et comprehendit eos.
Obtinuit ipse principatum, et Monarchiam Regni Portu¬
gallis.

Era mclxviii. obiit Regina Donna Tarasia mater Donni
Alfonsi Calend. Nouembris anno secundo regni.

Era mclxix. Yermudus petri gener Regine Donne Ta¬
rasie uoluit eis rebellionem facere in castello Sene. Sed
■non ualuit, quia idem Infans cognoscens occurrit ei cum
militibus suis, et ciecit eum de Castello.

EraMCLXX. idem Rex cepit edificare monasterium San¬
cte crucis in suburbio Colimbrie, et pontem fluminis jux¬
ta ciuilatem anno regni sui quarto.

Era MCLxxm. Quarto idus Decembris predictus Rex
Donnus Alfonsus cepit edificare castellum Leirene anno
Regni sui septimo, uidens enim frequentes incursiones, et
depredationes que fiebant per campum Colimbrie, et fre¬
nari eos uolens in manu forti, et brachio extento quesi-
uit locum idoneum, et munitionem Regni sui, et aptum
ad detrimentum inimicorum suorum, inuenit itaque mon¬
tem illum in loco uasle solitudinis in confinio Sauctarcm
et Colimbrie positum, distans quibusdam a castello San-
ctarem quadraginta, de Colimbria uero fere quinquaginta
milliaribus. Ibi ergo 1 2 edificauit castellum et collocauit
ibi habitatores * habitantes in eo, et prefecit illis quendam
militem strenuum nomine Pelagium Guterriz, ab illo er¬
go uirtus et audacia Sarracenorum cepit infirmari, quia
uidebant quidem alterum Scipionem Africanum qui eos
ualde opprimeret, et affligeret, et redigeret uelut palleam
in tritura aree.

Era mclxxv. euenit infortunium super Christianos in
Tomar.

Era mclxxv»„ Octauo Calendas Augusti in fesliuitate
sancti Jacobi apostoli anno regni sui undecimo. Idem Rex
Donnus Alfonsus magnum bellum commisit cum Rege Sar¬
racenorum nomine Esmar in loco qui uocatur Aulic. Il¬
le namque Rex Sarracenorum cognita uirlute et audacia
Regis Donni Alfonsi, et uidens eum frequenter intrare in
terram Sarracenorum, et depredari, nimiumque atterere
suam regionem, voluit si facere posset ut eum incautum,
et imperatum alicubi inueniret, ut cum eo gereret bellum,
quadam itaque uice cum Rex D. Alfonsus cum suo exerci¬
tu intraret per terram Sarracenorum et esset in corde ter¬
re eorum. Esmar Rex Sarracenorum 3 congregata infi¬
nita multitudine Sarracenorum transmarinorum quos se-
cum adduxerat, et eorum qui morabant citra mare a ter¬
mino Sibillie, et de Badalioz, et de Eluas, et de Elbora,
et de Begia, et de omnibus castellis usque Sanlarem ue-

Era mclxvi. mense Junio die Joanis Baptiste iniit Re¬
gnum vel potius principatum Portugallie Alfonsus, uictis
aduersariis, qui Tharasia matre Regnum inuaserant, et
regno pulsis prelium commissum est in campo S. ma-
mantis, vulgo mametis, prope Castellum Vimarencnse in
Regione inter amni.

Era mclxvhi. Obiit Regina Tarasia mater Alfonsi Kal.
viiii. 1 ” an. ii.° Regni eius.

Era MCLxvim. Veremudus Petri gener Regine Tara¬
sie tentauit defectionem facere in castello Cena, sed ab Al-
fonso statim occurrente occisus est et protpcto Castello.

Era mclxx. Idem Alfonsus cepit edificare monaste¬
rium sancte Crucis in suburbio Colimbr. et pontem flumi¬
nis monde iuxta eandem urbem, ann. Regni sui iiii.°

Era mclxxiii. iiii.° Idus Decembr. Idem Rex cepit
edificare Castellum Leirene loco edito et apto ad coercen¬
dos Barbaros qui agrum Colimbr. incursabant: est in ex¬
tremis limitibus scalabitani et Colimbr. agri situm hoc op¬
pidum aptissimo loco ad hostes prohibendos, cui prefe¬
cit strenuum Ducem Pelagium Gutlerrem : ab illo tempo¬
re vis et audacia Sarracenorum cepit infirmari.

Era mclxxv. Euenit infortunium Christianis in Tho-
mar.

Era mclxxv». Julio mense die D. Jacobi Apostoli fuit
victoria Alfonsi Regis de Esmar Rege Sarracenorum et
innumerabili prope eius exercito in loco qui dicitur Au¬
lic , tunc cor terre Sarracenorum, quo perrexit Rex Al¬
fonsus : femine sarracene in hoc prelio Amasonico ritu
ac modo pugnarunt, et occise tales deprehense.

1 primo

2 deest.

3 Sarracenus

Digitized by v^-ooQie

CHRONICA GOTHORUM.

13

nerunt ei obuiam, ut pugnaret cura eo, confidens in mul¬
titudine virtutis sue, et sui exercitus, qui 1 erat copio¬
sus in tantum quod etiam 1 * mulieres ibi affuerunt Amazoni-
co ritu belligerantes, sicut exitus postea probauit in eis que
ibi occise inuente fuerunt, licet Rex D. Alfonsus esset cum
paucis suorum, et esset in quodam promuntorio fixis tento¬
riis ex omni parte obsessus, et circumuallalus est a Sarrace-
nis a mane usque aduesperam, cum vellent irrumpere, et
inuadere castra Christianorum. Electi milites irruerunt in
eos fortiter pugnantes cum eis, expulsos extra castra oc¬
ciderunt etdiuiserunt eos, quod cum vidisset Rex Esmar,
scilicet virtutem 1 Christianorum, et quod parati erant
magis vincere, aut mori, quam fugere, fugit ipse, et om¬
nes qui cum eo erant, omnisque illa multitudo Pagano¬
rum partim occisione partim fuga occisa est et dispersa.
Rex etiam Esmar illorum superatus per fugam euasit,
comprehenso ibi quodam suo consuprino, et nepote Regis
Hali nomine Homar Atagor; et interfectis ex parte sua
viris innumeris, et sic D. Alfonsus diuina se protegente
gratia magnum de inimicis obtinuit triumphum, et ex il¬
lo tempore fortitudo, et audacia Sarracenorum valde in¬
firmata est.

Era mclxxvih. anno regni sui duodecimo, Rex Esmar
cognoscens Regem D. Alfonsum esse ultra Vimaranes in
partibus Galletie circa Tudem, et esse illuc preocupatum
quibusdam negotiis unde facile non poterat expediri, con¬
silio animatus cuiusdam sui pretoris qui erat in Sancta-
rem nomine Auzecri, congregata multitudine deBadalioz,
et de Elbora, et de Sanctarem venerunt subito et ex im-
prouiso, et inuasit Castellum Leirene et succendit, occi¬
sis ibi quibusdam militibus, et alios secum adducens in ca-
ptiuilatem, Pelagius etiam Guterri, cui 4 * Castelli cura fue¬
rat commissa ibi captus est.

Per idem tempus Imperator D. Alfonsus filius Comitis
Raymundi et Regine Done Orrace filie Imperatoris magni
D. Alfonsi, coadunato omni suo exercitu de Castella et
de Galletia, voluit intrare Regnum Portugallie, et uene-
runt usque ad locum qui dicitur Yaldeuez, sed Rex de
Portugal D. Alfonsus occurrit ei cum exercitu suo, et
obsedit iter per quod ille uenire uolebat, fixitque tentoria
sua, isti ex hac parte, et illi ex altera parte, cumque ue-
niret aliquis ex parte Imperatoris ad Ludendum, quod
populares dicunt Bufurdium, statim egrediebantur ex par¬
te Regis Portugalis occurrentes eis, et Ludentes cum eis,
qui in exercitu comprehenderunt Fernandum Furtado fra¬
trem Imperatoris, et Consulem Pontium de Cabreira, et *
Yeremundum Petri, et Varella filium de Fernando Joan-
nis germanum de Pelagio Curuo, et Rodericum Fernan-
di patrem de Fernando Roderici, et Martinum Kabra con¬
sobrinum consulis D. Pontii, et alios multos, qui cum eis
venerant. Yidens itaque Imperator quod omnia prospera
eueniebant Regi de Portugal, et bona fortuna regebat eum,
et quod Deus adiuuabat eum, sibi autem omnia continge¬
bant aduersa, et quod si amplius cum eo in malum vo¬
luisset contendere, maiora interim consequerentur detri¬
menta , misit 6 pro Archiepiscopo Bracarensi D. Joanne
et aliis bonis hominibus, et rogauerunt eos ut uenirent
ad Regem Portugallis, ut pacem bonam, et firmarent ea
que pacis sunt in perpetuum. Ita factum est, conuene-
runt namque in uno tentorio ab eo pariter Imperator, et
Rex Portugallis, et oscullati sunt inuicem, et comederunt,
et biberunt in unum, et locuti sunt soli secretius, et sic
remeauit unusquisque in propria in pace.

Eodem quoque tempore uenerunt quedam naues exin-
sperato de partibus Galliarum, plene armatis uiris uotum
habentes ire in Jerusalem, cumque uenissent ad Portum
Gaye, et intrassent Dorium, audiuit hec Rex, et gaui-
sus est cum eis, erant enim fere septuaginta, et pacci-
tus est 7 cum eis ut irent ad Ullixbonam ipsi per mare,

Sequenti An. cum Alfonsus esset apud Tuden Galletie
occupatus, Esmar subito missis copiis Leirenam cepit et
succendit.

Per idem tempus Alfonsus Imperator Hispanie, filius
Raymundi et Urrace Regine, et frater amitius Alfonsi Re¬
gis Portug., cum magnis copiis intrauit inter amnem Re¬
gionem ad locum Valdeuez, sed occurrente Rege Portugal¬
lie cum suo exercitu et captis quibusdam Castellanis no¬
bilissimis, in loco qui uocatur ludi Bufurdii, nempe Fer¬
nando furtado fratre imperatoris, et Consule Pontio Ca¬
breira, etVeremundo Petri et aliis. Sed cum bellum infe¬
liciter ab Hispanis geri cepisset, imperator fecit interuen-
tu Archicpiscopi Brachar. a prelio abstinere, et ambo re¬
ges congressi et simul prensi discedunt in pace.

Eodem Tempore obsidetur Olisipo ab Alfonso Henricio
auxilio lxx. nauium gallicorum, qui terram sanctam na-
uigabant, et peruenerunt ad Portum Gaie, et intrauerunt
Durium, sed tunc urbs capi non potuit, suburbana tamen
et ager direptus et vastatus.

1 quia

* deest.

* virtutes

4 cuius

i deest.

4 . Misit

7 pace initus

M.H. Tom. II. i

Digitized by

Google

14

CHRONICA GOTHORUM.

«t ipse cum exercitu suo per terram, et obsiderent eam,
forsitan placeret Domino ut traderet eam in manibus eo¬
rum. Conuentione itaque facta, illi per mare, et Rex per
terram cum exercitu suo uenerunt undique ad Ullixbo-
nam, et circumdederunt, et oppugnauerunt eam, sed non
potuerunt aduersus eam, quia nondum aduenerat tempus
ut traderetur in manibus Christianorum , sed irruperunt
suburbana eius, et demoliti sunt multas uineas, et succen¬
derunt domos, et fecerunt plagam magnam in terra. Vi¬
dentes itaque quod non cito, nec per multum temporis
spatium non posset capi, etiam si quotidie foret obsessa,
quoniam erat multum referta, et populosa, et tunc satis
abundabat omnibus bonis, reliquerunt eam. Rex cum ex¬
ercitu suo regressus est in terram suam, et illi marini
naute abierunt uiam suam, quod tendebant ire in Jerusa-
lem.

Era mclxxx. idem Rex Portugallensium idem Rex D.
Alfonsus cepit edificare castellum de Germanello anno re¬
gni sui decimo quarto. Videns namque habitatores de Co-
limbria in timore ei tremore positos, nec ausos se exten¬
dere ad laborandum per suos terminos, videlicet 1 Ger¬
manello', Aluerge, et Atheania propter frequentes incur¬
siones, et depredationes, que ibi quotidie fiebant a Sarra-
cenis, iccirco nisum est ei facere castellum illud in cor¬
de terre ad securitatem, et munimentum laborantium Chris¬
tianorum, et detrimentum superuemenlium latrunculorum
Sarracenorum, posuit ibi milites qui custodirent illud, et
essent tutamento, et defensioni Christianorum*

Per idem temporis insurrexerunt Hismaelite aduersum
Moabitas, id est, Andeluces aduersus Arabes* et expule¬
runt * eos dc duitatibus, et de castellis suis, aduenerat
namque iam tempus quo misereretur Dominus populo Chris¬
tiano, etamouerel iram suam ab eis, quam induxerat su¬
per eos tempore regis Roderici propter peccata eorum, et
induxerat super eos Sarracenos, qui deuastarent Christia¬
nos, et possiderent terram eorum. Nunc autem placatus
est Dominus propitius suo populo Christiano, et aucrtit
indignationem suam ab eis, et immisit gladium inter Is-
. maelilas, et Moabitas, id est, inter Endeluces et Arabes,
ut dissolarctur regnum eorum, et dissiparetur potentia ct
uirtus eorum, que preualebant aduersus Christianos. Mor¬
tuo namque Herico rege, qui Arabes magis diligebat,
quam Endeluces et eos eis preponebat ct prcficiebat, En-
dcluces non ualentes sufferre iugum eius, quod graue erat
nimis, et importabile, omnes similiter pari uoto et uno
animo concordantes Endeluces insurrexerunt contra Ara¬
bes, et eieccrunt cos de ciuitalibus, ct de castellis, et ex¬
pulsos coegerunt eos relinquere Hispaniam, et transire
ultra mare, hoc autem operabatur diuina clementia, ut
releuaret Christianos, ct dilataret terminos eorum. Ex quo
enim Arabes mare transierant, et uenerant in Hispaniam
propter peccata eorum male se habuerunt Christiani, mi¬
sit autem Dominus gladium inter eos, ut dissiparetur re¬
gnum eorum, et inualesceret regnum Christianorum, qui
eatenus fuerant conculcati et deminorati. Postquam au¬
tem expulerant eos, Rex Portugallie D. Alfonsus uehe-
menter eos deuastabat, et depredabatur terram eorum mi¬
litum , cos deprimens; et ad nihilum redigens. Iccirco
coacti uenerunt ad eum, etHomagium ei facientes dabant
ei tributum, et censum de ciuitatibus , et de castellis de
Santarem, et de Ullixbona, et de uicinis suis, donec ad¬
impletum est tempus que traderet Dominus ciuilales istas,
et castella in manus Christianorum.

Era mclxxx». idem Rex Portugallis Donnus Alfonsus
cepit reedificare castellum Leirene in eodem loco quo prius
fuerat constructum decimo sexto regni sui anno.

Era mclxxx»!. idem Rex Donnus Alfonsus accepit uxo¬
rem Donnam Matildam Comitis Amidei deMoriana filiam,
et eam sibi legitimo coniugio copulauit anno regni sui de¬
cimo septimo, genuitque ex ea tres filios et tres filias,
quarum unam postea copulauit Regi Legionensium Donno
Fcrnando, scilicet D. Orracam. Aliam ucro, id est, I).
. Tarasiam misit in uxorem consuli Flandrcnsium D.

1 uillam

* expullerant

Era mclxxx. Castellum de Germanello, ad arcendas
populationes Barbarorum non procul a Colimbria edifica-
tur a Rege Alfonso Ilcnriquio.

Era mclxxx»!. xyii. an. Regni sui Alfonsus duxit
uxorem Matildam, vel Mafaldam, filiam Amadei Comitis
de Moriana et Sabaudia, quia nusquam reperiri potuit fe¬
mina Regii Sanguinis, que non esset in aliquo gradu con-
saguinea: ex ea suscepit filios tres et totidem filias. sed
cx maribus solus remansit Marlinus cognomento Sanctius
successor atque Heres Regni, qui nocte festi D. Martini
natus fuerat Era mclxxxx».

Digitized by U_OQ£l£

CHRONICA GOTHORUM. IS

Mortua est in primeua elate, duoque de 1 filiis mortui
sunt, unus solus remansit, scilicet D. Martinus cogno¬
mento Sancius.

Era mclxxxv. idem Rex Portugalis D. Alfonsus decimo
nono anno regni sui nimia audacia et animositate succin¬
ctus noctu inuasit castellum de Sanctarem uiriliter cum
paucis suorum, fretus Dei auxilio, et uindicauit eum si¬
bi , et christianitati, interfectis et exclusis inde Sarrace-
nis habitantibus in eo. Hoc autem factum est per uolun-
tatem Dei quinto Idus Maii ad galli cantum, illuscesen-
te * die Sabbati. Et in eodem anno mense Julio Ullixbo-
nam obsedit, cui prouidente ex alto diuina Clementia mul¬
titudo nauium de Galliarum partibus celitus transmissa
subito exinsperato aduenit in auxilium, quorum auxilio
valde fretus obsedit ciuitatem per quinque menses, forti¬
ter uexans et oppugnans eam terra et mari, nullum per¬
mittens eggredi, uel ingredi. Tandem uero nono Calen¬
das Nouembris feria vi sexta diei hora cepit ciuitatem in
manu ualida et in brachio extento 1 , cooperante Domini
pietate, et adiuuante Domino Jesu christo, exclusis inde
Sarracenis.

Et Pcrdiuersa tempora et annos accepit Sin-

triam, et Almadanam, etPalmeliam castella munitissima,
et uendicauit ea sibi et christianitati cum suis.

Eodem tempore accidit quoddam miraculum a Domino
prestantissimum omnium quod operatus est Deus in mun¬
dum per seruos suos Reges antiquos, nam Rex D. Alfon¬
sus cum lx militibus de Sanctarem nullam habentes ar¬
maturam nisi tantum clypeos, et hastas, et gladios sine
loricis et galeis, et ferreis caligis fretus Dei auxilio, et
adiutus diuina clementia pugnauit cum d. militibus Sar¬
racenis bene armatis, et ferro coopertis, et ad bella do¬
ctissimis , et cum xl. millibus peditum bene armatis id
campo de Alcacer, et deuicit eos, et interfecit multos ex
eis, et ceteri fugerunt in munitionem. Ipse quoque ibi
lancea uulneratus est a Sarracenis in tibia, quod qualiter
gestum sit, breuiter narrabo.

Era hcxcu. natus est Rex Sancius filius Regis D. Al-
fonsi, et Regine D. Mathilde in nocte S. Martini feria
quinta, iccirco in baptismo uocatum est nomen eius Mar¬
tinus , postea cognominatus est Sancius. Natus est anno
patris sui xxvi.

Era mcxcv. mense Septembri obiit D. Alfonsus Impe¬
rator, filius Comitis D. Raymundi et Regine D. Orrace.

Era mcxcyi. tertio Non. Decembris feria quarta, hora
diei tertia obiit famula Dei Illustrissima, clarissimo , et
nobilissimo genere orta Regina D. Matilda, clarissimi Co¬
mitis Amadei filia, uxor D. Alfonsi Porlugallensium Re¬
gis, cui sit uera requies. Arnen. xxx.° anno regni Regis
D. Alfonsi.

Era mcxcvi. septimo Calend. Julii feria n in die San¬
cti Joannis Raptiste captum fuit Castellum de Alcacer a
Rege D. Alfonso. Jam quidem prius obsederat eum per
duas uices adiutus multitudine nauium que aduenerant de
partibus Aquilonis, id est de Francia, et finitimis eius
partibus, sed nondum auerterat miserationes suas ab eis,
nunc uero iam completa erat malitia, et iniquitas eorum,
et auertit faciem suam ab eis, et tradidit eos in manus
Christianorum. Obsedit autem eum Rex D. Alfonsus tan¬
tummodo cum exercitu suo, fere per duos menses quoti¬
die oppugnans eum fortiter, et tradidit eum illi Dominus
in die S. Joannis Raptiste, eieclis inde omnibus Sarrace¬
nis anno regni eius xxxhi.

Eraiucc. pridie Calend. Decembris in nocte Sancti An-
dree apostoli ciuitas Pacce, id est Begia, ab hominibus
Regis Portugalis D. Alfonsi uidelicet Fernando Gunsalui,
et quibusdam aliis plebeis militibus noctu inuaditur, et
uiriliter capitur, et a Christianis possidetur, anno regni
eius xxxv.

Era mcciv. ciuitas Elbora capta et depredata, et noctu
Ingressa a Giraldo cognominato sine pauore, et latroni¬
bus sociis eius, et tradidit eam Regi D. Alfonso, et post

Era mclxxxv. Capitur Sanctarena vttr. idus Maii.
Eodem anno capitur Olisipo vm.*’* mense feria vi.‘ me¬
ridiano tempore post v. menses obsidionis.

Per idem teiiipus Cepit Sintra, Almada, Palmella.

Item lx. milites Christiani Duce. Alfonso Rege semiar-
mati uincit atque profligauit in agro salaciensi x. millia
peditum bene armatorum , et quingentos equites ferocis¬
simos sarracenos quod fuit instar ingenti miraculi. Rex
Alfonsus lancea sauciatus est in tibia. Salacia capitur post
bimestrem obsidionem era mclxxxxvi. die ipso Joan. Ba-
ptiste.

Era mcc. pridie Kal. decembr. in nocte S. Andre Apos¬
toli Ciuitas Paca, id est Begia ab hominibus Regis Por-
tug. D. Alfonsi, videlicet Fernando gunsaluis et quibus¬
dam aliis plebeis militibus, nocte inuaditur et uiriliter ca¬
pitur et a Christianis possidetur anno Regni eius xxxv.

Era Mccun. Ciuitas Elbora capta est et depredata et
noctu ingressa a Geraldo cognomento sine pauore et latro¬
nibus sociis eius, et tradidit eam Regi D. Alfonso.

1 e

2 illuscensente
1 extenso

Digitized by ^ooQie

16

ClIRONICA GOTHORUM.

paululum ipse Rex cepit Mauram, et Serpam, et Alcon-
chd, et Coluchi castrum mandauit reedificari anno regni
eius xxxvnii.

Era hccvi. factum est infortunium Regis D. Alfonsi, et
sui exercitus in Radalioz anno xli regni eius.

Era mccix. mense Augusto naius fuit Rex Alfonsus fi¬
lius Regis Ferdinandi, et Regine D. Orrace, nepos Re¬
gis Porlugallis D. Alfonsi.

Era Mccxn. nupsit Rex Sancius cum filia D. Raymundi
Comitis de Barcinona Donna Dulcia, sorore Regis Arago-
nensis 1 D, Alfonsi, anno Regni patris eius xlvih.

Era mccxvi. Rex Sancius perrexit ad Hispalim cum ex¬
ercitu suo, et intrauit Trianam antiquam urbem Sibillie,
et dirrupit muros eius, et depredatus est eam anno regni
patris sui xli.

Erasccxvn. mense Octobrio uenit Jacobus filius Elmu-
nimo Imperatoris Sarracenorum, et frater eius Frocen ad
Castellum de Ablantes, cum multitudine magna sui exer¬
citus, quam dinumerare nemo poterat, et circumdederunt
illud, illud inuadere *, secum detrimento maximo sui ex¬
ercitus iv die recesserunt inde peremptis ex eis multis mi¬
litibus. Christianorum in propria obsidione per uolunta-
tem Dei non sunt interfecti nisi nouem tantummodo. Fa¬
ctum est autem hoc anno regni Regis D. Alfonsi lii.

Era mccxviii. iterum uenerunt ex improuiso et de ins¬
perato ad castellum de Coluchi, et occupantes diruerunt
illud, interfectis et in captiuitatem ductis omnibus habita¬
toribus eius, lih anne regni cius.

Era mccxxh. .anno regni sui Regis Portug. D. Alfonsi
Jucef Abo * iacob Emir Elmunimo secundus Imperator
Sarracenorum, filius de Ali Abelinuinem, qui dictus est
Rex de asino, propterea quod in asino semper deambu¬
lans propheta, et sanctus ab omni populo putaretur, an¬
no regni sui xxxri. Postquam subiugauerat sibi transma¬
rina regna, etinuaserat maximas regiones ultra mare sci¬
licet Capza et Cumera que fuerunt Regis Ali, et totum
regnum de Marrocos, et citra mare lotum regnum quod
tenuerat Rex Lupus scilicet Valentiam, Murciam, et Gra¬
natam , et reliquas ciuitates et castella que fuerant Regis
Lupi, uidens quod nemo erat qui ei posset resistere, et
<juod terror eius invaserat omnes gentes, etiam usque ad
Orientales paries, eleuatum est cor eius, et cogitauit ue-
nire in Hispaniam, et comprehendere ciuitates, et castel¬
la , que aliquando fuerant a Sarracenis possessa, uideli-
cet Ullixbonam, Sinlriam, Santarem, Elboram, Alcacer,
«t omnia alia castella, uel uenire Colimbriam, et sic de¬
nique subiugata sibi tota Lusitania usque Dorium, ascen¬
dens per ripam fluminis Dorii penieniret usque Toletum,
nec desineret ab hac re, et ab hoc facto, etsi Rex Fran-
cie, et Rex Anglie, et Rex Aragonum, et Rex Castelle,
et Rex Galletie, et Rex Portugallis pariter conuenirent,
et pugnarent. Quantumque hec secum permeditans, et
cum amicis consiliariis, et principibus suis se prope per¬
tractans , misit nuncios ad omnes Reges qui ultra mare
erant, et ad omnia regna terrarum transmarina, ut om¬
nes uenirent sibi in auxilium, et concurrerent omnes, et
subuenirent ad faciendam maximam mercedem ad delen¬
dam Christianitatem, et exaltandam et glorificandam suam
gentilitatem, promittens omnibus qui ad eum uenirent ui-
ctualia et annonam, et omnia necessaria in unum annum
sufficienter et abundanter daturum se eis. Quod audien¬
tes omnes, excepto loto suo exercitu de Marrocos, con-
ueneruat ad eum exercitus de Cumia, exercitus de Algar-
be, exercitus de Gumh, exercitus de Cenhega, exercitus
de Vmiuener, exercitus de Vinihuhialgar, exercitus de
Chenicrne, exercitus de Hela, exercitus de Hescora, ex¬
ercitus de Henchega, exercitus de Harga, exercitus de
Henchegar, et de multis aliis terris et prouinciis, quas
non possum numerare. Sed et alius exercitus magnus, et
sortis nimis conductus, qui uenit ad eum in auxilium, si¬
cut Reges multi, Rex Auzchi de Abderraheme, Rex Azum

Et post paululum ipse Rex cepit Mauram, Serpam, et
Alcouchel, cl Coluchi, et Castrum mandauit reedificari
an. regni cius xxxix.

Era mccvi. Accidit infortunium Regis Alfonsi et sui
exercitus apud Radalioz ubi captus est a Rege Fernando
Legionis genero.

Era mccxvi . Rex Sancius filius Alfonsi Hispalim usque
pervenit, et ui cepit Thirianam, que nunc Triana, anti¬
quam urbem fiiilie, camquc diripuit an. Regni Patris sui

LI.

Era mccxvii. Obsidetur Castellum Ablantes, Abrantes
vulgo, ab Aben jacob filio Miramolini eiusque fratre Fo-
cem vel Iloccm, sed innumerabilis eorum exercitus pul¬
sus cum magna clade fuit, ex nostris vuu. tantum desi¬
derati.

Era mccxviii. Castellum Coluchi subito incurtione ca¬
ptum a sarracenis et dirutus, omnibus in captiuitate ab¬
ductis.

Era mccxxii. Accidit Victoria Maxima Alfonso de Jo-
seph Ben iacob Miramolino filio Hali abdelmone qui dictus
est Rex Asini, propterea quod Asino semper ueherelur et
profcla sanctus a populo omni Sarracenorum haberetur.
Hic Josephus cum esset Rex Mauritanie, Betice, Murlie,
et Valentia, potentissima cogilauit de tota Hispania recu¬
peranda, et coegit Hispali copias quorum numerum solus
Deus numerare poterat qui pluuie guttas numerat; pluri¬
mis Regibus septus inuasit scalabi, sed pulsus et uictus
est. Huius filius Iacob postea uictus est in belica apud
Nauas Tolosa.

1 Aragonensium
* inuasere
3 Abem

Digitized by v^ooQie

CHRONICA GOTHORUM.

17

frater eius Rex H$cic Aben Muza, Rex Abuzach, Rex
Ismae, et Abuiucef 1 fratres eius, et Abderrameu Rex
Zuz, et Zoleima, et Aburabe Rex de Chedala, et Rex de
Bugia. Omnes isti de ultra mare naues quoque mullas
bellicas preparauit et onerarias portantes arma, et fru¬
menta , et machinas ad sofibdiendum muros, et ad tran¬
siliendum eos, misit etiam (iteras et nuncios ad filios suos,
qui erant citra mare, uidelicet ad Abozach, qui erat Rex
Sibillie, et Abdacu Abuialne, qui erat Rex de Corduba,
et Abdarrhama, qui erat Rex de Cranata, et ad Gamu,
qui erat Rex de Murcia et de Valentia, ut omnes prepara-
rent se in prelium, et quo die ipse mare transnauegaret,
et ueniret Sibilliam, omnes pariter conuenirent ad eum,
et statuit illis tempus et mensem. Cumque omnia parata
essent usui totius exercitus de diuersis profutura, et na¬
ues preparate, et omnis exercitus de diuersis partibus ue-
nientium pariter esset conglobatus, ipse Imperator Sar-
racenorum Emirelmunimo Jucef Abeniacob ascensis naui-
bus cum suo omni exercitu transnauigauit mare, et ue-
nit Sibilliam, Jacob quoque Abeniucef filius eius qui post
eum regnaturus erat, cui ipse post mortem suam relin¬
quebat totum imperium, uenit cum eo alius filius cius
Abozabz qui erat Rex Fecis et de Algarbio, et dominum

1 Abemjucef

de omnibus Arabibus uenit cum eo, cumque conglobati
essent omnes in Sibillia, uidelicet qui uenerant de ultra
mare, et hi qui conuenerant ad eum de citra mare. No¬
luit ibi diutius immorari, sed statim struit castra, timens
ne Christiani audito nunc etiam prepararent duitates suas
et castella ad resistendum, noluit itaque dare eis spatium
ut muros instaurarent, alimenta prepararent, aut machi¬
nas edificarent, sed ueniebant ualde uelociter, ueniebant
autem in multitudine graui, et innumerabiles sicut stel-
le celi, et ultra arenam maris, que dinumerari non po¬
test pre multitudine, ut ferebatur. Ipse Imperator Emirel-
mumini resensuerat annales libros omnium regum Sarra-
cenorum, qui fuerant ante ipsum, et uenerunt in Hispa¬
niam ab eo tempore quo primitus ingressi sunt in Hispa¬
niam, et multoties deuastarent eam, et inumeralo maxi¬
mo exercitu illorum qui inuaserant Hispaniam usque ad
Alpes , ipse multo maiorem secum ferebat exercitum
lxxviii millia uirorum plus secum adducens, erat autem
exercitus magnus ualde, et fortis operiens * montes, et
ualles, et uniuersam superficiem terre, cuius numerum
ille solus Deus dinumerare poterat, qui pluuie guttas po¬
test dinumerare.

7 occupans

CHRONICON COMPLUTENSE SIVE ALCOBACENSE

VEL MONASTERII SANCTAE CRUCIS CONIMBRICENSIS.

Parvum in Appendicibus ad Tom. 23 Hispaniae Sacrae Floresius edidit chro -
nicon, cui nomen Chronicon Complutense imposuit; quod in Complutensi urbe (AU
cala) cuiusdam membranei codicis, Eusebii et aliorum Chronica titulum ferentis,
prima scriptum in pagina extabat.

Monumentum hoc ipse historicus scriptor alicuius nostri regni scriptoris opus,
res quoniam tantum Portugaliae gestas memorat, merito censet. Codex autem ille
membraneus, a quo descriptum fuit, prostremos saeculi XIII. vix supergreditur
annos. * Varia Fr. Fortunatus a D. Bonaventura argumenta adducit, ** quibus
hunc ipsum codicem ab Alcobacensi bibliotheca, ubi quondam servabatur, summo-
tum demonstrat. In homiliarum quodam Sanctae Crucis Conimbricae monasterii
codice saeculi XII., idem Fr. Fortunatus huius Chronici apographum, quod pu¬
blici fecit iuris, invenit. *** Codex autem ille homiliarum anno 1834 iam sanctae
crucis bibliothecae deerat: quem, praeter alia Alcobacensis bibliothecae MSS.,
perditum credere licet; quaedam enim monumenta penes eumdem Fr. Fortunatum
a D. Bonaventura eodem anno raptim in Italiam profeciscentem, nec ultra re¬
vertentem, studiorum suorum causa, ut perhibent, detinebantur.

Etsi Complutensem illum codicem, quem Floresius edidit, aliquot tantum indi¬
cibus eumdem fuisse, qui quondam in Alcobacensi Bibliotheca fuerat, comici pos¬
sit ; hoc certum equidem est, apographum saltem ibi eiusdem quandoque extitisse co¬
dicis: in hac enim re magna Brandano fides adhibenda est, qui complutensem hunc
codicem Chronicorum Gothorum fragmentum ratus, lectiones aliquot varias, ab eo
deductas in sua illorum chronicorum editione sub initium descripsit, laudans insuper
in annotatione ad marginem et Alcobacensem, et Sanctae Crucis Bibliothecae co¬
dices, hunc scilicet, ut videtur, in homiliarum libro inventum, et in lucem editum a
Fr. Fortunato a D. Bonaventura. Hic etiam in eumdem, ac Brandanus, erro-

* Hispan. Sacr. Tom. 1 pag. £19.

** Hist. Ghronol. et Crit. Alcobac. pag. 7 et sequent.

*** Commentarii de Alcob. MSStorum Riblioth. pag. 582 et seq.

M.H. Tom. II. 5

Digitized by ^ooQie

IS

CHRONICON COMPLUTENSE SIVE ALCOBACENSE

rem inductus , illud Complutense Chronicon (quod aequo rure Alcobacense , vel Co-
nimbricense a Sanctae Crucis Monasterio appellandum esset) primaeva Chronica
Gothorum fuisse existimavit: quod si verum esset; haec Gothorum Chronica vel
Historia nihil aliud , nisi illius continuatio , vel paraphrasis fuissent: attamen nec
apographum , quod Brandanus a Losada accepit; nec vetus ille Resendii codex
huic favent opinioni.

Chronicon Complutense equidem , et Chronica Gothorum in primis versiculis,
easdem , similesque eventuum narrationes continent; hoc tamen non semper accedit, nec
rerum tempora conveniunt: dum namque eiusdem aetatis eventus memorantur , re¬
rum verborumque similitudo ita necessario incidit , ut si nulla alia de causa, prae¬
terquam hac similitudine ? antiqua scripta crederentur eadem; omnia fere illius ru¬
dis aetatis chronica congestarum in unum rerum velut compages , continuataque ea¬
dem series existimanda essent.

In lucem apographum Complutense , Floresii annotationibus adiectis , proferi¬
mus : lectiones item varias Conimbricensis codicis inducere primum nobis in animo
fuerat; sed cum tam parvi codicis integra editio aliquid voluptatis legentibus forte
afferat , dum facillime unus et alter vicissim conferantur , iuxta illud hunc quoque
vulgamus codicem.

Era cccxix. egressi sunt Gothi de terra sua.

Era ccclvi. ingressi sunt Hispanias. Dominata est His¬
paniae gens Gothorum annis ccclxxxiii. 1 * 3 et de terra sua
pervenerunt in Hispaniam per annos xvi.

Era dccxi/vhii. expulsi sunt de regno suo.

Era dcci.. Sarraceni Hispaniam obtinuerunt. Antequam
Dominus Pelagius regnaret, Sarraceni regnarunt in His¬
pania annis v.

Pelagius regnavit annis xviiii.

Fafila annis 11 . mensibus vi.

Adefonsus regnavit xix. annis, mense i. die i.

Froila reg. an. xi. mensibus v. diebus xx.

Aurelius ann. vi. mensibus vi.

Silo reg. ann. ix. mense i. die i.

Mauregatus reg. ann. v. mensibus vi. Sub uno fiunt
anni lxxxi.

Tunc positus est in regno Dominus Adefonsus xviii.
Kal. Octobris sub Era ncccxxvnr.

In Era dcccxxv. * Almanzor accepit Colimbriam in Kal.
Julii.

EraDCccxxxvm. Almanzor accepit Montem majorem-. *

EraDcccLxv. Rex Fernandus accepit Lamecum m. Kal.
Decembris in die Sancti Saturnini mane in Sabbato. 4

Era dccccii. vi. Idus Julii accepit Fernandus Rex Co¬
limbriam. 5

Era Mcxvii. mense Julio primo die obscuratus est Sol:
et permansit ipsa obscuritas duabus horis: et apparue¬
runt Stellae in Coelo, quasi media nocte.

Era Mcxxm. mense Maio Civitas Toletum a Rege Ade-
fonso capla est.

Era mxxv. mense Octobris in Sacralias bellum ma¬
gnum fuit.

Era mcxxxi. ii. Kal. Maj. 6 Sabbato hora vmi. cepit
Rex Adefonsus Sanctaren.

Anno regni sui xxvm. sexta die mensis, v. Fer. ii.
Nonas Maii 7 cepit Ulixbonam. Post hec die tertia, id
est, Sabbato, vm. Idus Maii cepit Sinlriam.

1 Corrupti numeri praecedentes , et quotquot ad oram annos
non habent : Floresius.

* lege mxxv. ex Conimbr.: Flor.

3 Mxxvm. ex Lusit, et Conimbr.: Flor.

* mxcv. ex iisdem: Flor.

5 Alii mcii. Non recte: Flor.

6 Consentiunt numeri: fuit quippe littera Dom. B: Flor.

7 Duae istae Feriae Erae tantum 1130. conveniunt: sed An¬
nus regni Adefonsi Sexti (quod a morte parentis, Era 1103.
auspicatur Auctor) non 28. sed 27 currebat: Flor.

Era cccx.ni. egressi sunt Gothi de terra sua.

Era ccclxvi. ingressi sunt Hispaniam. Dominati sunt
Hispaniam gens Gothorum ccclxxxiii. , et de terra sua
pervenerunt in Hispaniam per annos xvn.

Era dccxlix. expulsi sunt de regno suo.

Era dccl. Sarraceni Hispaniam obtinent. Antequam D.
Pelagius regnaret, Sarraceni regnaverunt in Hispania an¬
nis vi.

Pelagius regnavit annos xix.

Fafila annis n. menses vi.

Adefonsus regnavit annis xix. mense i. die i.

Froila regnavit an. xi. menses v. dies xx.

Aurelius regnavit an. vi. menses vi.

Silo regnavit an. ix. mense i. die i.

Mauregatus regnavit an. v. menses vi. Sub uno fiunt

LXXXI.

Post positus est in regno Domnus Adefonsus xviii Kal.
Octobris sub era dcccxxviii.

In era mxxv. Almanzor accepit Collimbriam iv. Kal.
Julii.

In era mxxxviii. Almanzor cepit Montem majorem.
Era mxcvi. Rex Fredenandus accepit Lamecum m.
Kal. Decembr. in die S. Saturnini mane in sabbato.

Era mcii. vi. idus Julii accepit Fredenandus Rex Col¬
limbriam.

Era mcjvii. mense Julio, prima die hora vi. obscura¬
tus est sol, et stetit ipsa obscuritas ii.“ horas, donec ap¬
paruerunt stellae in coelo, et quasi media nox effectus est.

Era mcxxiii. mense Maio Civitas Toletum a Rege Ade-
fonso capta est.

Era mcxxm. mense Octobris in Sacralias bellum ma¬
gnum fuit.

Era mcxxxi. ii. Kal. Maii cepit Rex Adefonsus Sancla-
ren anno regni sui xxvm. Sexta die mensis in eodem
sexto dic v.* feria ii.“ nonas Maii cepit Ulixbonam , et
post haec die 3., id est, sabbato vm. idus Maii cepit
Sintriam.

Digitized by ^.ooQie

VEL MONASTERII SANCTAE CRUCIS CONIMBRICENSIS. 19

Era iic... Rex.accepit Sanctaren xi. Kal. j. 1

xm. Kalendarum Februarii Era Hcn. * Rex Fernan-
dus cum conjuge ejus Sancia Regina, Imperator fortissi¬
mus, simul cum suis Episcopis Cresconio Iriensi Aposto-
Kcae Sed» , Vestruario Lucensis Sedis, Sisnando Visen-
sis Sedis, Suario Minduniensis, seu Dumiensis Sedis; si¬
militer Abbatibus, Petro de Arceslio * Vimaranensi, cum
suo praeposito Arriano confratre, et De comatio Caelle no¬
vae Arriano Abbate, et alii multorum filii bonorum ho¬
minum , obsedit Civitatem Colimbriam , et jacuit ipse

Rex cum sue exercitu.vi. menses: et capta fuit in

manus illius Regis per honorificentiam pacis, et cum pre-
sura famis. Et exierunt inde ad captivitatem v. millia l.
Saracenorum, et fuit ipsa capta, et ipsa captivitas in Ves¬
pera S. Christophori, quae est vu. Id. Julii Era quae
sursum resonat. Et obiit famulus Dei Fernandus Rex ter¬
tia feria, hora prima, vi.Kls. Januarii in die Sanctae Eu-
geniae Era m.c.iii. intrante uu.

EraMcxLix. Rex Cyrus accepit Sanctaren xi. Kal. Ju
nii.

1 Vide Chron. Lusit, sub Era 1149: Flor.

* Praecedere haec Era debebat: nec ipsa vera: Flor.
3 Lege asceterio: Flor.

CHRONICON LAMECENSE.

In quadam pagina ad initium addita cuiusdam martyrologii, simul in eodem vo¬
lumine cum alto codice , obituarii titulum ferente , compaginati, Chronicon Lame-
cense litteris saeculi XIII. scriptum inventum est , et servatur in Cathedralis Ec¬
clesiae Lamecensis tabulario. Annotatio ibi exarata , chronicon hoc anno 1262 au¬
thentice, id est , auctoritate legitima , non privato arbitrio , ex alio antiquiori monu¬
mento descriptum fuisse , indicat. Publici iuris idem chronicon successive fecerunt in
suis ■Dissertationibus (Disserta^oes Chronologicas e Criticas Tom. IV. P. I. pag.
173) Joannes Petrus Hiberius; et in Historia Chronologica (Historia Chronologi-
ca e Critica de Alcoba^a pag. 166) Fr. Fortunatus a D. Bonaventura , apogra-
phum valde incorrectum Fr. Emmanuelis de Figueiredo secutus. Biberii autem edi¬
tio , praeterquam quod ad apographum descriptum , dum verborum numerorumque
copia , quam vetustas delevit , integra et legibilis manebat , efficta fuit ? correctior
quidem est.

Quod vero secuti sumus apographum (quoniam monumentum illud in Lameci
urbe a nobis versatum ad nostram hanc editionem perficiendam incassum postulavi¬
mus) a viro probato quam maxima cura descriptum fuit: verba autem , et nume¬
ros vetustate deletos ab editione Biberii hausimus , signis incisim , quae parentheses
vocantur , numeros hos includentes; verba illa litteris italicis scribentes , ut discer¬
nantur ab his , quae legibilia adhuc manent.

Omnes anni ab Adam usque ad christum sunt quin¬
que milia c.xc.ix. 1

Natus fuit christus in bethleem iude. Era xxx.*vm.
Decollatus fuit sanctus iohanes bablista. Era lx.*viii.
Sanctus iacobus apostolus. Era lx.*i.

Sanctus petrus apostolus. Era c.vm.*

Sanctus ciprianus. Era cc/ nonagesima nona.

Sancti iulianus et basilissa. Era ccc.*xx.vh.*

Sanctus martinus. Era cccc.*xvii.*

In portugalia natus fuit Rex Alfonsus filius regine Ta-
rasie et comitis Enricbi. Era (m.*c.*) xxxx.viii.*

Rex almanzor cepit montem maiorem. Era. m.*xx.*ix.*

1 In hac annorum computatione littera C, quae numerum cen¬
tenarium indicat , pallidiori prae caeteris tinctura posterius re¬
novata apparet.

Ciuitas Lamecensis capta fuit per manus fernandi Re¬
gis in die sancti saturnini. Era m.lx.*(xxx)v.

Ciuilas visensis capta fuit in die sancti cucufati a su¬
pra dicto Rege. m.lx.*(xxx)vi.

Colimbria capta fuit ab eodem rege. ix.° kalendas au¬
gusti. Era m.*c.ii.*

Toletum captum fuit ab alfonso Rege filio fernandi Re¬
gis ante dicti, mense iulii. Era M.‘c.*xx.*ii. a

Item in loco qui dicitur sagralas fuit prelium magnum
inter Christianos et paganos preside supra dicto rege al¬
fonso. Era m.*c.*xx.*v.* mense oclobris. Ex parte uero
paganorum Regnabat Jucefi.

Sanctarena capta fuit a Rege Alfonso vi. nonas maii.
feria ii.* hora tertia. Era m.*c.“xxx.*i.* *

* Becentioribus litteris huius aerae integra summa computatur.

Digitized by v^ooQie

CHRONICON LAMECENSE.

<0

Item capta fuit Sanctarena a Rege cir. vi.° kalendas Ju¬
lii. Era m.*c.*xxxx.*ix.*

Sarraceni occupauerunt castellum sancte eulalie nonis
Julii feria iii. hora nona. Era (m.c.liiii.)

Haly Rex obsedit colimbriam per tres septimanas x.°
kalendas Julii. Era m.*c.*l.*v.*

Rex alfonsus Legionis mortuus est. Era m.*c.*xxxx.*vii.*
Annus malus fuit. Era m.*c.lx.*

In loco qui dicitur oric fuit prelium inter paganos et
Christianos preside rege Alfonso Portugalie ex una parte,
et rege paganorum examare ex altera qui ibidem mor¬
tem fugiendo .sitio euasit in die sancti iacobi apos¬

toli mense iulii. Era m.*c.*lxx.*vii.*

Item Sanctarena capta fuit per iam dictum regem al-
fonsum. Era m.*c.*lxxx.v.*

Uiixbona capta fuit a iam dicto rege alfonso portugalie

et Sintria et almadana et palmela mense Octobris. Era

M.*C.*LXXX.*V.*

Obiit imperator yspanie mense septembris. Era m.*c.*lx.*
(xxx.vi.)

Alcazar capta fuit a iam dicto Rege Alfonso. Era

M.*C.*LX.*(XXX)\'I.*

Begia capta fuit a iam dicto Rege. Era m.*cc.*

Natus est Rex Sancius. m.*c.*lxxxx.*

Elbora, et maura, et Serpa capte sunt a Rege Alfon-
so. Era m.*cc.*iiii.*

Geraldus alcayde intrauit badalloucium vi. nonas maii.
Era m.*cc.*vii.*

Rex Alfonsus illustris filius Ordonii cepit Colimbriam ,
et portucalem , et ciuitatem Lamecensem , et viseum, et
restaurauit bracaram etegitaniam, et regnauit annis xviu.

CHRONICON LAURBANENSE.

JL n altera pagina folii litteris omnino carentis , quod percelebri testamentorum co¬
dici (Livro aos Testamentos) monasterii Laurbanensis ( Lorvao ) praemittitur, duo
reperiuntur monumenta sub initio saeculi XII ., ut videtur , diversis tamen litteris
scripta. Horum unum primorum Benedictinorum illius monasterii abbatum ordi¬
nem ., et successionem continet: secundum vero quorumdam Portugaliae eventuum , ad
Legionensium regum aetatem spectantium , chronicon , aut narrationem , memoriae
prodit. In opere suo, cui Portugal Renascido nomen dedit , pag. 147 Fr. Emma-
nuel a Rocha catalogum illum abbatum vulgavit; chronicon autem Riberius, et Bo-
naventura in Dissertationibus , et Historia laudatis in prologo ad Chronicon Lame-
cense , typis mandarunt. Hanc nostram editionem ex illis antiquis monumentis , mu¬
tato tamen pro uniuscuiusque pretio ordine , chronicon primum describentes , deprom¬
ptam edimus.

IVanemirus rex — Santius rex — Veremudus rex.

Era dcccc.ihi.* obiit ordonius rex, et perhunclus est
adefonsus in regno ipso die in sancto pentecosten.

EraDcccc.vi.* prenditus est portugale ad uimarani petri.

Era ncccc.xi.* uenit rex adefonsus inuama (sic), et in
vi.° die uimara mortuus est.

Era dcccc.xvi.* prendita est conimbria ad ermegildo
comite.

In era millesima c.*ii.* sic prendiuit rex domno frede-
nando ciuitas conimbrie in die de sancto christoforo, in
mense iulius.

Era millesima c.*xl.*viii.* obiit rex adefonsus iii.° ka¬
lendas iulii.

Hec nomina abbatum de monasterium laurbanorum.

In primis Justus abba — Johannes abbas — Teodoricus
abba — Dulcidius abba — Meslulius abba.

Huius discipulus sanctissimi uiri Primus abba qui obiit
ii.* idus agusti Era m.xx.iii.*

Reniamin abba qui obiit vi.° idus agusti Era m.xxv.*
Ranemirus abba — Arianus abba — Ordinatio eusebii
abbatis xiui.° kalendarum aprilium Era m.c.liiii.*
Eusebius abba qui obiit iii.° kalendarum marcii Era Mil¬
lesima c.l.vi.* Requiescat in pace amen.

BREVE CHRONICON ALCOBACENSE.

E,

tx MSS ., quae in monasterio Alcobacensi quondam , nunc vero in Publica Oli-
siponensi Bibliotheca custodiuntur , codex ille numero 183 signatus membranaceum
est volumen ea magnitudine , quam in 4.° vocant , litteris saeculi XIV. conscriptum,
veteris Cistertiensis ritus divinorum officiorum breviarium continens; ad cuius finem.,
et eiusdem saeculi item litteris scriptum hoc , quod sequitur , chronicon inventum est.
In lucem antehac , nec satis correctum, in sua Historia Chronologica e Critica de

Digitized by v^ooQie

CHRONICON ALCOBACENSE.

21

Alcoba^a, Provas e Addi^oes pag. 42 sub titulo: Chronicon Alcobacense I.: edi¬
dit Fr. Fortunatus a D. Bonaventura. In codice illo, monumentum hoc recentiori-
bus litteris sequenti epigraphe superscriptum apparet: Breve Chronicon Rerum Lu¬
sitanarum. Ex hoc ipso autographo nostram hanc editionem proferimus.

Aliud praeterea Chronicon , quod numero: Chronicon Alcobacense II. desi¬
gnavit , post hoc idem scriptor similiter edidit: cum vero hinc nullam rerum ante
XIV. saeculum gestarum narrationem , praeter illam valde mendosom circa Al-
phonsi Henrici ortum , haurire possimus; hoc monumentum , simul et Conimbricensis
chronici secundam Partem ,, in suum differre tempus statuimus; cum , inter saeculo¬
rum XIV. et XV. monumenta inseri unumquodque eorum rerum postulet ordo.
Monumento itaque , quod , illorum vice tempora expectantium sua , nunc edimus, suc¬
cedit Mc Reginae Beatricis (D. Brites) mortis narratio, in codice Alcobacensi num.
120 litteris XIV. saeculi scripta seorsum inventa , quam , quod nullum aliud anti¬
quum documentum huius eventus aetatem certe docens praeter illam appareat , in
lucem merito edere optavimus.

m.*c.*xlvh.* Natus est aldefonsus primus Rex Port.
filius comitis enrici.

cAxxAii.' habuit uitoriam famosam a rege esmare
io campis durie.

c.*lxxx.*v. cepit samlarenam et ulixbonam et tunc obiit
Era M.*cc.*xx.*ni.* et sepelitur in Monasterio sancte cru¬
cis, ubi etiam sepulta est Regina mafalda uxor illius, fi¬
lia comitis manrique de lara et dominus de molina, qui
fuit germanus comitis nuni qui liberauit generosos in bur¬
gis a pecta uel a subsidio.

Era m.*c.*xc.’ii.* Natus est rex sancius bonus et in
c.*xc.*vn.* cepit siluim 1 : iste etiam sepultus est in Mo¬
nasterio sancte crucis cum Regina dulcia de aragonia uxo¬
re sua.

Era M.*cc.*xx.*ini. a natus est rex alfonsus filius regis
sanchii et Regine dulcie in die sancti georgii et in anno
sequenti natus est infans eisdem petrus qui cepit emeri¬
tam ciuitatem qui erat ex parte Regis legionensi. Iste al¬
fonsus habuit duos filios, scilicet, sanchium capelum qui
primus regnauit: de hoc habes libro vi.° capitulo « gran¬
di non in merito de supplen. ne. pre. » duxit enim quan-
dam uxorem de uiliori genere, scilicet, eiuiram lupi et
quia negligens fuit, datus fuit ei coadiutor germanus suus,
et tunc exiit a regno etiacet loleto : pater eius alfonsus 2
sepultus est alcobacie cum uxore sua domna urraca filia
regis castelle domni alfonsi qui uicit famosum prelium
quod dicitur de muradal: predictus rex port. cepit alca-
car et alia castella sarracenis.

Post mortem dicti regis alfonsi regnauit sanchius filius
eius xximA annis et exiit a regno et iacet Toleto: obiit
Era m.*cc.*lxxx.*v. Toleti.*

Post sanchium regnauit alfonsus germanus eiusxxx.*n.
annis et duxit in uxorem beatricem filia regis castelle qua
habuit partem algarbii, ex qua habuit dyoni-
sium et alfonsum qui iacet vlixbone in Monasterio predi-
catorum; in cuius tempore positum fuit ecclesie intrediclum
in toto regno port. per dominum martinum archiepisco-
pum bracharen. prima die Marcii Era m.ccciiii.

Iste Rex alfonsus iacet alcobacie cum uxore sua. obiit
Era m.*ccc.*xvii. Iste etiam fuit comes bolonie.

EraM.*cc.*XL.*fx.* vh.° idus octobris natus est rexdio-
nisius filius predictis regis alfonsi et regine beatricis; et in
era lii. natus fuit infans alfonsus qui iacet utlixbone in
Monasterio predicatorum qui postea dixit quod deberet
regnare eo quod adhuc uiueret comitissa bononie cum
dyonisius natus fuisset, et quando ipse alfonsus natus ex-
tilit iam comitissa obierat, et sic dicebat quod dyonisius
erat illegitimus et ipse legitimus. Sed dyonisius calide con¬

1 In margine, alia manu: et mortuus est Era h.ii.°xux annos.
M.H. Tom. II.

suluit ey ut interficeret Uxorem asserendo quod comupe-
tabat cum ; et hoc fecit dyonisius ut ipse infans non habe¬
ret auxilium a castella quare ipsa, scilicet, domna uiolan-
te fuit filia regis alfonsi et soror regis sancii de castella et
habebat duas filias, scilicet, helisabeth quam duxit Johan-
nes tortus, et beatricem quam duxit domnus petrus de
guerra. Rex ergo dyonisius duxit in uxorem helisabeth
filia petri regis aragonie, et Regine domne conslancie: hec
fuit filia maefredi, qui maefredus fuit filius frederici impe¬
ratoris, ex qua Regina helisabet. Rex dyonisius genuit re¬
gem alfonsum qui natus fuit Era M.*Cc.*xxtx. vi. idus fe¬
bruarii, ex qua regina etiam dictus rex dionisius habuit
Reginam constanciam quan duxit fernandus Rex castelle,
ille qui obiit in alcoudete pater regis qui cepit algeziram,
scilicet, alfonsi.

EraM.*ccc.*xn.* v.°idus agusti Ingressus fuit Rex dio¬
nisius et helisabet uxor sua regnum aragonie, scilicet,
ciuitatem tarroconam ad reformandam pacem inter regem
Jacobum iames ara. frater dicte regine et re. fernandum
castelle.

Era M.*ccc.*xxx.*ini or Intrauit rex dyonisius per cas¬
tellani usque ad uallem olleti et guerram, et tunc cepit
castellum Rodericum, et sabugalem, et castellum bonum,
et almcydam , et uilarem mayorem , et alfayates, et alia
multa.

Era m.*ccc.*i..*ix * in die sancti siluestri cepit infans al¬
fonsus filius regis dyonisii colimbriam, et sequenti die
kalendas, scilicet, ianuarii Era lx. cepit montem maio¬
rem ueterem.

ad peticionem istius regis dionisii factus fuit ordo mi-
litie iesu chrisli in Regno Port. per papa Johanem Era
m.*ccc.*l.*viii.* quia eo tempore destructus fuit ordo tem¬
pli.

Iste rex dyonisius obiit sanctarene tercia decima die
Januarii Era M.*ccc.*LX.*ni.* et sepultus est in Monasterio
quod ipse fecit quod dicitur odiuelas.

Elisabelh uxor sua Regina sancta ut dicitur Postea sc-
pulla est colimbrie in Monasterio sancte clare quod ipsa
construxit.

Era m.*ccc.*xx.‘ix.‘ vi.° idus februarii ultima die februa¬
rii natus fuit Rex alfonsus filius Regis dionisii et regine
helisabeth.

Era m.*ccc.*lx.*iii.* v. die octobris destruxit quodesei-
ram iste rex alfonsus.

Era m.*ccc.*lx.*iih.* occidit Johannem alfonsi fratrem
suum ulixbone in mare in qua ruit sepultura.

Era m.*ccc.*lxx.*i.* fuit annus malus ita quod alquer
tritici constitit colimbrie xx soldos, et de milio tercedim

2 In margine, alia manu: Mortuas est Era m.*h. c jlxxi. et

6

Digitized by v^ooQie

11

CHRONICON ALCOBACENSE.

soldos, et de centeno xvi, et mulli mortui sunt pre ma¬
gnitudine famis, et tunc seperunt idere sarraceni gibaltar.

Era m.*ccc.*lxxx.*vi.* fuit generalis pestilencia per toto
mundo in qua mortui sunt due partes hominum.

Era m.*ccc.*lxxxx.*ih.* vn. dies Januarii occidit rex
alfonsus domnam agnetem colimbrie.

Sub Era m.*ccc.*xxx.*viii.* In Mense Agusti In festo'
sancti donati episcopi et martiris Domna Beatrix Regina
portugalie et algarbii fuit defuncta, cuius Anima requies¬
cat in pace amen.

CHRONICA BREVE DO ARCHIVO NACIONAL.

o IV. Livro das InquirigSes de Affonso III., guardado no Archivo da Torre
do Tomho, oufoi compilado dos rolos parciaes em que esses inqueritos eram suc-
cessivamente langados, oufoi transcripto do registo primitivo que nao chegou at e
n6s. O que e certo e que o codice em que se contcm aquella parte das inquirig&es
geraes pertence evidentemente ao seculo XIV., e talvez aos Jins delle. Ahi, a f. 6
v., se langou a breve chronica ou memoria que se segue, e que chega apenas ao
reinado de D. Diniz, com osJins indicados no proemio da memoria, Jins que, alias,
ella esta longe de preencher. Parece-nos ser a Chronica vulgar mais antiga que nos
resta, e por isso a collocamos antes das de S. Cruz de Coimbra.

ta he a rrenenbranca dos Reys que fforom destes Re-
gnos de portugall e do alguarue des o comcco do Conde
Dom anrriqui ataa presente Era que ora corre do naci-
mento de nosso sennor Jeshu christo de mil e quatrocen-
tos e uynle e noue annos. A qual rrenenbranca serue a
proli por .que muytas uezes moslram perante EIRey nos¬
so sennor e perante os seus iuizes algumas doacooes e ou-
tras cscripturas, que fazem em periuizo dos direitos e cous-
sas da coroa dos Regnos, fazendo laaes cartas de doacooes
e escripturas mencom que forom oulorgadas per huum
Rey o quali segundo a dada dessa escriptura ja era fina-
do; E pera tirar estas duuidas aproueitam muyto estas eras.
Porque em ellas faz mencom quando cada huum Rey co-
mecou derregnar, e quando sse finou, eonde jaz sepulla-
do. E estas eras forom escriptas certamente sabendose
primeiro a uerdade do que em ellas he contheudo. As
quaees aqui som escriptas na mancira que sse segue. E
per ellas logo se pode ssaber a escriptura que nom for
uerdadeira.

O conde dom Anrriqui que foy cassado confa Raynha
dona Tareija afomso filha dEIRey dom affomso de castel¬
la. Este conde dom anrrigui se finou em estorga do Re¬
gno de liom, E jaz sepultado nasee da igreia de bragaa.
E finou-se no dicto logar destorga na Era de mil e cento
e cinquoenta annos.

EIRey dom afonso anrriquiz foy filho do sobredito Con¬
de dom anrriqui e da Raynha dona Tareija. Este Rey foy
cassado com a Raynha dona mafalda filha do Conde 1 dom
afomso de moliana filho dEIRey dom afomso de castella. 1
Eouue della estes filhos: Oifante dom sancho, E aifante
dona Orraca que foy casada com EIRey dom fernando de
castella, E a ifante dona Tareija que foy casada com o
conde de frandes. Este Rey naceo na Era de mil e cento
e trynta e dous annos. E finouse em a Cidade de Coin-
bra scis dias de dezenbro Era de mil e dozentos e vynle
e dous annos. E asy foy sua vida noueenta e huum an¬
nos. E jaz sepultado no seu moesteiro de sancta cruz da
dicta Cidade de coinbra que elle fundou e acabou aa sua
custa.

EIRey dom sancho filho do sobredicto Rey dom afonso an¬
rriquiz. Este foy casado com a Raynha dona doce filha dEl-

1 Estas palavras estao riscadas c substituidas k margem em le-
tra moderna petas seguintes = Amadeu ou Amedeu de moriena.

Rey daragom. E ouue della o infante dom Sancho, e o ifante
dom pedro, e o ifante dom fernando que foy conde de fran¬
des, e o ifante dom Anrriqui,, e a ifante dona mafalda que
foy casada com EIRey dom anrriqui de castella, e a ifante
dona sancha que foy gouernador do moesteiro de loruaao, e
a ifante dona branca que morreo na auga dalfajar e jaz so-
terrada no dicto moesteiro de sancta cruz de Coinbra, e a
ifante dona Tareija que foy casada com EIRey dom afom¬
so de liom, que era sobrinho desse Rey dom sancho filho
de sua irmaa, e finouse esta Raynha dona doce. E entom
filhou EIRey huma dona de que se nom pode saber o no¬
me, e ouue della dom Martim sanchez, e dona Orraca san-
chez, e finouse esta dona E filhou dona Maria paaez rribei-
ra a que-elle deu Villa de Conde e ouue della dona Ta¬
reija sanchez, c dom gil sanchez, e dona Costanca sanchez,
e dom Ruy sanchez. Este Rey nacco onze dias de nouen-
bro da Era de mil e cento e nouenta e dous anos. E ui-
ueo Cinquoenta e oito annos, E finouse na era de mil e
dozentos e quareenta e noue annos. E jaz soterrado no
moesteiro de sancta cruz de Coinbra junto com seu padre
EIRey dom afonso.

EIRey dom afonso filho do dicto Rey dom sancho foy
casado com a Raynha dona Orraca, filha delRey dom a-
fonso de castella, e ouue dela o ifante dom Sancho, e o ifan¬
te dom afomso que foy Conde de bellonha, e o ifante dom
fernando, e a ifante donalianor. Este Rey naceo oito dias
dabril da era de mil e dozentos e vynle e quatro annos.
E finouse na era de mil e dozentos e saseenta e huum an¬
nos. E asy uiue trinta e sete annos, e jaz soterrado em o
seu moesteiro dalcobaca.

EIRey dom sancho, que foy chamado capello, filho do
sobredicto. Este se cassou com huma dona a que chama-
uao micia lopez per seu conselho. Este rrey por algumas
cousas que fez em periuizo dos direitos do Regno e da jus-
tica os prellados sopricarom ao papa e os fidalgos e con-
celhos. E por ello hordenou o papa Arrequerimento dos
sobredictos que uiesse o conde dom afonso de bellonha
seu irmaao gouernar estes Regnos de portugal e do algar-
ue. E este rrey dom sancho Regnou em portugal vynte
e quatro annos. E foisse para castella e alio andou dous
annos. E finouse em toledo na Era de mil e dozentos e
oiteenla e cinquo annos. E jaz soterrado na see de Tolle-
do, que elle fez acabar aa sua custa.

EIRei dom affonso, que foi Conde de bellonha, irmaao
que foy do sobredicto. Este foy cassado com a Raynha

Digitized by ^ooQie

CHRONICA BREVE DO ARCHIVO NACIONAL.

dona beatriz filha dEIRei dom afonso de castella. E ouue
ciella a ifante dona branca, que foi senhora das Olguas de
burgos, e o ifante dom denis, e o ifante dom afonso, e a
ifante dona sancha, que morreo em Seuilha e jaz em al-
cobaca, e oulros dous filhos que morrerom pequenos. E
huum jaz en alcobaca e outro em o moesteiro de sam vi-
cente de fora. E este rrey Regnou alaa dezesete dias de
feuereiro da Era de mil e trezentos e dezesete annos. E
assy regnou trynta e dous annos. E jaz em o seu moes¬
teiro dalcobaca.

EIRey dom denis filho do sobredicto foy cassado com
a rraynba dona Isabel filha delRey dom Pedro daragom,
e ouue della a ifante dona Costanga, que foy casada com

*3

EIRey dom fernando de castella, e o ifante dom afonso,
que foy cassado com a ifante dona beatriz irmaa do dicto
Rey dom fernando de castela. Este rrey comecou de Re-
gnar na sobredicta Era de trezentos e dezesete annos. E
flnouse sete dias de janeiro da Era de mil e trezentos e
seseenta e tres annos. E asy rregnou quarenta e seis an¬
nos. E jaz sepultado em oseu moesteiro de sam denis do-
diuellas dapres da Cidade de lixboa, que ell fez de todo
aa sua custa. Erreteue pera sy e pera todos seus sobces-
sores o conscnlimenlo da inlicom que fezesera das abade-
sas quando alguma ouucsem denleger em abadesa desse
moesteiro; E asy he contheudo em seu testamento e hor-
denagom do dicto moesteiro.

CHRONICAS BREVES

E MEMORIAS AVULSAS DE S. CRUZ DE COIMBRA.

I/ codice 79 da Bibliotheca Publica do Porto, que pertenceu ao mosteiro de
S. Cruz de Coimbra, contem quasi na sua integra pequenas composigoes historicas,
que evidentemente sdo anteriores ao seculo XVI., tanto pela materia, como pelos
caracteres paleographicos do codice.

Este, cujo formato e o de folio pequeno, compde-se de varios quadernos alii
reunidos, parte em pergaminho , parte em papel, e escriptos por diversas maos.
Alem dos Monumentos que publicatnos neste logar encerra aquelle codice memo¬
rias e apontamentos historicos especialmente relativos aos seculos XIV., e XV., que
dcvem ser publicados entre os dessa epocha. Encontra-se, alem disso, aki urna ver-
sdo da viaa de D. Tello e da historia antiga da fundando de S. Cruz, ver sdo fci¬
ta no meiado do seculo XV.

Principia o codice por urna compilando de memorias avulsas colligidas sem
ordem chronologica de diversas fontes, e interrompidas urna vez ou outra por ma¬
terias nao historicas. Conhece-se que a compilagao foifeita na ultima metade do
seculo XV. ndo s6 pelo caracter da letra, mas tambem por abranger factos re¬
lativos ao reinado de D. Duarte. Extrahimos dessa coUecgao os artigos que di-
ziam respeiio as epochas anteriores ao reinado de D. Diniz, reservando para
depois os que pertencem a tempos posteriores, e conservando nos aqui impressos a
ordem em que foram colligidos.

Segue-se urna rapida historia dos reinados de Afonso Henriques e de San-
cho I. com o titulo: Esta he a arenga que fezerom em lixbo quando fezerom as
festas aa emperatriz filha delrey dom eduarte. Apesar de aesignada como um
discurso oratorio, esta composigdo e rigorosamente urna especie de chronica dos
nossos dous primeiros reis. O titulo, por em, mostra a epocha em que foi escripta.

Termina o codice por duas chronicas tambem dos fins do seculo XV., a pri-
meira das quaes, escripta com certa extensao e dividida em capitulos, s6 contem
urna rapida noticia do conde Henrique, e a historia do reinado de Affonso Hen-
riques. Parece ter servido de fundamento d de Duarte Galvdo, e talvez seja ape-
nas a primeira tentativa daquelle escriptor, cujas estreitas relagoes com o mostei¬
ro de S. Cruz sdo conhecidas. A outra chronica, mais resumida, e escripta por
diversa letra, abrange todavia um periodo maior desde o comego da monarchia
ate o reinado de D. Diniz, mas, como a precedente, e dedicada particularmente
aos successos de Affonso I.

Estes quatro Monumentos, que publicamos debaixo do titulo geral de Chroni¬
cas Breves e Memorias Avulsas de S. Cruz, vao impressos na ordem em que se
acham no codice original, distinguindo-se entre si pelos numeros I, II, III, IV.

Digitized by v^ooQie

CHRONICAS BREVES

24

I.

lies o comeco que Deus criou o mundo ataa a encarna-
cao do filho de Deus foram ciuquo mil e cento e noueen-
ia e oyto annos.

E depois que foy o diluuio de noe ataa a encarnacom
Toram tres mil e cento e quatro annos v meses e seis dias.

Entrou noe na arca com as cousas que Ihe deus man¬
dou xvii dias dabril, e foy em sesta feira, e sayo dela
xxvii dias de Junho.

E des o lempo que nacco o gram Rcy alexandre de
macedonia ataa que naceo Jeshu christo ouue ii.'xxi an¬
nos e tres meses e dous dias. Este Rey naceo em quarta
feira.

E quando andaua a era de cesar em xxxvm. 0 annos
naceo nosso Senhor jeshu christo, e andados seis meses e
seis dias da era de seteenta annos padeceo morte nosso Se¬
nhor jeshu christo pollos peccadores saluar.

Em a era de iiiAxxvii annos no tempo de sam silves¬
tre papa foy baptisado o Imperador Constantino. E fez a
sancta igreia Senhora do imperio na era de vi. c annos.

Em a era de vi. c annos se comecou a seyla dos mou-
ros de mafamcde em arabia.

E quando andaua a era em vn. e e l. annos regno El-
Rey Rodrigo em spanha, e durou em seu regno sete an¬
nos. E no seu tempo se perdeo a terra ataa as sturas e
cobraramna os mouros.

Na era de vii. c lix. veo camos filho delRey defranca a
toledo a ajudar Rey galfore quando leuou galiana filha do
dicto Rey mouro a paris e fczea chrislaa e casou com el-
la.

Era de vmAx se comecou a ordem da caualaria de
samtiago em tempo delrey ramiro.

Em anno da era de noueccnlos annos no mes de Junho
foram mortos os doze pares.

Em a era de mil e cento e doze annos em dia de san¬
cto urbano filhado tolledo aos mouros.

Em a era de mil e cento e vyntc e sete annos filhou
eide Ruy dias aos mouros Vallcnca.

Em oanno de mil u. c eLXxim. 0 annos na festa de sam
pedro e sam paulo filhou EIRcy dom fernando cordoua
aos mouros.

Em o anno da era de mil c dozentos e oyleenla e sete
annos em dia de sam demente foy tilhada seuilha aos mou¬
ros.

Em o anno de mil e ii. c xii. annos foy a grande lidc
campal a que chamarom a de lharcos, a qual lide vcuce-
rom os mouros.

Em a era de mil ii. c l. annos foy a grande lide campal
a que chamaram a do miadal, a qual lide vencerom os
christaaos, e assy se vingou a dc lharcos.

Em o anno dc mil e cento e sesscenta e cinquo annos tres
dias de dezembro em dia de sam sadorninho filhou elrey
dom Fernando lamcgo aos mouros.

Em o anno de mil e cento e sessenla e oyto annos vm.°
dias dagoslo em dia de sancliago filhou elrey dom Fer¬
nando a cidade de viseu aos mouros.

Em oanno de mil e cento e lxxv. nomes de mayo em
dia de sam miguel filhou Elrey dom affomso anriquez san-
clarem aos mouros, e auia enlam nome cabilicrasto.

Em o anno de mil e cento e seteenta e sete annos fi¬
lhou o dicto rey leirea aos mouros.

Em o anno dc mil cento c nouenta e cinquo filhou o
dicto dom afomso lixboa aos mouros.

Em o anno dc mil c.xc.vii. filhou o dicto rey sintra
aos mouros.

Em oanno de mil c.xc.vm. 0 aalem de crasto vqrde no
campo dourique lidou o dicto Rey dom affomso anriquez
com -cinquo Rex mouros, e o de mayor poder auia nome
Ismar, e prouue a deus que os venceo.

Este Rey fez sancta cruz de coimbra e em ella jaz.

Dom afomso o primeiro rey de portugal como lomou
leirea aos mouros logo dotou aa uera cruz leirea com Io¬
da a jurdicom real e com todo o eclesiastico. E o prior

dom Joham pos homens pera a defensarem, e vieram os
sarraziis e tomarom leirea per forca. E dom Joham prior
de sancta cruz com muyto grande despecto buscou gente
darmas e foisse a arronches, que era dos sarraziis, e per
forca darmas atomou. E per aquy fez emmenda da pou-
ca diligencia e pequeno cuidado que teue pera defensar o
castello de leyrea.

O castello de leyrea era dos sarraziis, e corriam a ter¬
ra ataa coimbra. E faziara muyto mal aos christaaos em
soyre e em pombal. E o arcediago dom fello temendo se
que assy o podiam fazer aos coonigos religiosos mandou
fazer huum muro em caramanchoes a redor da igreja e
claustra.

EIRey dom afomso anriquez venceo em campo cinquo
Rex mouros em campo dourique, e foi alleuantado por Rey.

EIRey dom affonso anriquez per duas vezes tomou ley¬
rea aos sarraziis.

EIRey dom afomso anriquez tomou lixboa aos sarra¬
ziis.

EIRey dom affomso anriquez pos o primeiro bispo em
lixboa e auya nome gilberto.

EIRey dom affonso anriquez pos o primeiro prior em ho
moesteiro de sam vicente de lixboa, e mandou por elle ao
moesteiro do banho. E elle auia nome dom meendo, e foi
ellecto por bispo de lamego. EIRey mandou por outro co-
nigo ao banho e deulhe o moesteiro, e auia nome godi-
nho.

EIRey dom afomso anriquez fez o moesteiro de sam
vicente e ornou com muilos beens.

EIRey dom affonso anriquez fez o moesteiro de sam
christouam que he em terra dalafOoes. O qual moesteiro
primeiro foy huum oratorio de clerigos de boa uida. E
elle o ornou com herdamentos.

EIRey dom afomso anriquez fez o moesteyro de ceyea e
nom o acabou. E leyxou o cargo a seu filho dom sancho
que o acabasse.

EIRey dom afonso anriquez tomou euora aos sarraziis
e fez asee desse logo. E fez hy huum spirital que secha-
ma de Jherusalem. E deu pera comprarem em beens de
raiz oyteenta mil dinheiros douro. E os pobres de christo
fossem hy reccbudos com caridade, aos quaes dessem a ca-
da huum senhos paaes de trigo e senhos vasos de vinho,
e que o metam em sua oracom.

EIRey dom affonso anriquez deu pera feitio da claus¬
tra da see dc coimbra xxn mil dinheiros de ouro.

Este Rcy dom affonso anriquez foy o primeiro que or-
denou a ordem de sancliago em portugal.

EIRey dom affomso anriquez gaanhou aos sarraziis al-
madaa, e moura, e eluas, e serpa, e sintra, e beja, e al-
cacer e cczimbra.

O muy nobre Rcy dom sancho, que jaz em o moestei¬
ro da virtuosa cruz, pos aquy huma cruz douro com al-
gumas pedras de virtude e em o meo da cruz do Icnho
em que se ue christo nosso redemptor. E deste lenho fur-
tarom muito.

Este mui nobre Rey dom sancho pos em o altar moor
huma cruz de prata muito grande com quatro euangelis¬
tas em as portas.

Em huum liuro de sam pedro da almidina diz que na
era de mil e dous annos EIRey de castella dom fernando
o mayor tomou coimbra aos sarraziis. Este Rey logo fez
principe e duque dom Fernando da dicta cidade.

Este Rey dom Fernando de castella o mayor jouue so-
bre coimbra sete annos. E sanctiago apostolo lhe abrio e
desfechou as portas.

EIRey dom Fernando fez caualeyro Rodrigo de umar e
cingio lhe aspada e deu lhe paz em a boca. E elRey dom
Fernando em a mizquita mayor fez nouecentos caualeyros
todos nouees.

O primeiro conde que ouue em portugal auia nome dom
anrique, e foy filho delrey de ungria filho segundo. Es¬
te conde dom anrique foy padre de Dom affonso o primei-

Digitized by v^-ooQie

E MEMORIAS AVULSAS DE S. CRUZ DE COIMBRA.

iii

ro rey que ouue em portugal, oqual jaz em o moesteyro
de sancta cruz de cooimbra. E este conde dom anrique fez
asee de coimbra. E oprimeiro bispo que ouue em coim-
bra auia nome dom bordim ca assi o diz a cronica.

Este conde dom anrique fez as sees cathedraaes de uiseU
e de lamego e do porto, e pos em estas sees bispos per
lecenca e actoridade do sancto padre.

Este conde dom anrique deu aos bispos as rendas das
ditas sees em dote pera sempre.

Estas sees consagrou dom bernardo arcebispo de tolle-
do.

A este tempo bragaa era destruida dos immigos: este
conde dom anrique a poborou e refez. E elle morreo em
storga e mandou se enterrar em bragaa, e hy jaz honra-
damenle.

E quanto he ao spiritual o arcebispo dom bernardo ar¬
cebispo de toledo refez a see de bragaa e a tornou aa di-
gnidade primeira. E dom bernardo pos por arcediago de
bragaa dom giraldo que a este tempo era seu chantre em
tolledo.

Em huum liuro da sameristia diz os primeiros irmaaos
religiosos que comecarom e edificarom ho moesteiro de
sancta vera cruz e em ella guardaram a regra e ordem
dos apostollos; foy so aera de mil e cento eseteenta an-
nos xxiiii dias de feuereyro.

Em aera de mil ii. c lxx annos em huma sesta feira aos
xxx dias de mayo aahora da sexta scurecco osol, e a lua
e muitas strellas aparecerom no ceo, Ca assy aprouue a
nosso Senhor Deus.

Em a era de mil e cento e seleenta e quatro a xi dias
de dezembro EIRey dom affomso filho do conde dom an¬
rique comecou de edificar o castello de leyrea em terra
deserta.

Em aera de mil e cento eseteenta e huum annos xxiiii
dias do mes de setembro huum Rey mouro, que se cha-
maua Ismar abuzicre, destroyo o castello de leyrea. E foy
preso payo goterrez coonego do moesteiro de sancta cruz.

Em a era de mil e cento e lxxiii annos xxn dias do
mes de feuereyro este meesmo dom afonso comecou outra
uez edificar o castello de leyrea.

O primeiro prior deste mosteiro auya nome dom to-
dora : elle deu ao bispo de coimbra o couto de lauaaos com
a igreia do dicto logo.

A cronica de spanha conta que elrey dom affonso de
castella ouue seis molhcres de bencom c huma barragaa.
E huma destas molheres ouue nome dona costanca de que
ouue huma filha que auia nome dona orraca, que foy casa-
da com o conde reymon, e ouueram urna filha per nome
dona sancha, a qual amando a virgindade nunca quis ca-
sar. E foyse a Iherusalem em romaria. Eslando ella em
o hospilal do templo seruindo a deus, albergando os po-
bres e seruindo os com caridade, o Senhor lhe quiz fazer
tam alta mercee que lhe deu fogo nouo em a sua lampa¬
da em dia do spiritu sancio alumiada pellas maaos dos an-
gos. Esto nom he apocrifo mas cousa muy verdadeyra.

II.

Este he o mui alto e muilo excelente Rey dom affom-
so anriquiz o primeiro Rey de portugal filho de dom an-
rrique que foy conde de portugal e da ifanta dona tareyja.
Da parte de seu padre descendeo per linhagem dereita dos
reys daragam, e da parte de sua madre dos Rex de cas¬
tella. E este muito excelente Rey foy o primeiro que acre-
centou em a espana a mui alta dinidade da coroa dos Rex
de portugal. E elle venceeo era a batalha o conde de tras-
tamara que era casado com sua madre porque lhe occu-
paua o senhorio, e per menagem o fez hir morar fora da
espanha.

E uenceeo o emperador seu primo com todo o poder
de castella e de leom e do reino daragom omde se cha-
mam os arcos de val de uez, por que lhe queria tomar sua
terra.

E assy pellegou e uenceeo cinquo rex mouros no cam¬
po douryque omde lhe apareceeo noso Senhor ihesu chris-

M.U. Tom. I.

to posto em a cruz. Por cuiya e semelhanca do diuinal
misteryo pos em seu escudo as armas que ora trazem os
Reys de portugal.

Este muito nobre Rey foy o que primeiramente tomoii
a mui leal cidade de lixboa aos mouros, e sanlarem, lei-
rea, alemquer, obidoS, e torres uedras com todos outros
lugares da estremadura,

E trouxe o corpo de sam uicente do reyno do algarue,
que emtom era de mouros, a cidade de lixboa. E fez hi
huum mosteiro a onrra de Sam vicente marter.

E este muito nobre Rey fez as maiores casas dooracom
que ha em estes Reinos de religiosos, comuem a saber, o
moesteiro da uirtuosa cruz que he em coinbra, e o moes-
leiro dalcobaga, e o moesteiro de sam Vicem te de fora.

E foy casado com dona mafalda, que era filha do con¬
de dom anrique de lara, que era a mayor e mais alta li¬
nhagem despanha. Filhou a vila de beia, e alcacer, e ci-
zimbra aos mouros.

E uenceeo elRey de badalhouce em campo, e com el¬
le seteenta e quatro mil mouros.

E este muito honrado Rey foy perSoaimente no grande
desbarato que se fez a par de santarem quando foy mor-
to o gram miramollim de marrocos, e desbaratados e mor-
tos com elle treze Reys mouros com muita mullidOoe de
mouros daalem e daaquem mar.

Ante de sua morte tres filhas qUe tinha, comuem a sa¬
ber, dona mafalda casou com ho comde Reymon de barcel-
lona de que descemde toodaa linagem real da casa dara¬
gom, E dona orraqua com elRey dom fernando daragom
e de liom de que descemdem todollos Reys e principes de
castela e de leom, e dona tareija com dom fillipe comde
de frandes de que descendem os Reys de ingraterra e do
ducado de brogonha e de frandes,

E forom os anos deste muito virtuoso Rey novecnla e
hum, dos quaaes os seteenta e tres posoyo emteyramente
o senhoryo do Reyno.

E pero tamto tempo senhorezase e regese, tamto foy o
seu cuidado de acrecentar em a onrra do reyno que am-
te de sua morte eracomendou a seu filho que fezese as
lex e foros que uisse que compriam pera boo regimento
do reino, mostrando que era toda Sua vida riunqua teucra
tempo ocioso em que as podese fazer.

Este bem auenturado Rey tomou o castello de leyrea a
muros, e despoys elRey Ismar abuzy tomou o dicto cas¬
tello de leyrea, e foy prezo paaio goterrez conigo de santa
Cruz. E despois tomou o dicto castello elRey dom affonso,
e jaz este bem auenturado Rey em o mosteiro de sancta
cruz de coinbra, o qual moesteiro elle mandou fazer.

EIRey dom sancho foy muilo virtuoso Rey, primeiro no
nome, e segundo na dinidade. O qual seemdo principe e
uiuendo ainda seu padre leuou sua hoste per scu manda-
do ataa cidade de seuilha auendo muitas escaramucas com
os mouros com os quaaes ouue huma batalha mtli grande
no emxarafe, a qual venceeo. Eseguioos emcalcos ataa os
arraualdes de teriana, e em a qual emtrada foy tam gran¬
de pelleya que foy achado em huma cronica que fez ca-
come capellam dos mouros de seuilha, que tamanho e tam
grande foy a mortimdade dos mouros que toda a agoua
do rio dalquiuir foy linia de samgue. Edesta vez correo
andaluzia a mayor parte deila e do reyno do algarue dom-
de trouxe muitas riquezas com muito grande onrra.

Outro sy uenceeo huma muito grande batalha qUe ou¬
ue com os mouros acerqua de beja teedoa os mouros cer-
quada omde morreram muitos milhares delles.

Seu padre bem auenturado Rey dom affomso mandou
este grande principe seu filho com muito grande esforco
aa uilla de santarem quando 0 cerquou miraamollim. E
foy hy morto e desbaratados e mortos com elle treze Reys
com infiinda moltidom de mouros daaquem e daalem mar
estamdo per muitos dias este nobre principe no arrabalde
de fora dos muros em huum soo palanque omde se feze-
rom muito gramdes pelleyas nom sem grande mortiindade
de muitos mouros, e aaffim esteue com o dicto seu padre
na destroy^om e morte de miraamolym e dos outros que
erom com elle. Foy ainda chamado laurador porque fa-
zia laurar todas suas terras com gram diligencia.

7

Digitized by ^ooQie

CHRONICAS BREVES

2I>

E elle pouorou couilhaa e o castello da coua que ora
chanio da coua uelho, e a pouoa de dom Joharn, e a ci-
dade da guarda, e braganea, e a ponte dc uiuas, e pal-
mella, e monte moor, eoutros muitos lugares. E foy cas-
sado este muilo grande principe com a raynha dona do¬
ce filha delrey daragom e da raynha dona orraqua da
qual ouue xv filhos e filhas, os quaes casou com Reys e
raynhas e grandes principes em tamto que quaasy que to-
da alynhagem real da chrisliidade foy tinia da sua geera-
^om. E elle tomou a cidade de sylues aos mouros, e re-
nouou o castello de palmclla, e fcz de nouo o castello de
sczymbra, e tomou sam paao do Iodo, e ponte uedra que
he em galyza, e fez o castello de monte moor o uelho, e
gaanhou o castello deluas.

Em ho dia da asumcom de santa maria foy armado o
bem auenturado Rey caualleyro perseu padre elRey dom
afomso em coinbra. Forom os anos de sua uida cinquo-
emta dos quaaes rcinou vinle vi.

Jaz em o moesteiro da uirtuosa cruz de coinbra a par
de seu padre muilo onrramcnte.

III.

Como e donde destenderom os reis de portugal.

Conta a estoria em este lugar que a linhagem dos Reys
dc portugal veem per esla guisa. ElRey dom affomso to¬
mou tolledo aos mouros e casou huma sua filha, que avia
nome dona tareija, com huum conde que auia nome dom
anrrique. Este cassamento fez elRey por duas cousas, a
primeira porque este conde era muy fidalgo e de grande
sangue e era primo con irmaao do conde dom Regmom
de tollosa, E ueerom com elle de sua terra pello homrar
em seu casamento por fazer romaria a sanliago; e a ou-
Ira porque era o milhor homem darmas per seu corpo
que se podia saber. A este conde deu elRey com sua fi¬
lha parte dc galiza com o que era gaanhado dc purtugal,
e deulhe certa terra por sua conquisla com certas condi-
c5es segundo nollo ja a estoria ha ja deuisado. E este con¬
de ouue muitas batalhas com os mouros e com os leone-
ses e senpre os venceo e tomoulhes muita terra. E ouue
huum filho de dona tareija que ouue nome dom affomso
anrriquez, e huma filha que ouue nome tareija anrriquez:
estando elle em estorga, que era sua, enffermou de door de
que morreo. E a este tempo tynha elle aprezada a cida¬
de de Leom que se a qualro mezes Ihe nom acorresse o
enperador que fosse. E ante que morresse chamou ante
sy aquclle seu filho affomso anrriquez e disselhe: filho
toma esfforco no meu coracom, toda terra que eu leixo
que he destorga ataa Leom e alaa coinbra nom percas del-
la nenhuma cousa, ca eu a tomey com muito trabalho :
filho toma esfforco no meu coracom e sey semelhauel a
mim e sey companheiro aos fidalgos e dalhes todos seus
dereitos aos concelhos, fazelhe honrra e faze de guisa que
todos aiam direito assy os grandes como os pcquenos, E
por rogo nem por cobyca nom leixes de fazer justica. E
porem meu filho senpre em teu coracom ama justica, ca
o dia que a leixares de fazer huum palmo logo o outro
dia ella se affastara de ty huma braca, e porem meu fi¬
lho ama a justica e aueras a beencam de deus e a gra^a
e a benquerenca das gentes, e nom conssentas aos teus
homeens seer soberuosos e atreuudos em mal fazer nem
fa$a forca a nenhuum ca perderas teu boo preco se taaes
cousas nom castigares. E manda logo chamar os destor¬
ga e fazerte ey que te facam menagem, e logo que eu
morrer vay comigo fora da uilla. e logo te torna e nom
ha perderas ca daqui pederas conquistar todo o ali, e man-
dame soterrar em bragaa que eu poborey. E despois que
ouue castigado o filho destas cousas e outras muitas, que
aquy nom dizemos, morreo. E logo que foy morto guisou
o filho como o fossem soterrar a bragaa. E des que todo
foy guisado perguntou dom affomso anrriquez aos seus se
hiria ao enterramento de seu padre ou nom, c elles lhe
disserom que fosse com seu padre ca toda a terra nom auia
que temer. E em quanto alio foy perdeo toda a terra de
leom que o conde tynha por sua, mais nom lhe poderora

tomar galliza. E despois que lhe esto fezerom mandou
desalfiar o enperador. E entom se foy elle pera purtugal ca
sua madre casarasse com dom uermumy perez traua, mais
despois Iha tomou o conde dom Fernando seu irmao c ca¬
sou com ella. E casou dom uermumym perez com huma
sua filha e do conde dom anrrique que auia nome tareija
anrriquez. E por este pecado foy despois feito huum mo¬
esteiro que chamam sobrado. O conde dom Fernando era
aquella sazom o milhor homem despanha que Rey nom
fosse, e por esta razom alcousse toda a terra a dom afom¬
so anrriquez com sua madre. E elle quando esto vio for-
£ou dous castellos huum nenha, e outro castello da feira.
Edanbos estes castellos fazia elle guerra mortal a seu pa-
drasto enlanto que ouuerom a fazer treegoas que podes-
sem fallar. E a esta sazom era ja dom affomso chamado
ja principe. E quando fallarom disse o conde: principe
nom andemos em esto e vaamos huum dia a batalha ca
ou nos sairemos de purtugal, ou uos. E o principe res¬
pondeo : certo, conde, bem deuia deus de ueer tal cousa
que me uos queredes deytar da terra de meu padre que
elle ganhou aos mouros. E sua madre lhe disse: minha
he a terra ca meu padre elRey dom affomso ma leixou.
E o conde lhe disse: nom nos faz mester de pallauras ca
ou leixaremos a terra a uosso filho se mais poder que nos,
e hirnos-emos em galliza, ou de todo ficaremos em por-
lugal. E logo aprezarom a batalha que fosse em guima-
raes em logar que dizem sam redanhas. E quando foy o
dia do prazo forom ajuntados em batalha. E quando ou¬
uerom dentrar em ella disse a Rainha: conde com uosco
quero hir na az, e aueredes que fazer por meu amor. E
foy fcita a batalha. E o principe foy arrancado do campo,
e hindo fogindo a huma legoa de guimaraes encontrou cora
dom egas muniz que vynha cm sua ajuda com elle. E quan¬
do o vio assy vyr disselhe: que he esto Senhor como vyn-
des assy. E elle disselhe : venho muy maltreito ca mear-
rancou do canpo meu padrasto e minha madre, que vy¬
nha com elle na az. E entom Ihe disse dom egas muniz:
recolhede toda a gente que vem fugindo, e tornemos a ba¬
talha, e prendamos uosso padrasto e uossa madre. E en¬
tom tornarom a batalha, e venceromna, e prenderom o
conde e sua madre, e o conde cuidou logo de seer mor¬
to e fezelhe preyto e menagem , que nunca entrasse em
purtugal, e elle soltou o, e foy pera sua terra, e nunca
mais entrou em purtugal. E o principe prendeo sua ma¬
dre e metea em ferros, e ella quando se vyo presa disse
assy: meu filho dom affomso, prendesteme em ferros e
exerdasteme da honrra que me meu padre leixou, equy-
tasteme do meu marido, e eu rogo a deus que ainda uos
seiades preso como eu soom, e porque metestes ferros em
minhas pernas ferros quebrantem as uosas. E esto se con-
prio despois segundo uos a estoria deuisara em seu logar.
Mais ella mandousse desto querelar ao enperador seu so-
brinho e mandou ho rogar que a tirasse de prisom e que
ouuesse todo portugal.

E os porlugueses tcuerom todos com o principe, e co¬
mo souberom que se o enperador guisaua por vyr em pur¬
tugal foronsse todos muy bem guisados a huum lugar que
chamam uall de uez e atenderom hi. E o enperador uy-
nha com muy grande poder daragam e de castella e de
leom e de galliza, e quando chegou ally o principe pos
lhe a batalha, e foy uencudo o enperador e fugio da ba¬
talha cm cima de huum cauallo branco com duas lan^a-
das em a perna deestra. E o principe matoulhe muita gen¬
te e prendeolhe vii condes e muitos caualleiros, e despois
que uenceo a batalha conquislou lodallas fortallezas de
purtugal assy como se fossem de mouros e leuou comsi-
go sua madre presa. E acabado pouco tenpo estando o
enperador em tolledo docndosse do mal e desonrra que
recebera do principe e teendo que toda a espanha lhe auia
de conhecer senhorio, falou com todos seus ricos homeens
em grande segredo como queria vyr sobre o principe.
Ajuntou grandes conpanhas e fosse a galiza nom dando
a entender o que queria fazer, e entrou em portugal asy
de sospeita que cercou o principe em guimaraaes, c a uil¬
la nom estaua basticida como conpria em tal guisa que a
poucos dias a tomara o enperador se hi esteuera. Mais

Digitized by v^ooQie

27

£ MEMORIAS AVULSAS DE S. CRUZ DE COIMBRA.

huum seu amo do principe, que auia nome egas moniz,
quando o uio em tal perygoo ouue grande temor de seer
ally preso, eandando oenperador huum dia em redor da
uilla, calando o logar mais fraco por onde o podesse to-
mar, dom egas muniz caualgou em cima do seu cauallo
e sayo pella porta da uilla soo sem sabendo nenhuum o que
elle queria fazer, e foisse pera o enperador, e elle quan¬
do o vyo viir foyo receber, e dom egas moniz beyjoulhe a
mSao, e o enperador Ihe disse a que era viindo; e dom
egas moniz, como era bem fallante e grande sabedor de
guerra, disselhe que lhe queria fallar cousas de seu ser-
uico. E despois que se aparlarom a fallar disselhe dom
egas moniz: senhor a que ueestes aqui, e elle disse que
por tomar seu sobrinho, porque lhe nom conhecia senho-
rio; e entom dom egas moniz lhe disse: senhor, uos non
fizestes cordura de viir aca ca se uos alguem disse que
ligeiramente poderiades tomar esta uilla nom uos disse uer-
dade, que certo seede que ella esta acallmada do que ha
mester pera dez anos, e bem sabedes uos que iaz hi o
principe vosso primo , que he muy boom fidalgo, com
muitas conpanhas e muy bem guisadas pera guerra, pel¬
la qual razom nom poderedes fazer o que queredes, e em
estando aquy, poderedes receber dampno dos mouros em
vossa terra; e quanto por o feito da Raynha sua madre
nom o deuedes de culpar ca elle fez o que deuia, ca el¬
la o quisera matar e enxardar da terra que seu padre gaa-
nhou aos mouros, e que elRey dom atfomso vosso auoo
e seu lhe leixou. Mais quanto he do que dizedes que he
rezam de uos conhecer senhorio e hir a uossas cortes, e
eu assy o tenho que bem mais uos o nom deuedes de culpar
ca os seus mesteres forom tantos que nom pode all fazer.
Mais se o uos quiserdes segurar e alcaruos daquy e hir-
uos pera uossa terra, eu uos farey que huum dia, qual
uos quiserdes, que uaa a uossas cortes onde uos diuisar-
des, e desto uos farei menagem. Estas pallauras e outras
muitas lhe disse dom egas moniz polio fazer alleuantar de
sobre a uilla. E o enperador lhe disse: dom egas, que-
ro creer uosso conselho com esta condicom, que uos me
facades menagem que o facades hir a minhas cortes a tol¬
ledo, e que faca conhecimento quali deue. E entom egas
moniz lhe fez menagem assy como lhe o enperador de-
mandou , e elle segurou o principe e toda sua terra, e
pormeteo que logo em oulro dia se partisse de sobre a
uilla. E logo que ouuerom feito seu fallamento e firmado
seu preito lornousse dom egas moniz pera a villa, e o en¬
perador pera suas tendas. E desto que elles assy fallarom
non souberom parte se nom muy poucos.

Como o enperador se leuantou de sobre guimaraaes.

Em outro dia em grande manhSa leuantousse o enpera¬
dor com toda sua oste e foysse seu caminho. E andarom
tanto que chegarom a castella. E quando o principe dom
affomso anrriquez vio asy hir o enperador, e nom sabya
a razom porque, foy muy marauilhado e perguntou a dom
egas moniz se sabia que era aquillo. E elle lhe disse to¬
da a uerdade como passara. E quando o principe o ou-
uio ouue a tam grande pesar que parecia que queria mor-
rer: certo eu queria ora seer ante morto de maa morte.
E dom egas moniz lhe disse: Senhor, nom uos queixe-
des, qua eu penso que eu uos fiz muito seruico, qua uos
nom auiades aqui senom mui pouco mantimento, e fale-
cendo tomaromuos a uilla per forca e uos forades morto
ou preso, e o senhorio de portugal dado a oulrem. Epo-
rem Senhor nom uos deuedes de queixar qua tenho que
uos liurey da morte e de seerdes deserdado: quanto he
a menagem que eu fiz, Esto foy sem uosso mando nem
doutro nenhuum, e assy sem uosso conselho nem doutro
nenhuum o liurarei muy bem aprazendo a deus assy co¬
mo uos bem poderedes ueer, que ainda que uos a Hos qui-
seredes hir nom uollo consentira eu, qua nom entendo hi
a uossa prol.

Como dom egas moniz foy aas cortes de toledo ao enpe¬
rador.

Quandoo foy viindo o tempo do prazo em que o prin¬

cipe auia dir aas cortes de tolledo, segundo a menagem
que dom egas moniz fezera, apreylousse de todo o que lhe
era mester. Mais dom egas moniz nom Iho quiz consinlir
em nenhuma guisa ante tomou seus filhos e sua molher
com todas as cousas que lhe conpriam e foysse pera tol¬
ledo, echegou alio o dia que fora posto, e ante que che-
gase ao paaco em que estaua o enperador, decerom das
bestas e desuistironsse de todos os panos senom dos do li-
nho, e descalcasse senom tam soomente a dona que leua-
ua huum pellote muy ligeiro* E poserom senhos baracos
nas gargantas, e assy entrarora per o paaco de galiena
onde estaua oenperador com muitos e nobres fidalgos. E
quando forom ante elle poseronse todos em giolhos. E en¬
tom disse dom egas moniz: senhor, estando uos em gui¬
maraaes sobre o principe dom affomso uosso primo uos
fiz menagem como uos sabedes, e esto fiz eu porque o
seu feito estaua aaquella sagom em grande perygoo, ca
nom auia mantimento senom pera poucos dias em tal gui¬
sa que o poderades tomar muy ligeiramente. E eu por¬
que o criey de sua nacenca quando o uy em tal pressa
tiue por bem de uiir a uos sem sabendo elle parte. E en¬
tom deUisou perante todos o feito como passara e disse:
senhor, aquestas maos com que uos eu fiz a menagem ex-
llas aqui, e a lingoa com que uollo disse outrossy. E mais
tragouos aquesta minha molher c cstes meus filhos de Io¬
do podes tomar tali enraenda qual for uossa mercee. E
quando o enperador esto vyo foy muy sanhudo e quise¬
ra o matar qua lhe disse que o enganara. Mais os nobres
barooees que hi estauam diserom ao enperador que lhe nom
fezesse nenhuum desaguisado, qua nom avya razom por
que, qua ell fezera todo seu deuer como muy nobre e
leal caualleiro que elle era, e que se elle fora enganado,
que o nom fora senom per sy meesmo, mais que era theu-
do de lhe fazer muitas mercees. E o enperador vyo que
lhe diziam uerdade, e perdeo a sanha de dom egas mo¬
niz e quitoulhe a menagem e fezelhe muitas mercees, e as¬
sy o enuiou pera sua terra. Mais agora leixaremos aquy
a fallar, e lornaremos ao principe dom affomso e do que
fez depois que se foy dom egas moniz a tolledo.

Como o principe dom Affonso foy feylo rei e venceo a
balalha dourique.

Conta a estoria que depois que se dom egas moniz foy
pera tolledo que o principe se partio de guimaraaes, e
andou per toda sa terra, e requereo todas suas forlelle-
sas, e acalmou as dc guisa que nunca Ihe acontecesse ou¬
tro tal desauisamento. E depois que todo esto ouue feito,
ajuntou todas suas gentes e foy sobre os mouros e corre-
lhes a terra toda des coinbra atee santarem, e dassy pou-
sou ho teio e correo toda a terra ataa o canpo dourique
honde achou elRey ismar, que assa sazom era Rey, com
cinquo reis que o uinham buscar em sua aiuda sabendo
o grande dapno que lhes fazia em sua terra, e entrou com
elles em batalha em o logar que he dicto craslo uerde, e
uence os, e matou e prendeo a maior parte de todas suas
gentes. Mais ante que entrasse em batalha, conia a esto¬
ria que os seus que o acalcarom por Rey, e des entom
se chamou Rey de purtugal. E despois que os Reis forom
vencudos, como dissemos, ElRey dom affomso de porlu-
gal, por memoria daquelle boo aqueeeimento que lhe deus
dera, pos no seu pendam cinquo escudos por aquelles cin¬
quo Reis, e pose os em cruz por renembranca da cruz de
nosso senhor ieshu christo, e pos em cada huum escudo
xxx dinheiros por memoria daquelles xxx dinheiros por¬
que iudas uendeo Jeshu christo, e des y tornousse pera
sua terra muy homramente e com grande vitoria.

Como o bispo de coimbra trouxe recado a elrey dom af¬
fomso que sollasse sua madre.

Ao papa foy dicto como elrey dom affomso de portugal
tiinha sua madre presa, e que a nom queria soltar; e elle
lhe mandou dizer pello bispo de coinbra que soltasse sua
madre, e que se nom quisesse fazer que o escumugaua. E
elRey disse que a nom soltaria por nenhuum homem nem

Digitized by v^ooQie

28

CHRONICAS BREVES

ainda por o papa. E o bispo escumungoulhe a terra e fu¬
gio de noute. E logo em outro dia disserom a elRey co¬
mo Ihe o bispo escumungara a terra e se fora. E elRey
foisse logo a see e chamou todos os conigos na crasta e
dise lhes que dessem dantre sy huum bispo. Eelles dise-
rom que o nom fariam qua tynham bispo. E elRey lhes
disse que aquelle que elles diziam que nunca jamais em
todos seus dias seria bispo. E el ueendo que nom que-
riam fazer o que lhes el mandaua degradou os todos de
sua terra. E em saindo elRey da crasta uyo uiir huum
crerigo que era muy negro de sua collor, e disse lhe co¬
mo auya nome; e o crerigo lhe respondeo que auia no¬
me martinho. ElRey porque o uyo assy negro perguntou-
Ihe por o nome de seu padre, e el lhe disse que auia no¬
me coleima. E elRey lhe perguntou se era boo crerigo
ou se sabia bem ho officio da igreia. E el lhe disse: Se-
nhor, nom ha na espanha dous que o milhor saibam que
eu. E elRey lhe disse enlom: tu seras bispo dom collei-
ma, e guisa te logo como me digas missa. Respondeo o cre¬
rigo : nom soom ainda hordenado de missa como bispo
que uolla possa dizer. E elRey lhe disse: eu te hordeno
como me digas missa senom corlartey a cabeca com esta
espada. E o crerigo com medo visliosse com as ucstidu-
ras e fezelhc o oflcio. E este feito foy sabudo em Roma,
e cuidarom que era erege. E o papa mandou a el huum
cardeal que lhe mostrasse a fe.

Como chegou o cardeal a coynbra escomungou elRey dom
affomso e Ioda sua terra.

O cardeal partiosse de Roma e ueo em espanha, e os
Reis per onde el uiinha honrauamno muito. E foy dicto a
elRey dom affomso: Senhor, ex aquy uem huum cardeal
que uem a uos de roma porque sodes mizcrado com o pa¬
pa por este bispo que fezestes. E elRei disse: ainda me
nom arrepeendo. E disserom lhe: sabede Senhor, que to¬
dos os Reis per hu el uem prouam de lhe bcijar amaao.
E elRey disse: certo nom sera tam honrado cardeal em
Roma que a coinbra uesse que me tendesse a maao pera
Iha bcijar que lha nao cortasse, c desto se nom poderia
el faleccr. E quando o cardeal chegou a coimbra soube
que elRey disera eouue muy grande medo. E elRey nom
o quiz hir arreceber. E ellc logo que chegou aa cidadc
foisse a alcagoua honde ElRey pousaua e el recebeo muy
bem e dissclhe: cardeal, que ueestes aqui fazer de roma,
qua de roma nunca me ueo senom mal ? E qual riqucza
me trazedes de roma pera estas idas que faco a meude
contra os mouros? dom cardeal, se me trazedes que me
dedes, senom hidc uos uossa uia. E o cardeal disse: Se¬
nhor, eu soom uyndo aquy por uos mostrar a fe de Je-
shu christo; e elRey lhe disse : certo cardeal tam boos li-
uros auemos nos aqui como uos em Roma, e tam bem sa-
bemos como o filho de deus descendeo do ceo e cncarnou
na uirgem santa maria per obra do spiritu santo e proce-
deo della sem currucom, e como morreo em a santa ue-
ra cruz por remiir os pecadores, e como resurgio e como
asccndeo ao ceeo e see aa destra do padre donde hade uiir
iulgar os uiuos e os mortos, e lambem creemos a san¬
ta trindade seer padre e filho e spiritu santo tres pessoas
em huma diuinal esencia, como uos os romanos, e nom
queremos outra cousa de Roma. E depois que lhe disse
todas estas cousas mandoulhe dar pousadas e todo o que
lhe era mcsler. E o cardeal logo que foy na pousada man¬
dou poer ccuada e mandou por todos os clerigos da uilla
e ao cantar dos gallos escumungou toda a uilla e foisse de
guisa que quando foy luz tiinha elle ja andadas duas le-
goas. E elRey depois que se leuantou disse aos cauallei-
ros uaamos uccr o cardeal, e elles lhe disserom: Senhor,
hido he ia e escumungouuos e toda uossa terra. E quan¬
do esto ouuio elRey mandou que lhe dessem o cauallo e
caualgou e todos seus ricos homeens em pos el e muita
outra cauallaria. Mais elRey como era homem muy bra-
uo e de grande coracom nom quis esperar nenhuum, e
foy o acalcar em huum lugar que chamam a uiraieira. E
como chegou a el trauoulhe pelo cabecom e tirou a espa¬
da e quiseralhe cortar a cabeca, mais quatro caualleiros

que chegarom com el lhe diserom: senhor, por deus e
por mercee nom matedes o cardeal, ca diram em roma
que sodes herege. E elRei lhe disse: certas uos lhe da-
des a cabeca. E o cardeal quando se uio em tal medo dis¬
se a ElRey: Senhor, nom me matedes, ca en farey qual
preyto uos quiserdes. E elRey lhe disse: pois quero que
portugal nom seia escumungado em todos meus dias, e
que nom leuedes daquy ouro nem prata nem bestas senom
tres, e esto quero de uos em seruico. E disy quero que
me mandedes de roma huma carta que nunca portugal
nem eu seiamos escumungados em todos meus dias, qua
eu o gaanhey com esta minha espada. E pera esto quero
que leixedes aqui este uosso sobrinho em penhor ataa que
me mandedes a carta. E se ataa quatro mezes me nom
mandades a carta eu corlarey a cabeca a uosso sobrinho.
E o cardeal outorgou todo o que elRey quis, e dis i foi¬
sse sua uya. E ante que os quatro meses fossem conpri-
dos lhe ueo a carta: des ally en diante fez elRey en to¬
da sua terra arcebispos e bispos e beneficiados quaes el¬
le quis. E depois que elRey e o cardeal ouuerom todo seu
preyto firmado, e ao tempo que lhe auia de mandar a car¬
ta , como ia ouuistes, desuystiosse elRey de todas suas
uisliduras e disse : quero uos mostrar dom cardeal como
eu soom erege. E entom lhe mostrou todas as feridas que
ouuera em seu corpo dizendo e assignando quantas e quaecs
feridas ouuera em as batalhas, e quaees em as conbaler,
e quaecs em as entradas das uillas que lomara aos mou¬
ros : e pera esto leuar adiante, disse elRey, uos tomo es¬
te auer, porque soom muy proue e hey o mester pera mym
e pera meus fidalgos.

Como elRey dom affomso lomou leirea e torres nouas e

sani arem.

Conta a estoria que quando elRey dom affomso conprio
xxiiii.° anos de sua hidade que entom tomou aos moros
leirea e torres nouas a elRey ismar, que era rey da estre-
madura, eandaua entom a era em mil anos. E desque to¬
mou estas uillas tonousse pera coinbra, e em estando el
hi ueolhe em mentes de tomar santarem. E entom caual¬
gou com todos seus caualleiros e foisse ao amado, e apar-
tou comsigo dom Lourenco ueegas e dom goncalo de sou-
sa e dom pedro paacz ho alferes e outros dous caualeiros
mais, a estoria nom diuisa aquy os nomes delles, e con-
toulhcs como auya em coracom de tomar santarem se o
podesse fazer; e elles fallarom em ello de muitas manei-
ras, mais emfim acordaronse todos com elRey que o po-
deriam furiar se posessem seu feito em boom regimento. E
despois que fezerom seu acordo, tornousse elRey pera seus
paacos. E hindo per figueira uelha disse huma molher con¬
tra as outras: ueedes o que ora elRey foy fallar com os
priuados que fossem furtar santarem. E quando elRey ou¬
uio o que aquella molher disera, foy marauilhado, e des¬
pois que forom no paaco chamou os com que fallara o se-
gredo e disselhes: ouuistes o que disse aquella molher,
seede certos que se alguum de uos fora de mym apartado
que eu cuidara que fora descuberto per el, e assy ouue¬
ra a minha sanha contra sy sem seu merecimento.

Como elRey dom Affomso furlou santarem.

Logo.apoucos dias que este acordo foy feito, partio se
elRey dom affomso de Coinbra pera santarem o mais en-
cubertamente que pode, e per os mais descaados lugares
que soube, e chegou hi a oito dias de maio Era de mil anos,
e poserom de noite suas escaadas en no muro de guisa que
furlarom huma uella. E o primeiro que entrou dentro pel-
la escaada foy huum caualleyro que auia nome mecn mo-
niz, e era irmaao maior de dom egas moniz, que a esta
sacom ia era morto, que morrera no caminho ante que
foisse feita a lide dourique. Este meen moniz era mui ar-
dido caualleiro e sabia muy bem fallar a arauia, era cha-
mado de candarey; e o segundo que foy em pos el foy
dom pero affonso filho delRey de gaanca; e o terceiro
foy dom pero paaez ho alferes. E despois que todos tres
forom em cima do muro poserom a huma parte meen mo-

Digitized by v^-ooQie

29

E MEMORIAS AVULSAS DE S. CRUZ DE COIMBRA.

niz; e auella que estaua em cima do caramancham quan¬
do sentio meen moniz que se hia alongando pelo .muro
por dar lugar aos que entrauam disselhe: manahu; e el
respondeolhe em arauia, e fezeo decer, e logo que foy
em fundo cortoulhe a cabeca e deitou o aos de fora. E en-
tom elles poserom outra escaada e sobirom per anbas o
mais toste que poderom, e forom tantos que se apodera-
rom do muro, e britarom as portas per que entrarom el-
Rey com todos os que com el foram. E desta guisa foy
furtada a uilla de santarem aos mouros. E o alcaide que
tiinha a uilla auia nome ceerim, e quando uio os chris-
tSaos assy desospeita sobresy fogio pera siuilha. E quan¬
do chegou acerca do rio de siuilha elRey em siuilha es¬
taua em cima da torre do ouro, e como ho diuisou logo
oconheceo, edisse aos que com el estauam: ueedes aquel
que uem a gram pressa, aquel he o alcaide cetrim de san¬
tarem ; ese em aquel rio der augua ao cauallo seede cer¬
tos que he tomada a uilla e se a nom der he cercada e
uennos demandar acorro. Eo alcaide logo que chegou ao
rio deu augoa ao cauallo, e elRey disse: tomado he san¬
tarem.

Como elRey dom afonso acalmou santarem e tomou lis-

boa.

Despois que elRey dom aifomso foy apodcrado de san¬
tarem repairou todas as fortellez da uilla e acalmou a o
milhor que pode. E despois que assy teue em rccado tor-
nousse pera coinbra com grande honrra. E des que hy
foy guisou sua fazenda e ajuntou sua hoste o mais encu-
bertamcnte que pode, e foy sobre lixboa c chegou hi no
mes doctubro na era de mil annos: sairam a elle e lida-
rom com elle e forom uencidos e cobrou el a cidade de
lixboa per forca darmas, e forom em sua ajuda em esla
torna muitas conpanhas dalemaees e framengos e doutras
nacooes, que ueerom per mar, antre os quaaes forom hi
quoatro capitaaes que auiam nome dom guilhim de licor-
ne e dom rooim e dom juzbertez e dom ligel. Estes quoa¬
tro demandauam parte da uilla a elRey dom affomso por
que forom na tomada della. Eel lhcs disse que onom fa-
ria mais que lhes daria outros lugares que poborassem el¬
les e sua linhagem pera todo senpre, e que lhe conheces-
sem delles o senhorio. E a huum delles deu a azanbuja,
e a oulro uilla ucrde, e ao outro a lourinhaa; e estes di-
zem que forom de frandes e trouxerom todos seus linha-
gecns e seus aueres epoborarom estes logares. E em este
mesmo ano tomou este Rey dom affomso alanquer e sin-
tra e almadaam e palmella em a era de mil anos, e to¬
mou este Rey alcacer e beia en na era de mil anos. E to¬
mou este Rey dom affomso euora e eluas e moura e ser-
pa. Este Rey dom affomso fez o moesteiro dalcobaca e o
castello que esta a cerca dcl. E comecou o a fazer en na
era de mil anos, c offereceo a sam bernardo que era aba-
de decraraual. E este Rey dom affomso auia ja ante des-
to o moesteiro de santa cruz em coinbra por honrra da
morte e paixom que o nosso Senhor Jeshu christo padc-
ceo na cruz. E este Rey dom affomso depois que tomou
lixboa aos mouros fez hi huum muy nobre moesteiro em
honrra do martir sam uicebte a que pos nome sam uicen-
te de fora. E prouque a deus que nos seus dias ueo sam
uicente a cidade de lixboa. E o dia que a cidade foy to¬
mada era dia de sam crispim oito dias de noucmbro na
era de mil anos. E este dom affomso primeiro Rey de pur-
tugal foy casado com dona maffalda manrrique, filha do
conde dom manrrique de lara, e senhor de mollina, e de
dona Ermesenda filha do almerique primeiro senhor de
barbona, porque nom achaua casamento em a espanha de
Rey que seu parente nom fosse. E ouue ElRey della huum
filho que ouue nome dom sancho e foy Rey depois da mor¬
te de seu padre, e huma filha que ouue nome dona orra-
ca e foy casada com o conde de frandes. E este Rey dom
affomso comecou a hordem de santiago, e deu ao espri-
tal de jerusalem oiteenta mil marauidis em ouro pera com-
prar herdade de tanta renda per que dessem aos enffer-
mos da enffermaria senhos paaes quentes e senhos uasos
de uinho, porque metessem cada dia em oracom este Rey

M.U. Tom. I.

dom affonso. E em sua mancebia foy muy brauo e esqui-
uo; mais despois foy muito mansso e mesurado e boom
christaao e fez muito seruico a deus. E este era o mais es-
forcado caualleiro em armas e em forca que auya em es¬
panha, nem de que os mouros mayor medo auiam.

IV.

Aqui se compeda a estoria dos Reys de purtugal.

ElRey dom affomso que filhou toledo aos mouros casou
sa filha con o conde dom Enrrique que ueo a santiago
em romaria. E auia ella nome dona tareija. E daly foy o
conde dom Enrrique senhor de purtugal e de galiza fora dc
trastamara que nom pode auer e foy senhor de huua gran¬
de parte da terra deleom. Este conde ouue muitas fazen-
das com mouros e com leonesses. E morreo este conde
dom anrrique em estorga que era sua. E tinha aprazada
a uilla de leom que se a quatro messes lhes nom acor-
resse ho enperador que fosse sua com sas perteeeas. E
morreo o conde dom anrrique ante este prazo^ dous mes¬
ses e cinquo dias em estorga. E ante que morresse cha-
mou seu filho dora affomso anrrique e disse lhe : filho Io¬
da esla terra que te eu leixo de estorga ataa alem de co¬
inbra nom percas ende huum palmo, qua eu a gaanhey.

E filho, toma domeu coracam alguum tanto que sejas es-
forcado esoy companheiro afilhos dalgo. E da lhes todos
seus direitos. E aos concelhos faze lhes honra. E aguisa
como ajam direitos asi os grandes como os pcquenos. E
por rogo nem por coby$a nom lheixes a fazer juslica, ca
se huum dia leixares de fazer justiga huum palmo logo
em houtro dia se arredara de ti huma braca de teu cor-
racom. Eporem mcu filho tem sempre j ustica em teu co¬
racam , E aueras deus e as jentes. E nom consentas em
nenhuuma guissa que teus homeens sejam soberuos nem
atrcuudos em mal, nem facam pessar a nenhuum, nem
digam torto, ca tu perderias per taaes coussas ho teu boo
preco se o nom uedasses. E chama agora os destorga c
mandartey fazer a menagem dos da uilla e logo te torna
e nom na perderas, ca daquy comquistaras ho al adian-
te. E manda a meus uassalos que me leuem soterar a san¬
ta maria de bragaa que eu poborey. Morreo o conde dom
Enrrique egissarom todos sas fazendas como holeuassem, %
e dis y perguntou affomso enrriquez os uassalos se hiria
com seu pay ou se fiquaria ; e elles disserom que fosse
com seu padre e o honrrasse e nom se temesse nada da
terra. E affomso Enriquez foi soterar o padre a bragaa. E
termentre com el foy soterrar o padre filharom lhe aqua to-
da a terra deleon que el tiinha por sua, mais nom lhe fi¬
lharom galiza qua nom poderom: despois desto o man-
dou desafiar ho enperador e tornou lhe seu amor: eston-
ces foisse elle pera purtugal, E nom achou hu se colher
ca Ioda a terra se lhe leuantou co a madre. E a madre
cassousse co o conde dom Fernando de trastamara, que
era emaquella sazom o milhor horocm despanha que Rey
nom fosse. Affomso enrriquez tomou dous castellos a sa
madre, e huum foi nenha, e o outro ho castello da fei-
ra, que he em terra dc santa maria. E com aqueles dous
quastellos guereou elle muy rijamente seu padrasto. E
disse o conde dom Fernando: aifomso anrriqucz nom an-
demos neeste preito, uamos huum dia a fazenda ca ou sai-
remos nos dc purtugal, ou uos. E respondeo affomso an-
rriquez edisse: conde, pesse a deus porque uos me que-
redes sacar da terra de meu padre. E a madre disse em-
tom : minha he a terra e minha seera ca meu padre cl-
Rey dom affomso ma leixou. E o conde disse cmtom a
ella: nom andemos em este preito ou hiredes uos migo a
galiza, ou leixaredes a terra a uosso filho se mais poder
ca nos. E emtrarom e ueerom aa fazenda em gimaraes,
e disse a rainha: comde, uosco quero entrar nas azaas, e
aueredes que fazer polio meu amor. E todauia prendede
afomso enrriquez meu filho ca milhor poder teendes ca el¬
le. A fazenda foi feita e foi arrinquado afomso anrriqucz e
foi mui maltreilo. E el indo a huma legoa de gimaraees a-
chousse com soeiro meendez roaaos dagoa, que o uiinha
ajudar en a fazenda, e disselhe: como uiindes Senhor

8

Digitized by

Google

30

CHRONICAS BREVES

asi ? respondeo afomso enrriquez: uenho muy mal ca me
arrinquou meu padrasto e minha madre que esta na fa¬
zenda com elle. Esoeiro meendez Ihedisse: nom fezestes
sisso’ que aabatalha fostes sem mim, mais tornadeuos co-
migo e prenderemos uosso padrasto e uossa madre co el¬
le, e el disse: deus agisse que seia assi. E soeiro men-
dcz lhe disse: uos uerees que assi seera. E tornousse en-
tonces co el a batalha, e uenceoa, e prendeo seu padras¬
to e sua madre, e o conde cuidou aa seer morio. E fez
lhe preito e menagem que nunca entrasse em purtugal. E
dis i foisse pera terra dultramar. E affomso anrriquez em-
tom meteo sa madre em feros. Elia quando uio que aasi
prendia a madre disse: afomso anrriquez meu filho, pren-
deste me e metestes me em feros, e deserdasle me da terra
que me lcixou meu padre, e quitastes me de u marido, ro¬
go a deus que preso seiades asi como eu soo. E porque
me metestes nos meus pees feros, quebrantadas sejam as
tas pernas com feros. E mande deus que se conpra esto.
E ella emviousse logo querelar ao emperador de castela,
que era seu sobrinho, que lhe acoresse e que a sacasse de
prisom , e que ouuesse todo porlugal por seu. E os pu-
tugesses todos teuerom com affomso anrriques e soubcrora
como se gissaua ho emperador pera viir conqucrir todo
purtugal esacar sua tia de prissom. E veerom todos muy
bem guissados a huum lugar que chamon valdeuez, e ar-
maromsse ally todos e atenderomno hi. E ueo o enpera-
dor com grande poder que adusse de aragom e de caste¬
la e de Icon e de galiza, e ouuerom a fazenda em valde¬
uez, e veenceo affomso anrriquez. E o enperador foi fe-
rido em na perna deestra de duas lancadas, e foisse da
fazenda em caualo branquo. E foisse a toledo porque ou-
ue medo de perder a cidade. E prenderom ao enperador
em sa fazenda seis condes e outros caualeiros muitos , e
matarom lhe muila gente. E affomso anrriquez foisse logo
daly e gaanhou todo purtugal per sas armas como se fos¬
se de mouros, e leuou comsigo sa madre presa. E des-
pois ouue batalha em nos quanpos dourique e uenceo-a.
E des ally em diante se chamou elRey dom affomso de
purtugal, e entom tomou por armas as cinquo quinas. E
o appostolico de roma ouuio dizer como prendera sa ma¬
dre e que a trazia comsigo pressa, e mandoulhe dizer pe-
lo bispo de coinbra que sacasse sa madre de prissom, e
senom que o escumungaria. E el disse que a nom saca-
ria por nengem, e o bispo escomungou o, e foisse de
noite. E no oulro dia de menhaa disserom a elRey que
era escumungado. EIRci foisse entonce pera a see e me¬
teo todollos conigos na clastra , e disselhes ante todos:
vos dade me huum bispo; elles disserom : Senhor, bispo
auemos, e como vos daremos bispo. ElRey lhes disse:
esse que uos dizedes nunca aquy seera bispo en todos meus
dias, mais saidc uos todos polia porta, e eu catarei qual
faca bispo. E elles fezeromno asi. ElRey vio viir huum
que era negro, edisse lhe: como as tu nome? e ocleri-
go lhe disse: eu ey nome marlinho, e leu padre como ha
nome? eel disse: Senhor, goleima. ElRey lhe disse: es
boo clerigo ? disse el: Senhor, non ha milhores dous na
companha; estonce disse elRey: tu secras o bispo dom
coleima, e guissa como me digas missa; c respondeo o
clerigo : Senhor, nom soo hordenado como bispo per que
assi vos possa dizer missa. ElRey lhe disse: eu te orde-
no que me digas missa, e senom corlartey a cabeca co es¬
ta espada. E o clerigo com medo meteosse na vistimenta
equantou missa. E esto feito souberomno em Roma ecui-
darom que era ereje. E o papa lhe emviou huum cardeal
que lhe demostrasse a fc. Aqucste cardeal veo per cassas
dos Reis da espanha e honraromno muito. E disserom:
Senhor, aqui vos uem huum cardeal de Roma porque so-
des inizcrado com o papa por este bispo que asi fezestes.
ElRey disse : nom me arrepeesco. E disserom lhe: todos os
Reis ho uccm receber e lhe beijam a maao ; disse ElRey :
estonce nom secria tanto honrado cardeal nem apostolico
se hi ueesse que me desse a maao a beijar que lha eu
nom cortasse o braco polio couodo, e desto el nom podia
falecer. E aquestas parauoas ouueas de saber o cardeal
quando clicgou a coinbra e ouue grande medo. ElRey nom
quiz sair a rccebello, cali teue o cardeal que era mal. E

o cardeal que chegou foisse pera o alcacer delRey, e elRey
recebeo estonces muy bem em seus paagos e disselhe lo¬
go : cardeal, que ueestes aquy fazer, qua de Roma nun¬
ca me ueo senom mal, e qual riqueza me enuio de Ro¬
ma pera estas ostes que faco senpre, que nunca quedo de
dia nem de noute de gerear com mouros ? E dom cardeal
se trazedes algo, que me dedes, senom hideuos uossa uia.
E o cardeal disse: eu soo viindo por uos demostrar a fe
de Jeshu christo. E elRei disse: tam boos liuros teemos
nos aqua, como uos em Roma; e tambem sabemos que
ueo deus em na uirgem santa maria como uos alia os Ro-
maanos, e nom queremos outra coussa de Roma. Mais den-
uos agora todas aqucllas cousas que fazem mester e elas
nos ueremos eu e uos se deus quiser. E o cardeal se foy
estonce pera sua pousada. E mandou logo dar ceuada aas
sas bestas e emuiou por todollos clerigos da cidade quan¬
do quantaua ogalo. E escomungou toda a cidade ecaual-
gou c foisse sa carreira, e quando foy a luz andara ja el¬
le duas legoas. ElRey leuantouse de menhaa edisse: vaa-
mos veer ho cardeal; e os uasalos lhe diserom : Senhor,
hido he ja sa uia, e escumungou uos e todo uosso reino.
E el disse: dade me ho meu caualo e hirei apos ho car¬
deal. E deromlhe entom o caualo, e uislio sa pelle e cin-
gio sa espada, e foy de pos elle eacalcou oem huum lu¬
gar que dizem santa maria da uimieira. E deitoulhe a
maao no cabecao e sacou a espada e quisera lhe talhar a
cabeca,' e disserom quatro caualleiros que chegarom : Se¬
nhor , por deus nom facades, qua se o cardeal matades
terom os de Roma que de todo em todo sodes ereje. E es¬
tonce disse elRey esta parauoa: vos dades a cabeca ao
cardeal, qua se nom eu a leuara dclle. E o cardeal lhe
disse: Rey, nom me facades mal, e qual preito vos qui-
serdes tal porei comuosco. ElRey disse estonce: pois que-
ro que em todos meus dias nom seja purtugal escumun¬
gado, e que nom leuedes daqui ouro nem prata nem bes¬
tas senom tres, E estonce lhe filhou quanto auer lhe a-
chou e ouro e prata, e todallas bestas, senom tres. Edis¬
se elRei: esto quero de uos em seruico. Edisse elRei ao
cardeal: quero de uos que me emviedes carta de roma
que nunca porlugal seja escumungado em todos meus dias,
que eu ho gaanhei com esta minha espada. E quero que
me leixees aquele uosso sobrinho, filho de uossa irmaa,
em penhor ataa que seja aquy a carta. E se a quatro mes¬
ses aquy nom for a carta que eu talhe a cabeca a uosso
sobrinho. E ueo lhe a carta aos quatro messes, e des ali
a diante elle foy bispo e arcebispo. E en todos seus dias
nenhuum nom fez al en Ioda sa terra senom o que elle
quis. E asta sazom quasou elRey dom afomso com a fi-
lha do conde de molina, que auia nome dona mafalda, ca
todos os cassamentos de espanha eram muito seus ache-
gados em parentesco. E em aquesla molher ouue filho cl-
Rey dom sancho, e a Rainha dona oraqua que foy casa-
da com elRey dom Fernando de leom, e a- Rainha dona
tareija que foy cassada com o conde de frandes. Este Rey
dom afomso fez a hordem de Sanliago e poborou santa
cluz de coinbra em tempo que andaua a era em mil e cen¬
to e selcenta annos. E fez o mosteiro dalcobaca quando
hia filhar santarem a mouros, e hia com elle seu irm&ao,
o qual jaz scpultado era na ousia do dito mosteiro, e o
seu nome he Pero afomso. E chcgando acima da sera min-
diga dom Pero afomso dise contra seu irmaao Rey dom
affomso: Senhor, ouui falar de huum homem boo e mui
santo que chamam bernardo, que he de huuma ordem
que chamom sam beento, e faz Deus por elle muylos mi-,
lagres, e nom ha coussa que peca a deus que lha nom
conpra ; e Senhor se lhe uos derdes aquy huum lugar em
que seia feito huum moesteiro, crcede bem que logo por
mercee de deus filharedes santarem. Entonce Ihedisse el¬
Rey : escolhede o uos dom pero affomso meu irmaao honde
teuerdes por bem. E entom lhe disse dom pero afomso:
Senhor, dade lhe toda esta varzea, como vay des leirea
viindo polio mar ataa quy. Emtom lhe disse elRey: mui-
to me praz em tal que nos nom leuemos mais afam em fi¬
lhar esta villa de santarem. E eu rogo a esse sam bernar¬
do que el rogue a nosso Senhor Jesus christo que em tal
ora vaamos oje nos que descaiam os imygos da fe do po-

Digitized by v^ooQie

31

E MEMORIAS AVULSAS DE S. CRUZ DE COIMBRA.

der que teem. Eentom foromse. E em esse dia polia uer-
tude de deus, e pellas oracQees de sam bernardo, que o
soube polio espirito sauto, filharom a uila de sautarem.
E da tornada fez elRey dom affomso o mosteiro dalcoba-
ca, a qual he muy rica abbadia. E quando a compe$a-
rom a fazer andaua a era em mil e cento enoueenta an¬
nos, e ofereceo a sam hernardo que era entom abbade de
craraual. E este Rey filhou lixboa a mouros, e adusse o
corpo de sam uicente martir, e fez hi huum mosteiro muy
rico aa sua cusla, que chamom sam vicente de fora. Es¬
te Rey filhou Euora a mouros e fez a see do dicto logo,
e outras muilas uillas e castellos, e deu ao esprilal de Je-
rusalen , que he em euora , oitenta uezes mil marauidiis
em ouro pera conprarem erdades, e que dessem aos em-
fermos da emfermaria cada dia por pitanca senhos paees
quentes de trigo, e senhos vassos de boo uinho, e que o
emcomendassem em cada huum dia em oracao. E em co¬
mo foi da primeira muy esquiuo, assi tornou despois pe-
la graca de deus a seer muyto a seruico de deus, qua em
seu tempo, quando era mancebo, nom conhicia tanto deus
nem sabia que era, qua emtom elle era tanto esforcado e
tam ardido que nom achaua outro que o tanto fosse como
elle, assi em armas como em todo ho al. Despois desto
polio mal e polio pecado que fez a sua madre em pren-
della quebroulhe huuma perna em badalhouce que hauia
filhada a mouros. E foy desta maneira: ElRey dom Fer-
nando de leon quando soube que elRey de purtugal filha-
ra badalhouce, que era em seu termo porque era sua
conquista, ajuntou grande hoste e foi sobre elle, e os vas-
sallos de ElRey dom afomso diserom Ihe entom: Senhor,
aquy nos uem elRey dom Fernaudo de leon com grande
oste, ElRey dom Afomso disse pois com grande orgulho:
armemonos e saiamos a el ao quanpo. E como ElRey dom
afomso foi armado em cima de seu cauallo, deu das es-
peroras ao cauallo muy tregosamente, e quando saio pol¬
ia porta acertou a perna perante o ferolho da porta, e
tam de rigo saia que lhe quebrou a perna e foi logo cair
em huum centeal. E dom fernam rodriguez o castellaao
que ovio cair do cauallo saio logo adizello a elRey dom
Fernando: Senhor, aquy jaz elRey dom afomso com huu¬
ma perna quebrada, e prendedeo qua pouca gente tem
ainda comsigo. E ali ho prendeo logo elRey dom Fernan¬
do. E deu lhe logo quantos castellos tiinha filhados em ga-
liza, e fez lhe preito emenajem que como caualgasse em
cauallo fosse a elRey dom Fernando hu quer que elle fos¬
se, e enton se tornou a coinbra. E nunca mais quis ca-
ualgar todos seus dias em cauallo ataa que morreo. E an¬
daua em huuma carreta, e quando morreo era a era em
mil e duzentos e viiutc e tres annos. E soterraromno no
muy nobre Conuento da uertuossa cluz, que el fezera aa
sua custa. Edolouo de muy nobres e notauees posissoees.

DelRey dom Sancho.

Morto dom afomso anrriquez, reinou dom sancho seu
filho e poborou muita terra e foy muy boo Rey. E foy cas-
sado com dona aldonca filha delRey daragam, e ouue dcl-
la filhos o iffante dom afomso sanches, e o iffante dom
Pedro, oqual trouue demarocos osmarteres a santa cluz,
e o iffante dom fernando que foy conde de frandes, e o
iffante dom anrrique de castella, e a iffante dona sancha
que emtrou no mosteiro de loruaao, e a iffante dona
branca que morreo em aauga dalfaxara, emandouse so-
terar em coinbra no mosteiro de santa cluz, na capcla del¬
Rey dom afomso sanches seu .dono, e a Rainha dona ta-
reija que foi cassada com elRey dom afomso de leon, que
era sobrinha deste Rey dom sancho, filha de sua irmaa. E
ouue elRey de leom desta molhcr o iffante dom fernando,
'e a ifante dona sancha, e a ifante dona aldonca. E des¬
pois desta molher casou este Rey de leom co a Rainha
dona biringeira filha delrei dom afomso de castella, oque
uenceo a batalha do muradal, e ouue della filhos elRey
dom fernando, que filhou cordoua e siuilha a mouros e
toda andaluzia, e ouue della o ifante dom afomso de mo¬
lina , e a ifante dona coslanga, que foi monja nas olgas
de burgos, e a ifante dona beringeira. E estes filhos e fi-

lhas que uos de susso auemos dictos ouue elRey dom san¬
cho de purtugal da Rainha dona aldonca. Morreo a Rai¬
nha dona aldonca e soterrarom na no mosteiro de santa
cluz na capeela dos Reis. E despois ouue elRei dom san¬
cho huuma dona por amiga, e ouue della dona oraqua
sanches, e dom martim sanches, oque cassou com acon-
dessa dangelo filha de dom Pero sanches o castellaao. Mor¬
reo esta dona e filhou elRey dom sancho outra dona que
diserom Ribeiria e ouue della dona tareija sanches, e dom
gil sanches, e dom Rodrigo sanches, que jaz no roostei-
ro de griioo, e dona costanca sanches, que jaz no mos¬
teiro de santa cluz na capeela dos Reis com seu padre.
Dona muy nobre e de muy grande santidade e uertudes e
toda perfeila em virgindade, em fazer esmolas aos pobres
que nom lynha conto. E este Rey dom sancho reinou vin-
te e seis annos, e morreo na era de mil e duzentos e quo-
renta annos. Este Rey dom sancho foi de mui grande jus-
tica, e soterraromno em coinbra no mosteiro de santa cluz
a par de seu padre.

DelRey dom Affomso de Porlugal.

Morto ElRey dom sancho, reinou dom afomso seu filho
e reynou doze annos. E foy muy boo cristaao no compe-
co. E despois na cima foy peor. E este Rey dom afom¬
so gaanhou alcacer e outros lugares. E cassou co a Rai¬
nha dona oraca filha delRey dom afomso, o que uenceo
a batalha do muradal. E ouue filhos della o iffante dom
sancho, e o iffante dom afomso, e o iffante dom fernan¬
do de serpa, e a iffante dona lianor, que foi cassada com
o filho do Rey das martas. Este Rey dom afomso morreo
na era de mil e sesenta e huum annos, e jaz soterado em
alcobaca em huuma nobre capeela que el fez a sua custa.

DelRey dom sancho de purtugal .

Morto elRey dom affomso, reinou seu filho dom san¬
cho, e comecou de seer muy boo Rey e de juslica. Mais
ouue maaos conselheiros e despois da alii em dianle nom
foy juslicosso. E saio de mandado da Rainha dona birin¬
geira sua tia. E cassousse com Micia lopes. Edes alii foi
pera mal. E os bispos, e arcebispos, e os abbades leitos,
e os principes e todollos outros prellados da santa egreia
ouuerom conselho, e acordaromse de enuiar dizer esto
ao papa. E foi alia o bispo de coinbra dom tiburcio, e o
arcebispo de bragaa, e diserom no ao papa que nom auiam
juslica nenhuuma, e que a nom fazia este Rey dom san¬
cho. E disse ho apostolico: qual Rey quiserdes filhar tal
filhade, que seja natural do Reyno, e que saiba fazer jus-
tica. E elles disserom: padre santo, pidimos te o conde
de bolhonha seu irmaao. E o papa outorgou Iho. E ueo o
conde e tolheo o reino a seu irmaao e quantas boas uil¬
las hi auia todallas tornou, que nom fiquou senom coin¬
bra, e esta nom fiquou senom porque nom veo hi ho con¬
de , ca se el hi ueera asi a filhara bem como as outras.
E des alii emviou Rey dom sancho polio ifante dom afom¬
so filho delRey dom fernando de castella, e de leam, e
el foy com el com muy gram cauallaria e leuou ho com¬
sigo pera castela, e ataa quy reinou elRey dom sancho.
E reinou xxvi annos, e jaz soterado em tolledo. E o tem¬
po dos \inte e seis annos deuesse a contar despois que el
compecou a reinar.

DelRey dom afomso de purtugal.

Despois delRey dom sancho, reynou elRey dom affom¬
so seu irmaao que foi conde bolhonha. E foy muy boo
rey e muy justicosso emanteue seu reyno em paz, esem
contenda nenhuuma. E este Rey dom affomso foi cassado
com dona britiz filha delRey dom affomso de castella e de
leom, e ouue della filhos Rey domdeniz, que foy de pur¬
tugal e do algarue, e o ifante dom afomso, e a ifante do¬
na branqua, e a ifante dona sancha, que moreo em se-
uilha e jaz soterada em alcobaca com seu padre. E este
Rey dom afomso reynou xxxi annos e sete mezes e dezoi-
to dias, e jaz soterado em alcobaca na capella dos Reis a
par de seu padre.

Digitized by v^ooQie

32

CHRONICAS BREVES E MEMORIAS AVULSAS DE S. CRUZ DE COIMBRA.

daragam, e ouue della huum filho Rey dom afomso, que
DelRey dom donis. foi ao sallado, e huuma filha que ouue nome dona cos-

tanca, e foi cassada com elRey dom fernando de castella.
Morto elRey dom afomso, reinou elRey dora donis seu Este Rey dom donis reynou em purtugal quorenta e cin-
filho, eauia quando conpecou areinar xviii annos. Ecas- quo annos, e morreo na Era de mil e trezentos esessen-
sou com a rainha dona Issabel filha delRey dom pedro ta e tres annos sete dias de janeiro.

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

Vu

it cie, et miraculorum S. Rudesindi, Dumi ensis, sive Minduniensis, et postremo
Iriensis episcopi, narratio a duobus Cellaenovae monachis saeculo XII. conscripta,
nostrarum rerum historiae valde inter est; tum quod sanctus hic vir regione illa, ad
Minii meridiem versa, qud postea Portugaliae fines prolati fuere, oriundus fuerit;
tum maxime quod miraculorum pleraque suorum ad res gestas, regnante Alphon -
so I., referantur, easque saepe dilucere faciant. Hanc narrationem, a Mabillo-
nio, et Bollanclianis prius editam, in appendicibus ad Tom. 18 Hispaniae Sacrae.
Floresius similiter edidit: et Fr. Fortunatus a D. Bonaventura tandem in libro,
quem Commentaria de Alcobacensi MSS. Bibliotheca nominavit, typis, quamvis
non prorsus integram, mandavit.

Narratio haec, qualis ad nos pervenit, duorum Cellaenovae monachorum pro¬
miscuum opus est, Stephani scilicet, XII. dimidiati, et Ordonii iam iam labentis
saeculi, scriptorum. Certatum proinde inter eruditos fuit, quid cuique duorum tri¬
buendum esset. Sed apographum in codice 133 MSS. Alcobacensium, nunc in pu¬
blica Olisiponensi Bibliotheca, repertum, et illud in codice 365 Portucalensis Bi¬
bliothecae, quondam in Sanctae Crucis monasterio Conimbricae servato, descrip!am,
litem hanc, si non dirimunt, saltem dilucidant. Fr. Fortunatum a D. Bonaven¬
tura de his duobus scriptoribus in annotatione ad caput suae editionis I. libri apo-
graphi Alcobacensis dissertantem audire expedit:

u Quid in hac S. Rudesindi vita a Monacho Ordonio, quid a Monacho Ste-
phano conscriptum fuerit, ambigitur. Tam vitam, quam adiuncta miracula Ste-
phano adiudicant Bollandistae, a quibus profecto discedunt Hispani A A. ac prae¬
cipue Floresius, qui omnia a Prologo usque ad numerum 20 vel 30 ab Stephano,
caetera ab Ordonio litteris mandata fuisse opinantur. r> 1

u Monachos Cellaenovae duo huius vitae exemplaria diversa, unum ad Cl.
Papebrochium, aliud ad Cl. Emin. Card. de Aguirre misisse adnotandum est, ac
Floresium de authographis Ordonii Stephanique deperditis querulum oportet com¬
memorare. Ego quidem Alcobacenses Monachos genuinum textum huius vitae possi¬
dere existimo, quod ineluctabili argumento comprobatur. Ambrosius Morales, qui
multa a libro Ordonii Stephanique decerpsit, S. Rudesindi patrem, dumflius nas¬
ceretur , in expeditione Conimbricensi haudquaquam adesse, ac proinde Ordonium

1 Hisp. Sacr. T. 18 pag. 103.

Digitized by v^-ooQie

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

83

in hoc minus adcurate locutum adfirmat: sed huius Conimbricensis expeditionis nihil
apud exemplar a Bollandistis et Floresio editum; ergo codex noster, ei, quo Mo¬
rales usus est, in hac parte similis, genuinum Ordoniifoetum repraesentat. v>

u Quid autem in libris Miraculorum Stephano, quid Ordonio sit adiudican -
dum, patet ex Codice. y>

u Finito libro primo de Vita S. Rudesindi, cuius auctor Ordonius, ut ex pro¬
logi verbis manifesto deducitur:

Incipit liber primus miraculorum S. Rudesindi Episcopi et Confesso¬
ris, quae a Deo per ipsum post eius obitum sunt facta, et a Magis¬
tro Stephano Cellae Monacho edita, et ab eo ab his, qui viderunt co¬
gnita.

u Finito libro primo:

Incipit liber secundus de virtutibus S. Rudesindi Episcopi ab Ordo-
nio, qui ipsius Episcopi vitam conscripsit, post Magistri Stephani de¬
scriptionem editus.

u Libro tertio miraculorum, qui Cap. 4 editi a Floresio incipit, haec adno-
tantur:

Era MCCX. tam vita Beati Rudesindi, quam virtutes ab Ordonio sunt
editae.

u In hoc supradicto capite desinit Codex noster (a quo absunt miracula su¬
peraddita ab Ordonio, quae librum in editionibus tertium constituunt) his verbis ad-

Ordonius vitam Rudesindi condidit istam,

Nec.psit 1 virtutes, quas benedixit,

Hos nam ditavit, per quos haec significavit.

Ex comparatione ita editionum Bollandianorum, et Flor e sii, simulque MSS.
Alcobatiae, et Sanctae Crucis, verisimilius videtur, Ordonium, dum Stephani scri¬
pta edidisset, auxisse, et, ut libitum illi fuit, mutasse ; Hispanaque MSS. Hens-
chenio, et Papebrochio, qui Bollandi opus prosecuti sunt, tradita fragmentum tan¬
tum esse ex illis Stephani scriptis de huius Sancti vita ad verba modo, quae in hac
nostra editione duplicis textus diversitatem absolvunt: Portugalensia contra MSS.
integram hanc vitam, ab Ordonio scriptam, comprehendunt; rubrica enim, quae
in codice Conimbricensi Sanctae Crucis huius narrationem vitae praecedit, persimilis
omnino est illi, quae in Alcobacensi 133 legitur. Notandum nihilominus est in mi¬
raculorum narratione, decem eorum prima, quibus liber I. Alcobacensis codicis cons¬
tat, Ordonium, primitivam Stephani loquendiformam servantem, ipsius descripsisse
verbis: miracula vero in II. libro eiusdem codicis narrata a Stephano collecta
fuisse, et postea ab Ordonio iterum digesta docere rubrica videtur. Cui autem duo¬
rum monachorum liber III., tani quoad res, quam ad verba, tribuendus sit non
satis ex rubrica eiusdem libri elucet. Liber, demum, IV. (in editionibus III.)
quem iuxta Papebrochii, Henscheniique textum, quem et Floresius secutus est, nunc
publici facimus iuris, additus certe ab Ordonio fuit, quod perspicue rubricae MSS.,
quae editores illi ante oculos habuere, docent.

Alcobacensis codex 133, a quo exemplaris ibi descripti textum praecipue hau¬
simus, parvum est membraneum volumen, litteris saeculi XIII. scriptum, in quo,
praeter varia, nec extensa, S. Bernardi, et Hugonis a S. Victore, atque S. Ba-
silii scripta, legitur Sancti Dominici, et postremo S. Rudesindi vita, sed haec minus¬
culis, et, ut videtur, non eadem manu scriptis litteris. Portucalensis bibliothecae codex
ea magnitudine, quam in quarto bibliopolae vocant, volumen item membraneum est,
quod Aymonii in S. Pauli Epistolas commentarium continet, iuxtaque Sancti Ru-
aesindi, et etiam aliorum Sanctorum vitae, litteris saeculi XIII., sive XIV. scri¬
ptae, subsequuntur. Illius tantum Sancti in hoc exemplari vita integra describitur .
Ex miracidorum narratione nihil, praeter indicem quadraginta duorum, quae li-

1 Forte — Nec solus scripsit.

M.U. Tom. I. 9

Digitized by v^ooQie

34

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

bris II. et III. priorum editionum materiam suppeditavere, nunc super est. Alco-
bacensis codicis 113 fragmentum, saeculi XIII. MS., partem huius Sancti vitae
vix praebet: varias hinc lectiones, M€c exiguo numero, hausimus.

In anterioribus editionibus divisio librorum, capitulorum, articulorumque no¬
vissima, et a JBollandianis inducta videtur. Codex ille Alcobacensis 133 tantummo¬
do libros divisos ostendit, nec illum, in quo Sancti vita narratur, inter caeteros nu¬
merat, sed secernit: et triginta ibi narrata miracula per tres distribuuntur libros,
qui, si ab Ordonio collecta miracula, quae III. librum editionum JBollandianorum,
et Flor esii perficiunt, adiungantur, quartum dabunt librum. Alia praeterea in fra¬
gmento codicis 365 Portucalensis reperitur divisio: vita namque S. Rudesindi ibi
similiter, ac in Alcobacensi codice, divisum a caeteris absolvit librum; at miracu¬
la, simiil etiam illa ab Ordonio collecta, in tribus narrantur libris, ut eorum indi¬
cis, qui Sancti vitam sequitur, rubrica indicat: notandum etiam credimus, miracu¬
lum, in editionibus numero XLII. signatum, ibi omissum, et ab alio suffectum fuis¬
se, quod idem ostendit index: articulorum item divisio, quae huic exemplari, quod
nobis textum suggessit, deest, hic reperitur: hanc itaque illarum editionum divisio¬
nem servamus, ut facilius quaeque et conferantur, et laudentur. Quidquid disimile,
vel minus concors inter MSS., quae assidue versavimus, et Bollandianorum, Flo-
resiique textum inveniatur, suis focis indicabimus.

1 Incipit liber de uita Sancti
Rudesindi episcopi et
confessoris 2 .

INCIPIT PROLOGUS.

Sicut enim seculum ab eius primordiis omnipotens deus
dignatus est diuinis decorare beneficiis, uidclicet, ante le¬
gem sub patriarchis, in lege sub prophetis, sub gratia
apostolorum miraculis seu fidei radiis ceterorumue sequen-

1 VITA

Ex MSS. Monasterii Celloe-novce transmissa .

Facta, et miracula S. Rudesindi Episcopi Dumiensfs, Abbatis,

Fundatoris, et Domini monasterii Cellae-nov®; scripta per
Reverendum Patrem Magistrum Fratrem Stephanum,
in eodem coenobio monachum, et professum.

PROLOGUS.

Mirabilis Deus in Sanctis suis, dicit Propheta David: sed mul¬
tis modis mirabilis in Sancto suo Rudesindo fuit. Nam mirabilis
fuit in ejus conceptione: mirabilis in baptismo: mirabilis in vi¬
ta : mirabilis in morte: mirabilis post mortem. Ideo visum est
mihi postquam miracula ejus legi, alia a videntibus audivi, alia
a personis honestis accepi, illa omnia in codice scribere, et in
duobus libris dividere; ita ut quae in vita sua fecit in primo in¬
veniantur, et quae post mortem, in secundo.

LIBER I.

DB VITA EJUS ET OBITU.

CAPUT I.

S. Rudesindi ortus , educatio , Episcopatus.

1. Rudesindus ex regio genere a Proceribus nobilitatis Gallae¬
ciae, et PortugaliaB, originem traxit: pater ejus * Gutierre Me-

* In MS. altero additur Comes, et ad nomen matrie Commitissa.

h Corduba, in altera Vita Corduva. Act. Sanet.

* A/c. 113. Rubrica: incipit projloocs in vita sancti rude¬
sindi EPISCOPI.

tium patrum ac uirginum preconiis; ita etiam illud et in
temporibus ultimis, pariter utriusque sexus non desinit
sustentare suffragiis. Inter quos sanctus ac deo dilectus
rudesindus episcopus sacris operibus irradiare comproba¬
tur, ac circum circa uirtutibus illius sanctitas 3 declara¬
tur : de cuius conceptione ac natiuitate, seu uita, siue
obitu, atque uirtutibus, ego indignus atque imperitus or-
donius celle noue Monasterii monachus, quam uerissime
ac breuissime potero, quedam de auditis possibilia, et quo¬
dam uisu cognita, uel que in libris et in eius testamentis
reperimus, scribere deo iuuante conabor.

EXPLICIT PROLOGUS.

nendez, mater ejus Ilduara vocatur. Isti in Gallaeciae partibus,
et Portugalliae prospere, et abundanter procedebant: unus ta¬
men dolor angebat, quod nati filii statim post baptismum morie¬
bantur. Factum est autem, ut, dum Comes Gutierre in bello
contra Agarenos apud Colimbriam, ut Dux, moraretur; Ilduara
eleemosynas daret, ecclesias visitaret, jejunia faceret, preces mul¬
tiplicaret, postulans cum lacrymis a Deo filium benedictionis.
Ecclesia fundata erat in altitudine montis Cordubae b , dedicata
sancto Salvatori; et distabat duobus milliaribus a Villa-salas: in
qua Comites palatium suum habebant. Illa, ut hanc ecclesiam
visitaret, et divina officia audiret, in eam sine comitatu, nudis
pedibus per iter asperum, cum singultibus et lacrymis assidue
veniebat. Quadam die, Spiritus sancti gratia fervens, fessa ex
itinere, ad altare procidens et orans obdormivit. Angelus autem
Domini ei apparuit, ac eam consolabatur, dicens: Ilduara, gau¬
de : preces tuae coram Deo auditae sunt: concipies et paries fi¬
lium, qui apud homines erit magni pretii, et apud Deum magni
meriti. Illa expergefacta gratias Deo reddidit, et statim misit nun¬
tium ad virum suum, ut veniret ad se: qui de revelatione cer¬
tior factus, gratias etiam cum magna laetitia dedit Deo. Post ali¬
quot dies Ilduara concepit, menses gravedinis sine fastidio com¬
plevit , et vigesima sexta die mensis Novembris peperit filium ,
quem vocavit Rudesindum. Parentes ad reverentiam nativitatis
ejus magnas eleemosynas destribuerunt pauperibus, libertatem
servis dederunt; et dies illa, quae fuit vigilia sanctorum Marty¬
rum Facundi et Primitivi, apud eos toto tempore vitae laeta et
festiva fuit. Imo ipse Rudesindus in testamento suo c praecepit
monachis Cellae-novae, ut omnibus futuris temporibus diem illum
peculiaribus eleemosynis quotannis celebrarent.

2. Meminerat Ilduara, bonum nuntium se ab Angelo accepis-

* Desunt ista in Testamento ejus a Tamajo Salasar cum Vita ex¬
cuso : quod ul suppositum aut mutilum omittimus. Act. Sanet.

3 Fort. 365. sanctitatis

Digitized by v^ooQie

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

33

1. 1 Igitur beatus Rudesindus dumiensis ecclesie episco¬
pus clarissimo regum slemate, patre uidelicel gulierre comi¬
te *, matre uero ilduara nomine, exlitit progenitus, cuius
pater in partibus gallecie, atque portugalis prouincie cum
coniuge iam dicta legitimam matrimonii contraxit copu¬
lam. Qui cum iustam uitam duceret, et omnibusque feli¬
citatem affectare uiderentur habundare, filiorum, quospre-
ueniente mortis articulo amittebat, sollummodo priuaba-
tur leticia. Regalibus siquidem ortus natalibus, pulcrilu-
dine corporis et sanitate que mortales prima putant pre-
dilus, castissime coniugis decore letatus, hereditatem tris¬
tabatur , quia seruabal alienis heredibus. Peragrat ergo
cum coniuge monasteria, oblationes et incensum non ces¬
sans ponere super sanctorum altaria, lacrimis rigando ec¬
clesiarum limina.

2. Factum est autem, cum supradictus comes guticr
cum rege ranemiro ordonii regis filio apud colimbriam,
ut fertur , esset in expeditione, et coniux eius ilduara
remaneret apud salam, nequaquam cessans a proposita
oratione. Erat autem sala uilla Regia, ab ecclesia que
super montem cordubam in honore sancti Saluatoris fue¬
rat consecrata, distans fere per duo miliaria. Que per
supercilium montis uiam sibi precepit parare, quatenus et
diuina officia celebrantes ualeat auscultare, et a deo pro¬
positam 1 3 petitionem inpetrare. Nam cum cotidie per preci-
pilium montis quasi recto itinere ad ecclesiam sancti sal¬
uatoris accederet, nullius iumenti subleuata seruicio, nec
militum uel dominarum, ut mos est, sustentata obse¬
quio ; sed discalciatis pedibus incedebat subnixa spiritu
sancto.

3. Uerumtamen cum iam cogeretur, parlim itineris diffi¬
cultate, partim uigiliis crebris et alimonie parcitate, ante
altare sancti saluatoris prostrata, crebro singultu et assidua
percussione pectoris, ad dominum sic loquitur: Domine
deus rex eterne glorie, qui hominem de limo terre ad yma-
ginem et similitudinem tuam dignatus es formare, et de
costa lateris eius adiutorium simile sibi, qui eidem pro

se: ideo a die conceptionis filii, ecclesiam juxta Salas coepit aedi¬
ficare : deinde Episcopos ad consecrationem vocavit, et eam san¬
cto Archangelo Michaeli, et omnibus Angelis dedicavit. Concur¬
rentibus autem consanguineis et amicis ad baptismum pueri, pla¬
cuit parentibus, ut in ecclesia sancti Salvatoris super montem
Cordubae baptizaretur: quia mater ejus ibi de conceptu revela¬
tionem acceperat. Quaesierunt ergo magnum fontem lapideum, et
posuerunt super plaustrum, ut ad hanc ecclesiam sancti Salua¬
toris deferretur. Cum vero boves traherent fontem lapideum,
plaustrum pondere confractum est, dumque servi novum plaus¬
trum praeparant; fons baptismatis intra ecclesiam S. Michaelis
nuper aedificatam inventus est. Omnes videntes prodigium mira¬
ti sunt valde : parentes autem infantis cognoverunt, voluntatem
dei esse, ut in ecclesia S. Michaelis baptizaretur; et ita factum
est. Lapideus vero fons baptismalis usque hodie in ecclesia ser¬
vatur.

3 Rudesindus ab infantia non curabat deludis puerorum, nec
de vanitatibus mundi, sed legem Dei meditabatur die ac nocte,
quam usque adeo studuit implere; ut de eo possimus dicere,
quod nulli animum voluptati dedit, sicut Magnus Gregorius di¬
xit de sancto Patre Benedicto. Litteras ac liberales artes facili¬
ter didicit, et in sacra Scriptura multum profecit: in juvenali
autem state judicium senis ostendebat. Eloquium ejus dulce et
suave mulcebat et attrahebat: verbum in ore ejus potens et ef¬
ficax omnia perficiebat. Erat modestus, maturus, et gravis sine
molestia, latus et jucundus sine levitate, vultu placidus, statu¬
ra mediocris. Adhuc in adolescentia tantum virtutibus excelluit,
ut fama ejus per totam Hispaniam divulgaretur. Nota enim erat
castitas ejus, modestia, misericordia in pauperes, munificentia
ad amicos, pietas ad Deum, caritas ad omnes. Episcopatus Du¬
miensis vacavit. Clerus et populus sine dissensione Rudesindum,
ut speculum virtutum, in Episcopum suum elegerunt. Ille re¬
nuebat, dicens, se indignum tanta dignitate, et tantum onus non
posse sustinere : quia vix compleverat decimum octavum statis
annum. Sed instante Clero et populo, a Deo admonitus est, ut

1 Alc. 113. Rubrica: incipit vita sancti rcdesindi episcopi.

* Ibii. deest

3 Ibid. propositam sibi

* Ibid. hoc mihi

* Ibid. famulam tuam, et supra lineam: vel ancillam

* Ibid. quam plures a diabuli laqueis pastorali cura

abel, quem iniquus frater sola inuidia interfecit, seth di¬
gnatus es restaurare; qui in specie trinitatis apparens abra-
he sarrara sterilem uisitasti, et auferens opprobrium an-
cille, nato ysaac letificasti; qui annam in silo orantem
ab heli sacerdote ebriam uocatam, et post duos annos na¬
to samuele in templo tibi presentasti; qui helisabelh no¬
nagenariam cum conciperet matre tua uirgine, sed pre-
gnante spiritu prophetie inquientem, unde hoc 4 ut ueniat
mater domini mei ad me, honorasti; exaudi me ancillam
tuam 5 * et prole, quam ad laudem et honorem nominis tui,
ut abraham ysaac, offeram, me letificare digneris. Cum
autem orationi finem imposuisset, dulci somno premitur,
et petitionem suam completam fore ne dubitaret, filium
uidelicet a deo sanctificalum uita cuius comite dei prece-
pta seruaturum, atque quam plures pastorali cura a dia¬
boli laqueis 4 liberaturum, sancta uisione 7 angelica amo-
netur.

4. A somno igitur experge facta; nuntios ad suum ui-
rum ut nequaquam pedelentim sed quamtotius ad eam re¬
mearet direxit. Cuius protinus legationi obtemperauit, at¬
que ad illam 8 reuersus, narratione eius reuelatione cogni¬
ta, legitimo tempore coniugem cognouit *, que vi x ° Kalen-
das marcii secundum diuinam reuelationem concepit. Cum
autem dies pariendi appropinquarent, non in magna do¬
loris tribulatione, sed aliquantulum in suauitatis mitiga¬
tione et exultatione 1# , vi.° Kalendas decembris, a deo pro¬
missum nomine Rudesindum peperit filium. Quamuis enim
in sanctorum facundi et primitiui uigilia nasceretur, ta¬
men ob sue natiuitatis honorem , seu ipsius peccaminum
ablutionem eorumdem martirum festiuitatem, tam eccle¬
siastico quam uario ciborum officio, dum ei uita patuit,
digne decorauit, ac cellenouensibus ritu perpetuo ita ob-
seruandum reliquit. Quo itaque, ut retulimus, nato, con-
uocatis pauperibus clericis una cum sacerdotibus, arces¬
sitis 11 etiam uicinis et parentibus conuiuium celebrant,
et filium deo ante altare sancti saluatoris offerunt, sicut uo-
uerant. Ibique seruos, ut asserunt, et ancillas libertati
tradiderunt, et nonnullarum uiduarum miseriam et ino-

susciperet onus Episcopale. Positus m Episcopatu, ut luminare
magnum super candelabrum, illuxit Ecclesia: Dei. Pauperibus et
peregrinis tanquam pater erat, viduis et orphanis solatium: cu¬
ram adhibuit in docendo et praedicando Verbum Dei et in corri¬
gendo pravos mores: Ecclesias augmentabat, collapsas reaedifi¬
cabat, Clerum animabat, omnes avertebat a vitiis, et attrahebat
ad servitium Dei. Jam jam sanctus Episcopus fessus mundi pom¬
pis, et solitudinem appetens, totum se Deo tradere ex corde de¬
siderabat. Interea aliqua monasteria construxit, ad quae tam¬
quam ad portum securum aliquando veniebat, et postquam in il¬
lis se dederat spiritualibus exercitiis, ad Episcopatus curam re¬
vertebatur. Ita temperabat comtemplativam vitam cum activa,
ut aliquando Mariae, aliquando Marthae se daret.

4. Ecclesia Apostolica Compostellana per Sisnandum Rudcsin-
di consanguineum regebatur: Hic Sisnandus ludis, excessibus,
et vanitatibus attendens, officii sui curam parvi pendebat: imo
ut flagitiosus, populo, Clero et Proceribus et Regi Sancio infen¬
sus erat. Rex post admonitionem Sisnandum incarceravit, et an¬
nuente Clero et populo Rudesindum substituit, ut consaguinei
sui defectus suppleret. Ille novum Episcopatum accipere nole¬
bat : sed Rex cum Magnatibus contendit, quousque consensit et
accepit. Hoc tempore, absente rege, Gallaecia a Normandis in¬
vadebatur , et Portugalia a Mauris devastabatur. Rudesindus,
exercitu congregato, confidens in misericordia divina magis quam
in illo, repetensque versiculum Psalmi, Hi in curribus, et hi in
equis; nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus,
Normannis et Mauris obviavit; Normanos, favente Deo, ex Gal¬
laecia expulit; Mauros sic repressit, ut intra terminos suos con¬
tineri coegerit. Victor a Compostellae Civibus communi gratula¬
tione receptus est. Post pauca Sancius Rex moritur; quo cogni¬
to, Sisnandus vincula confringens, e carcere fugit, et ipsa nocte
Nativitatis Domini nostri Jesu Christi Rudesindum cum Canoni¬
cis pausantem aggressus est. Gladium strictum manu portabat,
quo mortem minabatur, nisi Episcopatum relinqueret et civita¬
tem desereret. Rudesindus ponderosis verbis temeritatem arguit,

I Alc. 113. uisitatione

* Ibid. ad eam

3 Ibid. legitimo tempore cognouit suam congugem,

10 Port. 365. mitigationis exultatione

II Alc. 113. accersitis

12 Ibid. uicinis pauperibus

Digitized by

Google

$6

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

piam suis suppelleclilibus subleuauerunt. Quin etiam di¬
midium hereditatis, que sala uocatur, in qua promissio
completa est ‘, uouerunt. Ibique ecclesia, ut dicitur, ad
honorem dei et sancti michaelis angelorum principis in
testimonium fabricauerunt, et uocatis episcopis eam con-
secrauerunt.

5. Sed cum tempus in quo per aquas * regenerationis
a culpa primi parentis liberaretur 1 * 3 appropinquaret, in
patris et matris firmum ducitur deliberatione, ut ibi fidei
sacramentum recipiat, ubi a domino per angelum promis¬
sus fuerat 4 . Cum ergo uas lapideum, in quo per aquas ba-
btismatis regeneraretur 5 * , plaustro ueheretur, diuina proui-
dente gratia *, cum ante ualuas ecclesie Sancti michaelis,
quam nuper dedicauerant, transiret 7 * 9 10 II , fractum est plaus¬
trum, et uas, quod fons uulgo dicitur, in ecclesia esLin-
uentum, et usque in hodiernum diem honorifice custodi¬
tum. Quod diuina dispensatione fieri, postquam parentes
intellexerunt, puero ibi babtizato, ecclesiam cum supra-
dicla hereditate ecclesie sancti saluatoris, que est super
montem cordubam ®, ubi repromissus fuerat, iure testa¬
menti liberam dederunt. Creuit autem puer indolis egregie;
et non nugis et derisionibus, sicut fit in pueris, uoluit
primam loquelam informare, sed litterali studio traditus,
uerbum dei meruit discere. Ad ultimum uero uigore cas¬
titatis armatus, humilitate non uiciosa circumuallatus, pa-
cientia corroboratus, caritate supra quam dici potest subli¬
matus, ad sacrorum ordinum apicem meruit peruenire. Cre¬
uit etenim eius fama, et eius bonitate tota replebatur yspania.

6. Interea sedes dumiensis ecclesie orbata est suo an¬
tistite. In qua populo plaudente * et omni clero deum cu¬
ius reuelalione fiebat laudante 1# , rege ordonio iamdicti ra-
nemiri regis filio, cum omni milicia annuente, rudesin-
dus non sponte sed quasi coactus xviu. 011 elatis sue anno
ordinatur episcopus. Cuius sedis cathedram dum optine-
ret quantum ecclesiam augmentaret, quam honeste cleros
tractaret, quam diligenter ecclesias restauraret, uiduis et
orphanis, aduenis et peregrinis, de reditibus proprie he¬
reditatis quam familiariter ministrauerit, pro sui magnitu¬
dine nemo sufficienter posset describere. Erat enim uul-
tus eius angelicus, et sermo dulcedine predicationis mel¬
lifluus Sed non multo post, ut fertur, rege ordonio pre-

prophetans, mortem violentam Sisnando cito eventuram; quae
ita contigit, sicut ei fuerat a Rudesindo praedicta. Ille sine mo¬
ra ex Compostella exivit, et laetus confugit ad monasterium S.
Joannis de Cabero, quod aedificaverat.

CAPUT II»

Monasterium Cella->nova ex trucium. S. Budesindi vita monastica :
dignitas Abbatis.

5. Sanctus vir Rudesindus solitudini, orationi et contempla¬
tioni totum se dedit in istis temporibus, in tantum ut orans per¬
noctaret. Dum ergo instantius in monasterio Caberi contempla¬
tioni vacaret, mundi pompis et vanitatibus renunciarc decrevit.
A Deo oranti revelatum est, ut in oppido Villare probe Limiam
coenobium aedificaret; et consecrans Sancto Salvatori, in eo mo¬
nasticam vitam ageret. Hac revelatione accepta, sanctus Episco¬
pus ad Villare venit, ut locum sibi assignatum a Deo videret.
Postquam vidit, gavisus et: quia hoc Villare fuit haereditas avo¬
rum suorum, situmque erat in amoena valle, plena fontibus et
rivulis, aptaque floribus, fructibus et herbis producendis, nec
non et arboribus pomiferis. Statim inceptum est aedificium mo¬
nasterii , quod Rudesindus Cella-nova, ab omnibus vocatum est
vocabulo monasterii.

6. Octo annis constructa sunt omnia monachis necessaria, vi¬

I Alc. 113. facta est

* Ibid. per aquam

3 Ibid. liberatur

4 Ibid. ubi a Domino promissus per angelum fuerat

5 Ibid. baptismatis uas futurum spiritus sancti regeneraretur

- 4 Ibid. diuina prouidentia

7 Ibid. sancti michaelis ecclesie transiret, quam nuper edi-
ficaucrat

* Ibid. que super montem cordubam'posita est,

9 Ibid. aplaudente

10 Ibid. cuius fiebat nutu ac revelatione laudante,

II Ibid. octauodecimo

fato coucedente, mendumensis ecclesie sorlitus esi digni¬
tatem, quam totius bonitatis mirifice fecit illustratam. Non
post multum autem tempus 1J , rege Sanlio supradicti Regis
ordonii fratre suadente, et comite compostellane prouinlie 14
cum populorum frequentia enitente, ipso uero reclaman¬
te , et se indignum ad tantum opus dicente, quamvis in¬
vitus tamen hyriensem apostolice sedis optinuit cathedram.

15 Eo tempore quo beatus rudesindus hyriensem eccle¬
siam regebat, etgallecia u , ut asserit I6 , cum gallecia iam fe¬
re tota inuaderetur a normanorum multitudine, et portuga-
lensium prouincia uastaretur a sarracenorum fortitudine,
et rex santius memoratus in toletanis partibus teneretur co¬
tidiana uinearum et segetum de populatione, et ostium a
Christianorum finibus expulsione, rudesindus 17 ; quia rega¬
libus ut diximus erat ortus natalibus, regias uices in se-
cularibus, episcopales uero in ecclesiasticis meruit optine-
re. Sed dei misericordia, que nullum in se confidentem
deserit, illum protegente, et que facienda essent illi con¬
sulente, portugalensium patriam liberauit a paganorum per¬
fidia, etgalleciam tutam reddidit a gallorum superbia. Post
hec autem uolens cum seculi pompis episcopatum relin¬
quere, et solitariam uitam ducere, aliquanta monasteria,
ut asseritur, fecit construere quam ad ultimum in somnis
deica amonitio studuit amonere, ut in limie partibus in
sancti saluatoris honore monasterium faceret edificare, in
uilla uidelicet que uulgo appellabatur uillare, cuius no¬
men postea idem episcopus in eius edificalione fecit trans¬
mutari , et cellam nouam decreuit appellari. Quam uil-
lam , sicut in testamentis monasterii reperimus, eiusdem
episcopi auus nomine ermigildus cognomento menendus,
regali uidelicet linee propinquus, ex regis adefonsi muni¬
ficentiis est adeptus 18 . Nam cum eidem regi vii. annorum
curriculo illius quidam ex principibus nomine guicia,
rebellis nullo modo obtemperaret seruitio exiit edictum a re¬
ge, eundem per prefatura comitem ermigildum armata mi¬
litum manu petere quatenus uel sic illius contumatiam pos¬
set contundere. Quod si ita idem ermigildus ageret 2# , et
eum subderet sub ipsius dominio M , omnem hereditatem,
quam ille iniusto possidebat imperio, tara ipse quam cius
posteritas iure hereditario possideret perpetuo. Cui ermi¬
gildus : Opportet me utlibet quicquid iniungeris 12 proposse

delicet ecclesia cum sacristia, claustrum cum cellis, capitulum
et refectorium. Omnibus his constructis, vir Dei congregavit
multos monachos ex diversis monasteriis, eligens meliores, gra-
dientes iuxta normam Sanctorum Patrum, voluntatemque haben¬
tes bonam in ea. Franquillam Abbatem S. Stephani vocavit, ut
novum monasterium regeret, a quo ipse sanctus vir, Episcopali
pompa deposita, habitum religiosum suscepit, et regulam S. Be¬
nedicti professus est. Hic Franquilla erat vir sanctissimus, et
speculum omnium virtutum: solicitus et attentus ovibus suis de
illarum profectibus spiritualibus valde curabat. Hoc magistro,
mirum est, quantum Rudesindus excelluit in caritate, obedientia,
humilitate et paupertate. Mirum est, quomodo se totum tradidit
negationi sui ipsius, mortificationi voluntatis suae, vigiliis et ora¬
tioni. Et quia cognovit, hoc suum monasterium ad hoc fuisse ele¬
ctum a Deo, ut multi in illo a laqueis peccatorum liberarentur,
et a potestate satanae; ideo voluit, ut omnes Fratres in illo vi¬
ventes, ad culmen Evangelicae perfectionis properarent. Ipse ve¬
ro sanctus exemplo et doctrina omnes antecedebat, intentus psal¬
modiis, vigiliis et obedientim sub Franquilla Abbate, cui in om¬
nibus obtemperabat; quamvis super partes Gallaecis regias vi¬
ces imperando exerceret. Multa monasteria a fundamentis extra¬
xit , alia reaedificavit, alia correxit et ad primum suum statum
restituit: ad quae Abbas Franquilla magnum adjumentum erat
cum aliis Fratribus sanctae vitae et conversationis.

7. Peractis jam multis diebus quadam die...

11 Alc. 113. et sermo melifluus.

13 Ibid.. Non post autem multum tempus.

14 Ibid. et compostellane prouincie comite

13 Poii. 305. Rubrica: in translatione sancti bodesindt

14 Alc. 113. desunt

17 Ibid. rudesindus episcopus

19 Port. 366. est tali pacto adeptus.

19 'Alc. 113. quidam illius ex principibus

20 Ibid. Quod ita idem ermigildus si ageret

21 Ibid. et eum sub ipsius dominio subderet

22 Ibid. iniunseris

Digitized by v^ooQie

37

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

peragere, si 1 2 hereditatem quam asseris meo iuri facias
subcumbere. Quod libenter regi complacuit, et sic ipse iu-
dicauit * iure iurando concessit. Qui protinus regium exer¬
citum regis iussu coadunauit, et iunctis parentibus gui-
ciam obpugnando dei aminiculo apprehendit, et regi ade-
fonso Oueti tradidit, qui eciam in carcere pessime 3 * * 6 uitam
finiuit. Ermigildus itaque regis concessione, cunctam iam-
dictam hereditatem uidelicet, ut fertur, leporarium mon¬
tem , et maximam tam de limia quam omnem de bubalo
partem hereditario iure absque ulla contradictione susce¬
pit. Post cuius excessum illius posteri secure retinuerunt.
Item * quos filius eius gulier comes, Sancio supradicto *
rege concedente, tunc regni monarchiam tenente \ suam
portionem in pace possedit, ac filiis suis, tam beato Rude-
sindo, quam his quos post eum ex coniuge sua ilduara
impetrauit, diu ante obitum ad possidendum diuisit. In¬
ter quos infans froyla, qui apud uillam nouam in sede
paterna morabatur, prefatam uillam nomine uillare in por¬
tione accepit, quam iterum ab examena supradicti santii re¬
gis sorore, tunc in limia apud saturicus * commorante, per
litterarum descriptionem 7 confirmatam habuit, ac postea
fratri suo beatissimo rudesindo episcopo ad construendum
inibi monasterium, uti eidem episcopo 8 * 10 in somnis fue¬
rat * reuelatum, pro anime sue remedio libenter tribuit,
ac firmissimo testamento, quod usque hodie penes nos ha¬
beretur, concessit. Qui statim ad hec beatus episcopus ru-
desindus regem ranemirum la memorati sancii regis natum,
qui tunc imperabat, petiit, et ei sui cordis archana pate¬
fecit, cui ultro assensum prebuit, et non multo post pri-
uilegium, quod actenus apud idem cenobium retinetur,
condonauit, uidelicet, non regibus, non episcopis, non
archiepiscopis, non principibus 11 , non cuilibet homini, ni¬
si tamen l * deo, et summo romano pontifici, quantumlibet 11
uidelicet ad fidei sacramentum pertinet obedire precepit,
insuper et adminiculum multorum prediorum impendit.
Ad quem locum mox reuersus episcopus sanctus, ualde
est lelificatus, eoquod ille locus tam uineis, quam pomi¬
feris arboribus, siue segetibus esset decoratus, atque pla¬
nitie dilatatus pratis ac obtimis aquis irrigatus, vbinam
utiles monachorum habitationes, matre eius ylduara sibi
auxiliante cepit edificare, et ecclesiis prope sancti marti-
ni oraculum, quod ibi olim, ut fertur, fuerat extruclum
decorare, quod actenus ex sinistra ecclesiarum parte cer¬
nitur restauratum constare. Quarum excellentiorem edifi-
cauil in honore sancti saluatoris, secundam in honore san¬
cti Petri, terciam in honore sancti iohannis apostoli, do¬
mino dedicari uoluit, fecit et intra monasterii claustrum
prope promptuarium non longe ab eisdem ecclesiis, san¬
cti michaelis archangeli oraculum, uisu ospitiolum paruu-
lum, miro lapideo opere tabulalu, oculis ualde admirabi¬
le cernentium. Ecclesiis itaque peractis, et omnibus ne¬
cessariis edifitiis consumatis, uidelicet, que monachis in
claustro sanctam uitam ducentibus sufficerent, et hospiti¬
bus et peregrinis quietem et refrigerium darent. Septimo
igitur anno expleto, et inchoante, ut fertur, octauo, omni¬
bus ut diximus que ad monasterium pertinent completis,
monachos ex diuersis partibus aggregauit, religionis habi¬
tum sibi applicuit, et sic factus monachus abbatem sancti
stephani franquilam petiuit, cui olim idem cenobium pa¬
ter eius gutier ordonii regis nutu restaurandi causa exhi¬
buit, ex quo abstracto sibi associauit, et sui ac totius mo¬
nasterii sub regula sancti benedicti patrem et rectorem, si¬
cut in testamentis resonat, constituit, sub cuius ditione
mirifice deo militauit. Quamuis enim humilitatis causa

1 Alc. 113. maxime si

2 Ibid. et sicut ipse petebat

3 Ibid. pessime in carcere

* Lege Inter

3 Alc. 113. Inter quos comes domnus gutier eius filius san¬
cio supradicto

3 Ibid. regni monarchiam tunc tenente

6 Ibid. et Port. 365. saturicas

1 Alc. 113. descriptione

* Pori. 365. tempore

* Alc. 113. fuerat in somniis

10 Ibid. ranemirum regem

M.H. Tom. I.

sub abbatis imperio degebat, tamen in sacri ordinis con¬
secratione, episcopales uices non amittebat “, et uniucr-
si census utilitatem computauit, ac de his perpetuum deo
olographura fecit, et monasterio ab ipso, ut retulimus,
uocato cella noua cum seruis et ancillis mancipauit, et
unicuique, ut fertur, quid operis deberet facere imposuit.
Hinc pater eius gutier, simulque episcopi, fratres, ac so¬
rores , et plerique alii ei opitulatione 13 impenderunt, et
cenobium late hereditatibus ditauerunt. Similiter mater
eius ylduara omnium que uidebatur possidere per dei et
filii amore simile opus peregit, que non multo post uite
cursum ibidem, ut credimus, feliciter consumauit. Pro
cuius soluendis peccaminum nodis, mox sanctus episco¬
pus rudesindus cum omni cetu congregationis longo tem¬
pore potitur sacrificiis.

7. Post non multos uero annos quadam die episcopo
cum abbate franquila, ut asseritur, consedente, uisa est
ei ab ore abbatis species columbe sepius exire, atque
iterum intrare. Cui episcopus: abba, uideo columbam
ab ore tuo regredi simul et ingredi. Ad quem abbas:
Quod asseris, paler, me nescire plane profiteor. Cui
iterum episcopus: Scito, abba, quod columba hec nichil
aliud est nisi nuncius dei, qui te in proximo inuitat ad
regnum. Qui non multo post, ut episcopus dixerat, glo¬
rioso fine clausit terminum uite. Cuius peractis exe-
quiis sanctus episcopus rudesindus a monachis abbas eli¬
gitur ; abbaliales uices possidens, tamen episcopales non
amittens. Porro quante sanctitatis fuerit; quam pius,
quamque benignus erga omnes extilerit, Karitas non ta¬
cuit : cum 16 iustum ut melius proficeretur sacri uerbi le¬
nitate instruebat; et comotum seu superbum, ut emenda¬
retur, legis suauitate et gehenne terrore mitigabat, iuxta
illut apostoli: Argue, obsecra, increpa in omni pacien-
cia et doctrina. Ad cuius mirabile exemplum, hinc epis¬
copi dignitatibus episcopii spretis; hinc abbates honoribus
abbatie abiectis ; hinc turbe populorum , tam nobilium
quam ignobilium, cosmi 17 diuitiis derelictis, ueniebant,
omnia sua seque dedentes. Sed et nonnulla monachorum
ac monialium monasteria sub eius dulcissimo imperio sub¬
mittebantur , que in limie et gallecie seu portugalis pro-
uincia constructa esse uidebantur; cuius melliflua doctri¬
na salis educabantur.

8. Factum est autem, sicut plerique testantur, ut qua¬
dam die apud portugaliam unum ex his, nomine sanctus
iohannes de uenaria, ab ipso uisitarelur; et a senorina
eiusdem cenobii abbatissa, et ipsius, ut dicitur, consa-
guinea , offitiosissime susciperetur. Cumque sederent,
et inter sacra colloquia ei munusculum ab illa exhibe¬
retur , et pre sacro amore sed frequenter intuerentur;
duo operarii, qui super domum operiendi causa cum aliis
operabantur, inter se male de eis senserunt. Quos sta¬
tim inmundi specie 18 inique inuaserunt, et in terra abs¬
que anima, iusto dei iuditio, proiecerunt. Tunc quidam
qui adstabant, quamuis perterriti, eorum corpora susce¬
perunt , et intra ecclesiam ante altare deposuerunt. Ru¬
desindus post hec episcopus almus, tam a senorina quam
a cunctis qui aderant attentius exoratur, quatenus suis
sanctis precibus, eis salutis beneficium prestare dignare¬
tur. Quorum precibus uir dei compulsus, deique pietate
confisus, oratorium ubi mortui iacebat 19 ingressus, fle¬
xis genibus sic ad dominum loquitur: Domine deus ccli
et terre, qui lazarum qualriduanum et uidue mulieris fi¬
lium, ac principis sinagoge filiam suscitati *°, hos, quesu-
mus, famulos tuos ab inimici nexu libera ac excita, ut

11 Alc. 113. non regibus, archiepiscopis, non episcopis,

11 Ibid. tantum. Fragmentum de vita et miraculis sancti Ru-
desindi , tn codice Alcobacensi 113 descriptum , terminatur hic.

13 Pori. 365. quantum

14 Ibid. amittebat. Deinde omnem hereditatis axem, et

13 Ibid. opitulationem

13 Ibid. ut

11 Ibid. deest

11 Ad. Sanet. Spiritus.

“ Ibid. et Port. 365. iacebant

*® Ibid. suscitasti

10

Digitized by v^ooQie

38

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

uiuentes tibi demus laudes in secula. Cumque diutius per¬
orasse!, oleum benedictum accepit, et per eorum ora seu
per oculos in modum crucis cum police superunxit, et
ait: In nomine sancte trinitatis patris et filii et spiritus
sancti, sani et liberi a mortis somno surgitc. Qui proti¬
nus ad hanc sancti rudesindi pontificis uoce tam ab im¬
mundis spiritibus quam a morte incolumes surrexerunt;
et hoc, quod retulimus, sicut eis euenerat proprio ore
patefecerunt,

9. * Item alie tempore cum a concilio, a ’ quod inerat,
reucrteretur, et post horam in.* m a fratribus expectare-
tur, angelice uoces in medio itineris ab eo 1 * 3 4 sunt audite
ad modum canentium officium misse. Descendit igitur
episcopus, et orationem faciens fixis genibus, donec ei
uisum esset audire ite missa est, iacuit prostratus. De¬
inde surgens monasterium ingressus est. Cum autem mo¬
nachi se prepararent ad celebrandum misse officium, con-
uocalis omnibus ad capitulum, et quod sibi uisum fuerat
postquam dixit; ut post canonicas horas nemo, quamuis
gradu celsior, prestolaretur, sed officium misse in cons¬
titutis horis celebraretur, tali reuelalionc monitus firma
sanctione instituit.

10. Accidit eodem tempore, ut regina aragunti, que
sanctam uitam ducebat, monasterium quod saliccta uo-
catur edificauit, magno teneretur languore. Hec autem,
cum infirmaretur, ad consubrinum suum episcopum nun-
cios direxit, quatenus eius presencia et 5 sanctis oratio¬
nibus uisilaretur. Quod audiens episcopus, fusis ante
deum precibus, iter ingressus est 6 . Cum autem mon¬
tem qui sandin dicitur ascenderet, angelorum uoces glo¬
ria in excelsis deo cantantium, suaui modulatione cum
audiret, in terra prostratus et iterum sursum cleuatus,
secum euntibus sic est orsus. Reuertamur fratres ad mo¬
nasterium, quia regina iam huius uite tcrminauil cursum,
et a deo meruit obtinere triumphum. Quireucrsi, nuncium
miserunt, et ita reperit 7 , sicut episcopus dixerat. Post
non multum uero temporis uir deo deditus, cum iam ui-
deret se erumnas 8 * 10 II huius seculi terminare, et post huius
peregrinationis exilium propriam hereditatem recuperare,
conuocatis in unum fratribus, eos sic sancio sermone et
meliflua locutione fuit admonitus: Ea fratres, nexibus hu¬
ius carceris, et de periculo exilii presentis iam liberor.
Quamobrem sancte professioni, cui deo adiuuanlc regu¬
lariter seruitis, hoc cenobium cum hereditatibus et serui-
entibus deo cui digne militatis, et uobis, qui eo protegen¬
te sanctam uitam ducitis, ab omni parte, tam a regia
quam episcopali siue a qualibet liberum relinquo. Scruos
et liberos, mobiles et ignobiles, ex qualicumque regione,
sanctam et huius professionis uitam cupientes ducere;
quod uidelicet monasterii substaucia potuerit sufficienter
capere, in' hoc cenobio ritu perpetuo iubeo recipere. Non
enim deus personarum prosapia congratulatur, sed con¬
tritione cordis et obediencia in bonis delectatur. Cumque
ualde a langore urgeretur, * adstanlibus cunctis fratri¬
bus cum episcopis qui aderant, ceperunt unanimiter di¬
cere cum lacrimarum suspiriis : Domine pater, prouide et
considera de tantorum agminibus, quos adquisisti, nutris¬
ti, et erudisti; cui nostri curam comendarc debeas, aut
quem patrem ucl tutorem eidem ecclesie restituas. Scis
enim, domine, quia sepe per spatia annorum mutantur
omnia rerum actionum ‘°.

11. His uerbis et fletibus comotus, et euangelica eru¬

1 Pori. 363. uoccm

I Aet. Sanci. Rttbrica: CAPUT III. S. Rudesindi coelestes vi¬
siones. Mors. Sepultura.

3 /bid. et Pori. 363. ad

4 Pori. 363. a beato

5 /bid. deest

6 /bid. aggressus est

7 Aci. Sanet, repeterunt.

* Pori. 363. erumpnas

* Ibid. sumptis misleriis

10 Aet. Sanci, omnium rerum actiones.

II Pori. 3G3. deest

12 Aet. Sanet, haec.

13 Ibid. Filiumque meum spiritualem.

M Ibid. et Port. 363. auxiliaturus

ditione instructus, nec noneciam “ canonum decretis com¬
pulsus, hac 12 eis flebili uoce respondit: Confidite, o filioli
et domini, et spem ueslram in domino ponite; quia non
uos relinquam orphanos. In primis comendo uos creato¬
ri meo domino iesu christo, cui uos acquisiui, et in cuius
amore hunc locum construxi; et ad regem, qui in urbe
legionensi in apice regni unctus fuerit, ad saluandum et
tuendum potius quam ad imperandum. Et instituo uobis
patrem hunc filiumque tam specialem 13 manillanum abba¬
tem. Et post ipsum qui uicem christi agere uidetur, sem-
per tantum a monachis secundum benedicti regulam pro
abbate eligatur, sapiencia, scilicet, eruditus, uita proba¬
tus, et omni collatione preeleclus. Itaque scitote quod ego
uobis ero auxiliatus 14 , locumque istum protecturus, et
malefactoribus semper ulturus. His dictis xlii.° anno ab
initio, quo cenobium cepit cdificare, lxx.° 15 autem post
eius sanctam in monte corduba promissionem, ex quibus
x. m 16 in episcopatu, xx.'ii.° 17 inabbacia, die kalendarum
marcii v.* uidelicet feria, existente completorii hora, ad¬
stanlibus omnibus de eius absentia ualde plorantibus, sed
de ipsius felici gloria letantibus, rege ranemiro, supradi-
cti sanlii regis filio, imperante, cum sanctorum agmine
immarcessibili trabea et indeficienti corona a remunerato¬
re omnium bonorum feliciter in gloria est coronatus. Ea¬
dem uero hora, ut asseritur, qua sanctus uir rudesindus
obiit episcopus beata senorina, cuius superius mentionem
fecimus, dum completorii officium pariter perageret cum
suis monialibus audiuit psallencium uoces in celo, et di¬
centium te deum laudamus. At illa eis 18 curauit interro¬
gare, si earum aures uoces ille percuterent. Quo 19 dixe¬
runt : Minime. At ipsa quadam puella ad se adeita ora¬
tione premissa interrogat 20 si aliquid audiret. At illa:
Audio uoces quasi in celo, sed quid sit prorsus ignoro.
Que respondens ait ad omnes: Scitote dominum nostrum
rudesihdum episcopum migrasse a seculo, et nunc angeli
cum hymnis et laudibus deferunt in excelsum. Que cel¬
lam nouam miserunt et ita die et hora sanctum uirum
obisse inuenerunt, sicut eis dixerat beata christi ancilla.
Sepultus uero est honorifice prope ecclesiam sancti petri in
lapideo sarcofago, ubi poscentibus preslanlur beneficia dei
ad honorem et laudem nominis sui. Qui cum patre et spiritu
sancto uiuit et regnat per infinita secula seculorum amen.

Tempus uite et series beati rudesindi episcopi, sic breui-
ter distinguitur. Nam cum era nungenos quadragenos et qui¬
nos annos protraheret idem sanctus uir vi. kalendas decem¬
bris die v.* feria natiuitatis exordium sumpsit. Porro xm.®
kalendas maii mi.* post pascha feria era nungenos sexage¬
nos et ternos annos ducente gradum episcopalem suscepit.
Hinc era nungenos r.xx.* et ternos annos trahente eellc no-
ue monasterium hedificare cepit, ubi postea die kalenda¬
rum marcii, v.*, scilicet, feria, hora completa, era mille¬
nos denos et quinos annos fundente ad christum migrauit,
a quo decenti hora ut apparet quietis denarium decenter
impetrauit iuxta illud euuangelii: Cum sero autem factum
esset dicit 21 dominus uinee procuratori suo: Voca ope¬
rarios, et redde illis mcrccdem. Unde quia iste uir bea¬
tissimus a prima hora diei hoc est a i.* etate in domini
uineam digne laborauit. Post finem 22 diei digna premia
secundum iamdictum prcceptum domini non inconuenien-
ter accipere meruit. Cuius semper auxilium nos comite¬
tur per eum qui uiuit et regnat cum deo patre in unita¬
te spiritus sancti deus per 23 secula seculorum Amen.

1J Ad. Sanet. Mendum hic est ex Actis Hispanicis corrigen¬
dum: ubi legitur: setenta anos despues de su nascimento. Se¬
ptuagesimo anno abejus nativitate, nulla facta mentione profes¬
sionis facta in monasterio Cordubensi: gum verba male inlrusa
sunt, aut certe alius annus praeponendus. Natus autem est anno
907.

16 Act. Sanet. /Ii numeri videntur turbati, cum pro decem in

alio MS. Latino et Hispanico legantur triginta duo.

17 Act. Sanet, viginti vero

18 Ibid. et Pori. 363. eas

19 Ibid. Que

'° Port. 363. interrogabat

21 Ibid. dicitque

12 Ibid. Post prime

25 Ibid. per omnia

Digitized by

S. RUDESINDI YITA ET MIRACULA.

39

Incipit capitulatio in libro i.°
uirtutum Sancti Rudesindi
episcopi et confessoris.

Quomodo petrus gundisalui crepuit medius.

Qualiter munio uelasci effectus est mutus , et postea de¬
functus.

De muliere illuminata, et filio a demone liberato.

De ferreis circulis fractis.

De muliere illuminata.

De serpente eieclo a muliere.

De serpente eiecto a puero.

De naui uenienle ad uiatores.

De muliere a demone uexala et postea liberata.

De homine a uinculis liberato.

Incipit liber i. u * miraculorum
Sancti Rudesindi episcopi et
confessoris, qui a deo per
ipsum post eius obitum sunt
facta, et a magistro Stefano
cellenoue monacho edita, et
ab eo 1 ab his qui uidere co¬
gnita. 2

1. In tempore namque regis adefonsi, filii regis fernan-
di, sicut a reuerendis celle noue fratribus didici, infans
ieluira, ipsius regis germana, in hac morabatur prouin-
cia. Que abbatem pelagium bone memorie, qui modo pro¬
pe ecclesiam sancti michaelis quiescit, multis modis affli¬
xit, et hereditatem monasterii seuissima donatione oppres¬
sit. Abbas uero coactus cum paucis eius tirannidem fu¬
giens in insulas de corugio, ut saltem ibi deo quiete ser-
uiret, profectus est. Interea infans ieluira petrum gundisal¬
ui apostatam, et secularem ducentem uitam, huic preposuit
monasterio. Decreuit ergo supradictus petrus monachos a
claustro expellere, et intra cellas que ante ecclesiam sancti
michaelis sunt includere, et iam dicta ieluira, cum militibus
et matronis seu cum omnibus aliis, in claustro et in refecto¬
rio siue in fratrum dormitorio permanere. Quod firmum
et ut in sequenti die fieret sanccilum, postquam comper¬
tum est monachis, et eis ad cenam a solita portione ab
eo aliquid subtraheretur, eadem hora cum lacrimis et sin¬
gultibus ante sepulcrum sancti rudesindi se prosternunt
nudis genibus. Quorum unus tam 3 decrepitus, erecto ba¬
culo quo sustentabatur, percutiens monumentum , magno
eiulato sic conqueritur: Cur nos, rudesinde, hic congre¬
gasti ? Cur nos sub specie religionis, quam nunc in te fal¬
sam fuisse comprehendimus, decppisti ? Cur nos auulsos
a propriis sedibus, ubi ut licebat uiuebamus, ad seruien-
dum non deo ut predicabas, sed tirannis prebuisti ? Si
sanctus es, libera nos. Cumque orationem fratres cora-
plessent, ipso die sero post cenam iam dictus petrus in
thoro quiescens, magno sonitu crepuit medius, et statim
obiit peregrinus. Ad cuius interitum memorata ieluira sur-
rexit, et concito gressu absque ulla iumenti subleuatione,
pre nimio sancti antistitis rudesindi pauore, uillam nouam
deuenit. Que per se abbatem pelagium expetit, et ad mo¬
nasterium honorifice reintegratis omnibus transducit.

2. Vt asserunt, et sancti uiri qui presentes fuere mihi

1 Pori. 365. et

* Aci. Sanet. Rubrica: LIBER II. Capitulatio Virtutum, seu
Miraculorum Rudesindi Episcopi, qu® a Deo per ipsum post
ejus obitum sunt facta. CAPUT I. Oppugnatores monasterii pu¬
niti. Farta miracula.

3 Pori. 365. iam

4 Act. Sanet, desunt.

referunt 4 , quemdam militem regis, qui munio uelasci uo-
cabatur, infirmum in hoc monasterio comes dimiserat rey-
mundus. Hunc autem in cenobio honorifice tractabant, et
que necessaria erant, ei administrabant. Sed cum quo¬
dam die ille superflua quereret, et a cellarario que que-
rebat, quia minus 5 erant non impetraret 6 , et eum ma¬
le et inhoneste tractaret, ante promptuarium in impetu fu¬
roris consedit, et cuidam elhiopo ut portas frangeret im-
perauit, et que uellet, inhoneste multato monacho, si con¬
tradiceret, inde traheret. Quod postquam compertum est
monachis, tam illi quam cellararius ad sepulcrum san¬
ctissimi uiri rudesindi concurrunt, et ut domum suam)
quam ipse pauperibus dederat, non militibus, una ut de¬
fendat, multis cum lacrimis postulant. Eadem uero hora
effectus est mutus, et in sequenti die defunctus.

3. Quodam itaque tempore in partibus camporum que-
dam femina amisit lumen oculorum. Que dum ceca per
multa tempora maneret, et multorum sanctorum limina
lacrimis perfunderet, in somnis est amonita ut sancti ru¬
desindi festinaret adire sepulcrum. Ipsa uero auditum no¬
men, quia nunquam alias audiuerat, multos percunclan-
do, et paulatim de patria in patriam incedendo, demum
partes inlrauit limie. Cum autem incolas eiusdem patrie
percunctaretur, ab eis ut collam nouam peteret amonetur.
Ingressa itaque cellam nouam, ante sancti uiri monumen¬
tum peregit uigiliam. Mane itaque lucescente, ipsa, que
ceca fuerat, iubar solis cepit uidere. Recepto igitur lu¬
mine, in propria reuertilur, et post annum cum puero a
demone uexalo ipsa siquidem ut ante ceca, quia uigiliam
sancti rudesindi ceu uouerat non obseruauit, ante sepul¬
crum sancti ubi reperitur. Peractis itaque uigiliis ipsa itu¬
rum 1 illuminatur, et puer a demone liberatur.

4. Item in temporibus abbatis petri quendam cecum
mulli qui adhuc supersunt sanciam uitam ducentum uide-
runt. Qui ut strictiorem uitam * duceret, et peccata sua
ieiunio et oratione, nec non et carnis maceratione, diu¬
tius fleret, ferreis circulis 8 accintus est. Cum autem car¬
ne supercrescente armille ferree, quibus brachia circumda¬
bantur, iam penitus cooperirentur; et circulus, quo uen-
ter cingebatur, ob ulcera ex fractione carnis tumencia, non
uideretur, magno et intolerabili dolore afficiebatur. Quip¬
pe cum nec medicina foueri, nec alicuius instrumenti po¬
terat auxilio consolari. Visis itaque, nam prope monaste¬
rium morabatur et monachis ut poterat famulabatur, que
per sanctum uirum fiebant, miraculis; ante illius tumbam
nocte tota excubans, aurora superueniente iacuit semiui-
uus. Sole uero iam oriente, ligamina ferrea fracta sunt,
sancti rudesindi medicina superueniente, et ipse sanus fa¬
ctus coram sepulcro deum laudans a monachis eslinuentus.

5. Postea uero cum supradictus cecus ligaminibus fer¬
reis per sanctum rudesindum solutus, solitariam uitam in
monte, qui sandim dicitur, duceret, uxor eius ceca effe¬
cta est. Hec autem dum cotidie ante sarcofagum sanctissi¬
mi uiri preces funderet, officia quoque diei ac noctis dili¬
genter audiret, die appropinquante manus ante basilicam *
solito more cepit abluere. Cum uero proprias manus ui-
deret, timens ne malignus spiritus eam illuderet, domum
reuersa est. Sed cum ex consuetudine ad ecclesiam no¬
cte ueniret, et orationem ex more deo cum lacrimis fun¬
deret, arcessito sacristario se uidere confessa est. Ipse au¬
tem inquiens: uade et deo gratias redde. Jam ad secundam
horam sole ascendente, nono anno sue cecitatis, per bea¬
tum rudesindum illuminata, cunctis prebuit miraculum.

6. Eodem fere tempore cum quedam mulier iuxta pa¬
rietem dormiret, peccatis exigentibus, a serpente inuasa
est. Que, dum valido dolore torqueretur, et uicinarum
ecclesiarum ante limina 'prosterneretur, ante sepulcrum
tandem sancti episcopi presentatur. Itaque monachorum
adiuta precibus, et sanctissimi rudesindi- coruscantibus uir-

5 Act. Sanet, nimis

6 Port. 365. impetrauit

1 Act. Sanet, iterum

* Hic desinit fragmentum de vita et miraculis sancti Rudesin¬
di, in codice 365 Portucalcnsis Bibliothecae descriptum.

8 Act. Sanet. In alio codice: Flexis circulis.

* Act. Sanet. Ibidem: ante fontem Basilicae.

Digitized by

Google

10

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

tutibus, serpens ore ipsius proicitur, ut cum fugeret ad-
stantibus, qui paulo ante uobis me audiente recilauerunl,
tenetur et interficitur.

7. Item alio tempore quidam puer, qui circa hoc mo¬
nasterium , erat enim famulus, morabatur, cum peccora
custodiret, fuste proiecto, ut fit post peceudes, cecidit in¬
ter uepres. Qui dum incaute nil suspicans, ut stipitem ac¬
ciperet , se indinasset, forte serpens non magnus per os
eius saliens in uentrem descendit. Eius itaque parentes
hoc postquam uidcrunt, ante tumbam sancti rudesindi
cum presenlauerunt, et ut proprium famulum liberaret,
cum conuenlu monachorum eum rogauerunt. Expulso ita¬
que, et per os eiccto colubro, puer sanus redditur.

8. 1 Accidit quodam tempore, sicut ueridicis coram
uobis recitantibus, qui se illos, quibus hoc euenerat mi¬
raculum, uidisse aiebant , didici, ut propositum iter in¬
grederentur duo uiri. Qui post solis occasum, nocte im¬
minente ad litus cadaui ucnissent, et naucm trans flumi¬
nis alueum conspexissent, et domum uel aliquid huius-
modi ad hospitandum abilc nusquam uidissent, interius
dolore commoti, exterius uero timore perterriti, super
amnis hora sederunt. Cum uero inter se quid agerent diu
uoluerent, accidit ut a miraculis sancti rudesindi sermo¬
nem caperent. Cum autem miracula que per ipsum deus
fuerat operatus multa narrassent, una uoce clamauerunl:
Sancte rudesinde, si uera sunt que de te soliti sumus au¬
dire , nobis succurre, et ut sani transmeemus curam de
nobis habe. Quod postquam dixerunt, quod mirum est di¬
ctu , lembum uenienlem uiderunl, et cum portum, deo
remige, teneret, ipsi festinanter inlrauerunt, et sic san¬
cto rudesindo nauta, sani et incolumes transmeauerunt.

• 9. Mulierem ab immundo spiritu uexatam, et per lon¬

gi temporis spatium cruciatam, mulli qui adhuc super¬
sunt uiderunt. Hanc siquidem malignus spiritus ita furo¬
ris uesania repleuerat, ut nisi calhenis teneretur, in ignem
aut flumina, aut in aliqua precipicia cum mortis pericu¬
lo precipilaretur. Parentes uero eius, cum iam prolixi
temporis afficerentur tedio, quippe qui eam custodiebant
tota die, simul et uigiliis macerabantur nocte, ut eam iam
dimitterent habuerunt pro consilio. Sed rerum omnium
factor, et factorum gubernator, laborantium subleuator,
omnium bonorum recuperator, quod fecerat, noluit dere¬
linquere. Igitur diuina reuclalione premoniti parentes, ca-
thenatam, quam genuerant, ducentes ante sancti ubi * se¬
pulcrum cum in nocte super suam filiam uigilarent, IIu-
iusmodi preces cum lacrimis fuderunt: Sancte rudesinde,
christi confessor, qui lepore non delectaris uerborum, sed
suspiria et gemitus consideras intentionum, uide nostram
afflictionem ; cl ut adtendas .miseram nostri conuersatio-
nem, Sanctissime rudesinde, uel huic nostre misere fi-
lic finem uite impone, uel ab hoc nequam spiritu, tuo
iuuamine defende. Hac simplici oratione finita, iri terram
cecidit puella, uclut mortua. Tunc spiritus, qui ei domi¬
nabatur, ululans exiuit ab ca: ipsa uero cum parentibus
domum sospes rcuerlilur.

10. Nuper etiam in partibus decie, sicut a monachis
didici, quidam homo iniuste oppressus, in potestate cuius¬
dam militis tenebatur uinculis alligatus. Cum autem eum
tortores iussu domini uehementer affligerent, et ab eo quod
non habebat sub questione querent, intempeste noctis silen¬
tio , sic locutus est: Sancte rudesinde christi confessor,
uide cruciamentum, et corporis passionem, quam iniuste
patior: libera me, paler sanctissime; ego enim iam pro¬
posueram presentiam tue sepullure uisitare. Hcc postquam
dixit, somno grauatus aliquantulum dormire cepit, atque
in ipso somno sanctum rudesindum sic loquenlem meruit
audire: Surge homo, surge; nil timeas, sed securus in¬
cede ; uerumlamcn quod uouisti, operibus comple. A so¬
mno igitur expergefactus, sancto rudesindo manum eius
tenente, inter uigiles tutus exiuit. Non post multum uero

1 Aci. Sanet. Rubrica: CAPUT II. Alia similia miracula,
adhuc anle adventum scriptoris patrata.

* Act. Sanet, viri

* In margine codicis, scripta litteris minutissimis eiusdem ma¬
niis , sede pene obliterata, heee invenitur rubrica: Incipit liber

ii."* de uirlutibus sancti Rudesindi episcopi ab ordonio qui ipsius

temporis ad sepulcrum sancti rudesindi ueniens cum ce¬
reis et oblationibus hec, ut ei euenerant, ordine narrauit.

Incipit capitulario in libro ii.°
uirtutum Sancti Rudesindi
episcopi.

Quomodo munio fulgur pessime obiit.

De milite quodam a demone uexato, iterumque sanato.

De rustico perdito lumine, et postea recuperato.

De muliere a rabie uexala, et iterum sanata.

Quomodo prius litteras aborrui, et postea adquieui.

De infirmo celle noue famulo, iterumque sanato.

De cuiusdam abbatis furata uesle, et postea inuenta.

De puero a demone uexato, et iterum sanato.

De duabus sororibus ab uno demone nexatis, et postea

sanatis.

De celle noxie monasterio a rege portugalensi leso, ite¬
rumque recuperato.

Incipit liber n. us de uirtutibus
beati Rudesindi episcopi *.

11. Factum est autem , ut quadam die, sicut ab his,
qui in tempore pelri abbatis uidere, didici, quidam mi¬
les nomine Munio fulgur, boum cellenoue greges temere #
inuaderel, atque sub sua ditione transmearet. Quod post¬
quam monachis non ignotum est omnibus, ante sancti ru¬
desindi tumbam flexis poplitibus huius rei defensorem at¬
que ultorem obnixius tam singultibus implorant quam pre¬
cibus. Cumque eadem die eidem una ex his ad edendum
prepararetur, posita mensa de ea ab ipso gustaretur, ua-
lido languore dei ultione corripitur. Qui prope se infeli¬
cem considerans, aut suis ab intimo corde deplorans:
Cunctis reintegratis bubulis, domino meo rudesindo epis¬
copo munus ex meis facultatibus quam totius deferte,
quoniam quidem eiusdem ira coartor ualidissime. Quam-
uis autem secundum quod dixerat adimpleretur, tamen
eadem ebdomada illius corpus in ipso cenobio sepulture
impenditur.

12. Sub eodem iam dicti abbatis tempore miraculum
gestum est aliud mirabile, quod ad quodam uenerabili
monacho me recognosco agnouisse, qui se a beato, qui
uiderat, memorabat audisse: fatebatur enim quod qua¬
dam dominice natiuitatis sollempnitate orraca regina cum
non minima militum multitudine cellam nouam deuenisse,
quatenus tante sollemnitatis offilia debita ueneralione in ta¬
li loco plenius posset auscultare, et ob hoc a deo maio¬
rem anime subleuationem impetrare. Inter hec autem cum
a monachis nocturnale officium digne celebraretur, conti¬
git ut pro necessariis, qui ad tantum diem pertinere nos¬
cuntur, thesauri domus asacrisla peteretur *. Cumque in
ipsius ascensu itineris, quidam miles eiusdem regine con¬
sederent 4 cum aliis, illius horam clamidis, casu acciden¬
te, pedibus conculcauit. Moxque aduersus dei seruum ma¬
ximo furore infremuit, ac contumeliosis uerbis male tra-
clauit. Qui protinus, dei iudilio, inuasus ab inimico, in
ima 5 pauimenli ab excelso inter officia celebrantes proi¬
citur , et huc illueque pessima uexatione a cunctis agita¬
ri conspicitur. Itaque quomodo uel quare id actum fue¬
rat, perterritis omnibus, diuulgaretur, summa reuerentia
dei potentiam pertimescere uidebanlur. Ad ultimum au¬
tem illum aliquanti ex monachis una cum populorum tur¬
ba, ad sancti rudesindi tumulum in ulnis deferunt; et ut
ei auxiliari dignaretur, suis precibus exposcunt. A quo
slalim gloriose a demone liberatur; et id in quo delique-

cpiscopi uitam conscripsit post Magistri Stephani descriptionem
editus.

3 Act. Sanet, peterentur

4 Ibid. consederet

5 Ibid. imo

Digitized by v^ooQie

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

41

rat, satisfaciendo emendauit, et monasterio de proprio
.censu grata munera, deo omnes dicentes gratias, pro res¬
tituta incolumitate donauit.

13. Alio namque tempore, sicuti a quodam honesto lai-
co uiro cognoui, qui se uidisse asserebat, quidam rusti¬
cus ex superioribus camporum partibus lumine oculorum
caruerat, pro quo per sanctorum oracula cum oblationi¬
bus peragrat, eo quod diu non nulla medicis erogauerat,
et nichil utilitatis impetraucrat. Qui cum septem annis ce-
cus uideretur permanere, in somnis demum amonetur,
quod luminis apicem nullatenus ab alio, nisi per sanctum
rudesindum nosset impetrare. A somno igitur expergefa¬
ctus , de tanto uiro eo quod nusquam audierat, pre ad¬
miratione cepit pauere, et sollicite complures interrogare;
cuius tamen sanctitatis sciebat apud deum nimis ualere.
Cui demum a quibusdam dicitur: Scias plane hunc bea¬
tissimum uirum nequaquam in istis partibus, sed in limie
finibus apud cellam nouam quiescere, qui etiam late co¬
ruscat uirtutibus. Quo audito, iter subito contra occiden¬
talem plagam arripit ‘, quousque cellam nouam deuenit.
Qui oculorum lumen ad sacri sepulcri tactum perfecte con¬
sequitur , et ad proprium solum incolumis deum laudans
reuerlitur.

14. Item alio tempore a ualida rabie quedam mulier
uexabatur; que tam ipsa quam eius ubi * monasterio ser-
uitutis causa pariter subiciebanlur, sicut a supradicto lai-
co agnoui, qui se uidisse confitebatur. Cumque ei nulla
medicina auxiliaretur, qua uidelicet ab imminenti morte
liberaretur, funibus tamen alligatur, quibus a suo uiro
ad sancti rudesindi sarcophagum perduceretur. Quod cum
factum fuisset, cl de petra sancti tumuli rasa ab ipsa po¬
taretur, ita pristine sanitati reddita est, ac si malum num-
quam sensisset.

15. * Occultandum etiam illud non est necesse, quod
cum in primo tenere elatis flore litterarum studiis a pa¬
rentibus traderer; pre tanti studii sudore, seu uirgarum,
sicut solet fieri in pueris, percussione eis abrenunciarem,
insuper locis siluarum occultis, ob hec sepius occultarem.
Inter hec autem cum nullatenus adquicscerem, quamuis
uinculis alligatus, diuino nutu magister meus sancti ru¬
desindi sepulcrum petit, candelam accendit, flexis geni¬
bus orationem fudit, quatenus si apud iustum iudiccm in
clericatus gradu essem predestinatus, ipse me suo uirtu-
tis ligamine constringere, et ad discendum cor dignaretur
aperire. Quod sicut postea ab eo multocicns audiui, plus
adquieui; et non multo post in eodem cenobio monastice
professionis habitum libenter accepi.

16. Nequaquam igitur et illud silendum est quod me
plane fateor uidisse. Quidam eiusdem cenobii famulus, no¬
mine iohannes, membris omnibus, nescio qua causa in¬
firmitatis, penitus est exemptus. Itaque cum nec uideret,
nec audiret, neque aliquid sentiret, a parentibus, me pre-
senlc, ante sancti rudesindi tumbam deductus est. Qui
lamdiu ibi iacuit, quamdiu corporis incolumitatem rece-
pit.

17. Enimuero quisquis in tribulatione cuiuslibet rei
positus sanctum rudesindum sincero corde flagitauerit, sa¬
tis potest consequi, secundum quod poposcerit; cum ple-
rosque uideamus petisse, et sine mora accepisse. Unde ex
his unum explicare uolo, quod credentibus sufficere cre¬
do. Quidam ergo monachus, qui se sancti claudii legio¬
nis abbatem asserebat, fortuitu cellam nouam deuenit; ibi-
que, quantum licuit, permansit, sicut hi qui supersunt
mihi referunt, et in preteritis tribus annis quia non inte¬
reram factum esse annuunt. Interea cum quemdam mo¬
nachum sibi incognitum in equo suo, nescio qua legatio¬
ne, misisset, fugisse credidit, cum statuto die minime ue-
nisset. Inierim eius ueslimentum a quodam alienigena est
sublatum. Qua de re nimis se ipsum animi uexatione cru¬
ciare cepit, quid tamen ageret, se nescire dixit. Demum
sancti rudesindi sepulcrum appetit, eique ac si cum alte¬
ro loqueretur ait: Sancte rudesinde, quid tibi aut tuis

1 Act. Sanet, arripuit

* Lege uir.

* Act. Sanet. Rubrica: CAPUT III. Miracula tempore Ste-

M.U. Tom. I.

umquam mali feci ? Quare me penes te expoliare uoluis-
ti ? Si sanctus es, redde que abstulisti, cum ea non cus¬
todisti : porro cum quidam noster monachus ab itinere
quo missus fuerat reuerleretur, dei nutu latronem longe
a monasterio reperit, ueslimentum abstulit, eique detulit.
Sicque factum est, ut eo die, quo sanctum rudesindum
inuocauerat, uestem; et in tercio equum incolumem reci¬
peret.

18. Testantur enim monachi, qui presto sunt, quod
in transactis quinque annis quidam puerulus, iohannes no¬
mine , me tunc absente, arripitur a demonc, cuius nunc
formam cerno sepissime. Nam cum diu tali uexatione pa¬
teretur, nequaquam tamen uoluptabatur. A matre itaque
ecclesiam deducitur, et per altaria missam celebrantibus
submittitur. Ad ultimum cum nil salutis consequeretur,
illius genitrix a quibusdam monachis amonetur, quatenus
ab ea ante sancti rudesindi tumbam puer deduceretur.
Quorum precepto confestim obediens coram tumulo pro¬
jecit , talia proloquens: 0 sancte rudesinde, iste quidem
filius meus est, sed seruus tuus est. Amodo illum tibi
trado, atque relinquo , et quicquid placuerit facito. Et
hec dicens cepit abire Mira res. Demon protinus cum ma¬
gno sonitu recessit; puer surrexit, matremque uocauil:
Cuius uocem mater audiens, concito gressu rediens, na¬
tum sanum recipit deo gratias referens.

19. Uti a monasterii.didici preposito, quedam mulier
inuaditur ademonio. Que cum eiusdem patrie esset indi¬
gena, sancti rudesindi pre tanto dolore exposcit beneficia.
Demon siquidem talis erat, ut cum illam uexaret, loque¬
batur quamuis eum nullus interrogaret. Ibique aliquantis¬
per celebratis uigiliis ab inimici salubriter eripitur angus¬
tiis. Factum est autem, ut cum istam relinqueret, ipsius
sororem inuaderet. Ambe itaque fere post dies octo cum
oblationibus cellenouam deueniunt, et quod gestum fuerat
referunt. Deinde ante sancti rudesindi sarcophagum pre-
sentantur ubi protinus per puelle os inimicus talia fatur:
Foras me educite, quoniam quidem pre sancti uiri uirtu-
te nullatenus possum quiescere. Ad quem sepius mona¬
chi : Exi miser, exi infelix, quia deo iuuante, nullo mo¬
do hic permanebis. Demum beati antistitis sepulcrum qui¬
busdam noctibus cum excubarent uigiliis, ad propria pa¬
riter redeunt cum salutis gaudiis.

20. Cunctis liquet quod rex fernandus legionis, natus
adefonsi imperatoris, per omnia constat mirabilis. Qui
cum regni gubernacula, quod sibi impendebat, post geni¬
toris sui obitum pacifice optineret; Sic se omnibus pie ac
iuste exigebat ut fere in nulla parte exorbitaret. Quem
portugalensis rex adefonsus in quibusdam opprimebat; eo
quod quosdam illius milites, qui natu maiores esso uide-
bantur, callide deceperat; eoruraque animos non modico
censu auerterat seu obfuscarat; quatenus tam consilio
quam opere eius uices occulte sustentarent; suumque do¬
minum minime adiuuarent. In hac igitur persecutione non¬
nulle ecclesie pre suarum rerum direptione maximam le-
sionem sunt adepte. Inter quas monasterium cclle noue
prediorum depretione fere ad nichilum redactum est sub
tam iniqua subiugatione. Denique in primis supradictus
rex portugalensis quoddam ipsius cenobii opidum sandi-
num nomine, quod prope fluuium consistitur arnogie, ua-
lido cum exercitu obsedit; quem rudesindus beatissimus
episcopus intolerabili tonitrui celestis coruscatione mirabi¬
liter pepulit. Siquidem anna * iamdicti monasterii opida
comes ipsius regis uelascus, uidelicet sancte crucis et mon¬
tis leporarii, fraude sibi rapuit: insuper illius suasione,
rex prefatus sancti rudesindi uirtutem parui pendit, cum
birretum castrum infra monasterii cautum dolatis lapidi¬
bus firmiter edificauit, eique tradidit, qui etiam cunctam
fere supradiclam cenobii hereditatem militibus ad sibi ser-
uiendum erogauit. His ita gestis, pelagius abbas ficarii,
abbatis sobrinus cum aliquantis monachis cenobium ob
tantam persecutionem deserit, regem fernandum petit, qui
illum honeste tractauit, ac ei samonense monasterium tra-

phani scriptoris facta. S. Rudesindi patrocinium in bello Lusir
lanico.

3 Act. Sanet, altera

11

Digitized by

Google

H

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

didit. Inierim uero cum edificandi causa iam dictum cas¬
trum prepararetur, facta est contentio inter monasterii ho¬
mines ac regis famulos eo quod segetes ad equorum opus
seccarentur. Ad hec autem quidam rusticus garsias no¬
mine regis iussu cum plerisque ad suos uenit defenden¬
dum , magnoque fastu clara uocc se cum beato rudesin-
do dixit pugnaturum. Qui in eadem pugna lancea percus¬
sus , obiit peregrinus, et eodem die monasterio est dela¬
tus , et in sequenti sepullus. Quo igitur signo sancti an¬
tistitis potentia cunctos qui audierant ualde perterruit, sed
ipsius regis sicuti Pharaoni ad maioris cumulum sue da¬
mnationis cor obdurauit, quatenus maris, id est, magni
populi uoluentur fluctibus: aut cum symeone sublcualus,
lapidis frangeretur percussionibus, sicuti postea rei pro-
bauit euentus: preualebat siquidem circumcirca iniquitas,
et multorum refrigescebat caritas; ita ut opprobrii causa,
tam portugalenses quam limienses dicerent: sanctum ru¬
desindum, eo quod de se his non ulcisceretur, more pa¬
gendum apud tudem 1 moras innectere, ad salem defe¬
rendum. Inter hec autem quidam miles, nomine menendus,
uidit per soporem cum candidata turba beatum rudesin-
dum assistentem. Cumque eum , eo quod exaduerso sta¬
ret deprecaretur, ut sibi pulcram illius faciem ostendere di¬
gnaretur, retulit se propter hereditatem, uidclicet ripam
minei, quam a comite prefalo possidebat, aduersus eum
iratum ; et tam de rege, quam de comite cito ulturum.
Quidam dcinoeps rusticus cum perditum bouem in toro-
nii partibus, per montes uideretur querere, beatum su-
pradictum antistitem, ualde conspexit rutilantem cum de¬
albato cuneo honeste incedere. Qui cum unum ex his,
quis esset interrogaret; sanctum rudesindum astruit esse,
qui sua ab hostibus properat eruere. Simililer et quidam
miles, nomine Gundisaluus, uti mihi est protestatus, dum
cum uxore sua quiesceret, expergefacta dixit: se a iam-
dicto beato presule monitam, quod in octauo ipsius diei
portugalensis rex caperetur, et sui cenobii hereditas rein-
tegraretur: quod postea sane ita actum esse comproba¬
tur. Sicque facium est ut ex eo tempore, quo prefatus
rex celle noue monasterium ledere temptauit, semper per
omnia male se habuit. Siquidem opidum nomine citofaclum,
quod male impetrauerat, ipso presente, perdidit, et celes-
ti fulmine omnipotens deus regi fernando tradidit: prete-
rea cum pacensem ciuitatcm obpugnaret, clamque super
cum rex fernandus sarracenorum legatione 2 * cum exerci¬
tu deuenit, illumque nimis sauciatum iusto dei iuditio,
fracto femoris osse, longe ab ipsa ceuilate cepit; ac sub
custodia fere per duos menses retinuit; usquoque uniuer-
sa, tam limie quam toronii opida, quam fraudulenter ar¬
ripuerat ab eo impelrauit. Nam cum idem rex prius ca¬
peretur a quibusdam inibi ut asseritur, sanctus rudesin-
dus conspicitur. Ipse autem rex, quamuis solutus a uin-
culis, tamen usque ad ultimum diem anime sue egressio¬
nis sui corporis permansit inutilis. Post hec autem birre-
ti castellum, quod per biennium ex quo cepit edifleari,
existere peribetur, fernandi regis iussu destruitur; om-
nisque celle noue hereditatis a supradicto abbate ius ple¬
narie recipitur. In quo uidelicet opido, quamdiu perman¬
sit , monasterii signa, uti prius uel postea sunt audita,
nullus audire potuit. Velascum uero comitem, qui tam
peruerse rei auctor extiterat premaximus, non multo post
cuin sibi complicibus deiectum uidimus, ubi caput recli¬
naret minime habentem. Cuius eciam maiorinus *, nomi¬
ne adefonsus bos, qui mulla mala intulerat, diu ante cre¬
puit medius : per omnia benedictus deus, qui superbos
humiliat, et confidentes in se ab omni pressura liberat;
qui cum patre et spiritu sancto uiuit et regnat per omnia
secula seculorum amen.

1 Ad. Sanet, nidum

* Ibid. Posterius JUS. Legione.

1 Ibid. Major domus

4 Ibid. Rubrica: CAPUT IV. S. Rudesindi ope , incarcera-

io et variis agris beneficia praslita.

Era M. a cc. a x/ tam uita beati Ru¬
desindi quam uirtutes ab
ordonio sunt edite.
Incipit capitulatio in libro iii.°

De quodam laico a uinculis absoluto.

De lucensi episcopo a dolore sanato.

De iacobensi canonico ab infirmitate recuperato.

De archidiacono celle noue a peste liberato.

De quodam monacho a febribus sanato.

De altero monacho a febrium langorc recuperato.

De rustico duabus vicibus a dolore liberato.

De puero illuminato.

De quadam matrona a dernone liberata.

De uckiculo veniente cuidam celle noue monacho.

21. 4 Cum enim persecutionis asperitate limia n:in ; s
deuastaretur, et sese incole noctis silentio occulte inuicem
persequerentur; ita ut sua diriperentur, atque ex ulraque
parte aliqui caperentur ; facium est ut monasterium celle-
noue ab auriensium fortitudine in aliquo comprimeretur.
Quamobrem cum ab eiusdem cenobii procuratore inuade-
rcnlur, unus ex eis, iohannes nomine, una cum aliorum
spoliis ab eodem capitur, et intra monasterii septa in uin¬
culis studiosissime concluditur. Qui cum francigena esset,
et tam parentela quam censu, cuius munimine redimi po¬
tuisset, se proculdubio destitutum per omnia agnouisset;
atque per angustia lacrimis ac suspiriis ualde afflixisset,
ad ultimum dei inspiratione ab imo cordis pectore sic san¬
cti rudesindi auxilium implorauit dicens; peto sancte ru-
desinde, quatenus si sanctus es, me perplexum' iniustc
solita uirtute illesum abire permitte 5 . Cumque ad hec ob-
dormisset, ecce sanctus rudesindus apparuit dicens ei:
Vocasti enim me, ecce adsum. Nunc surge et perge se¬
curus ; quia iam ab his uinculis es absolutus. Qui sta-
tim surgens custodes transiit, et ad propria incolumis re¬
diit. Sed non multo post illo rediens sancio uiro gratias
referens, hoc quod retuli, me presente, cunctis disse¬
rens *.

22. Episcopus quoque lucensis, iohannes nomine, bea¬
tum uirum rudesindum uerbis contradicere solebat. Qua¬
dam uero die solito more cum illum assereret, uirtute diui-
na carere, subito a perterrita mala ’, quam supersede¬
bat, in terram cecidit, et eius brachium super quod cor¬
ruit, de loco suo exiit, et fere sine aliquo * diu semiui-
uus iacuit. Qui postea in sensu suo pauiatim rediens, ta¬
cito ore premissa oratione sic sanctum rudesindum inter¬
pellabat, dicens: 0 beate rudesinde, si potes, mihi que-
so acommoda incolumitatem, et me a modo tue sanctita¬
tis habebis laudatorem* Eadem quippe die sospitalem con¬
sequitur, sicuti ab his qui hactenus ab eo hoc audiere me
recolo agnouisse.

23. Silentio non est tegendum, quod nostris tempori¬
bus picrisque manet cognitum. Quidam canonicus iaco-
bensis ecclesie, petras nomine, cum legionis atque portu-
galis regum legatione fungeretur, fortuitu iam infirmus
cellam nouam ingressus est; ubi etiam ita a languore pe¬
rurgetur , ut ulterius conualescere nullatenus putaretur.
A quo tamen monasterii abbas multis exoratur precibus,
quatenus ante sancti rudesindi tumbam presentari mere¬
retur. Qui continuo ad abbatis imperium quorumdam ma¬
nibus sustentatus, ab ecclesie sacrista est coram bono ui¬
ro delatus. Mox que ante illius sepulcrum prosternitur,
et pre tanto dolore brachiis monumentum, uentre simul
adherente, amplectitur; quousque singultu ac prece diuti¬
na, peractis uigiliis, per somni soporem a sancto rudesin-

5 Ad. Sand. permittas

( Ibid. dixit

1 Ibid. mula

* Ibid. aliquo sensu

Digitized by v^ooQie

S. RUDESINDI Y1TA ET MIRACULA.

U

do sanitatem consequitur; uti ab eis qui hec adhuc ab eo
zjdire 1 2 3 didici.

ii. Reticendum penitus non est necessc , quod nuper
arcbidiacono cellcnoue pelagius nomine, cunctis liquet ac¬
cidisse : nam cum quedam in cius naribus infirmitas, que
uulgo spunlia dicitur, nasceretur, pre tante pestis defor¬
mitate tribulabatur, ac se nimis ucrccumdabatur. Ob hoc
siquidem duabus uicibus cellam nouam ucnit; et pestis lo¬
cum, sancti rudesindi sepulcro mulloticns confricando ad-
hesit; ac cum magnis singultibus psalmos recitauit, in
quorum fine taliter infit: 0 beate rudesinde, mihi, que-
so, peccatori miserando subueni, uila mortis periculum,
dona salutis adminiculum. Verum enimuero cum in ipsa
cbdomada se ad officium misse'celebrandum prepararet,.
siculi postea ab eo audiui, ita pestis illa ad tactum aque,
quam abluendi causa per manus faciemque fuderat, radi¬
citus abstrahitur, quatenus pristine sanitati, dei uirlute,
per sanctum rudesindum redderetur.

25. Apud portugalem in monasterio fontis archadie,
quidam monachus, munio nomine, ualde a quaternis ur¬
gebatur febribus. Nam cum per unum annum, nec per
ecclesiarum uisitationem, ncc per medicorum operationem
subleuarelur, demum in somnis a sancto rudesindo amo-
netur, quatenus si in eius honore flexis genibus domini-
calis oratio a cunctis monachis deo funderetur, continuo
sanitati redderetur. Quod ita facium est, sicut a quodam
honesto nostri monasterii agnoui monacho; qui illuc po¬
situs tam ab eodem, quam ab omnibus monachis hec au¬
disse fatebatur.

26. Pelagius quidam cellcnoue monachus, cum adhuc
prius esset in laicali habitu positus, a ualidis tenebatur
febribus. Porro cum diu ab eisdem cruciaretur, quatenus
pre lassitudine de loco in locum nullatenus moueretur, in
equo suo ante sanctum rudesindum presentatur. lbique
per unius noctis spatium excubans, dum omnes quiesce¬
rent, quasi per terram rependo ad beati uiri sepulcrum
accessit, et illius petram cum dentibus radendo deglutiens,
obdormiuit. Facto itaque mane ita sanus redditur, ut si
propriis pedibus remeare uellet, uti a beato audiui, peni¬
tus potuisset.

27. Homo quidam non longe a minei flumine moraba¬
tur, qui uigilia ramorum post meridiem diuinis negligen-
ler officiis derelictis, id propria uinea operabatur. Cum¬
que peracto opere, ad mensam sederet, pulmenti fumus,
quod ante eum positum fuerat, uti ei uisum est, ita peT
illius faciem expanditur, ut eius os oblicum faceret, et
unum oculum tumidum redderet. Ad hoc autem ecclesias
expetit, preces fundit, nil salutis accipit. Sarcophagum
denique sancti rudesindi poposcit; ibique triduum man¬
sit, ac uigilias celebrauit. Quarto uero die cum se sanum
aspicit * beati uiri sepulcrum annuatim uisitaturum spo-
pondit; quod postea negligendo, infirmitatem quam ami¬
serat recepit. Ubi denuo remeauit, et a dolore emunda¬
tus recessit, sicut sacrisla, qui ei in quibusdam admini¬
culum exibuit, modo protestatur.

28. Infantulus quidam, martinus nomine, cum a ma¬
tre sua autrirelur, pre infirmitate caruit oculorum lumi¬
ne. Parentes autem eius propter pignoris sui cecitatem ,
sese animi anxietate cruciabant, quidue facere debent igno¬
rabant. Per sanctorum oracula cum luminaribus incedunt,
medicinas apponunt; nicilque proficiunt. In his igitur
cum nil utilitatis impetrarent, et casso labore deficerent;
ad sancti rudesindi tumulum deueniunt, ac beneficii au¬
xilium suppliciter exposcunt. Celebrata itaque una nocte
uigilia, facto mane cum per iter quo uenerant reuerteren-
tur, puer cepit uidere. Sequenti namque die cum obla¬
tionibus ad sanctum rudesindum recurrunt, et quod fa¬
ctum fuerat, cunctis referunt. Quod si alicui hoc incre¬

dibile fortasse uideatur, ecce puer et pater ac eius mater
adhuc in testimonio habentur.

29. Matrona quedam ex limia indigena nimis impelle¬
batur a demonis potentia. Ob id autem cum oblationibus
nonnulla poscit ecclesiarum limina, instantissime precibus
ac singultibus implorando salutis benefitia. Ad ultimum
cum in his, que flagitabat se frustratam conspicit J , cel¬
lam nouam deuenit, ubi orationem ante sancti rudesindi
tumbam non minimam fudit. Pcractaque totius noctis ui¬
gilia, prece monachos aggregauit; cum quibus exorando
a deo per sanctum rudesindum sospitatem recipit 4 * sicuti
ob eiusdem ecclesie custode, qui ei in quibusdam serui-
cium exibuit, affirmatur.

30. Factum est autem ut quidam ex ccllenoue mona¬
chis, munio nomine, maritimas partes propter pisces fra¬
tribus dclferendas * peteret; ubi abbatem suum pelagium
ficarium casu reperit; cuius comitatui adhesit; quatenus
se securius atque per omnia melius haberet. Cumque ab¬
bas cum aliquantis ex altera maris ripa, qua erat iturus,
a ministris cuiusdam clerici, qui eum honeste in hospi-
cium susceperat, in uehiculo transportaretur; iam dictus
Munio cum quibusdam abbatis famulis fortuitu remanere
uidetur. Naute uero reuersi, et non inuenlo domino sue,
qui tunc propter quoddam negotium longe recesserat, nec
prece nec pretio, eundem monachum cum reliquis trans¬
portare , sicut illorum dominus perceperat, uoluerunt;
sed in altera ponti ora recesserunt, et in uehiculo dormi¬
re ceperunt. Hoc autem cum uidisset monachus pre ani¬
mi angustia coactus, quippe qui in illo loco aliud uehicu-
lum alias reperi uero 6 poterat, ceteris qui cum eo erant
talia narrat: Oportet nos karissimi toto animi conamine
sancti rudesindi auxilium altencius flagitare; quatenus pro
cuius fratrum utilitate tantum ferre laborem non dedignor,
ipse nobis fiat in hac necessitatis hora pius adiutor. Mi¬
ra res. flexis genibus fusisque precibus, ecce uehiculum,
quo naute dormiebant, sine alicujus ducentis manu, ubi
ipse assistebat, accessit. Quod cum aliis simul cum pis¬
cibus ingressus, uti ab eodem cognoui, cum uno tantum
remige est in altera parte transueetus. Per cuncta bene¬
dictus deus, qui tanta meritis sanctissimi rudesindi mira¬
cula operatur. Qui uiuit et regnat cum patre et spiritu
sancto per omnia secula seculorum Amen.

Ordonius uilam rudesindi Condidit istam,

Nec.psit uirlutes quas benedixit,

Hos nam diclauit, per quos bec significauit.

Liber IV. * Miracula 7 super¬
addita ab Ordonio.

** De homine posl diutinam uexationem a demone libe -
rato.

De sanctimoniale gallica ab immundo spiritu uexala ,
per sancti Rudesindi merita liberata.

De puero sanato ab immundo spiritu in festo beati pon¬
tificis Rudesindi.

De alio ceco puero de canderee , qui ad sancti tumulum
lumen a domino impelrauit.

De quodam homine ab osso piscis sanato , et a malitia
et inquietudine quam exigebat monasterio emendato.
De quadam puella qualiter ab apostematis egritudine sil
sanata.

De clerico de lareyroaa , quomodo recuperauit manum ,
quam prius habuerat inutilem et contractam.

De quodam homine michaele nomine qualiter a contra k
edone crurium ac tibiarum sil redditus sanitati .

1 Aci. Sanet, audiere

2 Ibid. aspiceret

3 Ibid. conspiceret

4 Ibid. recepit

* Ibid. defferendos

* Ibid. non

* In Actis Sanctorum Bollandian., a quibus descripsimus , ut

lll. designatus.

3 Ad. Sanet. Ilinc supra probavimus Ordonium nova miracu¬
la adiunxisse. Numeros continuamus , quorum loco reperimus in
apographo capita expressa.

** Rubricae haec a codice 365 Siobliolh. Public. Portucal.
desumptae , ut in prologo diximus.

Digitized by v^ooQie

s. RUDESIND1 VITA ET MIRACULA.

De quodam ab inimicis capio, et in modum crucis chris-
li fortiter alligato, mirabiliter absoluta.

De monacho Sancti Facundi nomine Sanctio priualo lin-
. gue o(filio sibi per sanctum pontificem restituto.

De quadam muliere cecala ex magnitudine infirmitatis
que postea lumen meruit oblinere.

De contracto qui non nisi cuiru aliis manibus uehebatur.

31. Quia ucro longum est scribere omnia, qu® per
seruum suum mirabilia Deus dignatus est operari. Aliqua
tamen de multis huic opusculo dignum duximus inseren¬
da, qu® a pluribus et viris religiosis audivimus: qui se
propriis oculis vidisse fideliter testabantur. Vir ergo qui¬
dam, peccatis exigentibus, diu possesus a d®mone venit
ad monasterium Cell®-nov®, ubi corpus B. Rudesindi in
B. Mari® Dei Genitricis ecclesia requiescit. Qui cum an¬
te ipsam ecclesiam devenisset, et se cito arreptum, a quo
solitus erat, d®inone, cognovisset; accepit cultrum, quem
in vagina tenebat, et pueris circumstantibus dedit, di¬
cens : Custodite hoc et ducite me ad fores ecclesi®, ubi ja¬
cet corpus S. Rudesindi, et obseruate me: quia sine di¬
latione sum a solito d®mone invadendus. Quo dicto , et
pueris fugientibus pr® timore, slatim, quod dictum fue¬
rat, opere adimpletur. Arripitur, in terram prosternitur,
conteritur graviter et vexatur. Quod videntes pueri qui
prius fugerant territi, occurrerunt tam ipsi quam alii. Su¬
pervenientes autem monachi, deferunt illum ad tumulum
beatissimi Rudesindi, ejusdem auxilium attentius implo¬
rantes ; ut eidem dignaretur misero misericorditer misere¬
ri : sicquc tenentes et constringentes illum, ne penitus dis-
ccperetur a d®mone, comminabantur ei modis quibus va¬
lebant, ut exiret, et ab eo discedere debuisset. Cumque sic
diu teneretur, et ab ipsis monachis interrogaretur, quam
obcaussam ipsum hominem ingrederetur; c®pit loqui, et
dicere, audientibus omnibus, .qui adslabant: Pro nulla re
alia hominem sum ingressus, nisi pro voto quod vovit B.
Mari®, ut iret ad domum eius ; et facere non curavit.
Sed et dum egressus fuero ab illo (nam egrediar) nisi sta-
lim iter arripuerit, et votum solvere festinaverit; mox
iterum arripiam, et quasi proprium possidebo. Si autem
votum exolverit, potestatem in eum ulterius non habebo.
Cum vero iterum interrogaretur, qualiter vel qua hora
deberet exire, sic respondit: Cum fuerit tempus Miss®
cclebrand® apprehendite illum per pollicem digitum, et
per nares ipsum fortiter constringentes, tenete: et sic ab
eo recedam, numquam ad illum de celero reuersurus.
Quod factum est. Nam cum ad Missam campan® pulsa¬
ri , et sc monachi coeperunt ad ejus officium pr®parare;
monachi, qui aderant, apprehendentes eum, sicut ipse di¬
xerat, ct collum ejus stola beati Pontificis circumdantes,
cum tempus accessit ab eodem d®mone pr®notatum, cla¬
mans atque discerpens confusus exiit et discessit. Sieque
homo per sancti Pontificis merita liberatus, ad votum bea¬
ta Virgini persolvendum sanus ct incolumis se prepara-
vit; et ita per Dei misericordiam liber cum magno gau¬
dio ad propria remeavit.

32. Quadam inonialis, sicut a quodam religioso dedi-
cimus, a partibus Gallia veniens dicebat: jam longo tem¬
pore a maligno spiritu sc possessam: qua caussa libera¬
tionis propri® multorum Apostolorum et plurimorum San¬
ctorum asserebat se limina visitasse; nunquam tamen se
senserat melius habuisse. Cum autem post multum tem¬
poris spatium esset multipliciter his etiam incommodis et
cruciatibus fatigata; divina miserante gratia audivit, et
divina eam revelatio monuit: ut ad sepulcrum S. Rude¬
sindi Episcopi quantocius deveniret; et ibi per ipsius suf¬
fragia reciperet a Domino sanitatem. Quid plura? Venit
Gallcciam : quaesivit monasterium ; invenit locum : pul¬
savit , ct intravit: ibique per dies aliquot in orationibus
et vigiliis perseverans, salutem, quam diu optaverat, glo¬
riosi Itudesindi meritis impetravit: et sic operante Chri¬
sto incolumis ad propria remeavit.

33. Alio etiam tempore cum turba ad festum S. Ru¬
desindi , quod fieri solet in Kalendis Martii, more solito
convenit; puer quidam in turba foris extra oratorium ab
immundo spiritu graviter invaditur ct torquetur. Nutu ue-

ro divino, cunctis mirantibus, cursu rapido ad ecclesiam
veniens, super beati Pontificis tumulum concito se proie-
cil: et mox dulci pressus*sopore, suaviter obdormivit.
Cumque monachorum conventus, qui tunc foras in pro¬
cessione ad honorem gloriosi Prssulis laudes Deo decan¬
tabat , ad ecclesiam jam rediisset; compatientes eidem
puero, illud Responsorium, Sancte Rudesinde, coeperunt
devote astantes ante sepulcrum unanimiter decantare. Fi¬
nito Responsorio et oratione, Sancti meritis atque suffra¬
giis , ab immundo spiritu, ct a somno laetus et hilaris
exurrexit: sic deinceps liber ab illo in commodo, multos
postea vixit annos.

3i. Alter quidam puer c®cus de terra Canderle, du¬
ctus est ad monasterium Cell®-nov® , subsidium luminis
a Domino per S. Rudesindi merita petiturus. Sed dum a
parentibus et monachis fuisset ad sepulchrum sancti cor¬
poris intra ecclesiam deportatus ; facta oratione pro eo ad
Dominum, quasi dormiens paullulum requieuit. Aliis ve¬
ro eventum rei expectantibus, eidem puero, exteriore ca¬
renti lumine, apparuit quidam Episcopus, ut ipse postea
testabatur, dicens illi: Surge in nomine Domini; et va¬
de cum salute. Ad quam vocem illuminatus, protinus sur-
gens puer, cum circumstantibus glorificavit nomen Domi¬
ni Jcsu Christi qui per Sanctos suos tam magna mirabilia
dignatus est operari. Et ita, ut in illa visione supra pr®-
ceptum fuerat, ad propria reversus est cum salute.

35. Homo quidam , Petrus Nunionis nomine, de Mil-
manda, cum aliquando comederet piscem , qui turta ab
omnibus nominatur; accidit ut os piscis in ejus gutture
versaretur; quod cum diu vi vel aliquo ingenio non pos¬
set extrahi nec deglutiri (quia, pro posse in mullis et pa¬
lam adversabatur monasterio CeIl®-nov®) tandem venit ad
sepulcrum B. Rudesindi, necessitatis angustia coarclatus:
confisus tamen ipsius posse beneficio per Dei gratiam sa¬
nari. Dumque ad idem monasterium venisset, rogavit mo¬
nachos , ut illum introducere dignarentur, ubi erat cor¬
pus jam dicti beatissimi Confessoris. Cui cum pr®scnta-
tus fuisset; dictum est ei ab aliquibus, qui adslabant:
Amice, recordare, quia isti loco fuisti muliotics adversa¬
tus. Quapropter poenitere primum: deinde promitte fide¬
liter , quod de cetero emendaberis: et vere credimus,
quod per B. Rudesindum dabit tibi Dominus sanitatem.
Quibus dictis, culpam cognovit: emendationem promisit,
et cum adstanlibus pro merenda sanitate pariter exoravit.
Cumque in oratione aliquamdiu permaneret, dixerunt ei
quidam : Tussite, si modo potestis. Cumque hoc faceret,
exivit spina, qu® illum graviter affligebat: et ita sanus
effectus a Domino, per beneficium sanctissimi Rudesindi,
rediit in domum propriam, a malitia et inquietudine, quam
prius monasterio exhibebat, de celero emendatus

36. Puella qu®dam habens in facie gravissimum apos¬
tema, venit ad monasterium, Dei pietatem per S. Rude¬
sindi merita implorare: cuius facies ita jam erat inflata,
ut ab inflatione illa oculi clauderentur, et caput ac tota
facies in tanta rotunditate intumuerat, quod accedentes
vix poterant illam pr® horrore nimio intueri. Excreverat
etiam in ipsius faciei parte sub uno oculorum quidam tu¬
mor ad instar parvi pomi, qui videbatur quasi initium to¬
tius inflationis. Qu® puella, cum ad beati Confessoris
Christi tumulum esset ducta; et sancti annulus, qui in
ejus translatione ab ipsius digito receptus fuerat in ipsa tu¬
menti facie poneretur, paullatim cum dolore coepit decres¬
cere tumor ille; et sic est usque ad quintum diem per
Dei gratiam ct Sancti ejus famuli auxilium minoratus;
quod vix posset in ipsa muliercula doloris illius vestigium
inveniri. Pro quo Christo et ejus sanctissimo Pr®suli lau¬
des referens plurimas, ad propria rediit cum salute.

37. Quidam Clericus in Limia a Villa Larcyroa ma¬
num habebat, reflexis in palmam ulrisque digitis, penitus
inutilem et contractam. Qui cum famam miraculorum S.
Rudesindi auribus percepisset; recupcrand® sanitatis fide
concepta , venit ad ejus monasterium et sepulcrum. Sed
cum ad beatum fuisset pr®sentatus , monachi, qui ade¬
rant , sancti Pontificis annulum ct ipsius alias Reliquias
deducentes, in ipsam manum clausam super inflexos et
nimis adstriclos digitos posuerunt; ct facta oratione pro

Digitized by

S. RUDESINDI VITA ET MIRACULA.

43

eo, illum ante Sancti tumulum reliquerunt. Cum autem
ad eum redierunt post aliquod diei spatium, invenerunt
digitos illos mobiles, qui paullo ante in palmam defixi, ut
diximus et aridi tenebantur. Quos cum tentantes tetigis¬
sent ; absque ullo dolore, primo pollicem levaverunt; de¬
inde alii ipsum subsequenles extensi atque directi; annu-
lus cum capsula argentea, in qua est, plane in palma ma¬
nus mirabiliter est inventus. Quo viso miraculo, cuncti,
qui aderant, cum ipso sanato Clerico Deo et Sanctis ejus
pro tanto beneficio dignas gratias retulerunt.

38. Aliud quoque miraculum, quod multis, qui super¬
sunt , est cognitum, non duximus reticendum : ut quam¬
vis indigni et peccatores; per nos tamen ea, qus a cer¬
tis testibus audivimus, cognita et probata Dei mirabilia
praedicentur. Erat igitur homo quidam, nomine Michael,
cuius crura et tibiae a juventute ita erant junctae pedibus
et curvatae, ac si fuissent adinvicem ingenio aliquo ex in¬
dustria glutinatae. Unde per multum tempus sic mansit
inutilis; et ipse pene membris omnibus destitutus, quod
de salute corporis, quasi jam penitus disperaret: sed ins¬
piratione divina, quae nomen sancti sui Confessoris Vole¬
bat apud homines amplius confiteri, intravit cor matris
ejus, ut duceret illum ad monasterium S. Rudesindi. Cum¬
que ductus fuisset, et ad Beati sepulcrum intromissus, fuit
ibi per dies aliquot persistens in orationibus et vigiliis.
Quadam vero die, cum more solito mane ante tumulum
alienis manibus duceretur ibique solo inter columnas mo¬
numenti jactaretur; accidit, ut a Conventu Missae officium
ageretur. Quod cum fieret, miro modo coepit angustiari
nimium, et magnis vocibus acclamare, dicens: Succurri¬
te Fratres, succurrite; quia rodor et crucior, sicut a ca¬
nibus devoratus. Et haec durissimis vocibus inclamando,
coepit surgere et tenere columnas ipsius sepulcri. Et ac¬
currentibus undique Fratribus, viderunt illum stantem pe¬
dibus, et clamantem: et audierunt stridere ossa ejus fir¬
miter : et viderunt currere ab eo sanguinem de juncturis.
Et sic per merita et intercessionem sancti Confessoris et
Cbristi misericordiam extensus est, et redditus sanitati.

CAPUT II.

Alia miracula S. Rudesindi, captivo, muto, ccecce
prceslila. Malevoli puniti.

39. Aliud quoque miraculum, quod a duabus monia-
libus, satis religiosis feminis et honestis apud monasterium
de Tomino veridica relatione didicimus contigisse, huic
opusculo credimus inserendum: quae Domino Fcrnando
tertio Abbati Cells-novs, demum universo conventui,
prout accidit, retulerunt. Igitur in partibus de Toronio
quidam miles de Cerbaria cum hominibus suis cepit quem¬
dam sibi (ut ipse dicebat) hominem inimicum. Quo ca¬
pto, praefatum monasterium hospitandi gratia intraverunt:
et ibi eum macerare et male tractare, coram mohialibus et
coram omnibus, percussionibus et poenis aliis gravare in¬
ceperunt. Quem accipientes, ligatis pedibus et extensis
brachiis in lancea subtus tunicam, ad modum crucifixi,
dure et acerbe in solo projecto, se super brachia ipsius et
super lanceam projecerunt. Videntes autem sanctimonia¬
les omnia, quae fiebant, coram altari, quod ibi constru¬
ctum erat in honorem B. Rudesindi Confessoris, se cum
magnis fletibus et singultibus prosternentes, auxilium di¬
vius misericordis, qui nullum in se confidentem deserit,
devotissime exorabant: ut, intercedente beatissimo Con¬
fessore , miserum illum hominem, mortem mane procul
dubio expectantem , divina clementia liberaret. Quarum
etiam una prs cordis amaritudine pannos, qui erant su¬
per ipsum altare, volens ab eo arripere, sic ajebat: 0 B.
Rudesinde, nisi nobis digneris succurrere, et illum mise¬
rum hominem liberare, altare tuum peditus denudabo.
Quod cum illi homines cognovissent; quidam ex eis spi¬
ritu superbis concitati, impetu furoris et crudelitatis sic
dicebant: Pono in superbiam Deo et S. Rudesindo: quod
hac nocte homo iste non effugiat vel evadat. His dictis,
per beatum Confessorem suum Rudesindum sic hominem
illum Dei misericordia liberavit; quod tunica, qua indu-

M.U. Tom. 1.

tus erat ad modum crucifixi, ut diximus, cum prsdictis
ligaminibus in lancea remanserit. Expergefacti itaque ma¬
ne, non invenientes hominem, confusi de monasterio re¬
cesserunt, dicentes cunctis, qui ibi aderant i Custodite be¬
ne reliquias sanctissimi Rudesindi. Tunc sanctimoniales
cum omnibus, qui aderant et videbant, ubertim prs gau¬
dio flentes, Deo et sanctissimo Pontifici gratias et laudes
multimodas cecinerunt: cui est honor et gloria in secula
seculorum.

40. Nostris quoque temporibus vidimus quemdam mo¬
nachum, Sancium nomine, qui apud monasterium S. Fa¬
cundi longo tempore habitavit. Vir venerabilis, et a pri¬
maevae statis circulo valde religiosus, petita ab Abbate suo
licentia et obtenta, coenobium petiit Cells-novs. Cumque
ibi diutius moraretur et satis sacris moribus prsvaleret;
contigit eum lingue officium amisisse taliter, quod omni
locutione penitus privabatur. Verumlamen cum mutus lon¬
go temporis spatio permansisset, nimis affligebatur prs
tristitia et dolore, volens multoties cum baculo, quo sus¬
tentabatur, percutere monumentum S. Rudesindi: quo
per hoc insinuaret, quod ipse beatus Confessor, si vellet,
sibi redderet sanitatem, Unde factum est, cUm conventus
monachorum in ecclesia Deo gratias reddidissent, a cho¬
ro exire volentes, ad tumbam sancti Pontificis Rudesindi
incipientem quoddam Responsorium invenerunt: quod mox
eo incipiente, omnes pariter cantaverunt, et Deo gratias
egerunt; qui tot beneficia prsstat mundo per beatissimum
Confessorem.

41. Legimus, dicente Salomone; FiliuS sapiens est glo¬
ria patris, Propterea venerabile valde est et mirabiliter glo¬
riosum , in tam sapiente filio, beato scilicet Rudesindo,
Dei Patris sapientiam collaudare, et ejus semper gloriam
exaltare: cujus filii sapientia apparuit manifesta, fcum se-
metipsum templum Deo sapientissime dedicavit, juxta quod
ait Apostolus: Templum Dei vivi, quod estis vos. Cujus
templi sapientia, sanctitate, virtute, miraculis, signis et
prodigiis illustrata, multa languentium membra variis lan¬
guoribus detenta (non sicut unus in piscina Evangelica sal¬
vatur) integre restituit sanitati. De quo unum parvum jux¬
ta magnitudinem aliorum in medium proferamus ad Dei Pa¬
tris gloriam et honorem. In Limis partibus in loco, qui vul¬
go Ginizum nuncupatur, qusdam mulier, prs infirmitatis
magnitudine privata lumine oculorum, longo tempore man¬
sit csca. Cumque multa Sanctorum loca frequentius per-
agrasset, et ecclesiarum limina visilasset, tandem admo¬
nita est a sacrista Cells-novs , qui de terra illa fuerat
oriundus, quatenus sepulcrum S. Rudesindi cum devotio¬
ne et oblationibus visitaret. Quo audito, mulier non dif¬
ferens , sed quantocius complere opere properavit. Qus
veniens Cellam-novam, ab eo sacrista est in ecciesia co¬
ram sancti Confessoris sarcophago prssentata : qus ma¬
nu palpans columnas, quibus S. Rudesindi tumba susten¬
tabatur ; flendo et ejulando, fletibus accingebat. Qus sic
per triduum vigiliis celebratis coepi t aliqiiatulum videre;
velut ille Evangelicus, qui videbat homines tamquam ar¬
bores ambulantes. Vefurn tamen per dies aliquos clare lu¬
mine recepto, incolumis ad propria repedavit.

42 Quia ea, qus nostris temporibus fiunt, magis de¬
lectant , et melius memoris commendantur; ideo de mi¬
raculis B. Rudesindi nonnulla huic operi inserere dignum
duxi. Tempore igitur clars memoris illustrissimi Fernan-
di Regis, genitoris gloriosissimi Principis Regis Alphonsi,
Princeps quidem illustris et potens, nomine Fernandus
Roderici de Castro, cum magna rapina de terra et patri¬
monio beatissimi Rudesindi venit ad monasterium Cells
novs; fractisque januis apothecs, cum cuncta bona mo¬
nasterii violenter surripere cogitaret; ipso cum militibus
suis circa magnum ignem in hospitali dicti monasterii qui¬
escente , monachi omnes congregati ad tumbam convene¬
runt beatissimi Rudesindi: rogantes ut eos et sua, ut pro¬
miserat, defensaret. Quorum quidam amaro animo, ipsum
monumentum panno pretioso, quo opertum fuerat, dete¬
gentes, in hsc verba cum lacrymis proruperunt. 0 Ru¬
desinde Sanctissime, exurge: quare obdormis Domine?
exurge, et ne repellas in finem. Quare faciem tuam aver¬
tis? oblivisceris tribulationem nostram? Exurge Domine:

12

Digitized by v^ooQie

u

VITA SANCTAE SENORINAE.

adjuva nos, et libera nos. Recordare testamenti et pro¬
missionis tum, qua promisisti a malefactoribus non defen¬
sare. Ecce enim jam non sufficit tuam patriam et patri¬
monium dissipare; sed 4tiam hic sub alis tuis non dimit¬
timur Domino deservire. Haec et his similia dum mona¬
chi dicti monasterii dicerent lacrimantes, praedictam fia-
ronem diabolus arripuit; ipsumque in ignem, invitis et
retrahentibus militibus suis, misit. Cumque ipsum spuman¬
tem et strepentem iidem milites ab igne extraherent, dia¬
bolus ex ore ejus loquens, sic dicitur e circumstantibus
adhuc viventibus respondisse: Permittite me comburere
depraedatorem santissimi Rudesindi, Dominus enim me cons¬
tituit ultorem et majorinum ipsius. Terram enim ipsius te¬
mere depraedatas est: et nunc etiam hic irreverenter ve¬
niens in umbra sua monasterium, quod ipse Sanctus cons¬
truxit, ausus est invadere, et bona ipsius atrociter dissi¬

pare. Milites igitur accipientes praedictum Principem, stre¬
pentem, ut supra dicitur, et spumantem, ipsum circa R.
Rudesindi tumbam in ecclesia posuerunt: ibique tota no¬
cte illa jacuit semivivus. Mane autem facto, ipsum ite¬
rum diabolus arripuit. Cumque interrogaretur a circum¬
stantibus , quo pacto ipsum dimitteret, sic respondit: Ni¬
si primum cunctam rapinam restituat, elhomagium faciat
ipse et milites ejus, quod numquam terram et monaste¬
rium istud ingrediatur, ut noceat; ipsum aliquatenus non
dimittam. Milites igitur vocantes Abbatem et monachos
cum Principe praedicto, pro eo fecerunt homagium supra
dictum. Quo facto , sanus et incolumis factus est eadem
hora; restitutisque rapinis integris omnes cum magno ti¬
more a monasterio recesserunt. Per omnia benedictus Do¬
minus, qui beatissimi Confessoris sui sic dignatus est in¬
jurias vindicare. Amen.

VITA SANCTAE SENORINAE.

&

r ancta Senorina de Basto, Sancti Rudesindi propinqua, monacha Benedicti-
na, circa X. saeculi dimidium vixit. Eius vitae narratio, quam nunc edere cura¬
mus, aliquam, nec contemnendam, societatis civilis historiae notitiam exhibet, non
modo ante verum etiam post Portugaliae disiunctionem a Legionensi regno, et ad
vigesimum usque saeculi XII. annum. Regia quondam Academia descriptum ex co¬
dice monasterii Eremitarum calceatorum S. Augustini (vulgo da Gra^a ) collegii
Conimbric ensis, saeculi XVI. labent is, vel XVII. ineuntis apographum typis man¬
davit, sed in lucem prodire non fecit. Rubrica, quae MS. hoc praecedit, ex codice
valde antiquo illud transcriptumfuisse, refert, dum in ecclesia B asterni codex hic, au¬
tographum forte, adhuc extabat. Ex eiusdem narrationis verbis, scriptorem ipsum
saeculo XII. vixisse, constat; viros enim audivit, qui eadem aetate, ac Pelagius
Bracharensis archiepiscopus, fuerant. Tam Sanctae Crucis, anno 1531, quam ec¬
clesiae Sancti Simeonis da Junqueira, anno 1514, editum breviarium lectiones ad
officium huius Sanctae die 22 Aprilis ex hac ipsa vitae narratione manifeste hause¬
runt ; quippe iisdem verbis facta, narrationisque partes, aut periodos, descripserunt.

Aliam, quam hic similiter in lucem prodimus, narrationem Henschenius et Pa-
pebrochius ad Acta Sanctorum, die 22 Aprilis, a Martyrologio Hispano, quod
Tamaius scripserat, deprompserunt. Nihil, quoad res, narratio haec ab exempla¬
ri Conimbric ensi; multum tamen in narrandiforma, concisioneque verborum dif¬
fert. Bollandiani ob notam illam Tamaii in rebus historicis suspicionem, MS. quo
usus fuerat, eum pervertisse arbitrati sunt: non aliter de MS. illo collegii Conim-
bricensis, non tam super narratis rebus, quam narrandi forma, et nos suspicati
sumus: in hoc namque MS. et sermonis genus minus barbarum, quam in caeteris
documentis in Portugalia saeculo XII. latine scriptis, et dicendi inusitatam hoc
temporis aevo miramur formam. Orthographiae formulam, qua olim Academia
in hoc apographo usa fuit, quamvis ab aetatis illius monumentis dissonam, serva¬
re placuit, ut ne in hoc quidem a probata methodo discedere videamur.

VITA beata: SENORINjE virginis

DESUMPTA EX ANTIQUISSIMO EXEMPLARI QUOD IN IPSA
ECCLESIA BASTEXSI OBSERVATUR.

Auribus fidelium, dilectissimi, laudes Domini, et virtu¬
tes ejus narrare volentes, beatissimae virginis Senorince
venerabilis vita nos laetificat, quae in materiam laudis Dei
omnipotentis Domini nostri Jesu Christi plena virtutibus
occurrit. Quam ut digne investigare et propalare possi¬
mus , ipsum Deum , et Dominum nostrum Jesum Chris¬

tum, creatorem, et gubernatorem totius creaturae, humi¬
li prece, et devotione dcprecemur: quatenus ille, a quo
cuncta bona procedunt, in quo oculi omnium sperant, et
eis escam tribuit in opportuno tempore, nobis aperire di¬
gnetur januas misericordiae suae, ut quicquid cordis nos¬
tri meditatio in ejus laudibus inchoaverit, ipse sua virtu¬
te , et gratia nobis adimplere perficiat; ipse quidem do¬
cet hominem scientiam, et replet omne animal benedictio¬
ne ; solius etenim ipsius est dare ignorata scire, et nota,
et intellecta plano sermone exponere. Siquidem haec vir¬
go beata ex nobilibus, et chrislianissimis nata parentibus,

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTAE SENORINAE.

11

sacramentis ecclesiae regenerata, ct confirmata, ut fide
Deo, sic moribus, et vita ab infantia sua omni tempore
placere studuit. Ornavit moribus propositum, et quod Deo
vovit, animam, et corpus immaculata custodivit. Post cu¬
jus ortum, matre ejus defuncta, Auulfus Comes pater vir¬
ginis , recenti morte uxoris tristis et incestus, paruulam
sibi filiam consolandi gratia repraesentari jubet. Quam ut
in nutricis manibus deportatam videt, ut mos dolentium
est, suspirans, et lachrymans Senorinam eam vocavit
ex brevitate corporis diminutivum ei nomen imponens;
qui etiam ei cum lachrymis dixit: Filia, Christo Deo te
oflfero, et ipsi te commendo; ipse enim in conspectu suo
nas tuas dirigat: nutrici quoque ait: Vade, curam illius
habe, et omni diligentia custodi, et fove. Educata deni¬
que a nutrice, uti decebat, in domo paterna ablectari fi¬
liam patri placuit. Quam confestim cuidam religiosae foe-
minae Godince nomine nutriendam dedit. Quae eam bono
animo suscipiens, in loco spiritualis filiae adoptavit, cujus
nomen, quia non ignoratur a religiosis personis, hoc ve¬
rum non dubitatur; quia cum.... perversus perit; et
justorum justus societatem quaerit. Quales etenim quisque
fovet, talis esse praesumitur. Sanctimonialis ergo fcemina,
ut erat sanctae calliditatis, et solertis ingenii praedita, len¬
tavit in auribis virginis seminare, et tractare quanta es¬
set virginitatis gloria, et quam decens et placens hostia
corpus sanctum, et castum, animamque immaculatam Deo
offerre; dicebat enim: Fcecundilas implet mundum; vir¬
ginitas vero paradisum: castitas sibi Angelos associat, con¬
ceptio vero, et partus sibi cum dolore ac labore filios ad¬
jungit: honesta pulchritudo regem Angelorum in spon¬
sum accipit, qui thalamum ei in coelesti regno praeparat:
gloria virginitatis in coelo multos fratres conjungit cum
Christo: cujus arrhae et amor simul atque manum , aut
cor cujusque virginis tangunt, amorem continuo hujus
mundi ita expellunt, ut ejus prorsus nulla subeat memo¬
ria : jam vero sponsus huic similis in toto terrarum orbe
nullus; et quicumque pro ipsius amore in terris angus¬
tias , difficultates, cruciatusque pertulerit, in coelesti do¬
micilio jucundissimis aeternae gloriae epulis perfruetur: hic
sponsus est Angelorum creator; hic coelorum dominus.
Haec assidue ad discipulam magistra; quibus ejus ani¬
mum usque adeo definivit, ut divino amore vehementer
sit incensus, ac inflammatus. Emittebat quippe suspiria
magna, copiam lachrymarum profundebat, et ad Deum
conversa: 0’ altissime, inquit, rerum omnium procrea¬
tor, utinam tibi placeat, Domine, hujus pauperrimae pec¬
catricis cantus in numero et societate famularum tuarum
accipere, ac ipsam mereri, te solum diligere, te timere,
tibi inservire, tibi placere, eaque quaerere, quae ad tuum
honorem, quae ad gloriam, quae ad virtutem, quae ad vo¬
luntatem pertineant: Tu enim scis abscondita cordis: ti¬
bi non cor fictum unquam, sed contritum et humiliatum
placet: dignare obsecro, Domine, preces meas exaudire;
desiderium enim meum tibi patet: prospice servae tuae, et
quicquid de illa facere volueris, misericorditer, Domine,
facito. Haec apud se sancta puella cogitans voluntatem
suam homines celabat: unicum enim desiderium ipsius
erat Domino servire. Miserere, aiebat, Domine, misere¬
re mei, te enim contemplatur anima mea. Huic vitae san¬
ctimoniae studens beata virgo ad aetatem septem annorum
pervenit, quibus completis, cum Deus hujus margaritae
splendorem aliqua labe infici, et contaminari non permitr
teret: factum est ut filius ditissimi Comitis, et a stirpe
Regia oriundi adolescens electus eam in conjugem petie¬
rit, quae etiam verba ipsa audire recusans, imo hujusmo¬
di precibus molestia affecta, ait, Egregie adolescens, ne
me decipias, abi, aliam tui similem quaere, hanc tu prae-
cibus et promissionibus delinito; de caetero tibi confirmo,
non esse temecum, nec domo paterna sortem habiturum.
Quibus auditis adolescens admodum erubescens, atque
iratus ad virginis patrem idipsum defert: accedit ad fi¬
liam pater, et sic ad eam: Quare, inquit, filia, tam no¬
bili adolescenti nubere recusas? Cui beata virgo signum
sanctissimae crucis ostendens, Quid est, inquit, pater mi,
quid est hoc? nonne mihi praestantissimum sponsum, et
dominum elegisti: nonne me Deo Optimo Maximo obtu¬

listi? Haec dicens beata virgo oculos demittit, et Iachry-
malur. Recordatus autem pater promissionis Deo factae
suassione supersedet. At cum ipse nocte illa cubitum dis¬
cessisset , secumque quaesisset, quidnam Deus de puella
fieri vellet, prae anxietate obdormiit. Ecce Angelus Do¬
mini apparet ei: 0' fidelis, inquit, Comes, noli timere,
noli noctes insomnes ducere, ob ea, quae filia tua Deo,
cui eam obtulisti, vovit: Dominus enim ei praeparavit nu¬
ptias , et thalamum in regno coelorum, ubi sempiterna .
gloria perfruetur: nam quod votum tu et filia tua emisis¬
tis, nullo modo revocabitur: non homini enim, sed Deo
promisistis, nec illud privatum, sed ratum , et solemne
habeto: an ignoras illud, quod David divinitus ait? Vo¬
vete, et reddite Deo vestro. Noli ergo a filia fructum mor¬
tis, et tristitiae, sed gaudii, et laetitiae exposcere: ipsa enim
sponsum immortalem quaesivit, ac sibi elegit, fructum igi¬
tur vitae pariet : victum temporalem tu igitur filiae tuae
suppedita, Deus vero spirituadem providebit. Benedic fi¬
liae tuae, quia viam Dei ingredi vult, ut ab ea postea be¬
nedici merearis. Ille enim filius est altissimi imperatoris,
cujus filia et sponsa vocari filia tua merita est. Postero
autem die, cum primum illucesceret, pater filiam conve¬
nit, quem ipsa benigne excipiens (timebat tamen in iram
ejus incurrere, statuerat enim votum servare) ac ample¬
xa, ait: Quare tam cito huc, pater mi ? At ille Angeli¬
co monitu, volo, et benedictione filiae laetus, hilari vultu,
libenlique animo: Ego, inquit, filia mea, huc accedo, ut
quoniam viam Dei ingredi studes, ea, quae libi sunt ne¬
cessaria, praeparem. Quo audito se ad pedes patris pro¬
jicit, dicens: Gratias tibi ago ingentes, Jesu Christe Rex
potentissime , tu enim Domine, qua es misericordia, et
clementia ineffabili, gemitus, et preces ad te clamantium
exaudis. Tum pater e solo eam levans, ac benedicens,
ait: 0’ Domine Jesu Rex eternae gloriae, qui super Apos¬
tolos tuos Spiritum Sanctum emisisti, emitte, obsecro,
gratiam tuam super hanc puellam, ut ipsa toto corde te et
ore confiteatur, te unice diligat, te desideret, te ample¬
ctatur, ac animo lacto, et voluntario usque ad extremum
judicii diem te ita cupiat, ut una cum caetcris virginibus
in coelesti beatitudine te ipsum accipere, ac cum sua prae¬
clara lampade tibi obviam procedere mereatur. Tunc prae¬
sentes omnes dixerunt: amen. His ita actis, pater et fi¬
lia, et omnes qui aderant, ad Ecclesiam se conferunt, et
sancta nutrix, cui virgo erat eurae, posuit super altare
velum, quod moniales gestare solent, et a sancta puella
illico acceptum flexis genibus in signum Virginitatis capi¬
ti suo imposuit, et omnes flentes, ac ipsa cum magna ala¬
critate animi Deum immortalem collaudarunt, qui sapien¬
tiam parvulis, qui fccmineo sexui admodum debili fortitu¬
dinem et animum praestat. Itaque admonitus ab Angelo
pater, excogitabat, quas terras, quae praedia filiae ad vi¬
tam humanam sustentandam relinqueret. Reliquit igitur
tres Ecclesias, ex quibus alimentum exislcret, et ad quas
recreandi animi gratia se conferret: dicebat nanque pa¬
ter , quodsi ipsa interdum ex alia Ecclesia ad aliam ve¬
niret, commodius posset in proposito perstare, idque ad
exitum perducere, quia si semper uno in loco commo¬
raretur , forte taedio, et fastidio affecta ocyus relinqueret
ordinem, et aliquid minus rectum admitteret, ut aliis mu¬
lieribus accidisse aiebat, idque volebat propter mobilem
animum, fragilemque mulierum conditionem: verebatur
enim ne filiae propositum aliquo scandalo macularetur.
Atqui veneranda Godina virgini praeposita, nomine ipsius
Ecclesias accepit, praefecitque eis exactores, qui necessa¬
ria subministrarent, quarum duas sancta virgo locupleta¬
vit, et multis virtutibus ornavit: tertiamvero propter di-
ficultatem itineris, et fluminis concitatissimo cursu laben-
tis, in quo multi periclitabantur, reliquit. Post haec vir¬
go octavum annum complens, habitum ordinis Sancti Be¬
nedicti assumpsit: cum vero ad quinquagesimum et octa¬
vum aetatis annum pervenisset, ex hoc mundo in illam
aeternam fmlicitatem migravit; quae fuerit ejus virtus, qua
perfectione extiterit, qualem vitam degerit, postmodum
dicam. Cum Godina animadverteret, preces, quas ad
Deum pro hujus sanctae virginitate, et fcelici successu fu¬
disset, esse a clementissimo Deo exauditas, pro tanto be-

Digitized by *^.ooQLe

VITA SANCTAE SENORINAE.

18

Reficio gratias agens, Benedictus es, inquit, Domine,
creator coeli et terra;, qui inspicis corda humilium, et eo¬
rum preces exaudis, nec eas revellas: Tu enim, Domi¬
ne , pietatis tua; femina magnis et paruis corporibus tra¬
dis , ut duplicatos ex virginea voluntate fructus capias,
cum tibi, Domine, valde placeat virginitas cum vera hu¬
militate conjuncta. Te ergo obsecro, Domine, providere
dignare huic Virgini tum ab infantia jam tibi oblata;, emit¬
te qusso super illam spiritum sanctum gratia; tua;, cujus
numine, et providentia protegatur, ut cum illa sint dili-
cia; tum, fructumquc ex ipsius charitate, et obedienlia
percipias. Posthmc veneranda Nutrix jam palam discipu¬
lam suam instruit, eamque optima disciplina, et castiga¬
tione erudit, statutis regulm sum informat, sacrosancta
Dei prmcepta docet, exponit libros Divi Ambrosii, et alio¬
rum Sanctorum , et alios Ecclesim, et ad ejus ordinem
pertinentes, ut ipsa facilius Sacram Scripturam intelligc-
re posset, quos ita addidicit Virgo, ut per spatium unius
anni sciverit, et memoria tenuerit (quod erat mirandum)
lectam prmterea, et acute intellectam regulam Divi Bene¬
dicti, cujus Ordinis ipsa erat, memorim mandavit, quod
mirari nemo debet; spiritus enim Domini ubi, et quomo¬
do vult, spirat, et operatur. Dicebat prmterea veneranda
Godina puellm : Filia mea charissima, scito hanc regu¬
lam Divi Benedicti esse matrem nostram, qum licet in prin¬
cipio admodum sil aspera, et angusta, in finem tamen la¬
tissima est, atque jucundissima, et quicumque integre, fi-
deliterque servaverit, dummodo sit obediens, in montem
Domini, et domicilium ascensurum. Ea enim est obedien-
tim virtus, atque bonum, ut coelos transcendat, et hominem
in illam glorim mternm fcelicitatem perducat, quam pri¬
mus parens omnium nostrum Adam, ob inobedientiam di¬
vinum praeceptum violans, amisit, et quicumque fidelis
obedientiam ex animo habuerit, 'decipi a Dccmone non pos¬
se. Quae cum prudens Nutrix doceret, omnia attente Vir¬
go audiens, mirabiliter in corde suo conservabat. Cum
autem puella in virtute proficeret, accidit aliquando, ut
Nutrix orationi vacatura ad Ecclesiam se contulerit: cum¬
que paululum immoraretur, nacla est Senorina cilicium,
quod Nutrix gestare solebat, acceptoque cinxit ad cutem
corpus suum , reliquis vestimentis cooperiens, quod si¬
mul ac induit, cum esset admodum asperum (erat quip¬
pe ex pilis caprinis confectum) nullum sibi ex omnibus
vestimentis unquam, nec suavius, nec jucundius est vi¬
sum, maximeque optabat id omnibus diebus vitae suae ges¬
tare, si esset a magistra relictum, vel aliud simile, si rc-
perire posset, Asl cum ab Ecclesia rediret Nutrix, in li¬
mine ostii offendit puellam solito laetiorem: quam Virgo
complexa, Obsecro, inquit, te, mater charissima, ncquic-
quid hodie a te petiero, recuses, et meo desiderio opitu¬
laris, quod in me incepisti, libenter perficias. Existimans
autem Godina petitionem Virginis fore honestam (sciebat
esse culpa; expertem) Pete, inquit, filia, quicquid volue¬
ris , sum «enim tibi morigeratura: tunc beata sinum dis¬
cooperiens dixit: Dominus me induit clarissimo, et can¬
didissimo vestitu , fasciaque aurea praecinxit, posuitque
manum suam super me, accepit me in sponsam suo anu¬
lo, jugum ejus mite, manus ejus collo meo, onus ejus mi¬
hi leve, suavitas illius in me dulcior meile: obsecro igi¬
tur, charissima mater, ne hanc vestem mihi eripias, ut vide¬
re merear Salvatorem meum Jesum Christum cum in extre¬
mo judicii die venerit. Haec autem considerans Nutrix de¬
mittit oculos, et ait: Confirma hoc Deus quod operatus es
in nobis, tu enim cognovisti figmentum nostrum, adjuua,
Domine, infirmitates nostras. Senorina autem imitari ma¬
gistram exoptans, ac se Deo totam mancipare contendens,
orat, ut per magistram sibi liceat singulis quibusque Mer¬
curii et Veneris diebus, omnibus cibis, excepto pane et
aqua, abstinere. Attendens autem Nutrix ad aetatem puel¬
is, jejuniumque esse impar viribus ipsius, considerans, so¬
lum permisit diebus Veneris jejunare , quem usum fre¬
quentavit Diva ad decimum usque annum. Vits Sancto¬
rum ad instantiam Virginis sermone paterno legebantur,
ex quibus intellexit, quos cruciatus Martyres pro Jesu
Christo subierunt, et quomodo Daemones Christi inimicos
per martyria vicerunt, et magna edens suspiria dicebat:

Ut quid audio cruciatus, victorias martyrum Jesu Chris¬
ti , et quo pacto ipsi Daemones Jesu Christi inimicos per
Martyria superarunt (ingentes agebat Deo gratias) siqui¬
dem eos non imitor? His Senorince diu multumque affe-
ctae dixit Godina : Te sollicitam, et tristem jam diu esse
reor, causam rei ignoro. Cui Virgo: Mater Domina, nul¬
la sane me huius mundi cura tangit, sed cum vitas San¬
ctorum audio, cum animadverto cruciatus, quibus Mar¬
tyres pro Jesu Christi amore sunt affecti, et nihil tale in
me reperiam, valde mihi peccatrici timeo: ignoro nam¬
que quomodo in coetum, ac societatem Sanctorum Marty¬
rum admitti possim. Quod cernens Godina , eam ample¬
ctitur, et confirmare coepit, et ait: Jacta cogitationes tuas
in Deum, et ipse te cogitationibus, et anxietatibus hujus¬
modi liberabit, quia Sancti Martyres non solum propter
sanguinem amore divino effusum regnum coelorum sunt
consecuti, nec ob id solum coeters Divae coronam victo¬
ris merits sunt; sed etiam propter cor contritum, et hu¬
miliatum coelestem beatitudinem obtinuerunt; cor enim
contritum ob peccata, et humiliatum erga Deum, est sa¬
crificium, victima, et oblatio maxime accepta. Nam mul-
ts virgines, confessores, monachi, heremits, qui nun¬
quam sanguinem propter Deum effuderunt, in claustris,
ac sdibus vitam degerunt, attamen ob praeclaras actiones
vita eorum Deo maxime placuit, et in illum felicissimum
beatorum coetum , ac concilium gloriosissime sunt relati.
Tu vero filia, audi consilium meum, nec ob tua facta, et
cogitationes (quamvis honesta) perturberis. Dico autem ti¬
bi multum cum inimico esse pugnandum: tres enim ini¬
micos habet homo, cum quibus dies, noctesque est confli¬
gendum : primus scilicet est mundus, secundus diabolus,
tertius denique propria hominis caro, qus cum sit magis vi¬
cina, ac conjunctior, gravior est. Mundus igitur cum homi¬
ne certat, ei opes, dilicias, thesauros, varios ornatus, cla¬
ras preciosasque vestes ostentans. Diabolus vero in homi¬
nem hanc mentem injicere conatur, ut a Deo vero defi¬
ciens , idolis cultum adhibeat, qus cum surda, et muta
sint, nec sibi, nec aliis prodesse possunt. Tertius autem
inimicus, videlicet caro, hominem allicit ad capienda, co-
medendaque prohibita, et qus sunt anims salutaria relin¬
quenda, ut ait Apostolus: Garo concupiscit adversus spi¬
ritum, spiritus autem adversus carnem. Quamobrem si te
abstineas, tunc caro contrarium concupiscet, exquisitos
videlicet cibos carnium, piscium, et alia, qus appetitum
excitare solent, vina prmterea optima: imo si noctu oratio¬
ni vacatura surgere velis, aliudve tale agere, statim oc¬
currit caro, quasi dicens: Nescis noctes ad hominum quie¬
tem esse a Deo factas, et ad laborandum diem ? siquidem
nox est, quiesce, et dormi. Detur prsterea, ut jam ores
stans, aut genibus flexis, tunc caro tibi sic suggeret: Se¬
de, insana, sede, preces enim Deo ut stando, sic seden¬
do fundes, idcirco sedeas, et quiescas, nec tantum nego¬
tii tibi facessas; si autem evigilare volueris, oculorum a-
ciem amittes, corpus conficies. Et hoc modo caro erit non
serva, ut debet, sed domina; nam a spiritu caro, non a
carne spiritus regi debet. Tunc Senorina ad Nutricem :
Domina, inquit, mater, jam ex nunc serva domins an-
cilletur, ita ut cum stas ad adolesccntiam pervenerit, ca¬
ro non superbia efferatur. Jam vero si carnem meam ci¬
bi, potusque parcitate maceravero, multisque flagellis af¬
fecero, certo scio ancillam domins esse obsecuturam, nec
unquam adversus eam sese elaturam , et deinceps Agar
domins sus, Ismael autem Isaac domino suo obtempera¬
bit. Hinc jam Virgo valde modico, tenuique cibo uteba¬
tur , nam diebus Mercurii, et Veneris solo pane et aqua
reficiebatur, totaque quadragesima, tribus exceptis diebus
hebdomads (quibus tamen parce ac moderate) jejunabat;
carnem suam quotidie tandiu flagellabat, quandiu septem
Psalmi poenitentiales recitari poterant: reliquo vero anni
tempore carnibus et vino abstinebat, quin etiam eo de¬
venit, ut quibusque singulis diebus unica tantum refectio¬
ne aleretur, exceptis dominicis diebus in honorem san-
ctissims Jesu Christi resurrectionis. Hanc Virgo vitam
degebat usque ad statem quindecim annorum (quo tem¬
pore suam quisque mentem, et quem vits statum eligere
malit, ostendit) et tunc beata Virgo cum omnia mundi flu-

Digitized by v^-ooQie

VITA SANCTAE SENORINAE.

49

xa, et caduca, et temporis permutationi subjecta esse pu¬
taret, viam rectam, relicta contraria, elegit, et praeteriti
laboris oblita ad maiorem vitae abstinentiam pro divino
amore aspirare, omneque vitae tempus in Dei obsequio
ponere conatur. Nam cum ipsa sentiret carnem non satis
esse domitam, nec obedientem, sed sibi adhuc cum ea,
tamquam cum fera aliqua indomita, esse pugnandum, si¬
bi ipsi vim infert, lumbos suos fortitudine cingit, brachia
Dei misericordia firmat, et tunc ad Dominum clamans:
Ne , Domine mi, ne me , inquit, superbia, nec manus
peccatoris moveat. Tum ad acerbiorem vitae statum, per
jejunia , orationes aspirare contendens, proposuit se,
dum viveret, non alio cibo usuram, nisi pane exigua
aqua confecto, cinere, et sale admixto, ita ut tertia
pars esset ex farina, tertia ex sale, aliavero tertia ex
cinere, quo cibo semel in die tantum utebatur, domi¬
nicis diebus exceptis. Cumque ejus manus essent admo¬
dum larg», ac propensae ad eleemosynas pauperibus ero¬
gandas , erant non minus parataB ad corpus propter
Deum verberandum. 0’ novum Virginis martyrium! ita
se ipsa verberibus afficiebat, ut corpus , cilicium , et
pavimentum sanguine madefecerit, quem ipsa divino
amore inflammata libenter aspergebat; tanlumque ope¬
re et temporis in oratione ponebat, ut genua ipsius
callum contraxerint; innumeris colaphis, et vulneribus
faciem afficiebat: hoc martyrio in corpus suum assidue
utebatur, quod sic maiorem cruciatum subiit, quam si se¬
mel unico supplicio, neceque esset affectum, quemadmo¬
dum Martyres, quorum alii decollati, alii in flammam con¬
jecti, alii in crucem acti, alii per humum tracti, et dila¬
niati sunt, atque idipsum etiam Virgines perpessae sunt.
Ast cruciatus, quo haec suum corpus afficiebat multo maior
atque acerbior extitit, quod tamen corpus meritum est es¬
se altare, ex quo Deus mulla, optimaque sacrificia acci¬
pit. Ac hoc modo vicit h»c Virgo mundum, et diabolum,
faucesque ejus pede suo conculcavit, ita ut postea nec ca¬
ro , nec daemon unquam eam lentaverit, ac ita spiritum
suum mundavit, ut omne malum , et peccatum radicitus
stirpaverit, in ilioque plantavit vineam rosas ferentem, ex
quibus odor Deo efflaretur suavissimus, sacrificiumque Deo
acceptissimum offerretur, vineamque suam ita mundavit,
ut nulla prorsus herba inutilis appareret. Quod cum ad¬
verteret diabolus, angore nimio conficiebatur, quia non
poterat semen suum vineae Dei mandare, nec id unquam
consequi sperabat. Cum Deus Optimus Maximus huius
Virginis merita mundo patefacere, et hanc praeclaram stel¬
lam, ej usque clarissimos radios hominibus ostendere vel¬
let, ut opida finitima eorumque habitatores honore affici-
rentur, factum est, ut Godina ejus nutrix in febrim in¬
ciderit , ex qua brevi mortua est: ad quam sepeliendam
beata Virgo in Ecclesia Divi Georgii scpulchrum fieri,
juxta quod suum etiam corpus sepeliri jussit; dicebat nam¬
que non esse congruum, ut quae in vita conjunctissimae
essent, in morte distanti sepultura disjungerentur. Quo¬
modo ex hac vita discesserit, dicam , si prius aliqua ex
multis miraculis, quae propter illam adhuc viventem Deus
effecit, perstringam. Nam cum Senorina in terris dege¬
ret , et thalamus jam esset ei in coelo praeparatus, acci-,
dit, ut cum Virgo orationi, et rerum Divinarum contem¬
plationi vacaret, ad eam famula veniret, cui Virgo dixit,
Vade quaesitum claram aquam ad potandum: quam actu¬
tum i fonte allatam, manu sua Virgo benedixit: et con¬
tinuo in vinum est mutata, et cum ad os admoveret, vi¬
num esse intellexit: redarguit famulam existimans se ab
ea illusam esse, et caute vinum servans, eandem ad fon¬
tem remittit, qua abeunte, aliam et mittit, quae primam
insequeretur, diligenterque observaret, quidnam in via a-
geret; quod cum diligenter ab ea esset factum , redeun¬
tes autem e fonte ambae dicunt: Ad fontem perreximus ut
jussisti, et manus lavimus in aqua ex qua portamus. Ad¬
hibens Diva fidem famulae verbis, accepit aquam et ma¬
nu benedicens, signum sanctissimae crucis fecit, tunc aqua
ut antea in vinum mutatur. Tunc denique serva Dei id
esse miraculum, quod Deus per illam effecit, cognoscit,
et sub jurejurando praecepit famulae, ne cui, dum in vita
maneret, id diceret, eique mandavit, ut incolae omnes il-
M.U. Tom. I.

lius loci (erant enim omnes mulieres) convocarentur, qui¬
bus dixit Diva: Bibamus ex hoc vino, quod nobis Deus
ob suam misericordiam dedit; tunc benedixit vinum , et
beberunt affatim. Cum tamen domum redirent, miraban¬
tur quod Diva, praeter consuetudinem, vinum bebisset,
quae in cella remanens egit Deo gratias tantas, quantas
commemorare nequeo: sic tamen agebat: Domine mi Je-
su Christe, haec opera ex tua pietate profecta sunt, quae,
tu Domine, pro salute, et incolumitate servae tuae osten¬
dere voluisti; (u, Domine, aquas, et caetera elementa ex
nihilo fecisti; tu, Domine, aquas a rebus omnibus sepa¬
rasti ; tu, Domine, aquas firmissime super terram collo¬
casti ; tu, Domine, spiritum tuum super aquas emisisti;
tu, Domine, aquas dedisti iis, qui per eas vivunt; tu,
Domine, in aquis quaesisti omnes, qui a te defecerunt;
tu, Domine, ab aquis No6 seruum tuum liberasti; tu, Do¬
mine , per aquas populum Israelis, cum mare transivit,
transire fecisti; tu, Domine, aquis scelera generis huma¬
ni expianda esse voluisti; tu, Domine, in Chana Galilaeae
aquam in vinum, praesentibus discipulis tuis, commutas¬
ti ; tu, Domine, hodie in signum servae tuae aquam fn vi¬
num virtute tua convertisti: tibi igitur soli sit virtus, glo¬
ria, honor, imperium, potestas, et gaudium in saecula sae¬
culorum amen. Cum adhuc in terris degeret Virgo, uo-
luit Deus aliud miraculum per eam servis suis demons¬
trare. Nam verno tempore cum frumentum colligitur;
areaeque componuntur, accesserunt agricolae a Praeposito
Ecclesiae, in qua Virginis corpus postea scpultum est, evo¬
cati ad frumentum ex palea excutiendum, et in horrea de¬
ferendum : delato jam ad aream frumento, domum se quis¬
que eorum confert ad refectionem sumendam , ut violen¬
tius , ac nervosius omnem conatum ad rem adhiberent:
erat tunc ccelum serenum , diesque adeo clarus, ut nul¬
lus undique nubem aliquam conspicari, ac prospicere po¬
tuerit , unde pluviae protenderentur. Refecti vero coloni
continuo duas areas frumenti trivere, in tertiam vero cum
jam nimio labore incumberent, ut diligenter rem expedi¬
rent, die claro existente, ccce tonitrum horrendum inso¬
nuit , quod ingens nimbus statim consequitur. Agricolae
vero aream deserentes domum confestim se contulerunt,
et loquebantur de virtutibus, et miraculis Dei et Sancto¬
rum ejus; inter quos erat sacerdos, qui eidem Ecclesiae
praeerat, et aegre, molesteque ferens pluviam ad Virginem
accessit, et clamans: Non, inquit, vides, Domina, quae
fecit nobis Deus? Quam injuriam nobis intulit? hodie cla¬
rus dies, splendensque existebat, nunc, erepta luce, te¬
nebris, et caligine offunditur: operarii, Domina, relicta
area, fugerunt, triticum copia pluviae amittitur, et siqui¬
dem ita effectum est, pereat totus mundus. Haec sacerdos,
ut insanus, effutiebat. At Virgo, qua erat patientia et fi¬
de in Dominum, sic intulit: Magna, inquit, fili, est Dei
pietas, ac misericordia, idcirco irascitur Deus in scelera¬
tos, ut postea opem et auxilium ferat; minatur, ut postea
sua pietate, et clementia utatur. Surgens vero Virgo ad
limen usque pervenit, ex quo aream prospicere, ac intue¬
ri posset. Quam vero fiduciam in Domino ipsa habuerit,
nemo sciebat. Ast ubi primum ipsa accessit, Dei miseri¬
cordia benigne praesto fuit; omnes namque admirati stu¬
pebant ; claritas quippe solis ab area non discedebat, ita
ut nec in aream, nec circum eam pluvia caderet, et ita
loto die effectum est, donec totum triticum mundatum,
et in horreum delatum fuerit. Dico vobis, amici, tale es¬
se hoc miraculum, ut illud, quod Deus fecit perGedeon,
vel illud, quod per Sanctam Scholasticam Divi Benedicti
sororem, quae ne frater ejus Divus Benedictus ab ea dis¬
cederet, a Deo fusis lachrymis impetravit pluviam; contra
vero id Deus concessit Sanet» Senorbice ; nam rogatu il¬
lius pluviam fudit, precibus vero hujus pluviam infuso
sole cohibuit, et ut cor clerici mite, et sedatum redderet,
Deum exoravit ut clerici triticum servaret. Vos vero ju¬
dicate , quale horum sit preestantius miraculum, an hoc
quod Deus fecit propter Senorinam in acre relinendo plu¬
vias, ne in aream descenderent, anxero illud, imploran¬
te Scholastica, imbres fundendo. Ego vero dico illum,
qui utriusque est sponsus, id ipsum utriusque precibus
fecisse. Cum fama, et pr»dicatio hujus Div» in omnes

13

Digitized by

Google

VITA SANCTAE SENORINAE.

SO

terras finitimas se diffunderet, evenit, ut Episcopus Do¬
minus Rudesindus virtute proditus veniret ad Ecclesiam
Divi Joannis de Vieira visitandam, qui cum familiaribus
suis verba fecit de virtutibus et bonis Dei, et Sanctorum
ejus, praesertim de fama, et existimatione hujus Divae, et
de praedicta pluvia: inter quos erant mercenarii domum
tegentes, quorum unus ob dictam pluviam, quae cecide¬
rat, maledictis Divam et Sanctos Dei caepit insectari, quia
reliqui omnes eam, et Sanctos Dei summis laudibus ex¬
tollebant, quem Daemon statim invasit, nec reliquit, do¬
nec omnes pro «o Deum , et Sanctos ejus supplicarunt,
omnes enim intelligebant illum ob maledicta, quibus Deum
et Sanctos ejus insectabatur, esse damnatum: qui, post¬
quam a Daemone relictus, dixit, et confessus est coram
omnibus, se nefando ore graviter contra Deum et Sanctos
ejus deliquisse, et malum, quo fuerit affectus, jure esse
sibi inflictum, sed tamen quod passus fuerit, fore sibi in
animae salutem. Unde sciendum est, quod huic contigit,
non esse factum, ut supplicium Deus de illo sumeret pro¬
pter scelus commissum, sed ut caeteri a tali in Sanctos
commitendo deterrerentur. Deinde ex hoc Deus demons¬
trare voluit, quanta sit patientia, quanta charitate in San¬
ctos suos. In hac Ecclesia immorata Diva est aliquot dies,
cum vero alimenta deficerent, praeparabat se ad in alam
Ecclesiam iter faciendum, idque advertens Ecclesiae Prae¬
positus, inquit : Domina, nullum relinquis nec panis, nec
vini ad operas vicium ? Et tunc cum noctesceret, clericus
Propositus demum discessit, preces adhibet Virgo Deo,
ut dignaretur operis Ecclesiae prospicere. Mane autem fa¬
cto operae invenerunt ad ostium Ecclesiae sex bonae fari¬
nae sarcinas, quantum portare possent sex cameli, quin
etiam vestigia camelorum reperta sunt, qui vero eos du¬
ceret, aut reduceret, ignoratur. Caelerum mercenarii mi¬
raculum hoc Divae dixerunt, quae gratias Deo agens vocat
Procuratorem Ecclesiae ad servandum panem a Deo mis¬
sum. O’amici, quanta est Dei clementia, quanta ejus mi¬
sericordia 1 a nullo alio id esse factum, nisi 6 Deo, qui
Abraham agnum ad sacrificandum dedit, Eliae panem cum
indigeret, filiis Israel manna in deserto, quis ignorat?
Ipse enim Dominus Sanctae Virgini hunc panem suminis-
travit. Postea Diva commeatus huic Ecclesiae relinquens,
statutum iter fecit. Et ut adhuc Deus manifestaret Virgi¬
nis virtutem familiaribus ejus, evenit, ut cum ipsi iter
facerent, lacum magnum, cui nomen Carrezeda, ranis
refertum offenderint, tunc praecepit Diva clericis, ut so¬
lebant , canere, quod ipsi libenter exequi volentes, pro¬
pter coaxantes ranas non mutuo se audiebant, quod ad¬
vertens Diva, manum tollens: Vermes, inquit, mali, et
infructuosi, ac inutiles, silete, et obstare nolitote Dei ob¬
sequio. Ecce silent ranae, ct lacum deserentes alio petunt.
In hoc miraculo similis fuit Virgo Divi Marlini , qui
mergos a paludibus abire, et alias terras petere jussit,
qui statim Divo obtemperantes, devolarunt. Quod siquis
ratiocinari vellet, ranam et mergum speciem Daemonis re¬
ferre comperiet: uterque inutilis est; mergus enim da-
num infert, rana vero coaxat. Cum fama huius Divae di¬
vulgaretur , ad eam veniebant infirmi, pedibus ac mani¬
bus capti, quos cum manu attingeret, valetudinem recu¬
perabant. Hoc tempore contigit , aut prodictus Rudesin¬
dus Episcopus Dominus, et hujus Divae studiosus, ex hac
vita in illam foelicissimam excesserit, et cum tunc Seno-
rina horis matutinis vacaret, easque cum coeteris monia-
libus compleret, audivit caelitus suavissimas, jucundissi-
masque Angelorum voces, quaerensque quidnam hoc es¬
set, divina revelatione intelligit esse animam hujus Epis¬
copi, quam Angeli Deo offerebant. Tunc Virgo dixit suis
sociis: Audistis ne quidquam ? Minime, illae. Tunc Vir¬
go ex famula vocata quaerit, si quid audierit. Cui famu¬
la, audio, inquit, in coelo voces, quid autem sit, igno¬
ro. Tunc \irgo Dominus noster Episcopus Rudesindus a
morte ad vitam, ex labore ad quietem est translatus, id¬
circo Angeli per aerem ascendunt canentes, et dicentes
Gloria in excelsis Deo, ac maxima laetitia perfusi animam
Episcopi deferunt. Hora autem, in qua id facium est, et
dies notatur, et de facto exquiri jubetur, an Episcopus
in illa hora decesserit, et ita accedisse ac Virgo praedixe¬

rat , denuntiatur: ex quo incredibili laetitia Virgo affici¬
tur, siquidem anima Episcopi Domini sui foelicitatem illam
ineffabilem, ac sempiternam esset consecuta, et quam ma¬
xime potest Virgo Deum orat, ne bonis spiritualibus pri¬
vetur. Affirmo praeterea vobis hanc Divam, quantum in
se erat, conari opera misericordiae, et caritatis exequi;
ipsa enim infirmorum curam habebat; ipsa Doemones ma¬
nuum suarum tactu ab hominibus ejiciebat; diabolos fu¬
gabat ; caecis aspectum restituebat; claudis, ac pedum
vitio afflictis gradiendi facultatem dabat; surdorum pate¬
factis auribus auditum insinuabat: omnibus denique quod-
cumque misericordiae opus implorantibus prostabat. Haec
autem faciens, deficere, et defatigari coepit, nec ut antea
tot labores suscipere poterat, Deumque obnixe obsecrat,
ut sibi concedatur custodia levari, carcere, quo detine¬
tur , eripi: et illa nocte facta est caelitus ad eam vox,
sic: Veni amica mea, et libi coronam meam imponam ,
Dominus enim Deus concupiscit decorem tuum. Ex qui¬
bus verbis et ex obitu Episcopi, a se viso, praesagivit Vir¬
go postmodum se ad Deum Jesum esse excessuram. Sa¬
cerdotes accersiri jussit, animum suum venerandis Eccle¬
siae Sacramentis munivit, sacrosanctum Christi corpus,
cui totam se devovit, accepit. Quibus actis, dies festus
Sancti Georgii Martyris evenit: tunc convocari procepit
clericos finitimos, personas quasque religiosas, et homi¬
nes, et mulieres, quibus illa dixit: Gaudete, et laetami¬
ni propter meum gaudium, et laetitiam, hodie enim ex
morte ad vitam , ex labore ad quietem transferar, quo¬
niam Dominus meus Jesus Christus me ad se vocavit, ut
cum illo vadam. De hoc omnes admirabantur, et Psal¬
mos, et Hymnos cantare non cessabant. Sancta vero ad¬
modum laeta ac firma cubans praesciebat horam, in qua
spiritum ad Deum esset emissura, quem Jesus Christus
accepit, eumque ante Deum Patrem prosentavit, quem
Diva summe laudans, eique eximias gratias agens pro a-
micis suis orat, atque etiam ipsa Virgo virginum Deipa¬
ra et omnes Sancti ct Sanctae regni coelestis cum Sancta
Senorina ineffabili gaudio atque laetitia perfunduntur: et
Sancta Dei Genitrix quotidie Deum rogat, ut ipse flagi-
tiorum superbiam comprimat. Vos vero, amici, hanc Vir¬
ginem , quae jam cum Deo Patre regnans non cessat pro
suis amicis, et studiosis Deum orare, obsecrare debetis,
ut ipsa, qua est bonitate, pro nobis preces Deo adhibeat,
et pro omnibus, qui in illa habent fiduciam, ut et illi,
qui angustiis et angoribus premuntur, subleventur et ab
omnibus animi et corporis periculis eruantur, multisque
bonis cumulentur, et in patriam caelestem ascendere me¬
reantur, in qua ipsa cum Deo et caceris virginibus vivit
in aeternum , amen. Haec beata Virgo cum ad aetatem
quinquaginta et octo annorum pervenisset, ex hac vita
migravit anno Domini millesimo vigesimo. Nunc dicam
miracula aliqua a Diva post mortem facta, ut ab iis, qui
viderunt, accepi, nullo tamen modo omnia, quae Deus
per illam fecit, et facit, enarrare potero. Judaeus quidam
ex Zamora in hanc terram veniens, mercemque venalem
ad collum portans, accessit ad Ecclesiam hujus Divae, pa¬
loque in pariete affixo mercem appendit, et ascendit ad
sepulchrum Santae Senorina !; admonentibus autem omni¬
bus, ut descenderet, nolebat. Ast illa hora Doemon in il¬
lum ita erupit, ut pro mortuo baberelur. Postmodum ve¬
ro loquitur Judaeus, clamans, ait, Magnus est Christia¬
norum Deus, et quam maxima ejus potentia, qui et in
caelis, et in terris regnat! Deinde sic dicebat: Ecce Di¬
va haec humata regnat, et quod vult facit inter vivos, et
mortuos. Postea vero mercem iterum assumens, ut erat
interno caligine offusus, fugit, et omnibus ei obviam fa¬
ctis id, quod sibi evenerat, enarrabat, usque dum Tole¬
tum, ubi habitaverat, reversus est, et morbo affectus, a
diabolo, a quo deceptus erat, vita privatur, et in spur¬
cissimas inferorum tenebras detruditur. Eo tempore Do¬
minus Paius Archiepiscopus Bracharcnsis, ut visitationis
munus obiret, Brachara discedens, venit ad Ecclesiam
hujus Divae ad orandum, et inter alia multa miracula,
quae ei sunt dicta de hac Virgine, audivit etiam, quod
ipsa in sepulchro adhuc sit toto corpore integra, et lan-
quam dormire videatur: qui hoc experiri cupiens congre-

Digitized by v^ooQie

Y1TA SANCTAE SENORINAE.

61

garit plebem, eamque volens exhumare audivit voces cae¬
ci cujusdam a Sancta illuminati, qui clamare coepit: Vi¬
deo , inquit, manus Archiepiscopi, et video Archiepisco-
pum. Ex quo Arcbiepiscopus ipse magna admiratione est
affectus, et qui aderant ex caeco quaesiverunt, quid hoc
esset, et quare clamaret? Quibus ille, Ego, inquit, sem-
per a nativitate fui caecus, et vidi manum, quae oculos
meos tetigit, et Archiepiscopum, et sepulchrura Sanctae Se¬
norinw aspicio. Quod Arcbiepiscopus animadvertens ma¬
ximis laudibus Divam extollit, deinde aperiendi sepul-
chrum voluntatem penitus abjecit, quod Deus clausum
esse vult, nequis sciat quid in illo contineatur. Hoc au¬
tem esse verum ab iis, qui viderunt, accepimus. Erat
quidam nomen Sylvesler habitans in opido Castelli Vima-
ranensis, a Doemone vexatus accessit ad Sanctae Senori¬
nw sepuichrum sperans liberationem consecuturum, tunc
vehementius vexabatur, verum cum ipse oraret, admo¬
vens ad pectus manum, liberatur, nec amplius, ut a vi¬
cinis accepi, vexatus est. Clericus nomine Paius huic Ec¬
clesiae Praepositus, nobis affirmavit ad hujus Divae Eccle¬
siam hominem venisse ex regno Leone oriundum, qui
instar utris tumidus erat, et expletis horis vespertinis ac¬
cendens candelas demisit se ante sepuichrum Divae resu¬
pinum, quia aliter jacere, nec dormire poterat. Et nunc
Ecclesia ita populo erat referta, ut quemvis jam capere
non posset. Dormientibus vero omnibus, tumidus ipse mu¬
lierem vidit candida veste indutam, quae dixit turgido ho-
ni: Dormis, homo? Tum ille, Quomodo, inquit, dor¬
miam tanto dolore afflictus? Cui mulier: In latus dexte¬
ram vertere, et stalim sanus factus eris: Et ipsa sibi fas¬
ciam dare visa est, quam ipse cum tetigit, tanta ex ejus
ventre vociferatio intonuit, ut omnes a somno excitaren¬
tur , quibus ille rei eventum exposuit, et se esse morbo
prorsus relevatum, intercedente Senorina, profitetur. Tunc
omnes in coelum manus tollentes gratias Deo et Sanctae e-
gerunt. Quo tempore idem clericus (ut ab ipso accepi¬
mus) Ecclesiae ipsi esset praepositus, venit quidam ex Za-
mora audi(is miraculis Divae ad hanc Ecclesiam, atque fi¬
lium nativitate claudum in jumento attulit, ita ut ipsius
genua ad pectus essent reducta, cui medici remedia affer¬
re non poterant: cum esset in Ecclesia Divae circiter sex-
decim dies, paterque ipsius cum aliis agricolis se in vi¬
neas Divae operaturus conferret, filium in area reliquit ut
servaret frumentum : idque effecit pater, ut ipse et filius
alimentum sibi ab Ecclesia Divae ministrandum mereren¬
tur. Claudo igitur sic relicto aparuit mulier dicens: Da
mihi, inquit, puer, virgam, quam gestas; ipse autem
porrigere volens se incolumem erexit, et tunc mulier eva¬
nuit. Puer autem exclamavit, et qui operabantur in vinea
accurrerunt, et quid esset interrogarunt: tunc puer om¬
nia, quae sibi contigerant, exposuit: et in Deum et ejus
Sanctam gratiarum actione usi sunt. Tunc pater, et filius
incolumis in patriam discedunt, et qui claudus in jumen¬
to venerat, expeditis pedibus, iter facit pedestre. Praedi¬
ctus clericus affirmavit duos adolescentes ab ortu caecos
ex locis disjunctissimis huc accessisse, quia fama, et au¬
ditione hujus Divae miracula perceperunt, et Olyssiponem
ingressi quaesiverunt, ubinam corpus Sanctae Senorinw es¬
set sepultum ? quibus dictum est, ut ad Archicpiscopatum
firacharensem ad flumen , quod appellatur Basium , se
conferrent, juxta quod corpus Sanctae Senorinw huma¬
tum esset. Qui etiam cum uxoribus venientes ad ipsam
Ecclesiam accesserunt, et clerico nomine Paio omnia,
quae sibi acciderant, nuntiarunt. Cumque sol ad occasum
verteretur, caeteris domum redeuntibus, manserunt caeci
cum nxoribus ante sepuichrum Virginis; cumque uterque
oraret, alter tamen, ut infra videbitur, maiori animi stu¬
dio orabat; nam peracta prima noctis vigilia, et accensis
adhuc ad tumulum Virginis candelis, caecus, qui amicior
Dei erat, audivit tonitruum ita vehemens , ut tota aedes
sibi corruere videretur, excitavitque socium, qui excita¬
tus, Quid est, inquit, hoc ? Tum devotus: Totam do¬
mum hanc candelis accensis plenam video : ac jam ipse
illuminatus praB nimio gaudio, et laetitia gestiens cymba¬
la pulsavit. Tunc omnes clerici, et Ecclesiae mercenarii
excitati viderunt caecum illuminatum, et pro tanto bene¬

ficio Deum et Divam admirantur. At caecus tanti benefi¬
cii memor per multum tempus ex eleemosynis sibi eroga¬
tis candelas, ct oblationes emens, omnia ante sepulturam
Divae offerebat. Tandem salvus et incolumis domum eva¬
sit. Accepimus praeterea ab eodem clerico, et ab aliis mu¬
lierem quandam , cujus venter per duos annos tumidus
erat, ad sepuichrum Divae se gravidam existimantem ac¬
cessisse , et in admirationem rapta, quod tandiu partus
differretur, Virginis opem implorat. Cum ipsa simul cum
marito, et fceminis ejus vicinis ad sepuichrum orationi va¬
carent, eique multas oblationes offerret, ut partui subve¬
niret , peracta supplicatione, sensit in ventre tumultum
magnum fieri (nemo sane sciebat, quid in utero gestaret)
idque vicinis dixit, quae partum instare putantes, eam do¬
mum redire cogunt, quo cum pervenisset, emisit ex al¬
vo ingentem anguem, quo viso omnes vehementer obstu¬
puerunt , qui cum fugere conaretur, interficitur, et qui
aderant Deo et Sanctae gratias retulerunt. Ex opido Vi-
maranensi mater et filia in sacellum Divae se contulerunt:
mater multiplici partu confecta, ne deinceps pariat, ob¬
secrat ; filia vero sterilis fcelum implorat: intercedente
Diva, voti compotes evadunt. Nobilis ac praepotens vir ex
intimis Regis familiaribus, eique a consilio, cum juxta
templum Divae transiret cum exercitu ad hostes, qui ejus
castellum obsiderant, propulsandos, Divae Ecclesiam non
ingressus est: cumque ab Ecclesia non longius abesset,
stetit equus ibi immobilis, ita ut nullis flagellis moveretur.
Ipse nobilis rei causam cognovit, et ad templum Divae se
contulit, et suae temeritatis (quod scilicet templum Divae
non sit ingressus) veniam et auxilium contra hostes im¬
plorat , et meritis ipsius Divae, superatis hostibus, victo¬
riam reportavit. Regnanti Alfonso Hispaniarum Regi nun¬
tiatum est praedictae Senorinw fratrem una cum aliis so¬
ciis opes alienas spoliare paupertate coactum. Quam ob
causam Rex illum in vincula conjiciendum sancivit. Ve¬
rum cum hominis pedibus vincula et catenae admoveren¬
tur , tanquam luteae frangebantur. Id custodibus ad Re¬
gem deferentibus, quaesivit, an ipsi hujus rei causam sci¬
rent? Tum custodes: Domine, audivimus huic viro esse
sororem eximia virtute praeditam, cuius orationibus id fie¬
ri, ne frater in carcere detineatur, suspicamur. Tunc Rex
talem fceminam videre exoptans, illam ex Archiepiscopa-
tu Bracharensi, Toletum honeste et honorifice venire jus¬
sit, quam ad Regem ingressam, sic ipse aloquitur: Cum
te nonnisi e* fama ac virtute tua cognoscam, quicquid
volueris pete, et omnia praestabo. Tum Senorina humili-
me petiit, ut Ecclesia sibi a patre relicta concedatur. Rex
vero admiratus quod plura non petiisset, Ecclesiam con¬
cessit, et fratrem ipsius liberavit, et asylum Divae dona¬
vit cum diplomate ad Ecclesiam perutile. Et Senorina ad
eamdem Ecclesiam honorificentissime reversa est. Haec et
alia mulla fecit miracula, et facit Deus per intercessionem
Sanctae Senorinw, quibus brevitatis causa supersedendum
putavi, ad laudem omnipotentis Dei, qui vivit et regnat
in saecula saeculorum. Arnen.

Digitized by v^ooQie

81

VITA SANCTAE SENORINAE.

ALIA SANCTAE SENORINAE VITA

EX ACTIS SANCTORUM.

1. Senorina ex nobilissimis Sousaram orta natalibus, Hu-
fum Hufes 1 2 Belfajal seu Belfajer, Comitem et Dominum ter¬
ritorii da Vieira et do Basto, inter Minii et Durii flumi¬
na Braccarensis dioecesis, patrem habuit et Soerium Bel¬
fajal avum ; matrem vero Tharasiam , sororem Comitis
Gunsalui Soarii strenui militis, qui regibus Legionis opem
detulit saepe saepius» E vita vero Tharasia discessit, relin¬
quens filiam Senorinam puerulam fere lactentem : hinc Uufi
patris dolorem eteoniugis obitus ct filiae orbitas gravissime
perangebant. At ut tantis Hufus occurreret infortuniis, Go-
dinam Abbatissam in coenobio S. Joannis de Vieira, ordi¬
nis Benedictini, puerulae materteram, feminam et pruden¬
tiae dono illustrem, generisque notabilitate conspicuam, et
quod seriius est, vitae sanctitate sublimem, elegit, ut de
Senorina; educatione tractaret, concurrentibus utriusque
sanguinis coniunctionis vinculis, et sanctissimae Abbatissae
ad huiusmodi educationis pensum suffragantibus officiis,
etiam in externis virginibus. Nec electio Comitis animum
decepit, quia B. Godina, accepta puerula cum eius nu¬
trice , sic assislentiae necessaria ministravit ulrique, ut
post tempus infantiae sacra Virguncula sanctissimae Abba¬
tissae solerliam omnibus inluentibus propalaret. Cum er¬
go iam ad aetatem discretionis pervenit, ita virginem Go¬
dina validis virtutum fulcris, verbo et opere informare
constituit, ut sancti Spiritus templum mereretur haberi,
ideoque ad summum, timore et amore Dei praeviis, per¬
fectionis apicem deuenire curavit. Hinc fere totam hebdo¬
madis partem ieiuniis explebat, cilicio induta tenerae car¬
nis fomitem, nec non disciplinis macerabat, et reliquum
temporis aut in oratione aut in verborum caelestium aus¬
cultatione excursum feliciter transigebat.

2. His sic Senorinae virtutum odoribus per illius regio¬
nis terminos diffusis, in aures ingenui et nobilis adolescentis
eius fama pervenit; qua procaciter inescatus juvenis, om¬
nem ponere operam curavit, ut ad speciosissimae virginis au¬
ditum, eius flagrantis amoris scintilla perveniret, ita ut il¬
lam sibi in matrimonium coniungeret. Quod ut beata Virgo
cognovit, constanti animo, ut a proposito resileret, iuveni
notifleari mandavit. Sed cum sit immedicabilis amor, eo
ipso quod Virginis contemptus significationem audivit, vi
furoris multiplicata prolixius, in pervicacem desperationis
affectum, blandum voluntatis desiderium tenaci apprehen¬
sione convertit. Sed quia frustra aestuantis adolescentuli
solicitudo continuum temporis lapsum perdebat, sibi con¬
sulens, Comitem Hufum, Virginis parentem, adire com¬
pellitur : cui obortis lacrymis, ardentibus affectibus, me-
teoricis precibus et amantis suspiriis, omnia sui amoris
accidentia patefecit; ab eo flagitans ut tiliam summe di¬
lectam sibi in conjugium permittere dignaretur. Comes no¬
bilissimi iuvenis angustiam demirans, et illius dotes ab
origine illustres et a natura praeclaras contuens, illum,
ut tempori pausam daret, benjgne dimisit; promittens se
filiam, ut ad coniugii vinculum properaret, bono auspice
allocuturum. Abstersit strenuus Comes solamine prudenti
lacrymas iuvenis perturbati, qui eius salutem Comiti com¬
mendans, de eius praesentia valde solatus discessit. Tum
Comes in coenobium * conscendens, Senorinam accersiri
iubens, humanis et suavibus verbis, Proceris coniugium
prudenti brevitate proposuit; addens quanta amoris aes¬
tuatione, quanta sanguinis illustratione, eorum proseque¬
retur affectum. Audivit sacra Virgo patris propositum,
cui tali supra aetatem constantia respondit: Ego D. N. Je-

sum Christum Sponsum accepi, quem despicere foedum, cu¬
ius amplexus perturbare nefandum: ideo, io animae spon¬
si dislurbium, alium admittere, iniquum; ita ut nec pa¬
tris instantia, nec iuvenis appetitus, nec mundi opes, nec
vana nobilitas poterit me a Christi Sponsi, amantis, no¬
bilis , et divitis separare coniugio. Tacuit pater, auditis
beatae Virginis verbis, vehementi fervoris spiritu prolatis:
et ut sanctum propositum ad perfectionem perduceret in¬
vitavit ; Virgini promittens, ulterius de illo aut alio ma¬
trimonio exquirendo, se nusquam tractaturum.

3. Hanc Uufi Comitis obsequelam, qua se cum filiae pla¬
cito conformavit, sic Virginis Sponsus gratam accepit,
quod node sequenti resignationem Comitis plaudere sata¬
geret : ideoque illi in somnis Angelum dimisit, qui Numi¬
nis assensum referret, et quod protinus Senorina monas¬
ticam religionem acciperet, imperaret. Tantae inspiratio¬
nis decreto parens, adveniente die Comes monasterium
adivit: et Godinae Abatissae necnon filiae Senorinae Dei
placitum recensens, et oraculum Anglica voce prolatum
propalans, illico sacram virginem Benedictini Ordinis
habitum induere destinavit. Quo facto nimia omnia laeti¬
tia, ad aratrum Senorina manum imponens, sic in perfe¬
ctione concrevit, ut non solum exemplo sed et admira¬
tioni omnibus aliis extiterit sanctimonialibus. Exacte Mar¬
tyrum acta legebat, in quorum studio et in aeternorum pen¬
sitatione cruciatuum diu nocluque percurrebat; tanto la-
crymarura imbre, quod et in martyrii desiderio exardes¬
ceret, et in poenarum aeternarum diffugio totis viribus la¬
boraret. Haec ergo voluntatis ad martyrium anxietas sic
corporis attenuavit compaginem, eo maxime quia clausu¬
rae status propositum prohibebat, ut in melancholicam in¬
cideret aegritudinem. Cuius causam, ut agnovit B. Godi¬
na , illa qua erat praedita sanctitudine prudentiali et so-
lertia monachali, infirmam Virginem visitavit, et haec in¬
ter alia solaminis vice verba profatur: Soror carissima,
nostra haec vita monastica, si in sua accipiatur severita¬
te, quid aliud nisi verum martyrium est ? Nam si Marty¬
rum res gestas perpendis, in nobis prolixius, quam in il¬
lis martyrium inspectabis. Illi temporalem, nos continuum
agonem suscipimus; illorum affectus attracti, nostrorum
proculdubio voluntaria resignatione oblati feliciter. Ergo
si martyrium, filia carissima, explere desideras; in pa-
lestra es, in pulvere praesens agonista subiaces, age dum
et ad satellitum, trium animae inimicorum conflictum, stre¬
nua pugil arma defensionis exerce. Hic cruces et stipites
invenies, quos superes; hic rotas, trochleas et torcula¬
ria, quae vincas; hic equuleos, fidiculas, catastas, quas
deprimas; hic denique alia instrumentorum genera cru¬
ciatuum, quae comprimas, dubio procul reperies. Ergo ut
quid aliud martyrium ambire praesumis? Dei voluntatem
adimple, et omni benedictione frueris. His sacra Virgo
suffulta consiliis, laeta solamine et vallata praesidio, illud
novum agonis piaculum variis poenitentiae exercitiis sedu¬
la quaeritabat; in quorum continuatione sic vitae ter¬
minum explevit, ut aliquando Martyr reputaretur ubi¬
que.

4. His temporibus sanctissima Godina, coenobii Abbatis¬
sa, Senorinae matertera, et cius bonae indolis magistra, tem¬
poralem exuit vitam , et aeternam virtutum sarcina onus¬
ta feliciter adinvenit. In eius locum et merito Senorina,
convenientibus sanctimonialium suffragiis, successit. In
huius officii onore, sic sacra Mater se gessit, ut nec in
minimo apice ab antiquae severitatis pondere deviaret. Fuit
in illa mirabilis gratia miraculorum: nam saepius aquam
in vinum vertebat, tempestates ex areis depellebat, et alia
prodigia suis orationibus perficiebat. Coenobium ex loco
Vieira, ad Bastum transtulit, ubi cum panis Virgines la¬
borarent inopia, interveniente sanctae Abbatissae oratione,
brevi Deus saturavit famelicas. Quid magis ? Cum aliquan¬
do iter perageret Abbatissa iuxta Carrazedum, sociis ali¬
quibus sacra; Congregationis Virginibus, et in loco divi¬
num recitare officium statuisset amoeno, sic a rauco ra¬
narum strepitu eius fuit impedita deuotio, quod in oratio¬
ne nec minimum persistere potuerit. Tunc Senorina gar¬
rulas animalium molestorum voces consopire disponens,
ne in ceterum perstreperent imperavit: quod evenit, nam

1 Yepez et Ludovicus ab Angelis Comitem Adulfum appellant:
Lectiones Breviarii Benedictini Avulsum/ Sousarum familia an
nominetur inMs. Legendario vehementer ambigimus. Act. Sanet.

2 Hinc liqueret non fuisse in domo paterna a Godina instru¬
ctam, uti apud Menardum legitur, si de fide Tamaji hac ita ve-
lut ex antiquo Ms. tradentis, non dubitaremus. Act. Sanet.

Digitized by v^ooQie

j

VITA SANCTAE SENORINAE.

53

ulterias nullum huius generis in termino illo conspeclatur
entoma l .

5. Erat ergo sacrae Virgini carissimus B. Bodesindus, et
propter cognationis vinculum , et ob sanctitudinis piacu¬
lum, quae in causa fuere, ut aliquando beatus vir Seno-
rinae frueretur alloquiis. Evenit autem, ut statuto tempo¬
re Rodesindus monasterium adiret, quatenus sacram Ab¬
batissam visitando consuleret, et ab ea aliquid consulen¬
do edisceret: ad quorum colloquium cum ambo accede¬
rent laetabundi, et de rebus spiritualibus loquerentur ad-
invicem ; duo opifices, qui coenobii tegumenta verrebant,
Sanctorum colloquia in pessimam partem traduxere falla¬
ces. Vix in eorum corde fuit exorta temeritas, quando in
ipsorum corpore daemonum est ingressa caterva, quae mi¬
seros opifices pertorquens, e tecto in peristylium praecipi¬
tes propulsavit, ita ut in parte homines contusi, misera¬
biliter protinus animas eructarent. Quod infortunium Ro¬
desindus et Abbatissa intuentes, utriusque orationibus, et
sancti Abbatis manuum impositione, alter et alter opifex,
cum spectantium admiratione, vitam Deo miserante recepit.

6. Demum transactis aliquot annis, cum Senorina qua¬
dam die cum suis sacris Virginibus in choro Completorii of¬
ficium integra devotione persolveret, concentus dulcissimi
in aeris regione ab omnibus auditi magna cum animorum
fuere laetitia: quos cum non caperet Virginum coetus, ad
Matrem post absolutum Officium convenit, ut de psallen¬
tium melodia causam exquireret ab Abbatissa. Quae illis
de obitu Rodesindi, in coelum ab Angelorum agminibus
translati, rationem felicissimam aperuit. Tunc sacrae Vir¬
gines horam et diem signantes, postmodum veritatis api¬
cem invenerunt. His et aliis Sanctorum operum illustra¬
tionibus ad ultimum vitae limitem sanctissima Virgo per¬
venit. Nam quadam die dum in oratione persisteret, dul¬
cissimam hanc vocem audivit: Veni electa mea, quia concu¬
pivit Rex speciem tuam. Qua audita protinus se ad viam
munivit, et acceptis devote Sacramentis, filiabusque in Dei
amore et timore eruditis ille purus spiritus ad gaudia aeterna

* evmua, insectum Physicus Latinus diceret. Act. Sanet.

placida dormitione transcendit, xxn Aprilis, an. Christi
dcccclxxxii, cum LViit esset annorum. Corpus iuxta SS.
Gervasii et Godinae exuvias in coenobii ecclesia sepultum,
innumera quotidie patrare miracula novimus: ita ut aegri
salutem, obsessi libertatem, debiles manus, claudi pedes,
surdi aures, et caeci oculos reportarent. Quae cum Pela¬
gius Bracarensis Ecclesiae Pontifex auscultasset, curiosi¬
tate permotus, ad tumulum accedere, eiusque sacra pi¬
gnora intueri proponens, coenobium adivit: in cuius prae¬
sentia cum iam iam sarcophagum aperire destinasset, cae¬
cus a nativitate visivae lucis radios Virginis intercessione
recepit. Tunc Praesul a proposito desistens, et miracula
credens, sanciam Virginem in sublimiorem loculum ele¬
vavit, hoc illi gravans in marmore Epitaphium: 4

Hic Senorina iacet Christi sponsa et fide plena,

Quae innumeros vivens tunc respiravit odores:

Et moriens plurimos quoque nunc per saecula spirat.

Haec fuit illustris (ut memorant) de sanguine creta:

Sed magis illustris dicta pro stamine vitae.

Illius agnoscens Pelagius agmina Praesul

Virtutum, posuit vovens in Tabulis Almam :

Qui inscripsit quoque lapidis hoc in tegmine metrum,

ERA MCLXV1IL

Inter cetera memorabilium miraculorum a beata Virgi¬
ne patratorum, illud ab omnibus celebre reputatur, quod
Sanctius, primus huius nominis Lusitaniae Rex, pro salu¬
te Alfonsi Primogeniti filii obtinuit. Nam cum is in ulti¬
mo vitae termino computaretur aegrotus, Sanctius pater ad
coenobium convenit pro salute Principis consequenda. Qui
cum novendiale devotus exequeretur votum, salutem Al-
fonso feliciter impetravit: cuius opis gratificatione inno¬
datus plurima coenobio munera obtulit; praestante Domi¬
no nostro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto
vivit et regnat, per infinita saecula saeculorum, Amen.

VITA SANCTI GERALDI.

E

ix vetusto Colbertinae Bibliothecae codice Sancti Geraldi vitam a Baluzio des¬
criptam, in III. Miscellaneorum libro Parisiis anno 1680 iam editam, postea in
urbe Bucca anno 1761 Mansius in maxima eorum Miscellaneorum editione vulga¬
vit. Brachar ensis quamquam Ecclesiae de perillustri praesule in hoc ageretur ope¬
re; et ipsum a viro eidem praesuli amicitia et comitate coniuncto, eiusdemque Ec¬
clesiae canonico scriptum fuerit; non datum tamen nobis fuit, sollicite per tabula¬
ria , archiva, et scrinia, tum illius Ecclesiae, quondam Galleciae metropolis, tum
per caetera huius regni perquirentibus, aliquod reperire apographum antiquum hu¬
ius Archidiaconi Bernardi operis, quod domestici scriptoris authoritate, aut suae -
met vetustatis veneratione prae Baluzii et Mansii editionibus pluris nobis faciendum
esset. Ab illa ergo anno 1680 vulgata editione textum in hanc hausimus nostram.

VITA BEATI GERALDI
ARCHlEPISCOPI bracarensis,

AUCTORE EIUS DISCIPULO BERNALDO ARCHIDIACONO
BRACAE ENSI.

Cupientes minus eruditos ad fidei incrementa provehere,
beati Geraldi Bracarensis Archiepiscopi vitam et miracu¬
la quae Deus omnipotens in ejus honore mundo hominibus
exhibuit discribere dignum duximus, quatinus ipsi tanti
M.U. Tom. I.

viri virtutibus auditis, ad eum imitandum zelo vitae simi¬
lis accendantur. Ad hoc autem explendum sancti spiritus
opitulationem flagitamus, ut in hoc opere auctor sermo¬
nis dignetur adesse. -

1, Beatus igitur Geraldus.nobili prosapia ortus, Ca-
durcensis regionis oriundus fuit. Parentes vero ejus et no¬
bilitate et seculari potestate non mediocriter pollebant; a
quibus nimirum parentibus in ccenobio quod dicitur Moy-
siacum Deo et sancto Petro puer parvulus oblatus est,
ubi et regularem disciplinam didicit, et ordinem monasti-

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI GERALD1.

Si

cum perfecle observavit. Beatus Haque Geraldus in ordi¬
ne monastico constitutus, tanta virtute coepit pollere quod
majores natu praeclara sanctitatis ejus exemplum imitari
cupiebant. Castitas enim , qua Angelis est socia , in eo
praciptie viguit. In gradu etiam humilitatis persistens, su¬
perbia fastus et cetera vitia qua homines infestare solent,
a se omnino extirpavit. Quia vero divina scriptura pa¬
bulo refici magnopere exoptabat, armarii in quo libri di¬
vini reponebantur custos factus est, in cujus officii obe-
dienlia annis multis perduravit. Tali quippe refectione im¬
butus , fratribus in Capitulo fluenta pradicationum effun¬
debat, et eos spiritali cibo jugiter reficiebat. Musica quo¬
que , nec non etiam artis grammatica scientia eruditus,
in monasterio quorum, utpote bonus primicerius, doctis¬
sime regebat; et monachos minus eruditos tam in musi¬
ca quam etiam litterali disciplina diligenter edocebat. Et
quia scientia donum et docendi gratiam omnipotens illi
concesserat, Abbati et fratribus utile visum est ut beatus
Geraldus monasterii cellas visitaret, et fratres ibi commo¬
rantes in sancta doctrina et in ordine sancto reformaret.
Hac de causa in urbe Tolosa ad quandam coenobii Moy-
siaci obedientiam qu® sancta Maria deaurata nuncupatur,
qu® est sita in ripa Garon®, delegatus est: ubi religiose
vivendo , et monachis exemplum sanctitatis ostendendo,
prolixi temporis moras contraxit.

2. Illo autem temporis discursu , dum tantus vir ibi¬
dem moraretur, Archicpiscopus venerabilis memori® To¬
letanus domnus scilicet Bernardus, curiam Domini Pap®
Urbani adivit, et in reditu, cognita sanctitatis ejus opinio¬
ne , et quia ipse Arcbiepiscopus ejusdem ordinis erat, ut
tantum virum in consortio suo habere posset, Abbatem
Moysiacensem et totum conventum precibus et supplicatio¬
nibus mullis attentius obsecravit. Postquam vero Archie-
piscopus petitionis su® compos extitil, cum gaudio non
mediocri thesaurum pretiosum secum ducens, Toletum re¬
meavit , et beato Geraldo chorum Ecclesi® Toletan® re¬
gendum et Clericos edocendos commendavit. Qui nimi¬
rum in Ecclesia illa quasi lucerna lucens extitit, filios si¬
bi commendatos edocendo enutrivit, scientia et religione
eos instruxit, de virtute in virtutem eos instruendo ad al-
tiora provexit. Licet ipse sub alia constellatione maneret,
et aliorum hominum conversatione uteretur, in religionis
tamen reverentia jugiter perseveravit, et a proposito re¬
gulari nullo modo potuit dimoveri.

3. Eo itaque tempore, dum beatus Geraldus Toletani
Archiepiscopi et sanci® Roman® Ecclesi® Legati consor¬
tio fungeretur, Bracara metropolis quasi desolata absque
Metropolitano exislebat, et clerus Bracarensis omni consi¬
lio destitutus pastorem habere modis omnibus cupiebat; sed
persona qu® tali cathedra digna existeret, in Episcopatu
Bracarensi reperiri non poterat. Coacti vero Pontificis ne¬
cessitate Bracarenses, plures personas Domino Legato pr®-
sentarunt. Sed quia idone® minime videbantur, repulsam
passi sunt. Hoc autem divina dispensatione facium est ul
ad electionem beati Geraldi hoc modo perveniretur. At vero
beatus Geraldus hujus rei inscius, circa ordinis religionem
operam dabat, Missarum solemnia frequentabat, orationi va¬
cabat , obedientiam sibi injunctam pro viribus adimplere
satagebat, de tali honore adipiscendo nullatenus cogitabat.

4. Postquam igitur beati Geraldi sanctitas ad aures Bra-
carensium pervenit, tam clerus quam populus uno con-
censu, una intentione, unoeodemque animo, eum in Pon¬
tificem elegerunt. Sed antequam voti sui compotes extilis-
sent, in conspectu Domini Legati infinitas preces procul-
dubio effunderunt. Indissolubili namque vinculo dilectio¬
nis Dominus Legatus eum amplectebatur, et tantum lumen
a se nolebat removeri. Tandem vero Arehiepiscopus To¬
letanus et sanet® Roman® Ecclesi® Legatus, tot et tantis
precibus convictus, petitioni eorum adquievit, et beatum
Geraldum in Episcopum apud sanctum Facundum conse¬
cravit, et eum cum Clericis et Abbatibus, qui ejus ordi¬
nationi interfuerunt, ad sedem Bracarensem cum gaudio
remisit. Cumque urbem Bracarensem ingrederetur, et si¬
tum loci barbarum et depopulatum ruinsque subjacentem
videret, ingenti stupore attonitus, Deo gratias egit, qui ei
locum in quo desudaret concesserat.

5. Bracarensis namque Ecclesia absque pastoris procu¬
ratione diutino tempore permanserat, et ideo per manus
vicarii non bene pertractata, de amissis nihil acquisierat,
de possessis vero multa per incuriam amiserat. Populus
etiam totius pontificatus, qui a procuratore sedis Braca¬
rensis fuerat corrigendus et docendus, in crimina multa
sine aliquo cultu correctionis lapsus fuerat, in incestum
scilicet, in rapinam, in fornicationem, in furtum, in ho¬
micidia, in odium, et cetera criminum genera qu® homi¬
nes ducunt ad mortem. Sicut enim agricola deserta loca
fructifera reddere gestiens, primum extirpat qu* infru¬
ctuosa sunt, deinde terram excolit, postea seminat, tan¬
dem fructum metit, eodem modo beatus Geraldus facere
sollicitus facinora hominum arguendo resecare non cessa¬
vit , vomere correctionis corda eorum attentius excoluit,
verba pr*dicationis in populo jugiter seminavit, ut de gre¬
ge sibi commisso Deo fructum reddere posset. Circa Ec¬
clesi® quoque ordinationem sollicitus, Clericos quos ibi
re perit de ordine ecclesiastico perfecle edocuit, bonis di¬
tavit , alios, quos dignos et idoneos cognovit, illis aggre¬
gavit, et ita pulchrum et optimum conventum in Ecclesia
instituit. Insignia pontificalia multa ibi composuit, orna¬
menta alia plurima, scilicet calices argenteos, capas seri¬
cas, libros divinos, thuribula argentea, et cetera qu* mi¬
nus erant ibidem adquisivit.

6. Postquam autem sanctificationis doctrinam in clero
et in populo sibi commisso aliquantulum propagavit, ad
Ecclesi* su* dignitatem recuperandam operam dedit. Bra¬
cata enim per multa temporum curricula in ruina et des¬
tructione jacuerat, a tempore scilicet beati Fructuosi us¬
que ad tempus venerabilis Petri Episcopi: qui quidem
quia palleum et privilegium a Papa Clemente accepit, ab
Archiepiscopo Toletano et sanet® Roman* Ecclesi® Lega¬
to depositus est: cui post annos mullos beatus Geraldus
successit. Qua de re Bracara, qu® antiquitus fuerat me¬
tropolis , modernis temporibus propria fuit dignitate pri¬
vata. Ut autem beatus Geraldus sedi Bracarensi propriam
dignitatem restitueret, Romam petiit; et a Domino Papa
Paschali honorifice susceptus, palleum et privilegium et
auctoritatem Ecclesi* su® inde apportavit. In Concilio
enim Palentino, quod venerabilis Ricardus Cardinalis Ro-
m® celebravit, Episcopis et Abbatibus et optimis Clericis
Hispani® circumsedentibus, Romanum privilegium in au¬
ribus omnium recitatum est, et justa tenorem ipsfus pri¬
vilegii Bracare metropolis suffraganei Pontifices venerabi¬
li Geraldo Bracarensi Metropolitano justitia dictante et
Cardinali praecipiente obedientiam et reverentiam promi¬
serunt , et eum per Bracarensem provinciam incedentem
tamquam proprium Metropolitanum in propriis sedibus ho¬
norifice susceperunt, et ei deinceps reverentiam exhibue¬
runt.

7. Beatus enim Geraldus, Ecclesia Bracarensi in pris- »
lina dignitate reformata, ad tempus Bracarensem provin¬
ciam visitabat, Episcopos de sanctitate admonebat, con¬
ventus monachorum in sancto ordine monastico attentius
informabat, Presbyteros per parochias constitutos de do¬
ctrina canonica diligenter instruebat, principes regionum
ad pacem tenendam, ad justitiam exercendam vigilantius
incitabat, verbum pr»dicationis plebibus effundere non
cessabat. At vero in episcopatu proprio synodos frequen¬
tius celebrabat, plebis sibi commiss® vilia, Clericorum
offensas, precibus humilitatis obsecrando, et zelo discipli-
n® arguendo, viriliter rescindebat. Humiles deligebat, su¬
perbis resistebat, egenos et epulis et indumentis assidue
confovebat; hominibus in scelere perseverantibus et ad
Deum converti nolentibus nunquam consentaneus, immo
acerrimus existebat. Totus quippe divino servitio deditus,

a bono opere numquam otiosus esse voluit. Dedicationes
enim Ecclesiarum , ordinationes Clericorum , multiplices
confirmationes populorum jugiter frequentabat, boni pas¬
toris officium adimplere proculdubio satagebat. Media ve¬
ro nocte ad matutinos semper surgere consueverat. Qui¬
bus nimirum recitatis, solus in Ecclesia remanebat, ubi
non mediocres lacrymarum fluctus ante sanetum altare
prostratus offundebat, incomprehensibiles quoque gemitus
de sacratissimo suo pectore profundius anhelando emil-

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI GERALDI.

§5

tebat, nec non etiam supernae pacis 1 visionem toto
mentis effectu desiderans attingere, alta cordis suspiria
trahebat; et ita sacris orationibus vacans, flexis genibus
et cubitis usque ad solis ortum in oratorio perdurabat. Sa¬
ne circa curam accipitrum, aut circa venationem canum,
sive circa ludos alearum nunquam operam dedit. In die
enim divinae lectioni, nocte vero orationi insistebat. In
celebrationibus Missarum frequens semper studium adhi¬
buit. Nam mundus corpore et spiritu ad corpus domini¬
cum consecrandum cum ingenii devotione et cum magna
lacrymarum effusione semper accedere consuevit, et tan¬
tum sacramentum, ncgligentia omni remota, spatiose et
religiose semper curabat consummare. Certe et turpilo¬
quium et scurrilitas et cetera stultiloquia, quae ad vanita¬
tem pertinent, ab ejus ore procul extiterunl. Institutionis
autem sanctae et bonitatis, non exemplum nequitiae, sibi
subditis ubique demonstravit. Operum namque merita a
praedicatione minime discrepabant. Virtutum autem san¬
ctarum clypeo munitus, recto tramite semper incedere ni¬
tebatur, et per devia vitiorum digressionem facere modis
omnibus devitabat. Erat quippe ei praecipua humilitas, am¬
plifica miserieordia, mansuetudo pacifica, moderata absti¬
nenda, splendida pudicitia, longanimis patientia, caritas
in Deum et proximum flagrantissima, et celera? virtutes
quae ex bis oriuntur semper ei assistebant.

8. Crimina vero qua; in clero aut in populo pullulare
videbat, statim resecare festinabat. Verum crimen illud
quod incestus nuncupatur, qui in gente sibi commissa jam
radices aflixerat, summo nisu divellere anhelabat. Unde
beatus Geraldus inter ceteros quendam Militem, qui Egeas
Pelagii vocabatur, qui quidem in incestu per multos an¬
nos permanserat, semel et bis ac tertio, utpote filium, di¬
ligenter admonuit, obsecravit, ut tantum scelus demitte¬
ret , et poenitentiam duceret. Miles vero incorrigibilis et
dura cervicis diabolo instigante existens, verba sancti vi¬
ri attendere noluit; sed sanctae correctionis contemptor,
in proposito nefando persistere pra?sumpsit. Quocirca si¬
cut putre membrum, quod aliquo medicamento sanari non
potest, de corpore amputatur, ita Miles prafixus poeni¬
tentiae medicamentum suscipere nolens, gladio anathema¬
tis de corpore EcclesiaB abscisus est. Accidit autem eo
tempore ut ex praecepto Comitis Henrici, qui tunc Portu-
galensi terrae dominabatur, omnes proceres Portugalen-
ses, et ille cum eis qui pro incestu excommunicatus fue¬
rat, Vimaranas convenirent. Ad quod nimirum conventicu¬
lum , causa necessaria exigente, vir vitae venerabilis ac¬
cessit. Dum autem in Ecclesia Vimaranensi vir Dei Mis¬
sam celebraret, Comite Henrico et uxore ejus venusta Re¬
gina scilicet Tharasia praesentibus, et cum eo maxima pro¬
cerum multitudine assistente, practaxatum excommunica-
tum in Ecclesia adesse cum ceteris recognovit, statim se ab
officio divino suspendens, in conspectu astantium procla¬
mavit virum incestuosum, divinae admonitionis contempto¬
rem, a consortio fidelium jam sequestratum, Ecclesiae u-
niri vel incorporari non debere. At vero ille diabolico ins¬
tinctu afflatus, praesumpluose agens, obstinatius coepit in¬
sistere, et de Ecclesia egredi recusavit. Tandem tamen
Comite praecipiente, et aliis eum impellentibus, extra Ec¬
clesiam egressus est; ubi continuo a spiritu maligno, po¬
pulo aspiciente, arreptus est. Deus autem, qui superbis
resistit et humiles perfecte diligit, istius superbiam voluit
conterere, et ob reverentiam sancti viri hujusmodi mira¬
culum in oculis astantium dignatus est exhibere, ut cri¬
minosus ille non periret, et alii tali ultione perterriti tan¬
tum scelus committere non auderent. Completo itaque
miss» officio daemoniacus Miles supra memoratus miseri¬
cordiam et poenitentiam expostulans ad pedes beati Geral-
di prostratus cecidit, se a via veritatis errasse et diabo¬
lum magistrum habuisse recognoscens. Quem nimirum
sanctae matri Ecclesiae homo Dei reconciliavit, et ei poe¬
nitentiam de commissis discrete et sapienter injunxit, et
erga eum valde misericorditer egit.

9. Beatus igitur Geraldus, providus.et prudens pastor,
in agri sui cultura proficere gestiens, imbrem praedicalio-

1 Patriae

nis plebibus irrigabat, zizaniam de cordibus hominum era¬
dicare satagebat. Dum vero in tali ministerio studium ex¬
hiberet, et homines in criminibus detentos ad emendatio¬
nem revocaret, duos regionum magnates contagio inces¬
tus similiter inhaerentes, Pelagium scilicet Petri et Ade-
fonsum Petri nominibus nuncupatos, in episcopatu repe-
rit, quos quidem diligenti admonitione de conversione sae¬
pissime hortatus est. Cui cum obedienles et obnoxii pro
correctionis beneficio esse deberent, convitia plurima non-
nullasque inhonestationes e contrario rependerunt. Vene¬
rabilis tamen Geraldus contumelias et opprobria sibi illa¬
ta sub silentio praeteriens, quatinus ipsi resipiscerent, et
in facinore non persisterent, eos saepius flagitavit. At ve¬
ro illi magis magisque in dies obdurati, non solum san¬
cti viri monita contempserunt, verum etiam aditum ter¬
rae suae beato viro temerarie interdicendo clauserunt, et
Clericos vel Abbates sub jure suo commorantes venerabi¬
li viro obtemperare vel obsequium impendere prohibue¬
runt. Ad cumulum etiam iniquitatis suae alter eorum, Pe¬
lagius videlicet Petri, in virum Dei impudenter exarsit,
multiplices blasphemias ei irreverenter objecit, falsum mo¬
nachum, hypocritam, simoniacum eum appellans, et san¬
ctitatem ejus unum gallum affirmans non valere. Vir equi¬
dem sanctus patientiae innixus, in bono malum vincere vo¬
lens, eos ad emendationem sine intermissione invitabat. Sed
quia pertinaces in pravitate disciplinam recipere respuerunt,
ab Ecclesia sequestrati, quasi ethnici et publicani reputa¬
ti sunt. Omnipotens itaque, cujus judicia abyssus multa,
qui iniquitates hominum in virga et in verberibus pecca¬
ta visitat, horum contumaciae arrogantiam ob beati viri
reverentiam penitus voluit confundere. Divina enim dis¬
pensatione factum est quia isti iram domini sui, Comitis
scilicet Henrici, et uxoris ejus venustae Reginae Tharasiae
incurrerunt, et universa quae possederunt oppida, muni¬
tiones, hereditates, cunctasque gazas omnino amiserunt,
atque ad tantam inopiam devenerunt quod Pelagius Petri
solus pedes cum filio suo parvulo et cum 'cane suo galli-
co Maurorum terram laboriose appetierit. Alter vero, sci¬
licet Adefonsus frater ejus, idem refugium denique requi-
sivit. Iste nimirum in Christianos ulcisci cupiens, ingen¬
tem Sarracenorum exercitum super eos adduxit; et bel¬
lum cum Christianis Sarraceni inierunt, in quo bello in¬
terfectus est. cujus corpus vultures et corvi in eremo co¬
mederunt. Pelagius autem Maurorum conversatione utens,
exui et quasi captivus apud eos obiit. Certe hujusmodi ul¬
tiones a Deo fuisse factas pro sancti viri reverentia procul-
dubio reputamus.

10. Reverendissimus igitur Geraldus de virtute in vir¬
tutem ascendens, animabus hominum alimenta doctrina?
incessanter ministrabat, et quanto eum omnipotens apud
homines per miraculorum ostensionem exaltabat, tanto
magis se in conspectu divinae majestatis humiliabat, et nec
sibi nec viribus suis sed Deo omnipotenti magnalia quae
fiebant attribuebat. Dum itaque quodam in tempore pro
consuetudine ad sedem Bracarensem veniret, et ad flumen
quod Cadauum nuncupatur accederet, vadum in flumine
non comparuit. Ergo exiguus lembus ad fluvium trans-
eundem quaesitus , repertus est. Clientes vero prius cum
supellectile sua lembum ingressi sunt. Flumine autem ven¬
to et fluctibus insurgentibus tumescente, lembus coepit ve¬
hementer titubare; et quia uno solo digito ab aqua dista¬
bat, infra se non modicos fluctus coepit admittere. Rector
autem lembi periculum sibi imminere cognoscens, in flu¬
men prosiliit, et natando exivit. Pueris siquidem sine re-
mige remanentibus et jam periclitari incipientibus, nec
non etiam virum Dei orationis adminiculum una voce de¬
poscentibus, ipse vir Dei in ripa fluminis residens, rivu¬
los lacrymarum fundendo, obnixe Deum deprecatus est ut
misericordiam exiberet et clientulos a periculo liberaret.
Completa autem aratione, lembus.quietc et suaviter usque
ad tutum locum pervenit; et ita precibus sancti viri nau¬
fragium imminens pueri evaserunt.

11. Sane virtutum insignia, non solum in prasentia
sancti viri, Christo pro eo operante clarescebant, sed etiam
eo absente multis in orationibus ejus fiduciam habentibus
plurimae virtutes ad eorum petitionem succurrebant. Con-

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI GERALDI.

56

tigit autem eo tempore ut Archidiaconus quidam nomine
Mido cum quodam monacho de introitu cujusdam Eccle¬
siae ; quam a laica manu acceperat, altercationem habe¬
ret. Unde monachus ille valde indignatus, more secu-
Iari in eum ulcisci cupiens, insidias ei molitus est. At
vero Archidiaconus hujusmodi insidiarum inscius, dum
quadam die juxta affinitatem ipsius monachi equitando su¬
per mulam parvulam pigre incedentem transiret, duo ex
parte monachi insidiatores in equis cursoribus equitan¬
tes post Archidiaconum armati veloci cursu tendere coe¬
perunt. Archidiaconus nimirum illos post se cursitare
prospiciens, incertus quid agere deberet, beato viro et o-
rationibus ejus se commendavit, et mulam calcaribus ur¬
gere coepit; cui njmirum tanta cursus valitudo continuo
Deo volente adfuit quod ipsa currendo veloces hostium
equos superavit, quae quidem nec ante nec deinceps in
tanto cursu, quamvis stimulata, unquam potuit compro¬
bari. Absentis igitur venerabilis viri confisus reverentia
Archidiaconus ab insidiis hoc modo liberatus est.

12. In eadem etiam regione quaedam fuisse matrona
nomine Tota perhibetur, quae generoso sanguine orta, he¬
reditatum copia et infinito censu affluenter abundabat; cu¬
jus nempe opulentiae quidam magnatum Portugalensium
valde invidentes, dedecus et detrimentum ejus molieban¬
tur, ut facultates ejus aliquo modo adipisci valerent. Cum
quodam igitur egregii Comitis Henrici villico de servili
genere orto, Ordonio vocitato, aemuli illi consilium inie¬
runt ut ipse eam raperet et cum ea matrimonium contra¬
heret, quatinus ipsa tali connubio defoedata honoris digni¬
tatem amitteret. Praedictus itaque villicus pro consilio aemu¬
lorum matronam rapuit, magnum convivium celebravit,
thalamum adaptavit, paratus nefas committere. At vero
mulier nobilissima magis mori quam degere cupiens, ni¬
mia anxietate oppressa, quid faceret incerta, Deo el bea¬
to Gcraldo integritatem corporis el animae commendavit.
In crepusculo autem nodis cubicularis suae indumenta as¬
sumpsit, et ipsam pedisequam suis propriis ornamentis in¬
dutam in thoro maritali vice sui rccubare praecepit. Ipsa
vero vili habitu pedisequae sumpto, in humero suo urnam
deferens, et quasi ad fontem haurire aquam tendens, ex¬
tra palatium egressa est. Deinde Christi et beati Geraldi
subsidium obnixe deposcens, communem callem fugiendo
devitavit, et in frutice cujusdam silvae diutius latitavit.
Ille quippe qui illicitas nuptias celebrare affectaverat, ad
Thalamum accedens, domina non reperta, spe gaudii sui
frustratus est. Unde villicus valde ad bilem commotus,
circa exitus viarum, per devia montium, per frutices sil¬
varum , plures cum canibus vigiles ad nobilem feminam
investigandam undique adhibuit. Sed Deo miserante, et
fiducia viri Dei ei succurrente, nulla potuit indagatione
matrona reperiri. Tertia siquidem die hujusmodi quaestio¬
nis causa sedata, proba femina de silva pedetentim egre-
diens, per quendam Clericum propter silvam in quadam
Ecclesia commorantem venerabili viro et captionem et eva¬
sionem suam significavit, supplicans vehementer ut de ea
ducenda deinceps sollicitus esset. At vero vir Dei huma¬
nitatis et misericordiae non oblitus, optimis Archidiaconi-
bus ad latibulum delegatis, eam ad sedem Bracarensem
salvam et incolumen ducere prudenter molitus est. In prae¬
sentia igitur viri Dei matrona persistens, ei immensas gra¬
tias egit, et quia in sanctitate ejus confisa periculum eva¬
serat, in auribus omnium enarravit. Deinde beato viro et
sedi Bracarensi optimam hereditatem, quae Nogariola vo¬
citatur , contulit. Insuper etiam alia donaria, quae altari
beatae Mariae deserviunt, ei concessit, caritati et orationi¬
bus ejus se in perpetuum commendans.

13. Iste etiam villicus, villicationis suae potentiam su¬
pra modum excedens, Ecclesias violare, Clericorum et
Ecclesiarum res per violentiam auferre praesumebat. Un¬
de vir Dei valde molestus, eum ad emendationem saepius
advocavit. Ille vero tyrannidem et rapinam ubique exer¬
cere non desistens, cum viro Dei colloquium habere con¬
tempsit. Beatus autem Geraldus plenus humilitate et man¬
suetudine , sacrilegum illum a nequitia sua volens revo¬
care, ad castellum quod Lagenosa dicitur, ubi ipse erat,
accessit, et per ardua loca incedens, pene usque ad supre¬

mam munitionem ascendit, cupiens nequissimum illum
Deo reconciliare. At vero ille veteris serpentis veneno im¬
butus, in arce castelli arroganter residens, non solum ad
virum Dei descendere neglexit, sed etiam contumeliosa in
sanctum Dei verba proferens, quod male egerat emenda¬
re recusavit. Deus autem, qui unicuique secundum ope¬
ra sua retribuit, patentem in istum ultionem voluit exhi¬
bere. Nam inimici ejus in proximo tempore eum aggre¬
dientes in loco illo quo sanctus Dei ad locutionem ejus
constiterat, et ad quem ille sacrilegus descendere negle¬
xerat, ipsum turpiter interfecerunt.

14. Non solum itaque venerabili viro absente virtutum
insignia in ejus invocationem declarabantur, verum etiam
eo praesente plura signorum magnalia in conspectu homi¬
num ad ejus petitionem effulgebant. Illo etenim tempore
dum vir Dei a sede Auriensi rediret et Bracaram tende¬
ret, in rure quod Rivus calidus nuncupatur hospilalus
est. Illi nimirum luce secutura per locum difficilem qui
Portolla hominis vocitatur transituro, hyemalis tempestas
et infinitae pluviae inundatio exorta est: quae quidem to¬
to noctis spatio pluere non cessavit, et die sequenti inte¬
gra magis augmentala perduravit. De capella vero sua,
ne tanta imbrium inundatione madefieret, homo Dei sol¬
licitus, Domino suo profundos gemitus pro hac causa ef¬
fudit, et Clericis eum comitantibus septem psalmos in ora¬
tionem pro eodem negotio recitare praecepit. Cumque au¬
tem ad hospitium altera die pervenirent, Clerici qui du¬
plici aut triplici indumento tegebantur, nimborum impetu
omnia transfundente, usque ad interulas et usque ad fe¬
moralia penitus madefacti reperti sunt. Capella vero sola
juxta votum viri Dei ab omni prorsus humefactione im¬
munis proculdubio inventa est.

15. Inter cetera vero vir Dei circa Ecclesiarum liber¬
tatem praecipue invigilans, quorundam relatu didicit unum
regionis magnatem , Suarium scilicet Menendi nuncupa¬
tum, quendam in quadam Ecclesia Clericum absque Bra-
carcnsis vicarii licentia intrusisse. Quo audito vir Dei prin¬
cipem illum ad satisfactionem invitavit, eumque diligen¬
ter edocuit ecclesiastica jura nec laica manu pertractari
nec sanctuarium Dei a laicis hereditario jure debere pos¬
sideri. At vero ille cum reatum suum recognoscere etPrac-
lato suo satisfacere debuisset, ad rixam devenit, et verba
veritatis non attendens, cum justo viro causari et secula-
ribus argumentis ratiocinari diutius praesumpsit. Denique
ipse tyrannus nimia bile commotus, quasi causae finem
imponere cupiens, sententiain protulit in hunc modum di¬
cens. Ulerque ego et vos Domino nostro Jcsu Christo et
gloriosae virgini Mariae preces fundamus quod alter nos¬
trum qui alii in hac causa injuriosus existit, ad finem prae¬
sentis anni vivus non pertingat. Quia vero frater, beatus
vir inquit, evangclicae doctrinae disciplinam non attendis,
et canonica sequi jussa contemnis, in providentia et in
dispositione illius cujus in oratione tua mentionem fecisti,
istud negotium pertractandum et judicandum committimus.
His dictis, princeps supra memoratus recessit, et usque
ad dimidium annum non pertingens, non in proprio, sed
in alieno solo quasi vilis occubuit.

16. Sane praeter ista miraculorum dona beatum virum
spiritum prophetiae in quibusdam habuisse cognovimus.
Dum enim in cathedra pontificali vir Dei quadam dic re¬
sideret , et causa necessaria exigente Colimbriensis Epis¬
copus, ejusdem metropolis sutfraganeus, venerabilis scili¬
cet Mauricius, Bracaram adveniret, Bracarensis Ecclesiae
Praecentor, domnus videlicet Mido, viri Dei conspectui se
praesentans, qualiter praedictum Pontificem suscipi jube¬
ret , ab eo requisivit. Cui paler venerandus, Istum, in¬
quit , Episcopum Colimbrienscm honorifice et cum vene¬
rabili processione suscipere debetis, quia eum in Domi¬
num el Metropolitanum in Ecclesia Bracarensi post deces¬
sum meum proculdubio habebitis. Hoc autem quemad¬
modum a sancto viro praedictum est, in effectu rei cons¬
titit evenisse.

17. Omnia igitur virtutum insignia quae Dominus nos¬
ter Jesus Christus in vita beati Geraldi pro ejus reveren¬
tia el honore manifeste exhibuit, enarrare per singula non
valemus, taedium auditoribus generare verentes. Per eum

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI GERALDI.

enim infinita populi multitudo ad Deum conversa est.
Nonnulli in sanctitate et orationibus ejus confidentes, a
periculis imminentibus liberali sunt. Insuper plurimi prae¬
dicationem et doctrinam ejus deridentes, et in eum contu¬
meliose agentes, divina ultione percussi sunt. Clerici quo¬
que castimoniae et ejus munditiaB vestigia sequentes, vir¬
ginem castam se Christo exhibuerunt.

18 . Beatus itaque Geraldus terminum depositionis suae
jam appropinquare in spiritu praevidens, gentem incultam
in montanis demorantem dignum duxit visitare, ut popu¬
lus ille rudis, qui Pontificis praedicationem nequaquam
audire consueverat, sanctificationis doctrinam et sacrae
confirmationis inunctionem ab eo susciperet. Cupiebat e-
nim omnes tam nobiles quam ignobiles salvos fieri, et ne¬
minem per negligentiam sui volebat perire. Et ideo, licet
aegritudinem in suo corpore jam esse sentiret, devoto ta¬
men animo, remota omni desidia, rudes illos edocebat,
ad cognitionem veritatis eos convertebat, Ecclesias inter
abrupta montium constitutas dedicabat, confirmationes in¬
cultae gentis tota die jejunus celebrabat, circa hujusmodi
officium incessanter desudabat, in populo Dei ante obitum
suum concupiscens fructificare. Viro autem Dei in grege
sibi commisso hoc modo fructificante aegritudo vehemen¬
ter convalescens corpus ejus coepit non mediocriter aggra¬
vare. Et licet ingenti onere infirmitatis beati viri caro pre¬
meretur, supra vires tamen enitens, Ecclesiam in loco qui
Bornos dicitur constitutam, ad quam consecrandam ipse
et infinitus populus convenerat, celebriter dedicavit, et
congregat* gentis inopinatam multitudinem, quamvis ni¬
mium fatigatus, expergiscens, sancti chrismatis inunctio¬
ne confirmavit.

19. Peracto autem utriusque sanctificationis officio,
aegritudinis valetudo coepit supra modum augmenlari; et
jam exitus sui diem prope imminere cognoscens, thorum
in quo ipse jacebat ad Ecclesi® ostium praecepit collocari,
unde Missam et horas quae in Ecclesia dicebantur libere
posset audire. Videns denique quia jam hora sui transi¬
tus instaret, Missam cum reverentia et humili devotio¬
ne audivit, eucharistiam accepit, crucem argenteam cum
crucifixo argenteo sibi jussit praesentari, et illi quem il¬
la effigies representabat cum ingenti cordis compunctione,
cum magno gemitu, cum nimio fletu, se de multis accu¬
sando , transgressiones ordinis sui, si aliquando contige¬
rint, coram astantibus confessus est. Deinde in cinere et
cilicio corpus suum mandavit reponi, et Clericos jussit es¬
se paratos, ut quando exhalaret, cum psalmis et hymnis
animam ejus Deo commendarent.

20. Dum vero ista agerentur, quidam Diaconus ejus
febre acuta arreptus, gravissime in illa ubi sanctus Dei
jacebat mansione aegrotaverat: cujus spiritus quasi in ex-
tasi raptus , angelos Dei intuitus est diadema pretiosum
inaestimabili gemmarum ornatu decoratum manibus suis
deferentes, et in h®c verba eidem Diacono colloquentes.
Ista corona quam, frater, intueris, manibus summi arti¬
ficis est fabricata, et a Domino Jesu Christo ad beati Ge-
raldi animam coronandam nobis ministrantibus huc est
destinata. Cujus equidem animam tali diademate corona¬
tam sequenti die cum summo tripudio portantes divinae
majestati praesentabimus, et cum illo cui in vita sua fide¬
liter ministravit per infinita seculorum secula regnabit.
Anima vero tua corpori suo ad vitam ducendam relinque¬
tur. Sed ideo hujusmodi visio tibi revelatur ut tanti gau¬
dii testimonium illis quibus patronus extitit sine dubio pa¬
tefacias.

21. Diacono nempe visionem hujusmodi intuente, Cle¬
rici qui ei assistebant transitum ejus prmstolantes, eum
inconsiderate spiritum exhalare putaverunt, etstatim cor¬
pus ejus terras nudae posuerunt. At vero ipse in cinere
positus, quasi expergefactus, oculos aperuit, et eis in haec
verba loculus est. Quod putatis, nondum est factum. His
dictis, in stratu suo iterum positus a Clericis circumstan¬
tibus, oculos suos avertit, et conversus ad parietem, vi¬
dit malignum angelum in conspectu suo astare. Cui, cun¬
ctis qui circumstabant audientibus, sic inquit. Insidiator
pessime, et seductor maligne, ut quid huc advenisti ?
Yade, et procul hinc recede, quia in me partem non ha-

M.H. Tom. I.

5 1

bebis. Slatim ad haec verba Sathan maledictus evanuit.

22. Postremo vero Diacono revelationem angelorum
Dei quam viderat Clericis enarrante, ipsi de tanta visio¬
ne plurimum gavisi, secundum dicta ipsius Diaconi trans¬
migrationem viri Dei expectabant. Beatus autem Geraldus
die ab angelis praedicta discipulos suos in unum convoca¬
vit , eis benedictionem adtribuit, Missam audivit, rursus
communicavit, et sic migravit ad Christum, cujus spiri¬
tus cum beatis confessoribus in coelestibus regnat.

23. Tanto igitur patrono orbati Clerici, monachi, san¬
ctimoniales, necnon laici senes, juvenes, virgines, pueri,
et matronae omnes aequanimiter ad exequias ejus confluen¬
tes, planctum magnum super eum fecerunt, orbitatis suae
desolationem lacrymando deplangentes. Discipuli vero ejus
ad sedem Bracarensem corpus sanctum efferre cupientes,
feretrum quo digne et convenienter posset deferri compo¬
suerunt. Et quia maxima tam montium quam vallium in¬
aequalitas difficultatem itineris ad corpus deferendum fa¬
ciebat , quaedam nobilis matrona Osenda nuncupata ma¬
gnum suffragium hominum eis ministrans, usque ad flu¬
men quod dicitur Tamica cum sanctissimo corpore perve¬
nit. Flumine quippe extra alveum decurrente, magna in
eis orta est sollicitudo quomodo feretrum cum glorioso cor¬
pore ultra flumen transducere possent. Erat ibi quidam
molendinus cujus de causa sepes quaedam de sudibus et
lapidibus composita per medium fluminis extendebatur,
per quam scilicet unus homo solus et pedes vix secure po¬
terat transmeare. Qua videlicet reperta, matrona praefixa
in auribus omnium proclamavit hoc modo dicens. Caris¬
simi fratres, omnes communi orationis consensu Dominum
nostrum Jesum Christum deprecemur quod si patronus
noster, venerabilis scilicet Geraldus, sanctus Dei est, ut
credimus, per istud sepis articulum meatus hodie sine lae¬
sione pervius nobis et feretro pateat. Oratione peracta,
homines qui sanctum corpus deferebant, sine aliqua offen¬
sione illud artum iter transierunt. Aliud etiam mirabile
quod eis in ripa fluminis persistentibus accidit non silen¬
tio praeterire judicavimus. In exiguo namque liburno duo
pueri fluvium illum transmeabant, sed gurgite ipsius flu¬
vii tumescente et liburnum subvertente, pueri in flumen
ceciderunt, qui cura impetu fluvii euntes procul inde pro¬
fluxerunt. Hoc audito, omnes quicunque adfuerunt beati
Geraldi pietatem deprecantes, incolumitatem puerorum
summa devotione deposcebant. At vero sancti confessoris
misericordia statim suffragante adoluscentuli sani et inco¬
lumes periculum evaserunt. Inde vero procedentes, ad se¬
dem mctropolitanam cum thesauro pretiosissimo pervene¬
runt , ubi planctus non minimus a clero et a confluente
populo iterum renovatus est. Sepulcrum autem idoneum
ad corpus sanctum sepeliendum in urbe Bracarensi repe-
riri non potuit. Unde Bracarensibus opportunum visum
est ut ipsi sepulcrum marmoreum, quod alio in tempore
de colina Tibianis translatum fuerat, requirere deberent.
Tempore enim praeterito mortuo quodam magnate Portu-
galensi, Tibianenses monumentum in quo sepeliretur prae
manibus non habentes, in colina ubi cemilerium Regum
antiquitus fuerat fodientes, illud ad monasterium attule¬
runt ; in quo videlicet magnas praedictus sepultus est. Sed
quia in somnis in illo sepulcro ardere videbatur, de eo¬
dem ejectus, in alio humatus est, et ita usque ad obitum
beati Geraldi sepulchrum illud vacuum permanserat, ad
quod nimirum tunc temporis transferendum plurima juga
boum plurimum desudarunt, et plura plaustra fracta fue¬
runt. Ad illud vero modo reducendum unum solum ju¬
gum et plaustrum minus validum proculdubio suffecerunt.
Certe translatio sepulcri de Bracara ad Tibianas tunc dif¬
ficilis et laboriosa fuisse perhibetur, quia ad virum crimi¬
nosum et peccatorem sepeliendum deferebatur. Reporta¬
tio vero ipsius de Tibianis ad Bracaram sine aliqua vexa¬
tione levis et suavis profecto extitit, quia ad virum san¬
ctum et justum inhumandum reducebatur. In quo scilicet
monumento insignibus pontificalibus egregie indutus, po¬
situs est in Ecclesia beati Nicolai, quam ipse construxit,
et quam festive et celebriter dedicavit, requiescit.

24. Ad cujus equidem sepulturam quidam Clericus,
cujus nomen Sesgudus, dinoscitur venisse, qui quendam

15

Digitized by

Google

58

YITA SANCTI

morbum quem medici fistulam vocant in crure suo multo
tempore passus fuerat, et diversis herbarum medicamini¬
bus adhibitis sanari non valebat. Morbus enim in crure
jam plura fecerat foramina, et humores superflui ex eis
jugiter emanabant, et homo assidua morbi comestione, af¬
flictus dolorem intolerabilem patiebatur. Unde suffragium
beati Geraldi obnixe deposcens, medelam salutis ab eo de¬
votius requirebat. ASger denique misericordia a sancto vi¬
ro impetrata post temporis exiguum sanus factus est.

25. In territorio Bracarensi erat quaedam nobilis ma¬
trona qua) habebat filium qui a daemonio vexabatur, qu®
quidem ad sepulcrum ejus cum humili devotione accedens,
beati viri misericordiam pro filio suo attentius exoravit,
ibi diutius lacrymata est, filium glorioso confessori reprae¬
sentans. Beatissimus vero confessor pro consuetudine si¬
num pietate apperiens, puerum sanitati restituit.

26. In Pannoniis autem quidam Clericus demorabatur,
qui difficillimam ®gritudinem, quam medici cephaleam
vocant, in capite suo patiebatur. Qua nimirum aegritudi¬
ne anno integro molestatus, nullo medicamine remedium
inde habere valebat. Tandem ad beati confessoris sepul¬
crum confugium faciens, ibi tota nocte psalmos cum la-
crymis et cum precibus recitavit. Media vero nocte, dum
ipse orationi insisteret, medelam salutis ei sanctus Geral¬
dus attribuit. Deinde Clericus Dei nostri et beati Geraldi
laudem ubique glorificans, ad locum suum sanus et in¬
columis reversus est.

27. In urbe etiam Bracarensi quaedam dicitur mulier
habitasse cujus filius parvulus dum pisces quadam die co¬
mederet , arista piscis gutturi ejus adhaesit, et ita pueru¬
lus intolerabili dolore fatigatus nullo potuit medicin® re¬
medio mitigari. Mater vero ejus causam doloris ignorans,
tempora fletus agebat. Quapropter ad sepulturam sancti
Geraldi miserabilis et gemebunda parvulum in ulnis defe¬
rens cucurrit; et plorans ibi tota nocte, tanto dolori re¬
medium fieri postulabat. Ad lacrymas miserabilis genitri¬
cis sanctus Geraldus respiciens, quod puerulo in gutture
adh®serat dimovit, et dolorem penitus mitigavit. Nocte ve¬
ro sequenti genitrici pueruli in visione vir sanctus et glo¬
riosus apparuit hoc modo dicens. Passio quae filium tuum
molestabat, te ignorante intolerabilis erat. Spina enim pis¬
cis guttur illius inh®rpndo occupaverat, quam quidem car¬
nibus infixam virtute Domini nostri Jesu Christi opitulan¬
te divulsi. Mulier expergefacta, gloriam omnipotentis ma¬
gnificans, sancti Geraldi magnalia ubique celebravit.

28 . In eadem quoque civitate erat quadam muliercu¬
la domum hospitalem inhabitans, qu® inopinata aegritudi¬
ne superveniente omnibus membris contracta facta est.
cujus etiam corpus tanta lepr® valitudo occupavit quod
carnes de corpore ejus frustatim cadebant. Ipsa vero ad
beati Geraldi sepulcrum quodam vehiculo translata, vigi¬
lias et obsecrationes infinitas ibi diutius est exeeuta. Ad
ultimum sanctus Geraldus muliercul® suspiria et compun¬
ctiones attendens, membrorum contractione distenta, ei
gressum restituit, et eam lepra penitus emundavit. Qu®
vero ad beatum confessorem pedibus alienis misericordiam
requirere venerat, virtutis miraculum reprmsentans, pro¬
priis vestigiis ad domicilium suum proculdubio est reversa.

29. In villa autem qu® Concieria nominatur, quidam
perhibetur homo fuisse cui in oculo apostema validum ino¬
levit. Cum tanto enim tumore impetus apostematis jam
ei insurrexerat quod oculus de capite pene egredi videba¬
tur. Valde in arta dolore positus, sancti Geraldi admini¬
culum sine intermissione deposcebat. Cui beatus confes¬
sor solita pietate sanitatis medelam exhibuit. In pristina
demum salute restitutus, ad locum gloriosi confessoris
cum magna devotione accedens, qu® facultas suppedita¬
vit sepulcro ejus obtulit, et immensas gratias agens, Do¬
minum nostrum Jesum Christum et sanctum Geraldum,
qui misericordiam ei exhibuerat, propensius glorifica vit.

30 . Inter duo vero flumina, scilicet inter Hominem et
Cadavum, qu®dam mulier morabatur qu® per quatuor
annos infirmitatem quam medici asma vocitant sustinue¬
rat; quam nimirum asmatis effocabo jam ad tantum ma¬
lum perduxerat quod anhelandi officium vix implere va¬
lebat. Nullo igitur medicaminis suffragio remedium adi-

GERALDI.

piscens, ad beatum confessorem accessit, tanta passioni
mitigationem fieri nocte dieque expostulans, cujus quippe
virtus eam in oratione assidua constitutam dignata est vi¬
sitare. Namque ipsa prorsus ab ®gritudine liberata et sa¬
nitati reddita beato Geraldo et se et virum suum et filios
suos deinceps obsecuturos contradidit.

31. In Episcopatu quoque Bracarensi quadam dicitur
femina fuisse qu® per unius anni spatium languerat, ab
officio membrorum suorum destituta: qu® quidem in pra-
sentia corporis sancti constituta, lacrymas innumeras ef¬
fundendo , clementiam sancti Geraldi assidue deprecata
est. cujus lacrym® non frustra sunt proculdubio effusa.
Nam incolumitate corporis sui consecuta, hilaris et gau¬
dens ad proprium locum est reversa.

32. Quadam etiam puella maniaca ad sepulcrum ejus¬
dem confessoris perducta fuisse memoratur, qu® anno in¬
tegro per devia montium furibunda vagando incesserat,
cui beatus Geraldus visibile exhibuit miraculum. Namque
furore pratermisso, ipsa sancti Geraldi suffragio ad sanam
redire mentem concessa est.

33. Clericus autem quidam Bracarensis, cujus nomen
Honoricus, dum Hierosolyma navigio rediret, tempestas
valida in mari exorta est. unde navigantes naufragium in¬
currere ilico metuerunt. Quapropter ipse Clericus valde
pavefactus patronum suum, beatum scilicet Geraldum, at¬
tentius deposcere capit, cujus quidem sanctitatem circum¬
sedentibus enarravit, eos ad eum in tanto periculo invo¬
candum sic inflammando exhortans. Omnes itaque, jam
maris naufragio incumbente, beati Geraldi opitulationem
unanimiter petierunt, quorum quidem petitio a Deo ex¬
audita est. Nam pro beati Geraldi reverentia magna re¬
pente tranquillitas eis a Christo facta est. Ad portum nam¬
que salutis sine detrimento pervenerunt.

34. Sane quidam monachus, Pelagius nuncupatus, qui
beato Geraldo viventi sedulus comes extitit, dum quadam
die de actione obedienliaii rediret, ad flumen Cadavum
accessit, sed transmeare nequivit. In altera nimirum par¬
ta ripa, nullo homine existente, lembus exiguus consiste¬
bat. Pelagius vero monachus undique circumspiciens, et
quarens qui sibi ministraret et lembum adduceret, nullum
transeundi consilium potuit reperire. Quia vero festiva
diei, qui in sede metropolitana erat celebrandus, interes-
se satagebat, animum ejus angustia transeundi vehemen¬
tius momordit. Ad ultimum valde gemens, et suspirans,
domini sui, beati videlicet Geraldi, consueta misericor¬
di® consolationem, ne solemnitatis officio careret, medulli¬
tus postulavit. Ad hac verba, quod est mirabile dictu,
lembus per se solus sine aliquo ductore a ripa dilapsus
medium fluminis alveum sulcando usque ad Pelagium mo¬
nachum in altera ripa existentem proculdubio pervenit.
Nec mirum ; quia qui damoniacos curabat et agros sana¬
bat, ad lignum per aquam transducendum profecto com¬
pos potuit esse. Pelagius itaque monachus cum tanto vir¬
tutis miraculo flumen transmeavit, et quid et qualiter si¬
bi contigerat sodalibus Bracarensibus enarravit.

35. Quidam autem homo morabatur in villa qua Sic-
caria nuncupatur, qui habebat filium ab aurium, oculo¬
rum, manuum, et pedum officio distilutum. Hic nimirum
ad pedes beati confessoris prasentatus, immobilis quasi
'truncus ibi permansit, assueta clementi® pr®stolans au¬
xilium. Nec mora, libertas membris reddita est; et mem¬
brorum usus officio, virtutis manifesta testimonium osten¬
dens, ad propria absque vehiculo reversus est.

36. Ego vero Bernaldus natione Gallicus ad partes Bra-
carensium a Beato Geraldo ductus, et ab eodem ad archi-
diaconatus apicem in Ecclesia Bracarensi promotus, quod
mihi mire accidit in commune volo deducere. Artificio
namque medicaminis humorum superfluitates opportunita¬
te temporis exigente detrahere consueveram ; sed obsequio
egregia Regin® Tharasia, cui ad tempus serviebam, oc¬
cupatus usum medicina pro consuetudine implere nequi¬
vi. Unde humores extra cursum natura defluentes, in
gutture modo apostematis collectionem adunarunt. Quod
nimirum apostema usque adeo crevit quod mihi anhelitus
pene interclusus est. Esca enim et potus pr® nimia an¬
gustia per hisophagum transglutiri nequibant. Tanta suf-

Digitized by v^ooQie

YITA SANCTI GERALDI.

locatione coartatus loquelam amiseram. Multis et diversis
medicaminibus adhibitis tantum apostematis malum dimo¬
vere lentavi. Duritia tandem tantae collectionis invalescen¬
te, me colla neci dare penitus existimavi. Pecuniarum fa¬
cultates Clericis, monachis, pauperibus distribui, jam de
vita corporali desperatus. Ad ultimum vero patrocinii
quod sanctus Geraldus oppressis et infirmis facere consue¬
verat reminiscens, ad sepulcrum ejus, quamvis corpore
debilitatus, cucurri, et diutius ibi lacrymalus sum. In¬
ter quas lacrymas verba in hunc modum protuli dicens.
0 beate et sanctissime confessor Geralde, ad memoriam
queso reducas quia ad hujus regionis climata me quon¬
dam perduxisti, et me in Clericum sublimasti, atque Ec-
ciesUe Bracarensi me mancipare praecepisti. Pro tua igi¬
tur jussione Ecclesiae Bracarensis qualiscunque coadjutor
procurationem ejus pro scire et pro viribus meis utcum¬
que sustentavi. Locum tuaB sepulturae relinquere non prae¬
sumpsi, opitulationis tuae confidentiae vehementer innixus.
Nunc autem gravissima aegritudine molestatus, quasi exui
et advena in alieno cespite mori compellor. Tuam igitur
clementiam suppliciter deposco quatinus apud Dominum
tuum Jesum Christum , cui fidele et legitimum exhibuisti
seruitium, medelam salutis mihi impetres, ut restituta sa¬
nitate deinceps dignam sine labe vitam valeam ducere,
ipso eodem juvante sine cujus gratia nemo veram salu¬
tem adipiscitur. Saepe hanc orationem replicando, in Ec¬
clesia beati Nicolai ante sepulcrum ejus vigilias tota no¬
cte perduxi. Mane autem facto domum repetens, ad stra¬
tam meum reversus sum, beati confessoris virtute me co¬
mitantes. Nam tussicula me repente invasit, et ex inspe-

59

rato gutturis apostema crepuit, et ita Dei omnipotentis,
et beati Geraldi gratia imminens mortis periculum evasi.

37. Copia ergo signorum quae a beato confessore facta
sunt me minus sufficientem ad proferendum per singula
reddidit, cum etiam prae multitudine scire, necdum illa
scribere, nequiverim. Cuicunque enim in Brabarensi epis¬
copio demoranli aegritudinis molestia in corpore imminet,
si ad sepulcrum ejus properat, slatim doloris remedium
proculdubio sentit. Alii vero longe distantes, et pro ma¬
gno objectu terrarum gloriosi corpori praesentiam adire
non valentes, si aliqua corporis passione fuerint molesta-
ti, pro sola sancti Geraldi invocatione sanitatis medelam
consequuntur. Plures etiam in mari navigantes, si quan¬
do eis tempestas oriatur, sanctitatis ejus nomen unanimi¬
ter invocantes, tranquillitatem securi sine mora suscipiunt.
In Ecclesia autem beati Nicolai, in qua sanctissimum cor¬
pus ejus requiescit, plurima; cereae effigies ante sepulcrum
ejus dependentes, quas scilicet qui infirmantur illuc trans¬
mittant, argumentum tanti patroni sanctitatis visibile pro¬
fecto ostendunt. Quicunque enim capitis aut ceterorum
membrorum molestiam patitur, ad instar membri dolen¬
tis imaginem de cera compositam illud dirigit, et statim
sanitatem sine dilatione consequitur. Omnes itaque qui di¬
versorum criminum vulneribus sauciati jacemus , huius
beati confessoris propitiationem medullitus deposcamus,
quatinus ipso mediante et intercedente perfectam nancisci
salutem valeamus a Domino nostro Jesu Christo, qui cum
patre et spiritu sancto vivit et regnat per omnia secula se¬
cutorum.

VITA S. MARTINI SAURIENSIS.

-/Antiquorum regestorum in Sanctae Crucis monasterii Conimhricensis tabulario
servatorum celeberrimum est illud, cui nomen Liber Sanctus inditum fuit; vel simul:
Magister Petrus Alfardus, ex monachis in hoc coenobio primitus congregatis unius
a nomine, qui S. Theotonii , praesulis sui , iussu hoc traditur compilasse polypty-
cum seu chartularium, de quo alio loco ampliorem notitiam lector inveniet. Ibi ,
a folii 46 altera pagina , eiusdem aetatis litteris descripta , S. Martin! Sauriensis
legitur vita. Antiqui verum alius codicis ex S. Crucis tabulario , qui eandem vitam
referret nullum vestigium aut memoria restat. Hoc agiologium Resendius laudans ,
in illo MS. se illud invenisse admonet *; nec aliunde , nisi ex hoc ipso , Branda-
nus hanc descripsit vitam **. Nullum revera , praeter hoc , quod nobis prae mani¬
bus est , exemplar Libri Sancti in Chronicis manuscriptis Sanctae Crucis D. Jose-
phus a Christo recenset ***.

Hanc S. Martini vitam Bollandiani **** ex apographo in ipso Sanctae Cru¬
cis tabulario descripto, et a Tamaio de Vargas ex urbe Matritensi ad ipsos misso ,
descripserunt , et ediderunt. Hoc apographum aut ex Libro Sancto, aut ex aliquo
recentiori apographo fuisse descriptum , satis constat: lectiones itaque varias ibi in¬
ventas , quae proculdubio vel ex incuria in describendo , vel ex temeritate in corri¬
gendo irrepserunt , nihili facere decet , dum codicis huius Libri Sancti, primitivum,
intactumque textum haurire , et vulgare nobis in animo est.

* De Antiquitatibus L. 1. f. 80.

** Monarch. Lusit. T. 3. Append. Script. 19.

Codex 99 BiUioth. Pubi. Port. Catalog. Auctor.
**** Acta Sanet, xxxi. Januarii.

Digitized by v^ooQie

60

VITA S. MARTINI SAURIENSIS.

Domino suo menendo gratia dei
sauriensium presbitero, sal-
uatus de suis unus sed in eis
paruus.

1. Exigitis a me pie pater, ut karissimi fratris uestri,
domini mei Martini sauriensium innocentis presbitcri uitam
moresque uobis aliquibus litterulis edisseram. Cuius peti¬
tionis affectui teste conscientia obsequia non negarem, ut
et status uestre mentis, id quenque relegendo, tanti dolo¬
ris remedium consolabiliter susciperet, et in posterum quo¬
que ipsius bene gesta in obs oblivio non deleret; ni tan¬
ti uiri materia mee paruitatis ingenio comprobaretur in¬
debita. Preterea dum sub disciplina illius olim tenerer, ego
ipse utpole rudis, et magis lasciuie quam doctrine dedi¬
tus , de eius actibus probitatisque moribus, ut puerulus
paucorum reminiscor. Ac ne forsan excusationis causa
mihi uidear conferre arrogantiam, licet agresti calamo, di-
uine pietatis tamen opitulante clementia, iniuncti operis ne¬
gotium temptando paulatim aggrediar, igitur nostre nar¬
rationis assertio ab opido sauriensium ubi dominus meus
martinus religiose uixcrit summat exordium. Et ubi si¬
tum sit quibusue finibus coartetur, uel quid inde nostro¬
rum maiorum cana sentiat senectus, cuius etiam uel quo
tempore hispanorum regis aminiculo cum ceteris porluga-
lensium municipiis libertate sit potitum, iterumque ob
infidelium hismaelitarum incursum ab incolis igne perus¬
tum, cl post rehedificationis dono concretum, prout possu¬
mus euoluamus: vl istis sicuti gesta sunt enucleatis ad pre-
fati uiri materiam prout dominus dederit calamum con-
uerlamus.

2. Est ergo circa decursum anci cuiusdam aluei amcne
porrectum, frondosis undique adumbratum nemoribus,
fertilibus piscium circumseptum gurgitibus, Gramineis pul-
cre ditatum conuallibus. Longis equidem perfunctum no-
ualibus, vineis consitum circumquaque feracibus. Quid
moror? Partibus cunctis obtatum cultoribus. Ab urbe uero
colinbrianorum xvm°, austrum uersus, distat milario. Ad
orientem sunt tapiei montis saxosa cacumina. A septem-
trionali regione vetustissime ciuitatis condisic, nec non et
ariei portus latissima panduntur confinia. Ab africa uero
parte columbarii castri patescunt campestria. In hac quo¬
que parte planicies eius profusius extenduntur, sed ob is-
mahelitarum excubias inculte ab incolis relincuntur. Ver¬
sus occidentem subest oceanus. Hic itaque ab antiqua re¬
rum congerie arcis uctustissime panditur hedificium , in
qua priscorum monimenta ferunt claustralium fuisse ceno-
bium. Ad hanc igitur arcera et locum amenissimum, com-
plurimis hominum turbis ad iure uiuendum concurrenti¬
bus, preurgente labore construxerunt opidum quod nomi¬
ne suo nuncupati sunt saurium. Cum autem diuina gra¬
tia aminiculante longo tempore post urbis colimbrien. res¬
tauratio ab infidelissimis ismaelitarum gentibus per fer-
nandum strenuissimum hispanorum regem mirabiliter e-
nituit, prefalum quoque saurii castrum cum aliis munici¬
piis sibi confinio telluris sociatis, libertatem accepit. Verum
enimuero post longa annorum curricula, sub adefonsi re¬
gis imperio, per prefectum suum aluazil sesnandum abenaa-
rair, qui tunc temporis Colimbriensem urbem montismaio-
rensiumque municipium suo sollerti pectore procurabat,
rehedificationem habere cepit. Mortuo uero eodem rege su¬
pra memorato ndefonso, nefandissima maurorum rabies ad-
uersus christicolarum fidem iterum cepit aspirare. Iben fati-
ma namque rex maurorum nefandissimus , ingenti aga-
renorum multitudine circunfusus, colimbrianorum fines
crudeliter diripuit. Faclaquc belli congressione apud muni¬
cipium quod dicitur miranda , complures portugalenses
nobiles sceleratissimus ipse necando deuicit. Nichilominus
quoque plaustri, municipio sancte eulalie natura munitis¬
simo, ab eodem rege ad solum usque interfectis hominibus
redacto ad propria rediens in opidum sauriensium frustra

uenisse cognouimus. Nam saurienses ferocem eius aduen-
tum pauentes, de pretaxati opidi hedifitio sibi diffidentes,
ingenti preculsi timore, eidem inposito igne castello, in
urbem colimbriam profugose redierunt. Per septem igitur
annorum curricula ferarum cubilia depopulatum existens,
per nobilissime denuo regine tarasie consensum, a prefa-
te urbis restauratione anno c.°lx.°i.° in habitationem ho¬
minum renouari conualuit. Regina namque ibidem causa
morandi confluentibus bonum, et ut ita dicam, largissimum
populandi forum spontanea uoluntale concessit, atque car-
tam inde firmitudinis manu propria roborauit. Quam sau-
riensis ecclesia pro maximo munere usque in perpetuum
hereditario iure reseruat.

3. Murorum igitur destructionem resarcire incipien¬
tes , eiusdem opidi cultores, ad reuerenlissimum gundi-
saluum colimbrie uenerabilis uite episcopum uenerunt, pa¬
ternitatem ipsius precibus exorantes ut in eis consilii et
pietatis habundare. Atque eis presbilerum qui eis diuini
uerbi pabulo foueret, et in sacrosancti fontis una lini¬
ret , dare non differret. Reuerenlissimus igitur Gundisal-
uus, prout tante religionis presul paterno affetu saurien¬
ses benignissime alloquens, eorumque petitionibus nichilo¬
minus consulens, in regenda sauriensium ecclesia quen-
dam boni testimonii presbiterum nomine martinum ordi-
nauit. De quo nobis amodo sermo tractandus occurrit.

4. Fvit itaque progenitus in uico qui dicitur auran-
ca qui ut fertur ab urbe colimbriensium xx.vi. 0 distat mi¬
liario. Pater cius arias manuelis, mater uero argio uoca-
batur. Qui quamuis de humili germine, erant tamen sim¬
plices et recti. Et quod rerum exitus probauit deum pre-
cipue timentes. Nam post felicem matris ab hac luce dis¬
cessum , pater usque ad sue uite terminum heremiticam
uitam peregit. Qui superstites, id est, dum in hoc mundo
uixerunt, hunc pre ceteris filium martinum uidelicet nimio
affectu nutrientes a primeuo infancie sue tempore, eum
litterarum rudimenta docuerunt. Atque diebus omnibus
eum domino seruiendum promiserunt.

5. Accidit autem quodam tempore ut prefate urbis uene¬
rabilis uite antistes, mauricius nomine, de finibus braccare
mclropolitane urbis adueniens, per supra memoratum ui-
cum contigit habere transitum. Quem parentes ipsius, de
quo nobis est sermo, martini, hospitio ouanter suscipien¬
tes, et ut eis possibilitas affuit, ilare absequium affectuo¬
sissime ministrarunt. Dicentes sese in litteralibus studiis
clericulum filium habere, quem tanti presulis arbitrio
obtemperare desiderabant. Quorum episcopus deuolionem
agnoscens in sui episcopatus sedem puerum defferri pre-
cepit. Deinde prosequenle diuine spiritu pietatis, canoni¬
corum consensu , atque bone memorie doctissimi martini
eiusdem sedis prioris assensu, in numero canonico pueru¬
lum martinum prefatus mauricius canonicauit. Qui in iuue-
nilibus adhuc positus annis mire simplicitatis existens,
gramatice professioni operam sollicitius impendii. Neque
enim erat obstrepens doctrine. Hinc cum per sacri ordi¬
nis gradus christo duce ad presbiterium uenit, bona ope¬
ra atque uirtutes exercendo, ueterem hominem cum acti¬
bus suis a se omnino remouit. Sic quippe per omnia omni¬
bus hominibus in bono placere studebat, quatinus omnes
de societate illius plurimum gaudebant atque deum pa¬
trem, qui in celis est, glorificabant. Non enim erat inuidus
aut elatus, non murmurans, non uerbosus, aut uana uer-
ba uel fabulas diligens. Non seruus gule. Tanta enim in
eo ciborum uigebat parsimonia, ut semper proprie porcio-
nis panem pupillis distribueret atque egenis. Non erat ne-
gligens, aut piger, non oculis uagus aut in incessu leuis;
sed per omnia grauis maturus et bonus. Qui presbiter, ut
diximus, ordinatus uisilalionis assidue medicamine egro-
tanlium curas lenire solebat. In diuinis quoque officiis
plurimum erat assiduus. Et quod non parui muneris cre¬
ditur, in omnibus suis motibus signum humilitatis habebat.
Sed qualiter ad sauriensium regendam accesserit ecclesiam
ueniamus.

6. Talibus ut diximus ornatus moribus telonis archidia-
coni omniumque canonicorum rogatu, domno gundisaluo fa-
uente episcopo, sauriensis ecclesie curam suscepit. At cum
propter agarenorum insidias, qui tunc uiarum comealus

Digilized by

Google

VITA S. MARTINI SAURIENSIS.

61

clam nec non et puplice incursabant, graue captiuitatis pon¬
dus cum acerbe mortis casibus hominibus inferentes, uir
dei domnus Martinus per abruta collium deuius ire cogere¬
tur, propriis humeris sui sumptus necessaria defferens, as¬
peritatem loci propter insolentiam admirans, tanti laboris ho-
hus fastidiens, in urbem colimbriam unde illuc aduenerat,
regressus est; Timens ne propter aliquorum baccantium
stultitiam, nisi de pretaxata ecclesia, aliquo munitus esset
priuilegio, inde postea elusus ipse uel sua progenies eice-
relur. Quocirca domnus gundisaluus prefate dioccsis e-
piscopus, et domnus prior eiusdem sedis martinus, telo
quoque archidiaconus, omniumque canonicorum conuen-
tus, per supra memorate regine tarasie regis adefonsi filio
consensum, que tunc portugalensi preerat imperio, sibi,
uidelicet Marlino presbitero, cl sue progeniei, de saurien-
si ecclesia cartam firmitudinis hereditario iure in hunc mo¬
dum fecerunt.

7. Innomine domini. Cum illud castrum, quod appella¬
tur saurium, ob frequentem guerram sarracenorum raro
incoleretur habitatore, placuit diuine uoluntati, per exi¬
miam reginam tarasiam preficienlem eidem castello gun-
saluo gunsaluiz, pro principe manu teneri cum dei adiuto-
rio ac defensari. Quod ubi ego gunsaluus episcopus colim-
briensis compertum habui, utilitati nostre sedis prouidens,
sollicitus fui canonicos nostros martinum presbiterum arias,
fratremque suum menendum ad ecclesiam, que ibi iacebat
destructa, rehedificandam atque obtinendam dirigire. Sed
quamuis multum resisterent propter pauorem maurorum il¬
lo ire, tamen gratia nostri permoti flexerunt animum suum,
que imperabantur facere, si ex testamento scripturam fir¬
mitudinis de illa supradicta ecclesia factam a nobis sibi re¬
ciperent. Quibus nos propter utilitatem sedis sancte Marie
acquiescentes, placuit mihi gunsaluo episcopo, et Martino
eiusdem sedis priori, una cum assensu canonicorum, per
auctoritatem domine nostre regine tarasie cartam donatio¬
nis et firmitudinis facere, libi uidelicet predicto martino,
fratrique tuo menendo de supra nominata ecclesia, tali ui¬
delicet pacto, ut firmiter illam obtineatis et secutfdum ui-
res uestras reficiatis, et in unoquoque anno ius, quod in¬
de ad sedem pertinet, fideliter reddatis. Et ab hac die in tem¬
pore, tam uos quam quisquis ex propinquitate ueslra pro¬
fessione clericus fuerit, per successiones lempororum fir¬
ma stabilitate obtineatis: et nunquam eam sine uestra cul¬
pa, secundum decreta canonum, pro alio aliquo homine per¬
datis. Supraponimus etiam quod si peccatis exigentibus
iterum ab incursione maurorum destructa fuerit, et postea
uos potueritis illam recuperare, licentiam habeatis semper
possidendi eam quocumque tempore ualuerilis. Siqua igi¬
tur persona hoc nostrum factum temerario ausu disturba¬
re temptauerit, non sit ei licitum per ullam assertionem,
sed quisquis fuerit, qui illam ecclesiam uobis auferre pre-
supserit sit a deo omnipotente excommunicalus, et sacra¬
tissimo corpore domini jesu christi alienatus, et cum iu-
da in inferno, nisi resipuerit, collocatus. Et hec carta ple¬
nam‘Stabilitatem semper obtineat, Que facta est vi.° idus
octobris Era m.*c.*lx.Y* Ego Gunsaluus episcopus con¬
firmo. Martinus prior confirmo. Tellus archidiaconus con¬
firmo. Laurentius archidiaconus confirmo. Ego Tarasia re¬
gina conGrmo. Gundisaluus gundisaluiz testis. Anaia ucs-
trariz testis. Domnus artaldus testis. Menendus nuniz tes¬
tis. Martinus presbiler confirmo. Johannes presbiter mi-
chael confirmo. Johannes de anaia confirmo. Nicholaus
subdiaconus confirmo. Petrus presbiter Notuit.

8. Post stipulati itaque testamenti confirmationem uir
uenerabilis martinus sauriensium docturus uenit ecclesiam,
Nec eo terreni emolumenti lucro uenit deductus, quam
ut animarum mederet langoribus, ubi preter necessario¬
rum inopiam nonnullos corporis labores perpessus est.
Erat namque ipsa suffocata ecclesia, sicuti manibus paga¬
norum pridem fuerat obruta. Hanc igitur interius exterius-
que purgauit, et ad diuinum officium, ut res poscebat, pri¬
mitus resarciuit: Sed postquam rei familiaris copia domi
concreuit, cum menendo ariei fratre eius, qui post disce-
sum ipsius, uidelicet martini, ibidem est presbiter subroga¬
tus, prefatam ecclesiam post tempore et loco conuenientius
fabricauit, Altaria inferius ordinauit, Libris quoque et sa-

M.U. Tom. I.

cerdotalibus indumentis eam pulcrius adornauit, Fabricam
totius domus nichilominus consumauit. Praeterea, uineta,
oliueta, pomaria, et alia plurima arborum genera suis ma¬
nibus complantauit, Terras quoque et nouales excolendo
prerupit. Sed iam ad eius laudabiliora uite contemplatiue
negotia stilum, licet parumper, eleuare delectat, et quali¬
ter sui gregis et aliarum plebium curam habuerit, de mul¬
tis pauca libare.

9. Plebem igitur sibi comissam catholice fidei regula se-
pissime instruebat: Quippe omnes de pio religionis ope¬
re commonens, nunc alios de confessione sancte trinita¬
tis conformans, nunc reliquos de promissione regni celestis
inuitans, ceteris, futuri examen iudicii minando proponens,
non cessabat uerba ueritatis fructu fidei redundancia iu
plebe seminare. 0 uirum nimie curiositatis circa omnes,
ne in uicium laberentur, ac si eos omnes parturiret. Si
aliquando ab his, quos pro zelo rectitudinis arguens, in con¬
tumelias uerborum deducebatur, quanto amplius ipsi ef¬
ferebantur, tanto magis eorum ipse miserebatur insaniam ;
ita uidelicet ut ad eorum furorem sepissime lenitatis fomenta
preberet, donec sua mansuetudine iras mitigantium demul¬
ceret. Si uero aliquis affinium ciuilatum uel locorum, fe¬
minam aliquam, filiamue alicuius, ui eam opprimens ad
id loci quo ipse morabatur deducebat, ut in huiusmodi
assolet exlrematuris, uir dei ilico eis obuiabat, cognitoque
examinationis negotio, uel eos federe legitimo, si ius posce¬
bat coniungebat, uel nisi iuxta canonum decreta suo ob¬
temperarent imperio, eos inde proculdubio expellebat. Et
si aliquis denumero clericorum talia illicitis modis sacri¬
legus facere presumpsisset, hunc uelut hostem catholice
fidei procul inde reiciebat. Nec petulantium iuuenum lasci-
uiam, seu baccantium hominum stultitiam sustinebat: quos
omnes ad eterni regis solium uenire cupiebat. Et quia, ut
ait beatus gregorius, ecclesiasticus doctor non tam doctrina
debet clarere, quam uita, ipse non solo sermone ad ethe-
rei regni amenitalem populum conuocabat, uerum omni¬
bus bene operandi sese preferebat exemplum : Omnia nam¬
que, que de operibus misericordie cunctos edocebat, hec et
plura prestantissime peragebat, Non immemor apostoli pau¬
li sic dicentis: Castigo corpus meum, et in seruitute redi¬
go, ne forte cum aliis predicauero ipse reprobus efficiar.
Qui dum in arce uirtutis celsius existeret, hospitalitatem
precipue alacri mente omnibus hominibus exibebat, qui¬
bus ea, que diuina sibi dispensatio largiretur, cum gratia¬
rum actione et uultu ilarl ministrabat. Sic enim aposto¬
lus precipit: Hilarem datorem diligit deus. Et tanto cari¬
tatis flagrabat ardore, ut non solum aduenticios hospites et
peregrinos dictis quibuslibet inuitaret, immo quandoque e-
tiam resistentes trahens, eos secum in domum ire compelle¬
bat. Hos frequentius quam diuites et potentes ad mensam
conuocabat: nec tamen aulicos mensa eius minus capiebat,
que multotiens regium agmen cum suo principe acuratis-
sime suscipiebat. Hec et plura misericordie opera pera¬
gens, incredibile est memoratu, quantum laudis humane fa-
uorem uelut pestem fugiebat; Nec laude extollebatur, nec
uituperatione frangebatur, Non diuitiis tumebat nec pau¬
pertate contrahebatur: et sic miles christi gradiendo, leta
contemnebat et tristia. Cum totius domus paterfamilias ex¬
isteret, de suis substanciis nichil repositum in aliquo habe¬
re cupiebat, Verbi gratia, nec aurum nec argentum in ar-
cha uel in marsupio reconditum possidebat, et omnino quid
de talibus fieret in propria domo ignorabat; Quibus tali¬
ter uti maximum crimen putabat. Mira res: cum dominus
domus, ut dictura est, diceretur, quociens sub sue clami-
dis tegumento panem egenis atque pauperibus defferebat,
quibus descendendo ueram exibebat humanitatem, et eo¬
rum miserias compacienter tolerabat. Sic omnia sua bo¬
na in commune habebat, quatinus uniuersis utilius quam
sibi proficerent. Quis unquam in conciliis eum ociose se¬
dere conspexit ? Si tamen eo quandoque ueniebat, aut tu¬
morem baccantis populi lenire satagebat, aut de exemplis
sanctorum patrum sedatis iurgiorum tumultuationibus eos
plenius edocebat. Nunquam ociosilas, que inimica est ani¬
me, eum domi torpentem inuenit, quin potius in assiduis
agrorum laboribus sua sponte urgeretur, si quando mens
ab oratione, et a diuinorum officiorum celebratione cessa-

16

Digitized by v^ooQie

62

VITA S. MARTINI SAURIENSIS.

bat; De quibus laboribus uberes fructus colligens, omnipo¬
tenti deo bonorum omnium largitori gratias referebat, Et
cum summa animi diligentia hunc dauiticum commemo¬
rabat uersum: Labores manuum tuarum manducabis: bea¬
tus es et bene tibi erit. Cum uero ab operatione manuum
cessando domum rediret, licet medius esset dies, prius tamen
solito more sacre sollemnia misse celebraret: Nec prius
corpus alimento reficiebat quam forum et castelli plateas,
si aduenlicius esset, circuiret, quem secum ad cibum capi¬
endum aduocaret. Cuius corpus non pulcris uestibus or¬
nabatur, sed moribus; et precipue pudicitie habitu polebat:
Talesque socios semper desiderabat, quorum contubernio
sancta ecclesia non infamaretur. Rexit autem eandem ec¬
clesiam bis undecim i.° dempto annis. Complures paga¬
norum ab illa profana mabometis superstitione sua predi-
catione ad cbristi fidem conuertit.

10. Ne huius ergo pagine series, tum stili rusticita¬
te, tum etiam loquendi nimietate prolixius extensa uiles-
cat, huic operi scribendi metas imponere iam uolo; Hoc
unum tamen reducere ad memoriam cupiens quomodo ab
huius mundi profluuio exlinctus migrauerit.

11. Anno igitur ab incarnatione domini millesimo
c.°xl.°ihi . 0 tempore preclari ildefonsi portugalensium re¬
gis, xvi.° regni sui anno, cum adhuc paganorum procella
ferocius insaniret, sauriensium fines inuasit, Et multos mor¬
tales, homines uidelicet cum peccore, aliaque preda capli-
uauit. Et erant tunc in eodem opido uenerande religionis
milites in templo salomonis iherosolimis professi; Nam ob
defensionem sancti sepulcri sustentandam, pretaxata regi¬
na totius castelli monarchiam cum suis reditibus, preter ec¬
clesiastica iura, eis deuolissime contulerat, Quam postea
filius eius rex portugalensium ildcfonsus eis manu propria
confirmauit. Qui hostibus obuiare satagentes, eundem pres-

biterum, de quo sermo transcurritur, sibi collegam asci-
uerunt, Qui Christianorum interitum, et detrimentum san¬
cte ecclesie condolens, tanque reverentissimis uiris satis¬
faciens, cum eis predictis hostibus obuiauit, Cum quibus fe¬
re omnibus accidente infortunio captus in congressibus bel¬
li, in scalabi castri menia, que tunc spurcissimis pagano¬
rum turbes pollebat perductus est. Ingressus est itaque
sua sponte, nullo cogente in horribile et fetidum carceris
ergastulum, ubi Christiani copedibus tenebantur astricti.
Tanta animi diligentia erga christicolas et fidei consortes in
eo erat, Quos ne aspurcissimis maurorum ritibus comma¬
cularentur et sic deformes fidei periclitarentur, predica-
tione euangelii pro tempore et loco congruenter instru¬
xit, Et eis in proximo libertatem futuram , et Christianis
eandem ciuitatem habituram dono christi, exclusa multi¬
tudine agarenorum, fiducialiter agens predixit. Que omnia
non longo tempore post, ut predixerat, claruerunt; Nam in
sequenti anno a predicti regis industria eadem ciuitas est
capta. Nec hoc aliquis ex desperatione grauiter accipiat,
quod religiosus uir tam acerbe captiuitali addictus sil. Post¬
quam enim uipereo haustu uersuli serpentis, a patria ce¬
cidimus captiui et exules in huius mundi exilio uiuimus;
Nec unquam mundus diuersas tormentorum clades, preci¬
pue bonis hominibus cessat inferre, Teslante apostolo qui
ait: Sancti ludibria et uerbera experti sunt, insuper et
uincula et carceres. Et quicquid eis in hoc mundo aduer-
satur, ut sacra refert scriptura, pro merito uirtutis ha¬
betur. Deinde a scalabi castro in elborensium deductus ci-
uitalem. tandem hispalensium ciuitas eum cordobam misit,
lbique pridie kal. februarii spiritum exalauit. Cuius cor¬
pus honorifice a Christianis sepulture traditum est in basi¬
lica beate Marie; Cui sit perhennis uita, iuuante domino
nostro iesu christo.

VITA TELLONIS ARCHIDIACONI

NOTITIAQUE FUNDATIONIS COENOBII S. CRUCIS CONIMBRICENSIS.

Te

ellonis , Cathedralis Conimbricensis Ecclesiae Archidiaconi , vita , et monaste¬
rii Sanctae Crucis fundationis notitia , omnia circa illam fundationem acta nego¬
tia secuta , recensens , codicis , cui Liber Sanctus nomen est , velut quoddam prooe¬
mium constituunt. Codex iste , non tantum Libri Sancti, sed etiam Magistri Petri
Alfardi nomine cognitus fuit , ut nos , quum de S. Martini Sauriensis vita loquuti
sumus , iam observavimus. Chartula haec , vel ut vocant , chartularius , regestum po¬
tius percelebre ordinatum , et conscriptum fuit fundos , bonaque omnia , a monaste¬
rii primordiis acquisita , numerandi recensendique gratia. Prologus , qui regestum
hoc , post monasterii fundationis narrationem , praecedit , codicis verum nomen In¬
ventarium esse docet; quod documentorum regestum in duos libros , in varias item
divisos partes , dividitur: horum primus , Liber Testamentorum appellatus, dona¬
tiones monasterio factas continet: secundus , Liber Venditionum dictus , contractus ,
quos onerosos iurisconsulti vocant , velut emptiones , venditiones , permutationesque ,
colligit. Aliquot in primo duorum illorum librorum sine scriptura per medium reli¬
ctae paginae spatii satis praebuerunt ad S. Martini Sauriensis vitam scribendam;
quae revera ibi litteris eiusdem fere aetatis , ac ipse Testamentorum liber , alia ta¬
men manu , scripta reperitur.

Praedictus prologus , cur codex hic compaginatus , et qua aetate conscriptus
fuerit , memorat.

Folium in hoc extabat codice , ante ibi scriptam Archidiaconi Tellonis vitam ,
litteris omnino carens , post quod recentiori aevo index generalis Inventarii adie-
ctus fuit; in altera istius folii pagina sequens legitur memoria , litteris scripturae
codicis similibus scripta:

Digitized by v^ooQie

VITA TELLONIS ARCHIDIACONf.

63

?? In era M. a c. a Lx. a vmi. a vi. t0 kal. marcii ingressi sunt primum fratres mo¬
nasterium Sancte Crucis. Anno ab incarnatione domini m.°c. 0 xxx.°i . 0 Indicione
viii/ «

Quod prologus in duos simul, Testamentorum, et Venditionum, libros diffu¬
sior aequo non fit; hic absolvendum eum putamus.

INCIPIT PROLOGUS IN LIBRO QUI DICITUR INVENTARIUM.

Magnum quidem et nimis utile bonum fore uidetur ut, sicut in preceden-
ti opere ostendimus qualiter monasterium sancte crucis in suburbio colimbrie a
tellone, eiusdem civitatis prudentissimo et uenerabili archidiaeono, sit funda¬
tum, et in sancte romane eclesie protectione susceptum, ita et in hoc opere quod-
dam facere memoriale omnium hereditatum, quas idem monasterium in presen-
tiarum possidet, quod inuentarius nominetur: Invenientur enim ibi auctores a

S uibus eidem monasterio ipse hereditates date sunt, et quo iure eas retinere ui-
entur, seu uidelicet testamento, seu uenditione, aut comutatione, et hoc util-
limum fore uidetur. Si enim propterea usus repertus est cartularum ut ea que
homines faciunt, et que animus multis exagitatus negotiis firmiter retinere non
ualet, in ipsis post multas generationes fideliter inveniantur expressa, et hoc er¬
ga multa aduersa, que in plurimis causis adueniunt, utile esse prospicitur, mul¬
to utilius fore creditur si et ea, que in minutissimis membranis continentur, in
libro quasi in quodam armario reponantur; fieri namque potest, ut siue extra¬
ctione, siue comutatione de loco ad locum, seu incuria, seu aliqua ocasione res
minima facilius periclitetur et perdatur. Itaque cum perdictione paruissime rei,
hoc est alicuius cartule, poterat et omnis hereditas per ipsam confirmata perdi¬
tum iri, velut amisso auctore et confirmatore, Ad huius igitur incomodi non mi¬
nimum detrimentum utiliter precauendum, statuerunt canonici prefati monas¬
terii hoc opus summo diligentique studio perficere. Coegit etiam eos eque simi¬
lis aut dignior excogitatio, omnium uidelicet benefactorum non abolenda reme¬
moratio, ut quotienscumque et a quibuscumque rerum datarum quesita, inuen-
ta, et lecta fuerit memoria, quasi in presenciarum datorum semper habeatur re¬
memoratio, et pro omnibus digna dicatur oratio. Factum est igitur hoc opus
tempore domni teotonii uenerabilis et religiosi uiri primi eiusdem monasterii
prioris, cum iam predictum monasterium a constitutione sua uicesimum et quar¬
tum haberet annum. Anno ab incarnatione domini m. 0 c.°l.°v. 0 Inditione m. a ,
Regnante tunc nobili adefonso portugalensis patrie rege, comitis henrici etregi-
ne tharasie filio, magni quoque catholici alfonsi regis toleti nepote, in uicesimo
et octauo regni sui anno. Ipsum uero opus in duos libros diuisimus: in librum
testamentorum, et in librum uenditionum simul et commutationum, et unum¬
quemque librum pro diuersitate locorum per partes comode distribuimus. Titu¬
los etiam ac titulorum numeros singulis superposuimus cartulis, quos in exor¬
dio cuiusque libri licet seriatim descripsimus, tamen ut et cartulas in partes di¬
uisimus, quo facilius quisque quod quesierit reperire possit.

FINIT PROLOGUS.

Anno 1155 Inventarium scriptum constat; et equidem omnia fere documenta
ibi collecta huiusce anni limites non transgrediuntur: animadverti tamen oportet ,
aliquot inviniri sub finem capitum , vel partium , in quas tum Testamentorum, tum
Venditionum liber dividitur , diplomata , exiguo quamquam numero , quae illo re-
centiora anno , ad saeculum etiam XIII. nonnulla attinent; sed alia haec sunt
descripta manu, et ab eodem scriptore , qui S. Martini Sauriensis vitam in codice
interscripsit. Sunt itaque , tam Archidiaconi Tellonis vita , quam Sanctae Crucis
monasterii notitia saeculi XII. dimidiati monumenta: quorum satis magnum fra¬
gmentum Brandanus in appendicibus ad III. Partem Monarchiae Lusitanae vul-

Digitized by ooQie

61

VITA TELLONIS ARCHIDIACONI.

gavit, sed sordidatum mendis, quibus non istius modo scriptoris, sec? omnium scatent
libri , typw saeculis XVI. et XVII. mandati, c?wm historica monumenta describunt.

In codice 79 Publicae Bibliothecae Portucalensis urbis vernacula monumen¬
ti huius interpretatio , quam hic sequentem edimus, reperitur. Annotatio, quae in¬
terpretationem hanc praecedit, suum et auctorem, et aetatem prodit. Paraphra¬
sis potius, aut commentarium, quam interpretatio appellanda videtur; varias quip¬
pe formas, ctf /cwge aliud, nimiumque liberum dicendi genus exhibet; et quamvis
rerum fidelitatem servet; documenta tamen, quae proprius operis scriptor adden¬
da putaverat, sua interpres sponte praetermissa reliquit.

1. Cuiusque operis seu efigiei simulacrum habetur lau¬
de dignum, cum eius narrationis exitus bene tenuerit ini-
ciura. Quia ex hoc maxime ad laudem subsequentis pro¬
ficit elocutionis, si ultima haud discrepauerint a primis,
ut que cepti constat causa inicii, sit ad boni conplendum
et perfecti operis extremum. Unde subnixius orandus est
dominus, ut quod nobis loquendi in laudem nominis sui
prebuit inicium, consumato opere, nullum penitus habeat
dicidium. Quoniam ille foris resonat in lingua, qui au¬
ctor intus manet in conscientia. Non enim sum nescius
quod singula que proposui digestura explicare non pos¬
sim. Magna nimirum et precelsa magnorum uirorum sunt
testimonia, que attenuat pocius quam explicat noster ser¬
mo ; Est enim perangusta michi mediocritas ingenii, et im-
pericior sermo. Sed que sunt uera non desiderant pon-
pam, neque uerborum ubertatem, sed sincere fidei nito¬
rem purissimum. Itaque coactus opus suscepi mibi inde¬
bitum , ne ea que adhuc uiua recordatione retinentur ut
sunt gesta, euanescente per tempus uel tradentium uel ac¬
cipientium fide, fabulosa credantur.

2. Ab incarnatione igitur domini anno millesimo cen¬
tesimo tricesimo primo, octaua inditione, secundo anno
rebellionis petri apostate filii leonis aduersum piissimum
sanctumque papam innocentium secundum, dum adhuc
laodoicus francorum rex uiueret, et yspanie Christianorum
pars in tribus diuisa monarchiis trino amministraretur im¬
perio, superiores siquidem illius partes aragon. etnauara
usque ad montem quem incole auca uocitant sub alfonso
aragonensium rege castissimo, atque in congressibus bel¬
lorum strenuissimo regebantur deuote, His exceptis quas
bellicis studiis forti manu bellando ceperat a sarracenis.
Ultima uero quasi pars minima, portugal cum colimbria,
ab alfonso comitis henrici et regine tarasie magnorum auo-
rum dignissima prole. Partibus mediis utpote maioribus
castella cum suis extrematuris et gallecia imperatori ma¬
gno, comitis raimundi et urrace regine filio, alfonso sub¬
ditis: archiepiscopo bracare pelagio, etcolimbrie episcopo
bernardo, Archidiaconus tello, sibi adiuncta procerum
iuxta apostolorum numerum duodenarium manu, monas¬
terii sancte erveis in suburbio colimbrie iacere adorsus
est fundamentum. De cuius quasi de nichilo exortu et ma¬
ximo in prosperis profectu silere, ignauiam maximam sce¬
lusque coram deo et rectis hominibus esse perpendo. Vi¬
detur siquidem res memorie digna, tum quia in his par¬
tibus prima quasi fidei apostolice sancta et ammiranda re-
nouatio actuum morumque perutilis exornatio; tum quia
ceteris, qui canonicorum profitentur esse professionis, pro¬
ponitur exemplo ut a propriis ad comunia, de profundo
uiciorum ad excelsa uirtutum, de morte ad uitam resur¬
gere conentur. Apostolus namque jacobus in epistula, que
quia talibus scribitur canonica dicitur, ait inter cetera:
Nolite diligere mundum, neque ea que in mundo sunt; et
cetera. Huius igitur tanti ac tam preclari facinoris tello ar¬
chidiaconus auctor ab primeuo aetatis sue tempore super
omnes sue urbis, animi prudentia, morum honestate, super-
emicuit coetaneos. Odario patre et eugenia matre natus,
etsi mediocribus ciuibus, erat tamen corpore magnus, fa¬
cie uenustus, pulcher aspectu, sed mente pulcrior, uultu
alacrior, honestatem magis quam lasciuiam ostentans,
maioribus asurgens, inferioribus condescendens, indigen¬

tibus conpaciens, dominis fidelis, affabilis cunctis, ius-
tus; sed misericordia pius, mente et corpore castus; sed
eximia humilitate securus, sapientia plenus, prudentia
perspicuus, morum honestate decorus, in omni perturba¬
tione securus. Unde familiaritate principum habebatur ca¬
rus, et maxime illius qui tunc temporis erat colimbrie
episcopus Domnus Mauricius. Rogatus namque cum eo
iherosolimam peciit, per triennium tocius curie et episco¬
pi curam apud se gerens, et cuncta pro suo nutu conpo-
nens. Ibi cum sanctorum loca prout tante discrecionis uir
circumspiciendo uisu et gressu pererraret, et diuersorum
loco habitu ordinum calles diuersissimos, sed tenaci ka-
ritatis uinculo confederatos, ad summum et unicum as¬
cendentes triuium, quod est summum bonum, quod nichil
in uita restat melius, animi sagacitate ammiraret, et ara-
mirando obstupesceret, intra semetipsum quantum ualens
conprimens doloris gemitus, ait: Heu michi quia incola¬
tus meus prolongatus est, habitaui cum habitantibus ce¬
dar. Sed amoris ardorem minime in silentio ualens ferre,
cepit institutores horum primarios diligenter perquirere,
Ipsumque dominum nostrum iesum christum reperit caput,
et apostolos membra, pelrum dico et paulum, et ceteros
duodecim numero. Tunc nimio exilaratus gaudio addit et
ipsas scrutari institutiones: Prepositorum uidelicet officia,
ut subditorum mentes secretarum scripturarum lectionibus
et exemplis assidue muniant, ne lupus inuisibilis aditum
inueniat, quo ouile ingredi, et aliquam ouium subripere
ualeat; Subditorum eximiam, ac in omnibus deuotam hu-
milemque obedientiam; Puerorum arctissimam, ne lasci-
ua eorum pronaque ad malum periclitetur etas, custodiam,
et ecclesiasticis disciplinis assiduam perfectamque doctri¬
nam ; Senum piissimam misericordemque in omnibus suffe¬
rentiam ; Minorum deuotam subiectionera ; Maiorum ama¬
bilem karitatem. Sed ubi satis est exhausti post trien¬
nium nauigantes apulerunt bizancium, vbi ferme per me¬
dium commorantes annum, siquid deerat supradictis ar¬
chidiaconus addebat institutis. Cumque sani indeque inco¬
lumes repedarent ad propria, defuncto sanctissimo braca¬
re archiepiscopo giraldo, domnus Mauricius illius subro¬
gatur loco, colimbrie uero sublimatur bone memorie Gun-
disaluus, proepiscopo, et efficitur cor episcopi Tello, Qui
licet opibus potentiaque opitulantibus desideratum nequit
uel incipere uotum, consociis locoque ubi statueretur de¬
ficientibus. Plurimis uero latentibus annis, posteaquam
archiepiscopus mauricius rome papa ab imperatore

* instituitur, et pelagius eius archidiaconus loco illius
sublimaretur archiepiscopus, pontifexque colimbrie non
tam senio quam infirmitate confectus celo redderet spiri¬
tum, Tello archidiaconus honestior uita omni clero et mo¬
ribus querebatur precibus a clero et populo episcopus.
Quod et tunc fieret, regina tbarasia et comite fernando
in hoc nitentibus, nisi diuino nutu regina una cum suo
comite a regno expulsis, eius filius, auorum seu atauo-
rum propago dignissima, uno die bellando, quod forte ui-
debitur mirum , susciperet principatum. Qui iuuenis etsi
regendi imperium iam bene sciolus, tamen amore laudis
ardenter plenus ad quoscumque aure flatus, ut arundo
fragilis ferebatur procliuis. Unde a quibusdam sanctitatis

• Interest vacuum spatium.

Digitized by v^ooQie

VITA TELLONIS ARCHIDIACONI.

rtligionisque inimicis facile sibi persuadetur in episcopum
ordinare domnum bernardum, deo ad tantum tanteque
sanctitatis opus reseruante ac stimulante archidiaconum.
Quare uir religione plenus de cenoso quasi de profundita¬
tis lacu liberatus, in dies et noctes cepit urgere proposi¬
tum, sed deficiebat adhuc locus. Venerat siquidem iuue-
nis quidam, iohannes nomine, peculiaris agnomine, quod
euidenli ostendit iudicio se dominicum esse peculium, Si¬
quidem in suo de gallie partibus aduentu , quoddam suo
ducatu et doctrina statuit monasterium apud sanctum chris-
toforum. Uuc archidiaconus sibi accitum laboris et pre-
mii socium suum aperiendo edocuit propositum, et locum
in suburbio colimbrie repertum his usibus satis superque
congruum. Sed qua ratione, quibusue machinis, uel quo
consilio, his usibus haberetur ab ipsis prorsus ignoraba¬
tur. Petiuerat nempe quondam ipse presbiter a regina, et
promissum non dederat, quia tunc omnia perturbata nec
sui ipsius potestatem habuerat. Venit ergo tempus ut de¬
sideratum presbiteri uellet deus adimplere uotum sanctum-
que propositum.' Emerat forte non sine deo apud montem
pesulanum quandam, quam uulgo sellam appellare solent,
nimis pulcram, et equitandi usibus superque decentem,
Que dum die quadam sedens super mulam per colimbrie
portam archidiaconus solito uiam incedens regiam ab au¬
licis uisa cerneretur pulcra, quidam de auriculariis illius
uenustatem animo contemplans, rogabat infantem ut ab
archidiacono sibi postularetur in dono. Nec mora rogatus
dat subiciens subtus iudeos balneas regias munusoulum
pro precio. Sed quia regia censura aliter quam nostra
agitatur causa, piissimus princeps animi ilaritatem, fron¬
tis extensione, et faciei iocunditate ostendans, dixit archi¬
diacono se prius rem uisurum, illud recogitans Salomo¬
nis sapientissimi regis: Omnia fac cum consilio ne pene-
tearis. Deus autem ex alta prouidentie specula sanctis pres-
biteri sui fauens desideriis, regis nostri eiusque dapiferi,
qui omnibus sequenti gradu preerat ermigii, cuius anima
requiescat in pace, maximi et prudentis uiri et nostri do¬
mini regis supra omnes consiliarii, auriculam reuelauit
ut fauerent totis archidiaconi consiliis. Quod et factum
est, Nam et carlam regiis signis adnotatam sibi dei con¬
silio inde scribitur. Pro cuius refectione, que apud nos
mensa dicitur, pectorale faleris plenum ipsi infanti archi¬
diaconus dedit. Emit etiam pro triginta aureis morabiti-
nis ortum ab episcopo bernardo et eius canonicis, iuxla
se positum fontem aquarum habentem largissimum, iux-
ta quem ordinauit fieri claustrum ut in ipsum fons decur¬
reret lauatorium. Quod post maxime animos perterruit ca¬
nonicorum ; Experti sunt enim postea cum amicis et ipso
archiepiscopo, in hoc frustra laborante pelagio, si destrui
posset sancte crucis monasterium. Voluerunt namque uel
operis impensas archidiaconus saltem incommodo presbi-
tero auferendo imminuere, quod maxime infanti nostro
regi displicuit, eis meretrices et cetera obicienli exeeran-
da. Vnde dei sacerdos nata fabricandi libertate, socios sibi
tantique adiutores operis adseiuit, non iam duodecim nu¬
mero, sed ferme septuaginta duo: Johannem peculiarem,
de quo supra memorauimus, qui portus gaye episcopus
post mortem pelagii bracare preficitur archiepiscopus;
Teotonium eiusdem monasterii priorem; Odorium sancti
iacobi presbiterum; Sisnandum montis maioris sancte ma-
rie prepositum; et alios quorum nomina uidenlur super-
uacaneum in hac ascribi pagina, cum in diuina pre eo¬
rum meritis coram deo cotidie recitentur tabule. Posue¬
runt ergo iuxta hanc auctoritatem primum fundamenti la¬
pidem, quarto Kalendarum iulii, petri et pauli apostolo¬
rum principum uigilia: tu es petrus, et super hanc petram
edificabo ecclesiam meam. Et mirum in modum balnee co-
mutantur ut quia hic abluerentur hominum corpora, quo¬
dam dominice crucis, aque babtismi secreto redemptionis¬
que cruoris oraculo, efficerentur sancte crucis ecclesia, et
quoniam carnis sordes balnearum detergerentur misterio,
animarum lepra sancte crucis curentur sacramento. San¬
cta est ergo comutalio, sanctaque dantis et operancium de-
uocio, sanctissimaque summi auctoris protectorisque dei
perfectio. Dicantur ergo de te gloriosa dei ciuitas et esto
memor raab et babilonis scientium deum: Ecce enim tem-
M.U. Tom. I.

63

pus acceptabile, ecce dies salutis. Ne ergo qui cum eo
conglutinati erant subito preocupali die mortis quererent
penitentie spacium, et inuenire non possent, anno nondum
reuolulo, sexto Kalendarum marcii, festiuitate mathie apos¬
toli, feria quarta capite ieiunii armati sunt apostolorum pro¬
posito sub habitu degentes et regula beati augustini, hanc
deo antiphonam digne cantando: Immutemur habitu in ci¬
nere et cilicio; ieiunemus et ploremus ante dominum, quia
mullum misericors est, dimittere peccata deus noster. His
rite et iuxla dei uoluntatem ut uidebatur compositis, or¬
ta est intolerabilis supra quam dici possit sedicio canoni¬
cis sedis sancte marie archidiaconum cogentibus sibi loci
monasteriique fieri debere testamentum. Unde uir tante
sapientie preditus, animi uirtutc prosternatus, et inhabi¬
tantibus superemines illorum sedis canonicorum periculum,
et loci libertatem esse utilem quam cui uis force peruium
recogitans alcius, cepit iam cum adiunctis sibi sociis ca¬
sibus et fortunis prouidere futuris, et de loci libertate tra¬
ctare propensius. Ocasione itaque satis comoda sedis pro
libertate accepta, proficiscitur romam, sancte crucis mo¬
nasterii , totiusque proprietatis faciens sociis ipsum inha¬
bitantibus , tam futuris quam presentibus, testamenti de-
uota mente et firmitudinis seriem. Deinde ualedicens fra¬
tribus, lacrimans cepium pergit iter, et sedis multo labo¬
re libertate ab innocentio secundo aposlolico et uix con¬
quisita, etiam sancte crucis monasterii quod sit sub tute¬
la sancti petri ab eodem uiro sancto promeruit, priuile-
gium ei faciens propria manu roboratum, huiusmodi api¬
cibus digestum.

Priuilegium innocentii pape.

3. Innocentius episcopus seruus seruorum dei dilectis fi¬
liis Odorio * priori, fratribus ecclesie sancte crucis in colim-
briensis ciuitatis suburbio site, eorumque successoribus
canonicam uitam professis im perpetuum. Desiderium quod
ad religionis propositum et animarum salutem pertinere
monstratur, auctore deo sine aliqua est dilatione complen¬
dum, ut fidelis deuocio celerem sortiatur effectum. Pro¬
inde, dilecti in domino filii, per interuentum filii nostri te¬
lonis colimbriensis archidiaconi, ueslris postulationibus
affectione paterna gratum prebemus assensum, et ecclesiam
beate crucis, in qua diuinis estis obsequiis mancipati, in
beati petri tutelam protectionemque suscipimus, et pre-
senti scripti pagina communimus. Statuentes ut ordo ca¬
nonicus, qui secundum beati augustini regulam ibidem coo-
perante domino noscitur institutus, perpetuis temporibus
inuiolabiliter obseruetur. Sane possessiones et bona, que
eadem ecclesia in presenliarum iuste et canonice possidet
aut in futurum concessione pontificum, largitione regum,
oblatione fidelium, seu aliis iustis modis prestante domi¬
no poterit adipisci, uobis uestrisque successoribus, et per
uos predicte ecclesie sancte crucis, presenti priuilegio con¬
firmamus. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum li¬
ceat prenominalam ecclesiam perturbare aut eius posses¬
siones auferre, uel ablatas retinere, minuere, aut aliqui¬
bus uexationibus fatigare. Sed omnia integra conseruenlur
eorum pro quorum gubernatione, et sustentatione concessa
sunt usibus omnimodis profutura, Salua nimirum diocesani
episcopi reuerentia. Ad indicium autem percepte huius a
romana ecclesia libertatis, duos bizancios annis singulis
nobis nostrisque successoribus persoluetis. Si qua igitur
in futurum ecclesiastica secularisue persona hanc nostre
constitutionis paginam sciens contra eam temere uenire
lemptauerit, secundo tercioue commonita, si non satisfa¬
ctione congrua reatum suum correxerit, potestatis hono¬
risque sui dignitate careat, reamque se diuino iudicio ex-
istere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo
corpore ac sanguine dei et domini nostri iesu christi alie¬
na sit, atque in extremo examine districte ulcioni subia-
ceat. Cunctis autem eidem ecclesie sua iura seruantibus
sit pax domini nostri iesu christi. Quatenus et hic fru-

* Nomen istud , loco raso , alia valde posteriori manu scri¬
ptum fuit.

Digitized by v^-ooQie

VITA TELLONIS ARCHIDIACONI.

66

ctum bone actionis percipiant, et apud districtum iudicem
premia eterne pacis inueniant. Arnen. Amen. Amen.

Ego innocentius catholice ecclesie episcopus subscripsi.

Ego lucas presbiter cardinalis tituli sanctorum iohannis
et pauli subscripsi.

Ego guido diaconus cardinalis sanctorum cosme et da-
miani subscripsi.

Ego grisogonus diaconus cardinalis sancte marie in por¬
tu subscripsi.

Datum pisis per manus almerici sancte Romane eccle¬
sie diaconi cardinalis etcancell. vn kalendas Junii, Indi¬
ctione xii. *, Incarnatione dominice anno m.c.xxx.v. Pon¬
tificatus Domni Innocenlii pape II. anno vi.

4. Nec satis beato uidebatur innocentio, innocentie lo¬
ci usque pie sanctitatis magistro, a pontificali consurgere
solio et manu sancta priuilegium ipsum nomine confirmare
proprio, nisi infanti destinaret per tellonem et episcopo lit¬
teras simul cum populo pro commendatione domus, et ar-
chidiaconi dilectione, maximeque guidonis diaconi car¬
dinalis sanctorum cosme et damiani diligenti ergo nos la¬
borioso ardore. Unde memoriam eorum cotidie morationi¬
bus nostris facientes, domini pape specialiter, guidonis no-
biscum, et cum celeris benefactoribus nostris facimus. Sed
qualiter tocius pietatis uir perfectus ipsum adloquatur in¬
fantem audite.

Littere innocentii pape ad in¬
fantem alphonsum.

8. Innocencius seruus seruorum dei dilecto in christo
filio illustri uiro alfonso portugalensium Duci Salutem et
apostolicam benedictionem. Quod personam et honorem
tuum paternis affectibus diligamus, sepe cognoscere po¬
tuisti. De tua itaque nobilitate plurimum confidentes ro¬
gando mandamus quatenus sicut nos pro colimbriensi ec¬
clesia tuis precibus adquieuimus, ita nichilominus pro ec¬
clesia sancte crucis colimbriensis postulationes nostras ex¬
audias ut uidelicet pro beati petri et nostra reuerentia fra¬
tres eiusdem loci attentius diligas et honores, et a nullo
infestari permittas. Per hoc enim tam in prcsenti quam in
futuro seculo maiorem laudem et gloriam consequeris. Da¬
tum Pisis xiii. K. Junii.

Ab hinc quoque episcopi simul cum ciuibus cauteria¬
tam ammonitionem auertite.

Ad coi. episcopum.

6. Innocentius episcopus seruus seruorum dei venera¬
bili fratri Bernardo episcopo et dilectis filiis clero el popu¬
lo colimbriensi salutem et apostolicam benedictionem. In
beati petri cathedra disponente domino constituti colim-
briensem ecclesiam etuos ipsos paterno affectu diligimus,
et ueslris postulationibus secundum deum assensum pre-
bemus. Ceterum gratum nobis est quod in ecclesia san¬
cte crucis, que ciuitatis suburbio sita dinoscitur, coope-
rante domino religionem accepimus institutam. Eapropter
dilectioni uestre rogando mandamus ut locum ipsum et fra¬
tres inibi domino famulantes pro omnipotentis dei reue¬
rentia diligatis, et propensius honoretis, nec cis iniuriam
aut molestiam inferatis nec inferri ab aliis paciamini, Qua¬
tenus et ipsi liberius et quietius diuinis ualeant uacare ob¬
sequiis, etuos proinpensa eis beniuolentia tam temporali¬
ter quam spiritualiter ab omnipotente deo retributionem
percipere mereamini. Datum Pisis xiii. Kal. Junii.

7. His itaque omnibus pro uoto archidiaconi conposi-
tis, cum iam osculata prius apostolici manu regrederetur
cum consorte iohanne qui in omnibus preerat, rei uoti a
raptoribus in medio retinentur itinere. Vouerant siquidem
se sepulcrum beati augustini uisitaluros et aliquid pigno¬
ris si possent ad monasterium sancte crucis usque allatu¬

ros, Quod quia non fecerant, a raptoribus, ut diximus, ex¬
poliati uix multo elapsi labore multaque itineris fatigatio¬
ne pedites totum fere usque ad sanctum rufum peregerunt
iter, Ubi diuinum euidenti indilio archidiaconus cognouit
sibi et in omnibus et tunc maxime adesse patrocinium, cus¬
todiens ipsum ab antidoto quod in malis iohannis michaelis
repertum, ut ferebatur, ad archidiaconum necandum con-
positum. Pro quibus omnibus gratias agens summo et in¬
comparabili patrono piissimo deo, conglutinata prius cum
senioribus Sancti rufi amicitia, resumpto cura moribus so¬
cio, qui pro ipsis ierat dominico, cum ceteris et iohanne,
qui in omnibus extiterat coadiutor, ad propria reuertitur,
dimisso apud sanctum rufum priuilegii exemplo. Ille ue-
ro qui laqueum tetenderat innoxio desinteria deficit pere¬
grinus dei iudicio, in defectu ipso monacali habitu gratias
deo resumpto. Dicatur ergo: laqueum aperuerunt et effo¬
derunt, sed tamen incidunt in foueam quam fecerunt. Men¬
sibus quinque post reuersionem nec dum completis, el
ipse tocius congregationis paler piissimus letali morbo cor¬
ripitur quod arabice aluara malfalzamuni, id est apostema.
Donec ergo potuit surgere, et aliquantisper procedere lon¬
giuscule , uelut marlha satagebat circa frequens ministe¬
rium , murum in circuitu cenobii construendo, turres in
excelso erigendo, domos intro claustrum et extra edifican-
do, uillas et hereditates cum consorte odorio qui in om¬
nibus ferebat auxilium propriis facultatibus emendo, in
quibus ad quingentos expenderat morabitinos, His exce¬
ptis que a fidelibus oblata, cum aliis quingentis suo sudo¬
re adquisitis in operis sunt in pensione consumpta. Quia
uero totum prout erat futurum uel fundare minime po¬
terat edificium, radium affectans manu , ut thomas apud
regem gondaforum, peritus architector interius compositio¬
nem , et exterius tocius dispositionem structure describit
edificiorum. Ubi autem illius corpus nimie infirmitatis an¬
gore , et diutini laboris magnitudine fractum, presbitero
gratum recusat ferre laboris pondus, claustro includitur,
memorans hoc dauiticum: ln me sunt Deus uota tua que
reddam laudationes tibi, et in dies et noctes se ipsum deo
uiuo et uero uiuum et uerum offerebat sacrificium in se
beatissime et quondam peccatricis marie magdalene spe¬
ciem exprimens, que quia lacrimis pedes domini laueral,
capillis capitis sui terserat, consors genitricis christi effe¬
cta , cum aromatibus ueniens ad sepulcrum, meruit ipsum
gloriose dominum uidere prima. Quis enim alta ualeat ex¬
plicare suspiria, quis lacrimarum imbres uberrimos, quis
singulius creberrimos? Et existimo non pro se, sed tocius
congregationis pie et ardentis sollicitudine caritatis, hoc
a se fieri exigebat. Quia etsi sanctum uirum ab omni de¬
licto pronunciare non audeo absolutum, uel fouerunt iu-
uentutis delicta, uel fuerunt ab ignorantia uel fragilitate
profusa. Fuit enim fuit a pueritia usque ad senectam pu¬
rissime castitatis amator, humilitatis humile exemplar, ue-
ritatis assertor uerax, obedientie custos obediens, in ad-
uersitalibus gaudens, in tribulationibus patiens, fidei con-
seruator fidelis, in ipse longanimis, de promissione cer¬
tus ut abrdham , hospitalitatem sectans ut lolh, justicia
pollens ut ysaac, Raritate exuberans ut iacob. Quis illius
sermones moralitatis dulcedini refertos in senes, quos ac
si patres uenerabatur; in uiros, quos ut fratres exorlaba-
tur; in iuuenes, quos ut filios excolebat; in pueros, quos
ut diligens pedagogus et pater amandus parcendo argue¬
bat, aliquo ualeat explicare sermone ? Mira fuerunt et pe¬
ne hominibus noslrc etatis incredibilia, in hoc sancio Tel-
lone diuina reuelata misteria. Equidem quandiu potuit ma¬
nibus canonicorum ad altare domini deportari, sacrum
corpus et sanguinem domini nostri iesu christi participa¬
ri , ante ipsam crucem ut ante domini tribunal iudican-
dus, riuis suarum lacrimarum se iterum atque iterum la-
uans, quasi ipsos domini pedes lauando atque capillis ca¬
piti sui tergendo deoscularetur in excessu mentis rapieba¬
tur. Inde in claustri medio inter oliuarum consita cento¬
ne recubans, nos euntes seu redeuntes ac si filios unicos
parturiret ut iacob manu erecta benedicebat, ulque no¬
bis propiciarctur, nosque utoues a pastore patentibus cam¬
pis desertas custodiret, qui non dormitat, longis suspiriis
precabatur. Nimirum inter spem celestium constitutus et

Digitized by

Google

VITA TELLONIS ARCHIDIACON1.

67

i

i

i

t-

3 »

S-

fi

k

*

i

l

amorem fratrum, non audeo, ut dicebat apostolus, cupio
disolui et esse cum chrislo, multo melius necesse autem
existimo esse in carne propter uos, sed uelut marlinus
beatus, nec sic tamen. Grauis quidem est domine corpo¬
ree pugna milicie, nec deficientem causabor etatem, mu¬
nia tua deuolus implebo, potius castris quod ipse iusseri-
ris militabo. At si parcis etati bonum est mihi hos qui¬
bus timeo ipse custodias. Tu enim es uerus pastor et ani¬
mam tuam pro his ouibus dedisti. Quod minus est sup¬
ple, qui quod maximum est consumasti. Et his dictis ite¬
rum lacrimabatur uir sanctus. Cumque deus finem uellet
sanctis imponere laboribus, et confessorem suum in eter-
na pace suscipere, circum astante omnium fratrum ama¬
bili conuentu lacrimis manante et pio eiulalu, quia pium
uidebatur flere tellonem, et maxime pium gaudere telloni,
feria mi.\ quarto idus septembris, illuscescente die post
natiuilatem beate marie, agens elatis quasi annum sexage¬
simum, dimittens in edificiorum expensas ad quingentos
morabilinos, et manus omnium deosculans fratrum, ut il¬
lius essent memores in obsequiis suarum orationum, hoc
ultimum habuit uerbum: In manus tuas domine commen¬
do spiritum meum : et hoc ordine dignum sanctorum or¬
dinibus emisit spiritum. Deinde corpore abluto, etueslibus
pro consuetudine canonica induto, deducitur ad ecclesiam
in medio coro, diuinis preeunlibus obsequiis. Quantus
tunc luctus merentium fratrum, quanta precipue suspiria
decantantium canonicorum, longum est et inexplicabile
sororum uirginum eluiduarum, quarum numerus ternario
per se multiplicato ut angelorum complebatur, explicare
eiulatus, et hyberias lamentantium matronarum uenias,
non dico licitum sed quantum pius amor coni uncto dolo¬
re susurrando fecerat proprium. Erat pium ac religione
plenum pueros conspicere in circutu feretri residere, et
mentis singultus lacrimis usque ad maxillam uellul ex fon¬
te largissimo pudibunde tamen manantibus prodere, iu-
uenes adulescentiores circa altaria et celera officia discur¬
santes , senes canicie uenerandos in missarum sollempnia
quandiu permissum fuit sese peruenire, laicos fratres ad
sepulture obsequia alterutro obsequentes. Quis inuidorum
gaudia, quia nemo rationabilis irrationabilis placere potest,
quis dolentium amicorum tristes dolores, quorum longe
antecedebat numerus, possit digne personare uocibus ? To¬
ta ciuitas ruit. Partim canonicorum conuentus, Parlim iu-
uenes, Partim mediocres, Parlim nobilium persone, ad
uidendum sanctissimum tellonis corpus, omnes uno ore
dicentes: benedicius deus qui talem sibi elegit famulum.
Matrone uero et femine paupercule, quia hon erat eis lici¬
tum astare prope, uel ipsum sacratissimum contingere cor¬
pus , pro foribus astantes, uel per rimulas quantum fas
erat inspicientes, pio eiulatu protestabantur ipsum spiri¬
tum ut pro eis deprecaretur dominum, pro quibus sepe
sancta monita , sepe casta consilia, sepe perutiles corre¬
ctiones , sepe elemosinarum largissimas expensiones san¬
cte, deuote, pieque profuderat. Cumque corpus deuote,
honeste, ac religiose, a latere ecclesie dextro, iuxla alta¬
re in honore sancti spiritus consecrato conderetur, fit ma¬
ximus omnium clamor ad sidera mentium affectus ten¬
dentium , unoque suspirio precantium, requiescat in pa¬
ce , et sic omnium oratio consumata est. Quibus rite et
iuxta nostrum ordinem digne et laudabiliter completis, ad
consolandos nos alterutrum , consedente conuentu, com¬
muni diffinitione decreuimus inter nos, quod nunquam post-
modum ab ullo poterit infringi, secundum edictum patris
nostri Augustini.

8. In nomine Domini nostri iesu chrisli. omnibus pla¬
cuit unum sentire communiter possidere sicut scriptum
est: Unum sentite in domino, et nemo proprium sibi quic-
quam uendicet, sed fiat sicut scriptum est in actibus apos¬
tolorum. Habentes omnia communia, nemo quicquam
suum esse dicebat, et erat uox omnium nostrum. In do¬
mino iure obseruationis nos teneamus, et in eo usque in
finem permaneamus, quia in euangelium scriptum est: Qui
perseuerauerit usque in finem hic saluus erit. Si enim pa¬
tre pio sanctoque caremus tellone, multo magis piissimum
sanctissimumque patrem habemus in celo, qui dicit in
euangelio: Et patrem nolite uocare super terram.

9. Pari igitur diffinitione parique consensu morem san¬
cti Rufi decreuimus tenendum, et a nullo nostrum uel se¬
quentium in posterum notandum. Itaque mandauimus pe-
trum presbiterum salomonis filium ad sanctum rufum, in
hec simplicia uerba:

Dominis et patribus S. R. abbati W. sancto religioso
que conuentui, T. sancte crucis prior etsi indignus, at¬
que humilis congregatio, morum discipline, et ueslrarum
medele animarum qualemcumque partitionem. Quantas
deo uestreque sanctitati pie persoluemus grates pro be-
neuolentia et caritate deuota in dominicum diaconem,
et iohannem tunc magistrum nunc autem archiepiscopum,
et tellonem archidiaconum, cuius anima requiescat in pa¬
ce ? Et nunc quia uestri cepimus esse discipuli, quod
nondum habuimus per dominicum , per fratrem eius pe-
trum pro amore fraternitatis mandari nobis subnixe obse¬
cramus. Valete.

10. Misimus etiam donaria uti uiris tante religionis
tanteque auctoritatis, obsecrantes ut suis interuentionibus
deo dignis nostrorum ueniam delictorum promereamur
et ordinis incepti consummationem. Quia ergo in nullo
frustrati sumus, mansit apud eos ipse et eius famulus a
festo beati martini usque ad pasca, in omnibus eos lar¬
gissime procurantes, et quicquid necesse fuit seu in mo¬
ribus, seu in aliis libris conscribendis ministrantes, et in
coro, in capitulo, in refectorio, et dormitorio secum ac si
illorum esset canonicus excolentes. Venit itaque ad nos
ferme quindecim ante festum sancti iohanni diebus ferens
secum tocius anni morem plenissimum, tempore quo ordi¬
natus est iohannes peculiaris portugalensis episcopus. Con¬
tigit labente tempore archiepiscopum bracare mori pela¬
gium, et multis dicidiis, multaque procella ecclesie ingru¬
entibus, tandem ipsum peculiarem domnum iohannem eligi
in archiepiscopum. Tunc recolentes archidiaconi laborem
pro priuilegio astutum, decreuimus mittere secum eun¬
dem presbiterum petrum, et eiusdem ordinis consortem
menendum, ad osculandos innocentissimos innocentis pape
pedes sanctissimos pro nobis et nostram coram eis ponere
benedictionem, subicientes pristine misericordie recordari,
et episcopo regique nostro ac ciuibus pro nostri commen¬
datione aliquid mandare. Quod innocentie conseruator scri¬
ptis in hunc modum se habentibus studuit complere:

Epistola innocentii pape ad ber-
nardum coi. episcopum.

11. Innocentius episcopus seruus seruorum dei uencrabi-
li fratri B. colimbriensi episcopo salutem et apostolicam be¬
nedictionem. Exdiuine legis preceptis quod nobis fieri no¬
lumus proximis nostris facere prohibemur. Hoc nimirum
intuitu fraternitati tue mandamus atque precipimus ut fu-
gitiuos fratres de ecclesia sancte crucis, que utique cen¬
sualis est beati petri, nec ipse suscipias, nec ab aliquibus
infra tuum episcopatum suscipi paciaris, quin pocius si
qui fratres ipsos absque prelati sui licentia suscipere au¬
si fuerint, si quod absit eos prelatis suis reddere recusa-
uerint, usque ad satisfactionem tam ipsum tranfugam quam
eius temerarios defensores excommunicationi subicias. Eos
etiam qui fratres prefate ecclesie iniuste opprimunt et eo¬
rum bona diripiunt, nisi presumptionem suam congrua sa¬
tisfactione correxerint, simili sententia punias. Studii quo¬
que tui sit, utiura ecclesiarum prefate ecclesie sancte cru¬
cis pertinentium, que per te ac tuos auferri accepimus, ei¬
dem in pace dimittas, et eos qui circa prefatam eccle¬
siam commorantur eam uisitare et pro sua deuolione adi¬
re nullatenus prohiberi permittas. Cum enim uniuersa que
habes tibi ab apostolo sint collata, indignum tibi uideri
non debet si specialia loca sancte romane ecclesie in tuis
partibus augeantur, et tuo studio a quibuslibet turbatori¬
bus defensentur. Datum lat. v kal. Maii.

Et regem nostrum taliter allocutus est:

Digitized by

Google

68

VITA TELLONIS ARCHIDIACONI.

Epistola innocentii pape ad
regem domnum al.

12. Innocentius episcopus seruus seruorum Dei Dile¬
cto filio A. illustri porlugalensium duci salutem et apos-
tolicam benedictionem. Donorum principum est ecclesias
dei filiali affectatione diligere, easque procollata sibi a deo
potentia defensare. Huius rei gratia nobilitati lue per pre-
sentia scripta rogando mandamus quatenus ecclesiam san¬
cte crucis, que utique censualis est beati petri, et specia¬
liter sub eius tutela consistit, pro reuerenlia beatorum
apostolorum et nostra, manu teneas ac defendas, et nul¬
lis iniuriis uel molestiis fatigari permittas. Datum Lat. v
Kal. Maii.

13. Ne ergo uideretur dispendium, pretermisimus dis¬
cribere que et quanta pro nostra ecclesia, et earum que
sub beati petri sunt tutela, erga abbates, episcopos, et
archiepiscopos egerit uir aposlolicus. Redeunte ergo ar-
chiepiscopo iohanne cum ceteris prospere, remansit item
idem presbiter petrus apud sanctum rufum, fere annum
integrum, scrutans si aliquid deesset nobis uel in more
seu aliqua ecclesiastica doctrina. Itaque ipse omni eccle¬
siastico ordine perfectus adduxit nobis capitularium inte¬
grum, antifonarii morem, augustinum super iohannem, item
super quasdam questiones mathei et luce, exameron am¬
brosii, item de penilentia, item pastoralem, et bedam su¬
per lucam.

14. Ad hec non premittendum uidetur episcopi domni
bernardi controuersiam et nostram, valde est enim utilis
proposita, uel ad cauendum posteris ne accidat, uel si
forte acciderit quomodo rationetur exempli gratia. Quia
episcopus infamabatur puplice ecclesiastica uendere bene¬
ficia , subter fugiebamus proposse consecrari ab eodem.
Unde semel et bis uocato archiepiscopo bracare domno io¬
hanne, eo in sede sua presente et ordines faciente, in ec¬
clesia nostra ordinationes presbiterorum, diaconorum, et
subdiaconorum fecimus ut sibi uidebatur quasi presum-
pluose. Qua de causa repletus insano furore contra apos-
tolica prohibita prohibebat fideles, quos poterat, ne nobis
inpenderent sua beneficia, uel in ecclesiasticis si forte pos¬
siderent , uel in seculari iure. Unde et quasdam nostras
sibi diu retinuit ecclesias, donec res catholicus comitis en-
rici filius eum ah hac insania precibus ratione suffultis uix
compescere potuit. Sed inuidia etsi parum quieuit, ex to¬
to extingui non potuit; Nam et elemosinas fidelium dis¬
turbando , et sepulturas prohibendo, et nomen religionis
blasfemando, aliquando a parte si facultas dabatur uel la¬
tenter in dies inpedire moliebatur. Quod nos facere non
posse cernentes, apostolice dignitati nostro patrono litte¬
ris notificare curauimus et nostram querimoniam, et to¬
tius ecclesie dispendium. Quod et fecissemus nisi guido
cardinalis romanus in prouincia futurus denuntiaretur.
Itaque ab incepto cessauimus uolentes ei ore nostro iniu-
rias nostras, et ea que de episcopo protestabantur, pro cer¬
to exponere. Sed episcopus, ut rerum exitus probauit, a
rege obtinuit accusationem hanc reticere, nos promitten¬
tes per manus eius omnia emendare, et de proprio etiam
multa superaddere. Tamen cardinali in ecclesia sancti io-
hannis cum episcopo commanente, prior sedis iohannis
anaia, qui postea eiusdem sedis episcopus extitit, cum mar-
tino archidiacono, et menendo magistro, et aliis quattuor
uel Iribus, nescio si episcopo iubente, hoc machinabantur,
quia dum presentes affuimus et interrogaremur ab ipso ta¬
cebatur , ausi sunt quattuor nos pulsare questionibus in-
iuriosis, uidelicet quia decimas eorum recipiebamus, et
de capella nostra terciam partem eis persoluere debere¬
mus, et quod corpora parrochianorum eorum non solum
susciperemus, uerum uiolenter de manibus eorum rapere¬
mus , et quod ordinationes contra ius et fas, episcopo
in sede residente, conuocato extraneo in ecclesia nostra
faceremus. Ad que etsi imperiti sermone, tamen ueritate
suffulti benigne respondimus: Decimas aliarum ecclesia¬

rum nec nos debere suscipere, nec suscipimus quia regu¬
lares canonici sumus, et omnia nostra secundum ordinem
disponere debemus sicut et disponimus. Si forte pro eis
que sunt de eiras accusamur, non eas pro decimis sed
pro tribulo regis suscipimus. Ideo ipse rex de suo pro¬
prio iure, que uulgo dicitur eiradiga, et ofrecion, et octa-
uam partem uini demisit, contentus sola quarta parte fru¬
ctus tocius illius hereditatis, quod ore ipsius regis postea
comprobatum est. Frustra uero romanam libertatem pro¬
meruimus si nunc terciam noslre capelle diocesiano epis¬
copo persoluimus. In his duabus ita auctoritate cardina¬
lis rationabiliter solutis, cogebamur a cardinali et a pre-
dictis questionariis faleri uerum super ordinationibus in-
iuste peractis. Ad quod etsi diu pro ueritate rei hesitan-
les, compulsi sumus fateri a rege prohibitos fore super
hac questione respondere, nec illius preceptum nos pre-
terire posse. Ad quod ipse: Etsi aliquid est, quia aliquid
est quod inconueniens est, quatenus quandiu a romana se¬
de uidetur sustentari, a uobis non debet reprobari. In
quarta uero sepulture questione, superaddiderunt dicen¬
tes , quia iustum est, nec omnino potest refelli, ut unus¬
quisque quo disposuerit sepulture locum obtineat, quin¬
tam uel terciam nobis primum exoluat, et sic libere quo
uoluerit eat. Tunc cardinalis uir prudens, et omnibus do¬
ctus, est ne, inquit, tercia uel quinta nomen alicuius obla¬
tionis? Responderunt: Non. Sed terciam uel quintam par¬
tem tocius possibilitatis exigimus, quam nisi reddidemus
excomunicamus tandiu sepultura carebit, donec quod pos¬
tulamus parentes eius exoluanl etiam inuiti. Ad quod ipse
turbido uultu et quasi ammirans ait: Et ego clericus sum
et uellem medietatem tocius possibilitatis mortui, sed non
est catholicum, nec sancti patres in sacris canonibus san¬
xerunt , ut mortuus tunc ligetur, tunc excomunicetur
cum omnimodis debeat absolui et reconciliari, cum pro
anima mortui aliquid dare ecclesie, non coactum debi¬
tura, sed uoluntarium uotum. Cesset ab ecclesia dei am-
modo hec profana consuetudo, cum omnino his uerbis
proibeatur a beatissimo papa gregorio: Peti aut aliquid
exigi omnino proibemus ne quod ualde irreligiosum est,
aut uenalis quod absit dicatur ecclesia, aut uos de huma¬
nis uideamini mortibus gratulari, sed ex eorum cadaue-
ribus studeatis querere quolibet modo conpendium. Ideo-
que et ego nunc iudico ut mortuus quo uoluerit sepeli¬
ri sepeliatur, nec proibeatur ab aliquo, et nec ab eo aliud
exigatur, quam quod ilari promiserit uoto. Sed tamen
amoneatur a proprio magistro sue anime, ut aliquod be¬
neficium sue mandet ecclesie, quia iustum est ut sicut so¬
cia fuit passionis, sit et particeps consolationis iuxta apos¬
tolum. His ita digestis considerauimus fore congruum re-
nouare privilegium et addere quod uidebatur necessarium.
Itaque consilio eiusdem cardinalis misimus cum archiepis¬
copo iohanne, qui tunc tendebat romam, iam dictum pe-
trum salomonidem cum litteris nostris et regis, et hoc a
beatissimo lucio papa secundo promeruimus priuilegium.

Item priuilegium lucii pape.

15. Lucius episcopus seruus seruorum dei dilectis filiis
teotonio priori et fratribus ecclesie sancte crucis in colim-
briensis ciuitatis suburbio site, tam presentibus quam fu¬
turis , regularem uitam professis in perpetuum. Ad hoc
uniuersalis ecclesie cura nobis a prouisore omnium bono¬
rum deo comissa est, ut religiosas diligamus personas, et
bene placentem deo religionem studeamus modis omnibus
propagare. Nec enim deo gratus aliquando famulatus im¬
penditur, nisi ex caritatis radice procedens, a puritate re¬
ligionis fuerit conseruatus. Ea propter, dilecti in domino
filii, uestris iustis postulationibus affectione paterna gratum
prebemus assensum, et ecclesiam beate crucis, inquadiui-
nis estis obsequiis mancipati, in beati petri tutelam prole-
ctionemque suscipimus, et presenlis scripti pagina comu-
nimus, Statuentes ut ordo eanonicus, qui secundum beati
augustini regulam ibidem cooperante domino noscitur ins¬
titutus, perpetuis temporibus inuiolabiliterconseruetur. Sa¬
ne possessiones et bona, que eadem ecclesia in presentia-

Digitized by v^ooQie

69

VITA TELLOiMS ARCHIDIACOM.

rum iuste et canonice possidet, aut in futurum concessio¬
ne pontificum , largicione regum uel principum , oblatio¬
ne fidelium, seu aliis iustis modis prestanle domino pote¬
rit adipisci, uobis, uestris successoribus, et per uos pro¬
dicte ecclesie sancte crucis presenti priuilegio confirma¬
mus. In quibus hec propriis duximus exprimenda uocabu-
lis: Ecclesiam sancti romani; Ecclesiam sancti iobannis;
Ecclesiam de mira cum sua libertate quam hactenus ha¬
buisse noscuntur; Ecclesiam de quiaios; Ecclesiam de tra-
uanca; Ecclesiam de alcarouuim; Ecclesiam de auriol;
Ecclesiam de figairedo, saluo iure diocesani episcopi:
Quicquid etiam alfonsus illustris dux porlugalensis de iu¬
re suo uobis concessit in eadem ciuitate, uidelicet, almu-
niam cum suis redditibus; Redditus de eiras, et duas ui-
neas ibidem liberas ab omni redditu; Pariem omnium
reddituum molendinorum suorum que sunt in eadem ciui¬
tate ; Unam aceniam in matclas cum iiii. 0< canariis inte¬
gris ; Villam de quiaios; Villam de sancto romano; Vil¬
lam de sancto iohanne; Omnes hereditates quas dedit uo¬
bis in aluorge et in gerraanelo, sicut continetur in carta
eiusdem ducis; Partem omnium piscium qui dicuntur sa-
uales; Vineam quam dedit uobis fernandus petriz cum
assensu eiusdem principis. Sane laborum uestrorum quos
propriis manibus aut sumptibus colitis, siue de nutrimen¬
tis uestrorum animalium, nullus omnino clericus uel lay-
cus decimas a uobis exigere presumat. Prohibemus quo¬
que ut nulli fratrum post faciam professionem absque prio¬
ris tociusque congregationis premissione liceat ex eodem
claustro discedere. Discedentem uero absque communium
litterarum cautione nullus audeat retinere. Chrisma uero,
oleum sanctum, consecratione altarium, seu baselicarum,
ordinationes clericorum, qui ad sacros ordines fuerint pro-
mouendi, adiocesano suscipiatis episcopo siquidem catho¬
licus fuerit, et gratiam atque communionem sedis aposto-
lice habuerit, et ea gratis et absque aliqua prauitate uo¬
bis uoluerit exibere. Alioquin liceat uobis catholicum quem¬
cumque malueritis adire antistitem, Qui nimirum nostra
fultus auctoritate, quod postulatur indulgeat. Decernimus
ergo ut nulli omnino homini liceat prenominatam eccle¬
siam temere perturbare aut eius possessiones aufferre, uel
ablatas retinere, minuere, aut aliquibus uexationibus fa¬
tigare. Sed omnia integra conseruentur eorum pro quo¬
rum gubernatione et suslentacione concessa sunt usibus
omnimodis profutura, salua apostolice sedis auctoritate.
Ad indicium autem huius a romana ecclesia percepte li¬
bertatis , duos bizancios annis singulis nobis nostrisque
successoribus persoluetis. Siqua igitur in futurum eccle¬
siastica secularisue persona, hanc noslre constitutionis pa¬
ginam sciens, contra eam temere uenire temptauerit, se¬
cundo tercioue commonita, si non satisfactione congrua
reatum suum correxerit, potestatis honorisque sui digni¬
tate careat, reamque se diuino iuditio existere de perpe¬
trata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac
sanguine dei et domini nostri iesu christi aliena fiat, at¬
que in extremo examine districte ultioni subiaceat. Cun¬
ctis autem eidem ecclesie sua iura seruantibus sit pax do¬
mini nostri iesu christi quatinus et hic fructum bone actio¬
nis percipiant, et apud districtum iudicem premia elerne
pacis inueniant. Arnen. Arnen. Arnen.

Ego lucius catholice ecclesie episcopus subscripsi.

Ego conradus sabinensis episcopus subscripsi.

Ego theodeuuinus sancte rufine episcopus subscripsi.

Ego albericus hostiensis episcopus subscripsi.

Ego thomas presbiter cardinalis tituli uestine subscripsi.

Ego istubaldus presbiter cardinalis tituli sancte praxe-
dis subscripsi.

Ego gregorius diaconus cardinalis sanctorum sergii et
bacchi subscripsi.

Ego octo diaconus cardinalis sancti georgii ad uelum
aureum subscripsi.

Ego guido diaconus cardinalis sanctorum cosme et da-
miani subscripsi.

Ego petrus diaconus cardinalis sancte marie in porticu
subscripsi.

Ego astaldus diaconus cardinalis sancti eustachii iuxta
templum agripe subscripsi.

M.U. Tom. I.

Ego iohannes diaconus cardinalis sancte marie nove
subscripsi.

Datum lat. per manum baronis capellani et scriptoris
ii. k. Maii. Indictione vu. Incarnationis dominice Anno
m.°c. 0 xl.°iiii. # Pontificatus uero domni Lucii n. pape An¬
no Primo. Bene valete.

16. Eugenius episcopus seruus seruorum dei dilectis
filiis teutonio priori ecclesie sancte crucis sile iuxta ciui-
tatem colimbriam, eiusque fratribus, tam presentibus quam
futuris, canonicam uilam professis in perpetuum. Aposto¬
lice sedis auctoritate debitoque compellimur pro uniuer-
sarum ecclesiarum statu satagere, et earum quieti auxi-
liante domino prouidere. Ea propter, dilecti in domino fi¬
lii, uestris iustis postulationibus clementer annuimus, et
ecclesiam sancte crucis, in qua diuino estis mancipati ob¬
sequio, sub beati petri et nostra protectione suscipimus et
presenti scripti priuilegio communimus, Statuentes ut or¬
do canonicus, qui secundum beati augustini regulam qui
ibidem cooperante domino noscitur institutus, perpetuis
temporibus inuiolabiliter conseruetur. Quascumque etiam
possessiones, quecumque bona eadem ecclesia in presen-
tiarum iuste et canonice possidet, aut in futurum conces¬
sione pontificum, largitione regum uel principum, obla¬
tione fidelium, seu aliis iustis modis prestante domino po¬
terit adipisci, uobis uestrisque successoribus, et per uos
predicte ecclesie sancte crucis, presenti pagina copfirma-
mus. In quibus hec propriis duximus exprimenda uoca-
bulis: Ecclesiam sancti romani; Ecclesiam sancti iohan-
nis; Ecclesiam de mira, cum sua libertate quam hacte¬
nus habuisse dinoscitur; Ecclesiam de quiaios; Ecclesiam
de trauanca; Ecclesiam de alcarauuim; Ecclesiam de au¬
riol ; Ecclesiam de figairedo, saluo iure diocesani episco¬
pi : Quicquid etiam alfonsus illustris dux porlugalensis
de iure suo uobis in eadem ciuitate concessit, uidelicet, al-
muniam cum suis redditibus; Quicquid iuris habetis in
redditibus de eiras; Quicquid iuris habetis in redditibus
molendinorum eiusdem ducis que sunt in eadem ciuitate;
Duas uineas in predicto loco de eiras, liberas ab omni red¬
ditu ; unam azeniam in malelas cum quatuor canariis in¬
tegris ; Villam de quiaios; villam de sancto romano; Vil¬
lam de sancto iohanne; Omnes hereditates quas idem dux
uobis concessit in aluorge et in germanelo, sicut contine¬
tur in carta ipsius ducis; Jus quod habetis in piscibus
qui dicuntur sauales; Vineam quam dedit uobis fernandus
petriz cum assensu eiusdem principis. Sane laborum ues¬
trorum, quos propriis manibus aut sumptibus colitis, siue
de nutrimentis uestrorum animalium nullus a uobis deci¬
mas presumat. Prohibemus quoque ut nulli fratrum ues¬
trorum post factam professionem absque prioris tociusque
congregationis permissione liceat ex eodem claustro disce¬
dere, discedentem uero absque communium litterarum
cautione nullus audeat retinere. Grisma uero, oleum san¬
ctum, consecrationes altarium seu baselicarum, ordinatio¬
nes clericorum, qui ad sacros ordines fuerint promouendi,
a diocesano suscipiatis episcopo, siquidem catholicus fue¬
rit et gratiam atque communionem apostolice sedis habue¬
rit, et ea gratis et absque aliqua prauitate uobis uoluerit
exibere. Alioquin liceat uobis catholicum quemcumque
malueritis adire antistitem, qui nimirum nostra fultus au¬
ctoritate quod postulatur indulgeat. Decernimus ergo ut
nulli omnino hominum liceat prefatam ecclesiam temere
perturbare, aut eius possessiones auferre, uel ablatas re¬
tinere, minuere, aut aliquibus uexationibus fatigare, sed
omnia integra conseruentur, eorum pro quorum guberna¬
tione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis pro¬
futura, Salua apostolice sedis auctoritate. Afl indicium au¬
tem huius a romana ecclesia percepte libertatis, duos bi-
zantios nobis nostrisque successoribus annis singulis per¬
soluetis. Siqua igitur in futurum ecclesiastica secularis¬
ue persona hanc nostre constitutionis paginam sciens con¬
tra eam temere uenire temptauerit secundo tercioue com¬
monita, si non satisfactione congrua emendauerit, potes-

18

Item priuilegium eugenii pape.

Digitized by v^ooQie

70 VITA TELLONIS

talis honorisque sui dignitate careat, rcamque se diuino
iuditio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sa¬
cratissimo corpore ac sanguine dei et domini nostri iesu
chrisli aliena liat, atque in extremo examine districte ul¬
tioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco iusta seruanti-
bus sit pax domini nostri iesu christi quatinus et hic fru¬
ctum bone actionis percipiant, et apud districtum iudicem
premia eterne pacis inueniat. Arnen. Arnen. Arnen.

Ego Eugenius catholice ecclesie episcopus subscripsi.

Ego hubaldus presbiter cardinalis tituli sancte praxedis
subscripsi.

Ego aribertus presbiter cardinalis tituli sanctae anasla-
sie subscripsi.

Ego guido presbiter cardinalis tituli pastoris subscripsi.

Ego iordanus presbiter cardinalis tituli sancte susanne
subscripsi.

Ego odo diaconus cardinalis sancti georgii ad uelum au¬
reum subscripsi.

Ego gregorius diaconus cardinalis Sancti angeli sub¬
scripsi.

Ego iohannes diaconus cardinalis sancte marie noue
subscripsi.

Datum apud lenense monasterium per manum guidonis
sancte romane ecclesie diaconus cardinalis et cancellarius
v. idus Septembris. Indictione xi. Incarnationis dominice
Anno m. 0 c.°xl. 0 vih.° Pontificatus uero domini eugenii pa-
pe III. Anno nu. Bene valete.

17. Adrianus episcopus seruus seruorum dei dilectis
filiis teotonio priori ecclesie sancte crucis in colimbriensis
ciuitatis suburbio site, eiusque fratribus, tam presentibus
quam futuris, regularem uilam professis in perpetuum. Ad
hoc uniuersalis ecclesie cura nobis a prouisore omnium
bonorum deo commissa est ut religiosas diligamus perso¬
nas, et beneplacentem deo religionem studeamus modis
omnibus propagare: Nec enim deo gratus aliquando fa¬
mulatus impenditur, nisi ex caritatis radice procedens a
puritate religionis fuerit conseruatus. Ea propter, dilecti in
domino filii, uestris iuslis postulationibus affectione pater¬
na gratum prebemus assensum, et ecclesiam beate crucis
in qua diuinis estis obsequiis mancipati, in beati petri tu¬
telam proteclionemque suscipimus, et presentis scripti pa¬
gina communimus. Statuentes ut ordo canonicus, qui se¬
cundum deum et beati augustini regulam ibidem cooperan-
te domino noscitur institutus, perpetuis temporibus inuio-
labililer conseruetur. Sane possessiones et bona, que ea¬
dem ecclesia in presenciarum iuste et canonice possidet,
aut in futurum concessione pontificum, largitione regum
ucl principium, oblatione fidelium, seu aliis iustis modis
prestante domino poterit adipiscis, uobis uestrisque suc¬
cessoribus, et per uos predicte ecclesie sancte crucis pre-
senti priuilegio confirmamus. In quibus hec propriis du¬
ximus exprimenda uocabulis: Omnes uidelicet ecclesias
tam in castro leirene quam in territorio ipsius castri sitas,
cum omnibus ad eas pertinentibus, sicuti in carta iam di¬
ctis ducis, et in confirmatione uenerabilis fratris nostri
Giliberti ulixbonensis episcopi continetur; Ecclesiam de la-
lauero cum omnibus pertinentiis suis; Ecclesiam sancti
romani; Ecclesiam sancti iohannis; Ecclesiam de Mira,
cum sua libertate, quam hactenus habuisse noscuntur;
Ecclesiam de quiaios; Ecclesiam de trauanca; Ecclesiam
de alcarouuim; Ecclesiam de auriol; Ecclesiam de figai-
redo; Quicquid etiam alfonsus illustris dux portugalen-
sis de iure suo uobis concessit in eadem duitate, videli¬
cet, almuniam cum suis redditibus; Redditus de eiras, et
duas uineas ibidem liberas ab omni redditu ; Partem om¬
nium reddituum molendinorum suorum que sunt in ea¬
dem duitate; Unam aceniam in matelas, cum quatuor ca¬
nariis integris; Villam de quiaios; Villam de sancto Ro¬
mano ; Villam de sancto iohanne; Omnes hereditates quas
dedit uobis in aluorge et in gcrmanelo, sicut continetur
in carta eiusdem ducis; Partem omnium piscium qui di¬
cuntur sauales; Vineam quam dedit uobis fernandus pe-
triz, cum assensu eiusdem principis; Parrochiam quoque
ad predictam ecclesiam sancte crucis pertinentem, sicuti

a uenerabilibus fratribus nostris iohanne bracaren. ar-

/

ARCIUD1ACONI.

chiepiscopo, et Bernardo colimbrien. episcopo, assentiente
prediclo filio nostro alfonso porlugalen. duce, uobis dinos-
citur esse concessum. Prohibemus etiam ut nulli fratrum
post factam inibi professionem absque prioris totiusque
congregationis permissione liceat ex eodem claustro disce¬
dere , discedentem uero absque communium litterarum
cautione nullus audeat retinere. Siquis autem liber et ab¬
solutus ad ecclesiam uestram conuerti uoluerit, et ibidem
habitum religionis assumere, siqua etiam ecclesiastica per¬
sona aliqua de bonis suis uobis pietatis intuitu conferre
uoluerit, nullus audeat prohibere. Liceat insuper uobis de¬
cimas frugum uestrarum, que infra fines parrochie uestre
continentur, hospitali ueslro libere et absque alicuius con¬
tradictione conferre. Chrisma uero, oleum sanctum, con¬
secrationes altarium seu baselicarum, ordinationes cleri¬
corum, qui ad sacros ordines fuerint promouendi, a dio-
cesano suscipiatis episcopo, siquidem catholicus fuerit, et
gratiam atque communionem sedis apostolice habuerit, et
ea gratis et absque aliqua prauitate uobis uoluerit exhi¬
bere. Alioquin liceat uobis catholicum quemcumque malu¬
eritis adire antistitem, Qui nimirum nostra fultus aucto¬
ritate quod postulatur induigeat. Obeunte uero leT. nunc
eiusdem loci priore, uel tuorum quolibet successorum,
nullus ibi qualibet subreptionis astucia uel uiolenlia pre-
ponalur nisi quem fratres communi consensu, uel fratrum
pars consilii sanioris, secundum dei timorem et beati a-
gustini regulam prouiderint eligendum. Decernimus ergo
ut nulli omnino hominum liceat prenominatam ecclesiam
temere perturbare, aut eius possessiones auferre uel abla¬
tas retinere, minuere, aut aliquibus uexalionibus fatiga¬
re ; Sed omnia integra conseruentur eorum pro quorum
gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omni¬
modis profutura, Salua sedis apostolice auctoritate etdio-
cesanorum episcoporum canonica iusticia. Ad inditium au¬
tem huius a Romana ecclesia percepte libertatis duos bi-
zantios annis singulis nobis nostrisque successoribus per-
soluetis. Siqua igitur in futurum ecclesiastica secularis-
ue persona hanc nostre constitutionis paginam sciens con¬
tra eam temere uenire temptauerit, secundo tercioue com¬
monita si non satisfactione congrua reatum suum correxe¬
rit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se
diuino iuditio existere de perpetrata iniquitate cognoscat,
et a sacratissimo corpore ac sanguine dei et domini nos¬
tri iesu chrisli aliena fiat, atque in extremo examine dis¬
tricte ultioni subiaceat. Cunctis autem eidem ecclesie sua
iura seruantibus sit pax domini nostri iesu christi quati¬
nus et hic fructum bone actionis percipiant, et apud dis¬
trictum iudicem premia eterne pacis inueniant. Arnen. A-
men. Arnen.

Ego adrianus catholice ecclesie episcopus subscripsi.

Egq hubaldus presbiter cardinalis tituli Sancte praxe¬
dis subscripsi.

Ego iohannes presbiter cardinalis sanctorum iohannis
et P. tituli Pamachii subscripsi.

Ego guido diaconus cardinalis sancte marie in porticu
subscripsi.

Ego bonadies diaconus cardinalis sancti angeli subscri¬
psi.

Ego Arditio diaconus cardinalis sancti theodori subscri¬
psi.

Ego boso diaconus cardinalis sanctorum cosme et da-
miani subscripsi.

Datum Signie per manum Rolandi sancte romane ec¬
clesie presbiteri cardinalis etcancell. vi. idus augusti In¬
dictione v. Incarnationis dominice Anno m. 0 c.*l. o vii.° Pon¬
tificatus uero domini Adriani pape 1111. Anno Tertio.

Karta dimissionis giliberti ulix¬
bonensis episcopi de ecclesias¬
tico leirene et terminis eius.

18. In nomine patris et filii et spiritus sancti Arnen.
Ego gilibertus dei gratia ulixbonensis episcopus, cum con¬
sensu canonicorum meorum, pro amore dei et rogatu illus-

Digitized by

/Googfe 1

_ .

VITA TELLONIS ARCHIDIACONI.

71

trissimi regis portugaIen9is domni alfonsi et uxoris illius
nobilissime regine domne mahalde, et etiam amore reli¬
giosorum uirorum qui habitant in monasterio sancte cru¬
cis, quod est situm in suburbio colimbrie, concedo et con¬
cedendo confirmo prediclo monasterio, et canonicis ibidem
degentibus in perpetuum, illud testamentum de iure eccle¬
siastico leirene quod profatus rex eidem monasterio contu¬
lit, sicut in serie testamenti ipsius regis continetur. Nulli
ergo successorum meorum liceat hanc nostram firmam
concessionem in aliquo perturbare seu minuere, uel su¬
per hoc monasterium illud aut personas illius aliquibus
uexationibus fatigare, sed omnia supradicta firma et illi¬
bata in perpetuum permaneant usibus illorum quibus a no¬
bis et a supradictis personis concessa sunt. Siqua uero ec¬
clesiastica secularisue persona huius nostre scripture pa¬
ginam sciens contra eam uenire temptauerit, secundo ter-
cioue commonita, si non congrua satisfalione emendauerit,
ream se diuino iuditio existere de perpetrata iniquitate co¬
gnoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine domini nos¬
tri iesu christi aliena fiat amen. Facta firmissime conces¬
sionis scriptura Mense iulio. Era m.*c.'lxl.*iih.*

Ego gilbertus ulixbonensis episcopus confirmo.

Ego bartolomeus archidiaconus confirmo.

Ego robertus decanus confirmo.

Ego benedicius cantor confirmo.

Epistola regis alfonsi ad dom¬
num papam adrianum pro ec¬
clesiastico leirene.

19. Domno adriano summo pontifici suo uenerabili pa¬
tri Alfonsus portugalis rex quicquid patri filius et quic-
quid pater in utroque seculo obtari melius. Non ignoret
sublimitas uestra, pater sancte, me militem uestrum et de¬
votum filium esse uelle, sicut fui apostolicorum qui fue¬
runt ante uos, et nimium uestra benedictione uelle perfrui.
Ideoqae atlencius commendo me sanctitati simul et maies-
tati uestre per omnia. Nunc autem nolifico sanctitati ues-
tre monasterium sancte crucis, quod est in suburbio co¬
limbrie, temporibus meis et a: me ipso gratias deo esse fun¬
datum, et secundum regulam beati augustini institutum,
Quod quantum ego diligo uerbis exprimere nullo modo ua-
leo. Ulpote ubi corpus meum sepeliri iubeo, et unde suf¬
fragium per beneficium orationum anime mee deo donan¬
te specialius euenire spero. Rogo itaque sanctitatem ues-
tram, et attencius exoro, ut prefatum monasterium, quod
iam olim antecessores uestri sub tutela et defensione san¬
cte romane ecclesie suscepistis, uos quoque tamquam pro¬
prium manutenealis, defendatis, et priuilegio quod ei uti¬
le cognoueritis contra impugnantium calumpnias pro amo¬
re dei et nostro bene et firmiter muniatis, Et quicquid
ego uel alii fideles ibi deuote obtulimus scripto uestro con¬
firmetis. Obtuli namque ego ei inter cetera totum eccle¬
siasticum cuiusdam castri quod uocatur leirena, Quod cas¬
trum eredatis reuera me a fundamento in terra deserta
construxisse et contra sarracenos qui prope erant armas¬
se ; Per illud enim mihi dedit deus sanctarem et totam ter-

quam‘futuris regularem uitam professis in perpetuum. Ad
hoc uniuersalis ecclesie cura nobis a prouisore omnium
bonorum deo commissa est, ut religiosas diligamus perso¬
nas, et beneplacentem deo religionem studeamus modis
omnibus propagare. Nec enim deo gratus aliquando famu¬
latus impenditur, nisi ex caritatis radice procedens a pu¬
ritate religionis fuerit conseruatus. Ea propter, dilecti in
domino filii, ueslris iustis postulationibus affectione pater¬
na gratum probemus assensum, et ecclesiam beate crucis
in qua diuinis estis obsequiis mancipati, in beati petri tu¬
telam protectionemque suscipimus, et presenlis scripti pa¬
gina communimus. Statuentes ut ordo canonicus, qui se¬
cundum deum et beati augustini regulam ibidem coope-
rante domino noscitur institutus, perpetuis temporibus in-
uiolabiliter conseruetur. Sane possessiones et bona que ea¬
dem ecclesia in presenliarum iuste et canonice possidet,
aut in futurum concessione pontificum, largitione regum
uel principum , oblatione fidelium , seu aliis iustis modis
preslante domino poterit adipisci, uobis uestrisque succes¬
soribus, et per uos prodicte ecclesie sancte crucis, presenli
priuilegio confirmamus. In quibus hec propriis duximus
exprimenda uocabulis: Omnes uidelicet ecclesias tam in
castro leirene quam in territorio ipsius castri sitas, cum
omnibus ad eas perlinentibus, sicuti in carla iam dicti du¬
cis et in confirmatione uenerabilis fratris nostrig Giliberti
ulixbonensis episcopi continetur; Ecclesiam de talaueiro
cum omnibus pertinenciis suis; Ecclesiam sancti romani;
Ecclesiam sancti iohannis; Ecclesiam de mira cum sua li¬
bertate quam hactenus habuisse cognoscuntur; Ecclesiam
de quiaios; Ecclesiam de trauanca; Ecclesiam de alca-
rouuim ; Ecclesiam de auriol; Ecclesiam de figairedo:
Quicquid etiam alfonsus illustris dux portugalensis de iu¬
re suo uobis concessit in eadem ciuitate, uidelicet, almu-
niam cum suis redditibus; redditus de eiras, et duas ui-
neas ibidem liberas ab omni redditu; Partem omnium
reddituum molendinorum suorum que sunt in eadem ci¬
uitate; vnam aceniam in matelas cum quatuor canariis in¬
tegris ; villam de quiaios; villam de sancto romano; vil¬
lam de sancto iohanne; Omnes hereditates quas dedit uo¬
bis in aluorge, et in germanelo, sicut continetur in carta
eiusdem ducis; Partem omnium piscium qui dicuntur sa-
uales; Vineam quam dedit uobis fernandus petriz cum as¬
sensu eiusdem principis; Parochiam quoque ad prodictam
ecclesiam sancte crucis pertinentem, sicuti a uenerabilibus
fratribus nostris iohanne bracarensi archiepiscopo et ber-
nardo colimbriensi episcopo, assentiente prodicto filio nos¬
tro alfonso portugalensi duce, uobis dinoscitur esse con¬
cessum. Proibemus etiam ut nulli fratrum post factam in
ibi professionem, absque prioris tociusque congregatio¬
nis permissione, liceat ex eodem claustro discedere; Dis¬
cedentem uero absque communium litterarum cautione
nullus audeat relinere. Siquis autem liber et absolutus
ad ecclesiam ueslram conuerti uoluerit, et ibidem habi¬
tum religionis assumere, siqua etiam ecclesiastica perso¬
na aliqua de bonis suis uobis pietatis intuitu conferre uo¬
luerit , nullus audiat prohibere. Liceat insuper uobis de¬
cimas frugum uestrarum, que infra fines parrochie uestre
continentur, hospitali uestro libere et absque alicuius con¬
tradictione conferre. Chrisma uero, oleum sanctum, conse¬

ram eius per circuitum. Obtuli iccirco totum ecclesiasti¬
cum ipsius castri liberum profato monasterio sancte cru¬
cis, per suos terminos antiquos cum omnibus que in pre-
sentiarum possidet, uel in futurum auxiliante deo posside¬
re poterit, Quia ita prius uoueram et postea deo annuen¬
te uotum exolui; Ita scilicet ut nullus episcoporum seu
aliquis hominum habeat ullam potestatem super illud ec¬
clesiasticum, nisi tantum monasterium sancte crucis. Va¬
leat amor uestre paternitatis, et petitionem meam rogo ex¬
audire dignetur.

Privilegium Adriani pape.

crationes altarium seu basilicarum % ordinationes clerico¬
rum, qui ad sacros ordines fuerint promouendi, a dioce-
sano suscipiatis episcopo, siquidem catholicus fuerit et
gratiam atque communionem sedis apostolice habuerit, et
ea gratis et absque aliqua prauitate uobis uoluerit exhibe¬
re. Alioquin liceat uobis catholicum quemcumque malue¬
ritis adire antistitem, Qui nimirum nostra fultus auctori¬
tate quod postulatur indulgeat. Obeunte uero te T. nunc
eiusdem loci priore, uel tuorum quolibet successorum, nul¬
lus ibi qualibet subreptionis astutia uel uiolentia propona¬
tur, nisi quem fratres communi consensu uel fratrum pars
consilii sanioris secundum timorem et beati augustini re¬
gulam prouiderint eligendum. Decernimus ergo ut nulli
omnino hominum liceat prenominatam ecclesiam temere

20. Adrianus episcopus seruus seruorum dei dilectis perturbare, aut eius possessiones auferre, uel ablatas reti—
filiis teotonio priori eeclesie sancte crucis in colimbriensis nero, minuere, aut aliquibus uexationibus fatigare, sed om-
ciuitatis suburbio site, eiusque fratribus tam presentibus nia integra conseruentur eorum pro quorum gubernatio-

Digitized by v^ooQie

11

VITA TELLONIS ARCHID1ACON1.

ne et sustentatione concessa sunt usibus omnibus profutu¬
ra, Salua sedis apostolice auctoritate etdiocesanorum epis¬
coporum canonica iustitia. Ad indicium autem huius aro-
mana ecclesia percepte libertatis, duos bizantios annis sin¬
gulis nobis nostrisque successoribus persoluetis. Siqua igi¬
tur in futurum ecclesiastica secularisue persona hanc nos-
tre constitutionis paginam sciens contra eam temere ueni-
re temptauerit, secundo tercioue commonita, si non satis¬
factione congrua reatum suum correxerit, potestatis hono¬
risque sui dignitate careat, reamque se diuino iudicio ex-
istere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissi¬
mo corpore ac sanguine dei et domini nostri iesu christi
aliena fiat, atque in extremo examine districte ultioni sub-
iaceat. Cunctis autem eidem ecclesie sua iura seruanlibus
sit pax domini nostri iesu christi, quatinus et hic fructum
bone actionis percipiant, et apud districtum iudicem pre-
mia elerne pacis inueniant. Arnen. Arnen. Arnen.

Ego adrianus catholice ecclesie episcopus subscripsi.

Ego hubaldus presbiter cardinalis tituli sancte praxedis
subscripsi.

Ego iohannes presbiter cardinalis sanctorum iohannis
et P. tituli Pamachii subscripsi.

Ego guido diaconus cardinalis sancte marie in porticu
subscripsi.

Ego bonadies diaconus cardinalis sancti angeli subscri¬
psi.

Ego ardicio diaconus cardinalis sancti theodori subscri¬
psi. '

Ego boso diaconus cardinalis sanctorum cosme et da-
miani subscripsi.

Data Signie per manum Rolandi sancte Romane eccle¬
sie presbileri cardinalis et cancell. vi. idus augusti Indi¬
ctione v. Incarnationis dominice Anno m.°c. 0 l.°yii. Pon¬
tificatus uero dompni Adriani pape Illi. Anno Tertio. Be¬
ne valete.

Epistola domni adriani pape ad
regem domnum alfonsum.

21. Adrianus episcopus seruus seruorum dei Dilecto
filio nobili uiro A. portugalensium duci salutem et apos-
tolicam benedictionem. Quia plurimum de animi tui de-
uotione et mentis sinceritate confidimus pro uiris religio¬
sis et diuino cultui mancipatis preces magnitudini tue por¬
rigere minime dubitamus. Inde est quod dilectos filios nos¬
tros, canonicos uidelicet ecclesie sancte crucis de colimbria,
nobilitati tue propensius commendantes, rogamus, mone¬
mus , et exhortamur in domino atque in remissionem ti¬
bi peccatorum iniungimus quatinus pietatis intuitu, et pro
reuerentia beati Petri ac nostra, predictis canonicis largi¬
tatis tue beneficia subministres, et eos qui in commissa ti¬
bi terra existunt, et domum ipsorum diligas, manuteneas,
ac defendas, Eandem quoque domum helemosinis tuis sus¬
tentare studeas, et quibus modis cum deo poteris amplia¬
re prouisurus attentius ut bonum quod ei facere incepis¬
ti, meliore fine concludas. Data Sutrii x\m. kal Julii.

Karta libertatis Micahelis coi.
episcopi, et canonicorum se¬
dis sancte marie de monaste¬
rio sancte crucis.

22. In nomine patris et filii et spiritus sancti amen.
Ego michael dei gratia colimbriensis episcopus sciens, ut
ait beatus gregorius, ualde necessarium et honestum esse
deo seruientium quieti prospicere atque de eorum perpe¬
tua securitate tractare, et attendens nichilominus colim-
briense monasterium sancte crucis a sacrosancta romana
ecclesia, que caput et mater est omnium ecclesiarum, per
dei gratiam integram libertatem habere, laudo et confir¬
mo ; Et cum consensu meorum canonicorum spontanea uo-

lunlate confirmamus libertatem uobis, scilicet, domno io-
hanni eiusdem monasterii priori, et ceteris fratribus tam
presenlibus quam futuris in eodem monasterio regularem
uitam professis in perpetuum. Quatinus et conseruantes
in dei seruitio gratia ipsius suffragante mente libera per-
seuerent, et ordo canonicus, qui secundum deum et beati au-
guslini regulam ibidem cooperante domino noscitur insti¬
tutus, perpetuis temporibus inuiolabiliter conseruetur. Con¬
firmamus igitur et firmiter statuimus ut idem monasterium
cum suis parrochiis et parrochianis et confralribus ab om¬
ni episcopali iure et exactione omnino sit liberum. Quas¬
cumque etiam possessiones etquecumque bona eadem ec¬
clesia in presentiarum possidet et possidebit, aut in futu¬
rum concessione pontificum, largitione regum uel princi-
pum, oblatione fidelium, prestanle domino poterit adipis¬
ci, uobis uestrisque successoribus, et per uos predicte ec¬
clesie sancte crucis, presenti pagina confirmamus. In qui¬
bus hec duximus propriis exprimenda uocabulis: Omnes
uidelicet ecclesias in castro Ieyrene et in terminis eius, si¬
cut continetur in testamento regis; Ecclesias sancti roma-
ni et sancte marine de sena; ecclesiam sancti iohannis de
alcoba; Ecclesiam de mira; Ecclesiam de talaueiro, et ec¬
clesias illas quas in uestris nouis populationibus edificaue-
ritis; Quicquid etiam alfonsus illustris rex portugalensis
uobis dedit. Sane laborum uestrorum, quos propriis ma¬
nibus aut sumptibus colitis, siue de reditibus uestrarum
hereditatum seu uillarum nec ego nec aliquis episcoporum,
qui in hac sede post me sessuri sunt a uobis decimas exi¬
gere presumat. Siquis ad ecclesiam uestram conuerti uo-
luerit et ibidem habitum religionis assumere, nullus au¬
deat prohibere. Sepulturam quoque eiusdem loci liberam
esse concedimus, ut uidelicet quicumque clericus siue lai-
cus se illic sepeliri deliberauerit eius deuolioni et extreme
uolunlati nullus obsistat, nisi forte antea pro aliqua ra¬
tionabili causa fuerit excomunicatus, ita tamen ut de suis
bonis ecclesie sue partem faciat. Crisma quoque, oleum san¬
ctum, consecrationis altarium seu baselicarum, ordinatio¬
nes clericorum gratis et absque ulla prauitate nos uobis
semper exibeamus. Nec habeat ibi episcopus quamlibet po¬
testatem imperandi uel prohibendi, uel aliquam ordinatio¬
nem quamuis leuissimam faciendi, nisi fuerit rogatus, qua¬
tinus canonici semper maneant in maiorum suorum per¬
fecta libertate. Et siqua forte causa inter hoc monaste¬
rium et nostram sedem euenerit, et pacifice inter se non
potuerit terminari, apud religiosos uiros deum timentes
sine uoluntaria dilatione finiatur. Hanc ergo scripture hu¬
ius paginam omni in futurum tempore ab omnibus succes¬
soribus nostris firmam statuimus illibatamque seruari, ut
remotis cunctis uexationibus diuinum opus cum summa
animi deuotione perficiant, et ut in orationibus et benefi¬
ciis eiusdem monasterii partem semper habeamus, et ut
episcopi et priores huius sedis specialiter in martirologio
uestro conscribantur, et pro omnibus canonicis in uno¬
quoque anno communis commemoratio fiat. Siqua amodo
ecclesiastica secularisue persona sciens huius decreti pagi¬
nam contra eam temere uenirc, seu in aliquo disturbare
uel minuere temptauerit, secundo tercioue commonita, si
non satisfactione congrua emendauerit, ream se diuino iu¬
dicio de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo
corpore et sanguine domini nostri iesu christi aliena fiat,
atque in extremo examine destricte ultioni subiaceat. Cun¬
ctis autem predicto monasterio sua iura seruantibus sit
pax domini nostri iesu christi quatinus et hic fructum bo¬
ne operationis percipiant, et-apud districtum iudicem pre-
mia eterne pacis inueniant. Amen. Facta libertatis carta
mense marcio Era m.*cc.* Regnante ildefonso portugalen-
si rege, comitis enrici et regine larasie filio, magni quo¬
que regis alfonsi nepote confirmante.

Ego predictus rex alfonsus confirmo.

Ego sanctius filius eius confirmo.

Ego orraca filia eius confirmo.

Comes uelascus.
fernandus uermudi.
Gundisaluus de sausa.
Sanctius nuniz.

Nuno uetulus.
Petrus pelagii.
Pelagius zapata.
Petrus fernandiz

Digitized

b y Google

VITA TELLONIS ARCHIDIACONI.

73

Mozo uenegas. Petrus gutieriz.

Egeas fafiz. Johannes midiz.

Gundisaluus de maranion. Martinus nuniz.
Ermigius moii. Petrus nuniz.

Suarius uenegas.

Epistola michaelis coi. episcopi
domno alexandro pape.

Ego iohannes bracarensis archiepiscopus confirmo.

Ego michael indignus episcopus colimbriensis conf.

Ego petrus silua sedis sancte marie prior conf.

Ego dominicus presbiter archidiaconus conf.

Ego michael presbiter et cantor conf.

Ego petrus iohannis presbiter conf.

Ego martinus presbiter sacrista conf.

Ego ciprianus presbiter conf.

Ego tello presbiter conf.

Ego ciprianus presbiter conf.

Ego godiuus presbiter conf.

Ego christoforus presbiter conf.

Ego martinus presbiter conf.

Ego suarius petri presbiter conf.

Ego dominicus presbiter conf.

Ego petrus martini presbiter conf.

Ego sisnandus presbiter conf.

Ego petrus presbiter archidiaconus conf.

Ego tello pelagii presbiter conf.

Ego iohannes presbiter capellanus conf.

Ego gundisaluus presbiter conf.

Ego magister laurencius presbiter conf.

Ego suarius presbiter conf.

Ego petrus saluatori presbiter conf.

Ego petrus iohannis diaconus conf.

Ego suarius diaconus conf.

Ego petrus diaconus conf.

Ego fernandus diaconus conf.

Ego petrus belidiz diaconus conf.

Ego petrus sancii diaconus conf.

Ego petrus subdiaconus conf.

Gualteiro abbas de moreirola affuit.

Vilelmus abbas de ualle bono affuit.

Giraldus abbas de tarauca affuit.

Petrus abbas sancti saluatoris de turre affuit.
Cresconius abbas de cabanas affuit.

Johannes electus laurbanensis affuit.

Didacus abbas de petroso affuit.

Michael abbas sancti christofori affuit.

Martinus abbas de seiza affuit.

Monachi de alcubacia.

Petrus alfonsus affuit.

Petrus miquiiin affuit.

Petrus iohannis affuit.

Petrus uenegas ulixbone prelor.

Gundisaluus gundisalui.

Suarius pelaiz.

Guian pretor de sanctaren.

Petrus gallecus.

Ticion arkarius colimbrie testis.

Martinus anaie testis.

Martinus zouparel testis.

Fernandus gunzaluiz testis.

Saluatus gunzaluiz testis.

Menendus gunzaluiz testis.

Petrus randulfiz testis.

Fernandus femandi testis.

Petrus pelagii et simeon pelagii testis.

Alfonsus roderici et gundisaluus roderici testis.
Fernandus roderici testis.

Saluatus uenegas testis.

Pelagius petri Et uermudus petri testis.

Menendus albus erat economus colimbrie.

Petrus uenegas iusticia.

Scripta per manus pelagii diaconi canonici sancte cru¬
cis, Roborata et confirmata in capitulo sancte crucis pre-
sente rege et omnibus suprascriptis et aliis multis homi¬
nibus.

M.H. Tom. I.

21. Domno et in christo uenerabili alexandro, dei gratia
tocius sancte ecclesie summo uniuersali pontifici, Michael
licet indignus coi. episcopus debitam in christo reueren-
tiam. Licet a uestre dulcissime paternitatis presentia lon¬
ge remotus, et in finibus mundi positus, et expeditionum
frequentia, aliisque compluribus regis et episcopii nego-
ciis exauctus et impeditus, uestre tante sublimitati prout
decet obsequi non ualeo, nullus tamen uestro lateri adhe¬
rentium me libentior uestre deseruiret sanctitati, si diui-
na fauente clementia mihi facultas subpeteret. Sic enim his
undique coartor ut uix ad ea explenda sufficere queam;
Sed quod possum me licet indignum pariter, et mea tan¬
to patri sancteque romane ecclesie deuotissime subicio, et
obedientiara ac reuerentiam lanquam specialis filius uotis
omnibus exibeo, et quantum ualeo deum precibus postu¬
lare non cesso, quatinus contra aduersarios uestros clipeo
sue protectionis uos muniat, et pro persecutionis procella
obtata tranquillitate poliri faciat. Cum igitur constet me
uestrum ita deuotum esse filium, monasterium sancte cru¬
cis, quod in seruitio dei fundatum, et sancte romane ec¬
clesie in cameram est deo gratias constitutum, modis om¬
nibus propter uos toto mentis affectu honoro, et quia dei
munere sanctam ibi uigere religionem, et magis magisque
cotidie lucere conspicio, locum eundem specialiter diligo.
Unde et eiusdem loci quieti prouidens, gratia uestri ser-
uorumque dei inibi commorantium precibus inclinatus
spontanea uoluntate, cum consensu meorum canonicorum,
libertatis litteras illis dignum facere duxi. Quapropter be¬
nignitatem uestram suppliciter exoro ut quecumque scri¬
pta pro utilitate eiusdem ecclesie predecessores uestri suis
priuilegiis confirmauerunt, uos quoque confirmetis et ui-
gorem illarum litterarum, quas illis feci, uestro priuile-
gio sanctiatis, et siquid beneficium superaddideritis gra¬
tum deo erit, et ego et canonici mei deo et uobis inde
grates incessanter persolubmus.

Epistola domni al. regis domno
alexandro pape*

ii. Sanctissimo patri et domno, Summe et apostolice
sedis per dei gratiam pontifici, alexandro alfonsus, ea¬
dem gratia portugalensium rex, quod deuotissimus obti-
mo patri. Satis superque satis nouit uestre paternitatis
sublimitas me uestre sanctitatis ita esse filium specialem
ut aut nullum penitus, aut uix aliquem mihi per omnia
habeatis consimilem. Alii enim imperatores, reges, du¬
ces , principes, ceterique potentes a parentibus propriis
terras de iure beati Petri acceperunt, cum quibus celsitu¬
dini uestre et romane curie obsecuntur. Ceterum aut nul¬
la superaditiunt, aut siqua a barbaris nationibus lucran¬
tur , seu tanquam proprie potestati adiciunt. Ego autem
cum his que de possessionibus parentum meorum per dei
gratiam mea industria adquisiui, beato Petro fideliter ser-
uiens plura quam haberem per eius auxilium sarracenis
abstuli, unde et ea libens apostolico patrimonio adieci ani¬
mo gerens strenuus beati Petri miles existere, et uestre pa¬
ternitatis semper iussionibus obedire. Cum igitur constet
me specialibus ceteris regibus uestre celsitudine adherere,
tamen, ut in regno meo immo specialiter uestro aliquid uo¬
bis specialissimum offerrem, ecclesiam sancte crucis in ca¬
meram uobis fundaui, upstreque iamdudum singulariter
protectioni obtuli. Et quia dei munere sanctam religionem
ibi uigere conspicio, locum eundem specialiter diligo, et
quantum in me est premunire et circumuallare uolo et stu¬
deo. Et dum mihi uita per dei gratiam comes fuerit, cer¬
tus sum quod prefata ecclesia nichil aduersi ab aliqua ec¬
clesiastica siue laicali persona sustinebit, quia meum su¬
perintendere rei quam obtuli amore beati Petri cui oblu-

19

Digitized by v^-ooQie

74

Y1TA TELLONIS ARCHIDIACONI.

Ii. Ut autem ecclesia eiusdem loci perpetua securitate con¬
sistat, ego quoque in perpetuum securus reddar, benigni¬
tatem uestram obnixius obsecro ut quecumque scripta a
me uel ab episcopis canonici eiusdem ecclesie habent ro¬
boretis, pelicionibusque eorum effectum benigne tribuatis,
et quecumque pro utilitate eiusdem ecclesie predecessores
ueslri suis priuilegiis confirmarunt, uestro priuilegio san-
cliatis ut contra omnem ecclesiasticam siue laicalem per¬
sonam inquietandi eundem locum per uestra munimina
omnis aditus in perpetuum obstruatur. Valeat semper ues-
tre sublimitatis paternitas.

Priuilegium domni alexandri
pape.

23. Alexander episcopus seruus seruorum dei dilectis
filiis iohanni priori ecclesie sancte crucis, in colimbrien-
sis ciuilatis suburbio site, eiusque fratribus tam presenti-
bus quam futuris regularem uitam professis in perpetuum.
Ad hoc uniuersalis ecclesie cura nobis a prouisore om¬
nium bonorum deo commissa est ut religiosas diligamus
personas, et beneplacentem deo religionem studeamus mo¬
dis omnibus propagare. Nec enim deo gratus aliquando
famulatus inpenditur, nisi ex caritatis'radice procedens a
puritate religionis fuerit conserualus. Ea propter, dilecti
in domino filii, uestris iustis postulationibus affectione pa¬
terna gratum prebemus assensum, et ecclesiam beate cru¬
cis, in qua diuinis estis obsequiis mancipati, in beati pe-
tri tutelam protcclionemque suscipimus, et presenti scri¬
pti pagina communimus. Statuentes ut ordo canonicus,
qui secundum deum et beati augustini regulam ibidem
cooperante domino noscitur institutus, perpetuis tempori¬
bus inuiolabiliter conseruetur. Sane possessiones et bona,
que eadem ecclesia in presentiarum iuste et canonice pos¬
sidet , aut iu futurum concessione pontificum, largitione
regum uel principum, oblatione fidelium, seu aliis iustis
modis prestante domino poterit adipisci, uobis uestrisque
successoribus, et per uos predicte ecclesie sancte crucis,
presenti priuilegio confirmamus. In quibus hcc propriis
duximus exprimenda uocabulis: Quicquid uidelicet alfon-
sus illustris dux pertugalen. de iure suo uobis concessit
in eadem ciuilate, iudclicct, almuniam cum suis redditi¬
bus ; Redditus de eiras et duas uineas ibidem liberas ab
omni redditu; Partem omnium redditum molendinorum
suorum, qui sunt in eadem ciuitate ; Unam acceniam in
malelas cum quattuor canariis integris ; Villam de quiaios;
Villam de sancto romano; Villam de sancio iohanne ; Om¬
nes hereditates quas dedit uobis in aluorge, et in germa-
nelo, et in atheania; vallem que dicitur algizir per suos
terminos; Insulam quoque que dicitur oueiroa ; Illas e-
tiam hereditates quas dedit in thamugia, et in sanctaren,
et in sintria, in alkanedi, sicut continetur in carlis eius¬
dem ducis; Partem omnium piscium qui dicuntur saua-
les; Uineam quam dedit uobis fernandus petri cum as¬
sensu eiusdem principis; Parrochiam quoque ad predi-
ctam ecclesiam sancte crucis pertinentem , sicuti a uene-
rabilibus fratribus nostris iohanne bracarensi archiepisco-
po, et bernardo colimbriensi episcopo, assentiente predi-
cto filio nostro alfonso portugalense duce, uobis dinosci-
tur esse concessum. Prohibemus etiam ut nulli fratrum,
post factam inibi professionem , absque prioris tociusque
congregationis promissione liceat ex eodem claustro dis¬
cedere ; Discedentem uero absque communium litterarum
cautione nullus audeat retinere. Siquis autem liber et ab¬
solutus ad ecclesiam uestram conuerti uoluerit, et ibidem
habitum religionis assumere, siqua etiam ecclesiastica per¬
sona aliqua de bonis suis uobis pietatis intuitu conferre
uoluerit, nullus audeat prohibere. Crisma uero, oleum
sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordi¬
nationes clericorum, qui ad sacros ordines fuerint promo-
uendi, a diocesano suscipiatis episcopo, siquidem catholi¬
cus fuerit et gratiam atque communionem sedis apostoli-
ce habuerit, et ea gratis et absque aliqua prauitate uobis
uoluerit exhibere. Alioquin liceat uobis catholicum quem¬

cunque malueritis adire antistitem, Qui nimirum nostra
fultus auctoritate quod postulatur indulgeat. Obeunte ue¬
ro te iohanne nunc eiusdem loci priore uel tuorum quo¬
libet successorum nullus ibi qualibet subreptionis astucia
uel uiolenlia preponatur nisi quem fratres communi con¬
sensu uel fratrum pars consilii sanioris secundum dei ti¬
morem et beati augustini regulam prouiderint eligendum.
Preterea libertatem illam quam Michael colimbriensis epis¬
copus uobis et ecclesie uestre concessit, et scripto proprio
roborauit, uobis auctoritate apostolica confirmamus. Sta¬
tuit siquidem ut eadem ecclesia cum suis parrochiis, et
parrochianis, et confralribus, ab omni episcopali iure et
exactione omnino sit libera. Nec quilibet colimbriensis e-
piscopus in ecclesia uestra quamlibet habeat potestatem im¬
perandi uel prohibendi, aut aliquam ordinationem, quam-
uis leuissimam, nisi rogatus fuerit, faciendi, quatenus ca¬
nonici semper in maiorum suorum perfecta libertate per¬
maneant. Et siqua forte causa inter uestram et sedem epis¬
copalem emerserit, et pacifice inter uos non poterit termi¬
nari , apud religiosos uiros deum timentes sine dilatione
frustratoria finiatur. Hec autem omnia et alia que predi-
dictus episcopus uobis concessit, sicut in eius scripto au-
tenlico continetur, uobis prout dictum est auctoritate se¬
dis apostolice confirmamus. Insuper omnes ecclesias in
castro leirene, et in confiniis eius constitutas, Ecclesias
quoque sancti romani et sancte marine de sena, Ecclesiam
sancti iohannis de alcoba, Ecclesiam de mira, Ecclesiam
de talaueiro, que omnes in episcopatu colimbriensi con¬
sistunt, et omnes illas ecclesias, quas in uestris nouis po¬
pulationibus in predicto colimbriensi episcopatu uos edifi-
care contigerit, in ea libertate decernimus permanere,
quam colimbriensis episcopus eis noscitur contulisse. De¬
cernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat prenomi-
natam ecclesiam temere perturbare, aut eius possessiones
auferre, uel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus ue-
xalionibus fatigare; Sed omnia conseruentur eorum, pro
quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usi¬
bus omnimodis profutura, Salua sedis apostolice auctori¬
tate. Ad indicium autem huius a romana ecclesia perce¬
pte libertatis, duos bizanlios annis singulis nobis nostris-
que successoribus persoluetis. Siqua igitur in futurum ec¬
clesiastica secularisue persona hanc noslre constitutionis
paginam sciens, contra eam temere uenire temptauerit,
secundo tercioue commonita, si non satisfactione congrua
reatum suum correxerit, potestatis honorisque sui digni¬
tate careat, reamque se diuino iuditio existere de perpe¬
trata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac
sanguine dei et domini nostri iesu christi aliena fiat, at¬
que in extremo examine districte ultioni subiaceat. Cun¬
ctis autem eidem loco sua iura seruantibus sit pax domi¬
ni nostri iesu christi. Quatinus et hic fructum bone actio¬
nis percipiant, et apud districtum iudicem premia eterne
pacis inueniant. Arnen. Arnen. Arnen.

Ego Alexander Catholice Ecclesie Episcopus subscripsi.

Ego bernardus portuensis et sancte rufine episcopus sub¬
scripsi.

Ego Gualteirus albanensis episcopus subscripsi.

Ego henricus presbiter cardinalis tituli sanctorum Ne¬
rei et achillei subscripsi.

Ego Johannes presbiter card. tituli sancte Anastasie sub¬
scripsi.

Ego Guillelmus presbiter card. tituli sancti petri ad uin-
cula subscripsi.

Ego Jacintus diaconus card. sancte marie in cosmydyn
subscripsi.

Ego Ardicio diaconus card. sancti theodori subscripsi.

Ego Boso diaconus card. sanctorum cosme et damiani
subscripsi.

Ego Cinthius diaconus card. sancti Adriani subscripsi.

Ego Petrus diaconus card. sancti Eustachii iuxta tem¬
plum agrippe subscripsi.

Ego Manfredus diaconus card. sancti Georgii ad uel-
lum aureum subscripsi.

Datum Bituricis per manum Hermanni Sancte Romane
Ecclesie Subdiaconi et Notarii xvii. kal Septembris. In-

Digitized by v^ooQie

VITA TELLONIS ARCHIDIACONI.

75

dictione xi. Incarnationis dominice Anno m.°c. 0 lx. 0 ui.°
Pontificatus uero domini Alexandri pape 111. Anno Quar¬
to. Bene Valete.

Karta terminorum parrochie
sancte crucis.

24 . Isti sunt termini parrochianorum de monasterio san¬
cte crucis, quos iohannes peculiaris archiepiscopus braca-
rensis, et bernardus colimbriensis episcopus cum roderico
pretore colimbrie, et gundisaluuo diaz, et Martino anaia,
et suario goterriz, et menendo arcaldi, et randulfo zolei-
maz, et pelagio guoterri, et saluatore zoleimaiz, et fer-
nando guoterri, et martino zouparel, et menendo pelaiz,
et fromariguo guoterriz, tunc temporis maiordomo ciuita-
tatis, et petro menendiz iudice, et multis aliis ciuibus co¬
limbrie determinauerunt per mandatum infantis portugalis
domni alfonsi, qui tunc colimbrie erat: Ab africo termi¬
nantur per ripam iudeorum descendendo per casas gundi-
salui transuersi ad casam G. golias per illam almocoua-
ram iudeorum ad almuniam regis. que tota includitur
cum suis terminis et parietibus antiquis, sicut eam rex
dedit monasterio sancte crucis; Et in fine ipsius almunie,
includitur etiam ab africo illa hereditas que fuit saluato-
ris zuleime, et nunc est hereditas propria sancte crucis,
et peruenit terminus ad illam aliam almuniam regis, ibi-
que terminatur in occidente. Ab aquilone uero uersus o-
rientem terminus descendit per uiam antiquam que uenit
de columbario petri alpoi per illum furnum ad portam
mauriscam, Et a porta maurisca includit hereditatem mar-
tini alfarde et peruenit ad correntem de balneis regiis, et
inde descendit ad prefatam aliam almuniam regis inferio-
mn, ibique finitur terminus a septentrionali parte in oc¬
cidente. Item ab ortu solis ascendit a predicto columbario
per crepidinem montis rubei ad uineam petri alpoi, que
nunc est de monasterio sancte crucis; Et inde emergit
propemodum usque ad fontem iudeorum, unde per dire¬
ctum uersus eurum tendit ad murum ciuitatis, ibique ter¬
minatur super portam nouam. Jam quiquid aliud est us¬
que ad gunsaluum transuersum uiccus iudeorum separat.
Facta est autem hec discriptio siue determinatio inter par-
rochianos sancte crucis et inter parrochianos sancti iaco-
bi et sancte iuste. Era m. 4 c. 4 lxx. 4 ii . 4 Mense iunio. Re¬
gnante illustrissimo infante domno alfonso, et tunc archie-
piscopo brac. domno iohanne peculiari, et domno b. coi.
episcopo, priore sedis sancte marie domno iohanne ania.
Tempore domni theotonii primi prioris monasterii sancte
crucis. Anno ab incarnatione domini Millesimo c.°xxx.°vii. 0
Petrus presbiter notuit.

VIDA DE D. TELLO E NOTICIA DA FUNDACAO
DO MOSTEIRO DE S. CRUZ DE COIMBRA.

i

(Versao do secido xy.J

Jhesus. Aqui se compeda a obra que fala do fundamen¬
to do moesleiro de Santa cruz de coimbra, e quaaes fo¬
ram aquelas pesoas que esto ordenarom, e fala mais da
uida de dom telo e doutros homens seus conpanheyros.
E esta obra esta em latim no liuro dos erdamentos de
santa cruz, e foi tornado em lingoagem, porque o enten-
desem muitos, a requerimento de pedre annes prior de po-
dentes, irmfiao de afonse anes conigo de Santa cruz. E es¬
to foy em tempo de dom gomez prior de santa cruz, homem
de santa vida, que primeiro foy abade de froren^a. E es¬
ta treladagom fez de latim em lingoagem mestre aluaro da
mota da ordem dos pregadores, o maior leterado da or-
dem, estando em santa cruz cora o prior dom gomes no
anno de lv no mes de nouembro.

No anno da emcarna^om de noso Senhor ihesu christo
de mil e cento e xxxi no u anno em tempo de dom luis
Rey de fran^a era parlida a espanha em tres partes. Auia
hy tres senhores: em as partes mays altas, convem a sa-
ber, aragom , navarra alaa o monte que chamam aula,
regiaas Rey dom afonso mui casto e em as armas mui fa-
zedor, E tirou muitas terras do poderio dos mouros: e a
terra mais pequena, convem a saber, purtugall com co¬
imbra, regiaa dom afomso filho do conde dom enrique e
da rainha dona tareija: e as partes meays e moores, con¬
vem a saber, castella com suas eslremaduras e galiza re¬
giaa dom afomso o grande emperador, filho do conde dom
Reymom e da rainha dona orraqua, seendo arcebispo em
bragaa dom paayo, e bispo em coinbra dom bernardo. E
em este tempo dom tello arcediagoo em coinbra ajuntou
asy companhia de boos homes ata xii, e fundou o moes¬
leiro de santa cruz no arrabalde da cidade de coinbra, o
qual fundou asy como de nada.

Agora nos auemos de consirar que a nos seria mali con-
tado, e mereceriamos reprensom diante de deus edos ho¬
mens, se non desemos a memoria e escreuesemos tam no-
bre feito como este. E me parece que he cousa de mere-
cimento mui dina, e he de notar por certas razGoes, a
primeira porque em estas partes he feita marauilhosa e
santa renouacom da fe apostolica, efremusura proueitosa
de booas obras e boos custumes.

Em este moesleiro todos os conigos regantes acharom
exenpro de bem viver, porque de proprio vaao ao cornum,
e da profundeza dos pecados acendam a torre das virtu-
des, eque se esforccm resurgir da morte a uida. E asy o
diz appostolo Sam Joham na sua canonica primeira no ca-
pitolo ii. 0 : nom queiras amar ho mundo, nem as cousas que
no mundo som.

%

A uida de dom telo.

Dom telo arceriagoo da see de coinbra seu padre se de-
zia odorio e sua madre eugenia. Dom telo foy pesoa mui
onesta, do comeco este mancebo comecou seer mui deuo-
to, prudente em nos seus feitos, comprido de muita onesti-
dade sobre todos os da sua idade. Era de grande corpo,
a face muilo honrrada, fremoso deuista, mais muitomais
fremoso em na alma. Prezava se de muita onestidade e nom
de loucaynha do mundo. Honrraua muito os maiores, com-
descendia ao que diziam os pequenos e mais baixos. Era
muito fiel aos senhores. Falaua mui bem a todos. Justo e pie-
doso com muita misericordia. Casto em no corpo, casto em
na alma mui limpo. Era seguro de humildade. Era cheeo de
muita sabedoria. E em clara prudencia cheeo de boos cus¬
tumes , pelo quali era muito amado na familieridade dos
principes, e maiormente daquele que entom era bispo de
coinbra dom mauricio, oqual dom mauricio bispo lhero-
gou que fose com elle a terra santa de Jerusalem, e a seu
rogo foy com elle, e tomou cargo de toda sua cassa pelo
caminho e asy estada e uiinda, e tardarom em este feito
foram tres annos. E em jerusalem virom os lugares san-
tos e muitos mosteiros de diuersas religiooes de uiuer. E
marauilhousse dom telo de laaes coussas, e daua muitas
santas gracas a deus que as asy ordenara. O quali Senhor
deus he muilo alto bem, e quem o tem por sy nom Ihe
mingoa nem huma coussa. E estando asy dom telo em es¬
ta contenpracom veeo a dizer com grande sospiro : heu
me, quia incolatus meus prolonguatus est: que sera de
mim, porque a minha morada he prolonguada. Despois ma-
ginou quaaes forom os fundadores de jerusalem, e disse
que foy christo a cabeca, e os apostolos forom os nenbros,
a saber: pedro e paulo e outros que foram xii per todos.
E quedou dom telo muito alegre pollos moesteiros e orde-
nancas que uira dos dictos moesteiros. E notou mui bem
quaays erom oficios dos prepostos, e achou que o prepos-
to deue gardar as voonlades dos suditos por exempro e li-
com da santa escriptura, porque o lobo emvisiuel non a-
che porta pera emtrar em no curral das ouelbas de deus
e furtar daly alguma ouelha. E ainda mais o preposto de¬
ue insynar aos suditos como ham deobedeeeer em aobe-

Digitized by

u

VIDA DE D. TELLO.

diencia humildosa e dcuota. Ainda mais aos mocos guar-
da mui eslreita, porque a sua idadc que be inclinada a mali
seria guardada, e as licooes e doutrina mui usada e fre-
quentada. Mais emsinar aos maiores sogeicom deuola. Os
uelhos ajam de soffrer em paciencia dos pequenos com mi¬
sericordia. Ainda mais deue a insynar o preposto carida-
de mui amauell. Todas estas coussas notou don telo nos
moesteiros da terra santa em a quali esteuerom per tres a-
nos. E daly se veerom a cidade de bizoncia que se cha-
roa costanlinopoly, que agora lomou o tureo no mes de
julho deum. anos. Ealy esteuerom meo anno, ealy es-
creueo dom telo grande parle do boo regimento da boa vi-
da, e emadeo era o regimento que tragia da terra, e aca-
bado meo anno veeronsse pera purtugall acoinbra. E lo¬
go ouuerom nouas que se finara dom giraldo arcebispo do
bragaa, e foy aleuanlado e feito por arcebispo dom mau-
ricio, que era emtom bispo de coinbra, e em coinbra foy
enleito por bispo dom goncalo. E este dom goncalo ama-
ua muito a dom telo e o chamaua seu coracom. E este
dom telo sempre maginaua e pensaua sobre o seu boo de-
seio. E bem uia ele que tiinha poder e fazenda pera fa-
zer cassa de ora^om, e nom tiinha lugar determinado on-
de a fezesse, nem achaua homens de boa vida. E passa-
ronse asy muitos annos, e o arcebispo mauricio foy pa¬
pa em roma por rogo do emperador, e dom paao seu ar-
ceriagoo foy feito arcebispo de bragaa. E daly a pequeno
tempo se finou dom goncalo bispo de coinbra de huma
grande emfirmidade. E logo toda a clerizia e o poboo a
huma voz deserom que fosse bispo de coinbra dom telo,
homem santo e de boa vida. E a rainha dona lareija tra-
balhaua e o conde dom fernando porque o fosse, e fora o
de feito se nom fora deuissom em purtugall, scu filho da
Rainha se aleuantou contra a may e conde, venceos e dei-
touos fora do reino em huma soo balalha, que a nos he
coussa marauilhosa. E tomou logo o senhorio do reino,
e em pero que era rooco alguum tanto se emcaminhaua
bem, e era muito cobycoso de louuor, e crya mui de li-
geiro, edaua as orelhas de boa mente a quem lhe dizia al-
go, e tragiam no asy como uento traz a canivee. E uee-
rom a ele alguuns imygus de bem uiuer e de nom boos
costumcs, e rogaronlhe que fezesse bispo a dom bernardo,
e aqui amoslrou deus como guardaua dom tello peraa tan¬
to bem e pera fundar este santo moesteiro de santa cruz.
E quando viio dom telo que era liure de tam grande pee-
go e priigoo asy como era virtuoso trobalhaua no espiritu
em que lugar faria este asentamento, porque lhe desfali-
cia o lugar. Veera entom huum mancebo, que se dizia
Joham ouelheiro, o quali em seu nome e sobrenome de-
mostraua as ouelhas de deus. E este ueera de franca, e
per boo regimento e comselho ordenou huma booa cassa
de religiom em sam christouam. E quando o arceriagoo
ouuio conlar tanto bem desle boom mancebo, emviio por
elle, e lhe descobrio toda a sua voontade e todo seu pro¬
posito , e diselhe que nom viia milhor que aqui nos ba-
nhos que se dizem delRey no arrabalde que era asaz su-
ficiente e mui conuinhaucll, mais como se podese auer e
aquabar ha raester grande conselho, e que elle nom sa-
bia maneira em como. E disse dom telo a Joham onelhei-
ro: eu te digo irmaao que eu pedy este lugar a rainha, e
nom mo outorgou porque eia estaua toruada e as cousas
nom se faziam aa sua voontade, e eia nom era de todo em
sua liberdade.

Prouue a deus que veeo tempo que dom tello conpris-
se o seu voto e o seu boo preposito. Eslando elle huum
tempo em moonprile conprou huma sela mui fremosa e
de boo caualgar, Ecaualgou huum dia em huma mula, os
fidalgos do ifante virom a dita sela e louuarom na muito.
E hum mui priuado do ifante sopricou ao senhor ifante
que pedise aquela sela a dom telo. E quando o arceria¬
goo dom tello foy ao paaco viio o ifante a sela sobre a
mula e olhou a bem e pidiu Iha a dom tello, e o arceria¬
goo com mui leda voontade Iha deu logo. E logo dom tel¬
lo lhe pedio por mercee que lhe desse huum luguar, que
estaua no arraualde, que chamauam os banhos. E o ifan¬
te dise que aueria, seu conselho, alcgando salamom que
diz: todas as cousas faze com comselho e nom te arepen-

deras. E logo huum seu priuado, que se dizia ermigio,
cuja alma deus aja, que esto ouuira, logo se achegou a
orelha do ifante dizendo mui humildosamente: senhor,
huma cousa tam pequena negaaes ao arceriagoo, que he
a tanto voso seruidor. E logo o ifante lhe mandou fazer
a carta dos banhos. E feita a carta dise dom tello ao ifan¬
te : senhor, eu vos quero dar huum peylorall que com-
responda asella. Eo ifante tomou mui grande prazer com
aquele peitorall, e dom tello com a erdade dos banhos.
Gomprou mais dom tello huma orta ao bispo e aos coni-
gos da see por xxxx marauideens douro, a quali orta era
junto com os banhos. E estaua em na orta huma fonte de
muila augua, e aly ordenou a clasta, e quedou a fonte por
lauatorio. E quando o bispo ecabidoo virom que dom tel¬
lo queria ordenar moesteiro, tomarom mui grande nojo, e
trabalharom per tempo com seus amigos e com dom paao
arcebispo de bragaa se poderiam derribar o moesteiro de
santa cruz, e diziam ao arceriagoo dom tello que nom cu¬
rasse de tanta despeza, e de oulras partes lhe tolhiam a
sua renda e preuenda. E mais o bispo e cabidoo fezerom
falsa emformagom de dom tello a elRey que non consem-
tissem tal obra, que era aazo de se fazer muito mali, e vii-
riam aly molheres desonestas, e outras maas cousas que
diziam. E o ifante quando viio tal emteecom dos da see
tomou noio e desprazer por Ua emueja que auiam a dom
tello, e nom curou dos ditos do bispo e cabidoo, amte
mandou a dom tello que comecase e fundase o moesteiro.

Como dom tello e ioham ouelheiro come^arom a fundar
o moesteiro e forom logo doze, e a pouco tempo forom
lxxii. E sabee que este Joham ouelheiro foy despois bis¬
po do porto, e despois arcebispo de bragaa. E foy em prin¬
cipio de dom todom, que era criado de dom tello e o em-
sinara em o oficio eclesyastico. E este dom todam foy o
primeiro prior de santa cruz. Hum dos xux foy huum dom
odorio prior de sam tiago de coinbra, e dom sisnando pre¬
posto de santa maria de monte moor, e outros muitos,
cujos nomes aqui agora nom ponho, porque diante dc deus
som escriptos no liuro da uida.

Auida asy autoridade poserom a primeira pedra do fun¬
damento iui. t0 kalendas julii, que foy vigilia de sam pe-
dro e de sam paulo, dizendo: tu es pedro e sobre esla
pedra fundarey a minha igreia.

Podemos aqui contemprar como os banhos em que la-
uam os corpos agora lauam as almas dos chrisllaos: Oo
marauilhoso mudamento que asy como estes banhos aaque-
Ie tempo lauauara os corpos, asy agora som lauadas as
almas polo sangue de noso senhor iesu christo, o qual
deslroio as suas carnes e desnenbrou os seus nembros e
espargeo e derramou o seu sangue priciosso em na vir-
tuosa cruz por nos. Hoo prouguese a deus que aqui se
quitase a lepra das almas, e praza a deus que seiam cu-
radas pelo sangue de christo e sacramentos da nosa ma-
dre santa igreia. E. asy como o bautismo laua as almas,
bem asy esta casa de santa uera cruz laue as conciencias.
Mui santo troco foy este, e mui santa deuacom do que o
deu e daqueles que ho obrarom e fundarom. Mui santi-
sima perfei?om do mui alto deus autor e defenssor de to¬
da boa obra polo qual sera dicto: oo gloriosa cidade, sey
lenbrada de raab e de babilonia, que sabem quem eu soo.
Agora he tempo comvinhauel, agora som os dias da sau-
de, e por quanto aqueles que erom com dom tello pudiam
buscar luguar de peemdemca e nom o achariam tam pres-
tes para saluacom de suas almas. Naquele meesmo anno,
dia de sam matias apostolo, comvcm a saber, quarta fei-
ra de cinza, todos xiix ajuntados tomarom relegiom e regra
de santo agustinho cantando esta antifaa mui deuotamen-
te: lnmutemur abito in cinere et cilicio, et ploremus ante
dominum, quia multum misericors est dimitere pecata nos¬
tra deus noster. Que quer dizer: mudemonos em habito
em cinssa e celicio, jajunemos e choremos diante do se¬
nhor , porque nosso senhor deus he muito misericordios-
so pera perdoar os nossos pecados.

Estas cousas todas asy bem ordenadas acequa da voon¬
tade de deus segundo seu emtemder deles, subitamente
se aleuantou huum grande arruido e aluoroco da parte
dos conigos da see contra o aceriago dom telo, e contra

Digitized by v^ooQie

YIDA DE D. TELLO.

77

os seus parceiros e moesteiro de santa uera cruz, dizen-
do o cabidoo que Ihes fezese doacom e testamento de to¬
das aquelas erdades e cassas, ameacando o. E quando o
arceriago vyo a tanta toruacom foy fora de sy, e falou com
seus religiosos e hirmaaos, e em caminho pera hir a roma
per auer eiji(om, eesta Iiberdade fosse pera eles e pera to¬
dos os outros que ueesem despos eles. E ele huum dia to-
mou a bencom de deus e de santa cruz e chorando lagri-
mas tomou seu caminho a corte de Roma em tempo do
papa lnocencio de segundo, e Ihe deu privilegio de liber-
dade, comvem a saber: que santa cruz fosse isemta e li-
berdada, e nemhuum bispo nom teuese de veer hy ne mi-
galha, e o papa o recebia em guarda e proteicom inme-
diato a sam pedro. E de todo esto Ihe raandou dar priui-
legios e carlas quantas Ihe foram necessarias, segodo se
parece que esta aqui em no liuro na folha terceira e se-
gue se adiante na folha quarta no capitoilo que se com-
pe?a: nec satis. E tanta era a voontade do padre santo ino-
cencio, o quali era meestre detoda inocencia e santidade,
que asy como o chamauam lnocencio, asy era padre da
inocencia. Mais ante que aleuantasse da seeda pontificali
cumfirmou o priuilegio, E logo mandou escrepuer cartas
pera o duque de purtugall, e pera o bispo de coinbra, e pe¬
ra o poboo da cidade de coinbra, e foram dadas a dom tel-
lo arceriagoo homem de santa uida, as quaes erom em
onrra desta santa cassa e moesteiro de santa cruz de co¬
inbra. Eocardeall dom guido, cuio titolo era sam cosmo
e damiam, ho ajudou mui rigamente com grande ardor
de voontade, pelo qual nos em nosas oracoos fazemos sem-
pre meencom delles esperitualmente, comuem a saber: do
senhor padre santo e do cardeall guido e dos nossos bem-
feitores. Mais em modo o gloriosso padre santo escrepueo
ao duque de purtugall tam gloriosamente podemo lho veer
no priuilegio que se segue: Inocencius.

Como dom tello emcaminhou todo mui bem em Roma
todas estas cousas ordenadas segundo a uoontade do ar¬
ceriagoo , e feita reueremca e beigar as maaos ao padre
santo /nocencio, tornando se pera espanha com seu par-
ceiro Joham, o quali em todas estas cousas era presente,
hindo per seu caminho foram roubados dos ladrooes. Pro-
metera o arceriagoo hir per terra ao sepulcro de santo agus-
tinho a pauia, e veer o seu corpo e trazer algumas reli¬
quias pera coimbra ao moesteiro de santa cruz; e porque
foram asy roubados nom foram a pauia a santo aguslinho,
mais todos a pee veerom ao moesteiro de sam Rufio com
grande trabalho. E prougue a deus que elles asy guarda-
dos acharom grande ajuda naquelle moesteiro, o quali he
de grande religiom, E aly souberom como huum Joham
migeez com outros hiam pera o matar dom tello arceria¬
goo e tomar Ihe os priuilegios. E prouge a deus que os la¬
drooes nom Ihe tomarom os priuilegios.. E auida grande
amistanca com os religiosos de sam Rutfo deu muilas san-
tas gracas que tantos boos religiosos, E aly leixarom o
trassundo dos priuilegios por temor dos perigoos, E ele e
Joham e domingos que foram por elles parliromse daly pe¬
ra purtugall. E logo foy dicto ao arceriagoo que huum Jo¬
ham migueens, que era seu imigoo, que o quisera ma¬
tar, eque era tinado emorrera decorrem^a, e seus com-
panheiros todos morrerom. E quando joham migues viio
a morte comsigo pidiio em huum mosteiro, que era acer-
qua, huum habito de monjes consyrando o grande peca-
do que quisera fazer. Podemos dizer deles o que se diz
no salmo: aparelharom laco e fezerom coua e cairom na
coua que fezerom. E ueerom com grande prazer a coin¬
bra o aceriagoo e os seus. E da emtrada de coinbra ataa
cinquo mezes emfermo o arceriagoo padre piedosso em a
comgregacom de huma infirmidade, que em arabico se
diz alfara malfazalmum e nos chamamos apostema. E al¬
gumas uezes se aleuanlaua da cama e andaua ordenando
seu moesteiro e fazer tores e casas do moesteiro. E era
solicito asy como marta acerqua do seu oficio. E asaia
fora aas vezes com dom odorio seu companheyro, e com-
prauam erdades e uilas e cassas pera gouernamja do moes¬
teiro do seu proprio. E tiinha ja despesso em erdades qui-
nhentos marauidiies, tirando alem deste pre$o muitas ofer-
tas que dauam os fiees de deus, e auia ja despesos outros

M.U. Tom. I.

quinhentos marauidiis nas obras do moesteiro. E por quan¬
to viia que em seus dias nom se acabaria tam grande obra,
tomou huum eslillo de buxo edeuisou toda a obra que a-
uia de seer feita no moesteiro, asy como fez sam tome apos¬
tolo diuisou os paacos alRey gondofero.

E ueco a tempo que o corpo do arceriagoo era ja mui
fraquo polos grandes trabalhos que tomou, eleixou oem-
cargo a huum boo religioso, e ele meteu se na clasla di-
zendo aquelle verso: Oo deus senhor, em mim som os teus
votos que darom louuores ati. E dias enoiles fazia gran¬
de pendenda em seruico de deus e muitas lagrimas asy
como a madanela oferecese sacrificio por toda sua congre-
gacom. Oo quem pode declarar os mui altos suspiros des¬
te santo homem. Oo quem poderia declarar tantas suas
lagrimas. oo que salu$os tam grandes daua o santo ho¬
mem. Epcmsso que nom por sy, mais por omui grande
cuidado dos religiosos deste moesteiro e mouido de mui
grande caridade, a qual era em ele e o mouera a fazer
esto. E posto que eu nom seja ousado de dizer e pronuu-
ciaar que este santo homem sem pecado alguum, ca po¬
de bem seer que erom em elle pecados e deleitos de ju-
uemtute, asy como paruices ou pecados per inorancia ou
fraqueza humanall, Em pero ele foy mui perfeilo em sy
do comeco da sua mocedade, segundo verees em este ca¬
pitulo segundo.

Dom tello sopricou a elRey e aa rainha que desem a
huum clerigo de santa uida, que chamauam martinho e
era naturali darouca, e fora cryado em bragaa. Este boo
homem em sourc com os caualeiros do tempro pelejarom
contra os mouros que estauam em Santarem, e foy pres¬
so o dicto martinho em poderio dos mouros, E com gran¬
de paci andaua em as cadeas dos mouros, e despois foy
leuado a euora, e daly em poder dos mouros a syuilha,
e despois a cordoua foy leuado e aly morreo martir de Je-
su chrislo. E esto acharas no liuro do moesteiro que fala
das erdades aas xlviii.‘* folhas em boo latim. E esto acal-
$ou sam martinho por rogo de dom tello. Onde deues sa¬
ber da perfeicom de dom tello que foy este santo homem
mui dotado em estas coussas e prerogatiuas que se se-
guem: foy mui casto do seu principio de uiuer ataa a sua
fim, e mui amador da caslidade, espelho e humildade de
uirtude, uerdadeiro afirmador da uerdade, gardador da
obediemcia, mui alegre nas perseguicoes, nas tribulacoes
mui paciente , comseruador da fe, esperar em deus com
mui grande fiuza, Recebedor gracioso dos ospedes asy co¬
mo loth, esprandecenle por justica asy como Isaac, mui
abaslado em caridade asy como Jacob.

O quem poderia declarar dinamente as suas palauras
de muita dolcidooe Aos uelhos, os quees ele muito ama-
ua asy como a padres; aos barooes, aos quaes ele falaua
asy como irmaaos; falaua aos mancebos asy como a fi-
Ihos; Emsinaua aos mocos marauilhosas coussas, que pa-
recem aos homens nom pera creer foram em este homem
dom tello e grandes misterios reuelados. E seendo elle
muito fraco feze se leuar nas maaos dos frades diante do
altar, e recebeo a santa Eucharistia, que he o corpo de
nosso senhor ihesu christo, diante de santa uera cruz. E
estaua em tali comtenpracom asy como sc fosse em no dia
do juizo, e*choraua dos seus olhos que com suas lagri¬
mas se laua. E despois desto mando que ho leuasem aa
clasta, e iazendo so as aruores beenzia a todos asy como
Jacob, E aleuantaua a mSao estemdendo aquela beencom,
E os religiosos o olhauam a ele asy como a pastor e pa¬
dre verdadeiro. E aquela doemca era grande batalha em
sua alma. De huma parte queria morrer e hir ao parai-
soo, e da outra parte queria uiuer por guarda e aiuda dos
religiosos dizemdo o dito de Sam paulo: cobiico seer fora
deste corpo e seer com christo, e de outra parte dizia o
que dizia sam martinho: Senhor, se eu soo necesario ao
teu poboo seja feita a tua voontade. Oo meu Senhor deus,
eu te emcomendo este poboo que o guardes. tu es o ver¬
dadeiro pastor, e poseste a tua alma polas tuas ouelhas.
Senhor, tu sey supra o que desfalece, e o que he bem fei-
to tu Ihe da booa fim. E ditas estas santas palauras cho-
rou mui feramente o santo homem. E querendo deus poer
fim a todos seus feitos e aos seus trabalhos, e rcceber o seu

20

Digitized by v^ooQie

78

YIDA DE D. TELLO.

confessor na sna paz efernall, Ajuntaronsc todos os'rele-
giossos junto com elc echorarom, easemtiam que coussa
piedosa era chorar com dom lello, e piedossa coussa era
alegrarense com tam grande sanlo morador do paraisso. E
asy acontcceo que quarta fcira quarto idus seutenbris, a-
manhecemdo o dia primeiro despois de santa maria, seen-
<lo ele de idade, comuem a saber, de lx anos, e feilas
grandes despessas nos editicios do dicto moesteiro de d. ma-
rauidiis, e beijamdo as maaos de todollos frades com gran¬
de deuagom, emcomendosse em suas devolas oracoos, e
cm fim de todo disse esta palaura: O Senhor, nas luas
maaos emcomendo o meu espirito; e asy deu a sua alma
«m nas maaos dos anjos.

E despois desto lauaronlhc o seu corpo, e ucstironlhe
e abito da ordem, e leuarom no logo mui honradamente
em meeo do coro, e fezerom nobres vigilias por ele. Oo
quanto seria longo de contar o planto e choro dos religio¬
sos e irmaaos e dos conigos por dom tello, e que gritos
a tam altos dauam os fraires e muitas donas e uiuuas e
madroas de tres em tres, eomvem a saber, representan-
do os coros dos anjos que som noue ordeens. Era cousa
singular de veer que em derredor do leito estauam mocos
pequenos mui fortemenle chorando, e mais muitos man-
ccbos per a igreia de santa cruz andauam chorando ar-
remandose aos altares. Viinham muitos velhos caaos fa-
zendo grande chanto por dom tello e fazendo dizer misas.
Oo que prazer dos emvejossos, porque nom ha nemhuum
que faca prazer atodos. Oo que door dos amigos e gran¬
de nojo. Oo quaes erom mais que emvejossos, e que fol-
gavam porque ele morrera. E toda a cidade veeo a sua
sopultura, parte dos coonigos da see, parte dos mance-
bos, parte dos nobres veerom a ueer o corpo santo dora
tello, e lodos a huma voz comecarom a dizer: beento se-
ja de deus, que tali seruidor escolheo pera sy. As molhe-
res honrradas e outras da cidade todas sairom quando
queriam emlerrar o corpo, e polas fazquias c buraquos
da porta braadauam e diziam: oo sanlo dom tello, aju-
dadenos e rogade a deus por nos, e os teus comselhos
quedem em nos.

Efoy emterrado oseu corpo ao lado dereyto da igreia,
accrqua do altar consagrado a honrra de Santo espcrilo.
E quando o poserom no moimento todos chorauam.

Requiescat in pace amen.

Acabadas todas as causas da supullura de dom tello fal-
lamos todos em cabydoo e nos consolamos huuns com os
outros, e ordenamos com defiincom, e determinamos dc
todos a quali nunqua se quebranlasse por nem hum, se-
gundo a rega de sanlo aguslinho nosso padre.

In nomine de nosso senhor ihesu chrislo. Prouue ato¬
dos nos outros religiossos huma cousa sentir comummente
e posuir segundo a escriptura que diz : huma cousa sem-
ti em no senhor deus, E nemhuum non queira apropriar
asy coussa nem huma, segundo esta escripto nos autos
dos apostolos, ajamos todas as cousas comuues, e nem
huum non diga esto he meu, ou seu, e a uoz de todos nos¬
so. tenhamonos no dereilo da ouseruanca sempre em deus,
e em ele ataa fim esperemos e permanecamos, porque no
auamgelho esta escripto: que perseuerar ataa fim sera
saluo. E se nos agora carecemos do padre tam santo dom
tello, muito mais piedosso e santo, e mais santo padre tce-
mos no ceeo, que diz em no auangelho: nom queiraaes
chamar padre sobre a terra.

Polio qual de todo em todo acordamos por igual com-
semtimento e defiincom de termos o modo e regimento de
sam Rufio, e nunqua seer quebrantado per nos nem per
nossos socessores, e seja guardado pera sempre. E logo
emviamos pedro sacerdote filho de salamom ao moesteiro
de sam Rufo com huma carta em eslas cinpres palauras.
E o teor da carta he esta que se segue.

Honrados senhores e padres de sam Rufo ao abade gui-
lelmo santo e ao conuenlo religiosso. O prior de santa cruz
indino e humili comgregacom sua nos emcomendamos na
disciplina dos vossos boos costumes, e em alguma parte
e quinhom da menzinha de vossas almas. Damos muitas
gracas a deus e aa uossa sanlidade polia bem qucrenca
e deuota caridade, que fezestes a domingos diacono, e a
Joham, que emtom era meestre e agora he arcebispo, e
dom tello arceriagoo cuiya alma deus aja. E agora por
comecamos de seer vossos discipulos nos vos rogamos mui
aficadamente o que nom trouxe domingos, quando ala em¬
viamos, que nollo emviiecs agora per pedro seu irmSao.
A graca de deus seja com vosco amen.

E emviamos mais presemtes e dooes a taaes homens co¬
mo estes e de booa vida e de tali relegiom e de tanta cari¬
dade, aos quaaes rogamos que nos ouuesem emcomenda-
dos em suas oraebos, e que os nosos pecados fossem per-
doados, e a nosa ordem e moesteiro fosse bem emcami-
.nhado. E prougeu a deus conprir nossos desejos, e que-
dou com cies pedro e seu moco. E de sam martinho ataa
pascoa esteuerom, os quaaes erom prouiidos largamente
de lodallas cousas que erom neccsarias, e Ihe demostrarom
os modos e cirimonias, e dauamlhe requado pera os li-
uros e regimento que elle escripuia, e o recebiam no co¬
ro , no cabidoo, no rofortoiro, dormidoiro comsigo asy
como se fosse ali conigo. E despois partiusse de sam Ru¬
fo e veeo a nos quinze dias ante de sam Joham, E trou¬
xe comsigo todo o custume da igreia e modo de viuer. E
em este tempo foy feilo bispo dom Joham Ouelheiro do
porto. E em aquell tempo finousse o arcebispo de bragaa,
E foy emleilo dom Joham, que era emtom bispo do por¬
to, que fosse arcebispo de bragaa, E foysse logo caminho
de Roma, e foysse com elle o dicto pedro sacerdote.

E emviamos dar muitas gracas e louuores a Inocencio
papa, e como ja morrera dom tello, emviandolhe bejar
as maaos polio privillegio que ouue dom tello. Emviarom-
Ihe oferecer o moesteiro na sua guarda, e o papa santo
escriuesse ao bispo e aa cidade que nom nos quebrantas-
sem nossos priuilegios e liberdades. E escripueo o papa
mui altamente segundo he notado no privilegio a vi. folhas
do liuro.

E porque nom fossemos longos em falar e estemder mui¬
to este trautado, leixamos de escripuer quaaes e quantas
coussas e por todas suas coussas sometidas a guarda e
deffensom de sam pedro de Roma, a quali he sogeita in-
mediata santa cruz de coinbra.

E leixamos descrepuer quanto este padre de Roma san¬
ta fez contra abades, bispos, e arcebispos, que se aleuan-
tauam comtra este moesteiro.

E tornando ho arcebispo Johanne com todos seus par-
ceiros, e todos seus feitos mui bem emcaminhados, que-
dou o dicto pedro sacerdote em sam Rufio, e esteue hy huum
anno. E csmaginaua e cuidava de cada dia que era neces¬
sario bem uiuer, e cm regra de rezar, e em boos custu-
mes, em na doutrina eclesiastica. E ele seendo perfecto
na ordenanca cclesyastica trouxinos o capitoleiro cmteiro
e o custume do anlifanario. E emviaromnos sanlo agusti-
nho sobre Joham euangelista, e sobre o genesy, que se
chama adliterom, questom sobre sam mateu e sam lucas,
e o examerom de santo anbrosio, o pastorali de santo an-
brosyo, beda sobre sam lucas, polas quaaes coussas so-
mos muito obrigados ao comvento de sam Ruffo, ca nos
ajudou senpre muito bem gracas a deus pera sempre amen.

Escripta em santa cruz per meestre aluaro da mota da
ordem dos pregadores tornado do latim em lingoagem, em
na era de ihesu christo de mil e imAv. 0 anos, Em tem¬
po delRey dom afomso o v.°, e da rainha dona Issabel
sua molher, filha do Ifante dom pedro de purtugal, c da
Ifante dona Issabel, filha do Conde de vrgel.

Digitized by v^ooQie

79

VITA SANCTI THEOTONII.

JP ublicae Portuccilensis urbis bibliotecae in codice, numero 52 signato, qui quon¬
dam ad Sanctae Crucis Conimbricense monasterium pertinebat, simul reperiuntur
et Sancti Theotonii, primi illius monasterii praesulis, vita, et quodam Regulae San¬
cti Augustini apographum, Martyrumque quinque, <jfw* Morochii nomine vulgo co¬
gnoscuntur, historia.

Sancti Theotonii vita antiquitus codicem, Discipulum pro titulo tantum ver¬
bum ferentem, singularem perficiebat *; quod, ut in eodem fertur codice, a mona¬
cho eiusdem monasterii; eadem non modo aetate, ac praesul, sed eius discipxdo haec
scripta fuerit gravissimi viri vita. Autographum esse videtur hoc MS.; et ad fi¬
nem XII., vel ad initium XIII. saeculi referendum est.

Inter Acta Sanctorum ** Bollandiani hanc edidere vitam, ex Tamaii edi¬
tione ipsam describentes, ubi non pauca, ut solitum illi, turbata vel inversa legun¬
tur : summarium praeterea huiusce vitae, quod in antiquis, Bracarensi, et Eboren-
si, breviariis descriptum fuerat, super addidere. Nos vero ex autographo haustam
hanc ipsam nunc edimus vitam; varias idcirco lectiones in Tamaii editione inven¬
tas, et summaria illa, tamquam nullius ponderis, et recentiori aetate, quamvis non
facile indicanda, descripta, praetermittimus.

* D. Joseph a Christo. Chronie. S. Cruc. Manuscr. P. 1 Catal. Auct.

** xviii. die Februarii.

Incipit uita beatissimi domni
theotonii, primi prioris mo¬
nasterii sancte crucis colim-
briensis.

1. dum in minimis etiam rebus, ut philosofus ait, deus
sit inuocandus; mullo magis nobis exorandus est in ma¬
teria sublimium uirorum, qui calcato diabulo iam coro¬
nam securitatis acceperunt: De quorum numero domnum
theotonium esse quis dubitat? Hic autem nos modo relin¬
quens , et ad celeslem ierusalem , quam tota deuocione
querebal et mirabatur in terris, iam leto animo conscen¬
dens, desiderii sui iaculo nos intolerabili dolore confecit.
Inde est quod, quocienscumque nitor in uerba prorum¬
pere, tociens implentur occuli, herel uox, et singultus in¬
tercipiunt uerba dictantis. Quid faciam? Jungam lacri¬
mas ? Sed diuina proibet scriptura. Non itaque plangam
morienlem, quia cum christo suscipiam resurgentem. Scio
equidem illum cum christo esse. Leter ergo et gaudeam
quia raptus est, ne malicia mutaret mentem illius, quia pla¬
cuerat deo anima illius ? Sed desiderium absencie eius fer¬
re non possum, et affectus tanti uiri frangit meam men¬
tem. Nequeo enim dolorem dissimulare, quam pacior.
Non tamen illius sed meam uicem doleo. Quia quanto il¬
le felicior; tanto amplius ego in dolore, quod tali careo
bono. Recolam memoriam illius litteris: Verumptamen
tanti uiri materie adeo me inparem iudico, ut consultius
mihi sit talem uirum mirari quam loqui. Grandes enim
materias ingenia parua non sufferunt, Et quanto maius
et excellentius fuerit quod dicendum est, tanto magis ob¬
ruitur, qui magnitudinem rerum uerbis non potes explica¬
re : Et timeo ne fortassis illi inpenderem iniuriam, de quo
non digne loquerer tam uenerabilem uitam. Quid enim

inter sacerdotes domno meo excellentius, qui suis uirlu-
tibus, quasi quibusdam stellis, partes nostras occiduas il-
luslrauit. Quid uero inter cleros meipso inbecillius, cui
nullius sciencie irrigua fluenta succurrunt, quem uix stil¬
licidii pauperis atenuata gutta perfundit, nichil de pro¬
prio fonte respirans? Sed quanquam me ydoneum ad is¬
ta despero, cum in largitorem munerum occulos mentis at¬
tollo , per quem aperta est lingua mutorum, qui linguas
infancium facit disertas, quique ueritatem suam, cum
uoluerit, etiam per ora iumenlorum narrat, ad recolen¬
dam illius memoriam protinus robustior fio. Scelus nam¬
que fore et inuidiam iudico, de tanto patre omnino re¬
ticere, et singularem nostris temporibus uirum infructuo¬
so silentio premere. Dono igitur gralie, per quam ille san¬
ctorum choris admixtus est, pauca de eius moribus scri¬
bere temptabo , transcurrendo scilicet, et, ut ita dicam ,
magnos saltus dando. Nam proprie inercie conscius, et in¬
genii mei breuitatem mensurans, sanctissimos illius actus
senioribus meis ac per hoc sapientioribus plenarie descri¬
bendos relinquo. Hoc autem christo duce ideo scribere,
tametsi inculto sermone, dispono, ut et dolori meo sa¬
tisfaciam , que maxima et principalis est suscepti operis
causam, et edificationi fratrum seruiam. Erit enim conso¬
latio quidem, utoppinor, non contempnenda, cum lumen,
quod inter nos fuit, presentibus et futuris lectione mani¬
festum fiat. Mens occupata magnitudine doloris, fortassis
non tenuit ordinem prephationis, Pe qua nunc tantum di¬
xisse sufficiat.

2. Uir uite ualde uenerabilis donnus theotonius colim-
briensis monasterii sancte crucis primus pater fuit. Ut au¬
tem qualiter ad regularem professionem, eiusdemque mo¬
nasterii procurationem, non sine multorum salute, eum
diuina gratia, ad quod futurum erat, uocante, accesserit,
euidentius cognoscere possimus; prius necesse est unde,
quo natus loco, quibusue doctoribus eruditus est litteris,
quomodo etiam in seculo conuersatus fuerit, paulisper
alentius consideremus. Fuit itaque de prouincia gallecie,

Digitized by v^ooQie

80

VITA SANCTI THEOTONII.

ciuitate tudensis, uico ganfei oriundus, honestis quidem
iustisque parentibus, patre scilicet oueco, et eugenia ma¬
tre, progenitus. Quam genealogie religiosissimam lineam
ille piis moribus extulit, probis actibus exornauit, Adeo
ut non sine magno quodam sancti spiritus presagio grece
teotonius, quod latine diuinus resonat, uocaretur. Vere
diuinus ille fuit et sanctus, qui quocumque ab ineunte eta-
te conuersatus fuerit loco, scmper catholice fidei firmita¬
te fundatus extilit, uitam quoque suam sanctissimis mori¬
bus ct uirlutibus plenam habuit. Qui diligentissima paren¬
tum cura religiose nutritus, cum ad elatem discipline con¬
gruam peruenit, spiritualibus litterarum studiis traditus
est. Deinde interuallo temporis exacto, cum iam inter pue¬
ritiam adolescentiamque medius esset, cum auunculo suo
colimbriensi episcopo domno cresconio, qui magister eius
fuit, colimbriam uenit: Ibique sub tello archidiacono eius¬
dem ciuitatis, prudenti et discreto uiro, legendi simul et
cantandi usum ecclesiasticum pro statu temporis memori¬
ter et plenarie didicit. Postea memorato episcopo defun¬
cto, uisiensem peciit urbem. Qui, pro sua simplicitate et
episcopi defuncti gratia, recipitur in sede beate marie sem-
per uirginis, que tunc temporis erat sub colimbria dioce-
si, Ubi siquidem contulit ei dominus gratiam in conspe¬
ctu cleri et totius populi ciuitatis. Nam cum iam ad ple¬
num transacto tempore surgentis infancie ad biuium pi-
ctagorice littere peruenisset, incunctanter sinistrum ramum
cum seculi uoluptate dereliquit, et ad dextrum cepit cum
celesti desiderio totis uiribus anhelare, seque ipsum , ita
propria disciplina cohercere, ut per omnia licet in acer¬
ba ctale, bonus, maturus haberetur et grauis.

3. Libet nunc, auxiliatrice superni numinis gratia, pau¬
lisper demonstrare qualem in suis ordinibus habuit solli¬
citudinem, et in ipsa ecclesia conuersacioncm. Liceat er¬
go mihi ac religiosis uiris audita narrare. In primis or¬
dinatur hostiarius, traduntur ei claues ecclesie, quam il¬
le pio studio claudebat, Prius enim, ut dicunt, immun¬
dis animalibus, capris uidelicet et porcis, negligenter pa¬
tebat. Et item oris competentibus aperiebat, cxcommunica-
tos et infideles zelo christianitatis reiciebat, et omnia que in¬
tus ex utraque erant religiose custodiebat. Propheticas et
apostolicas lectiones fideliter et utiliter recitabat deuitans
omnibus modis in legendo siue cantando sonum femineum,
effractum, rusticum, etaggrestem, Auribus enim et cordi
non occulis consulens, auditores potius quam spectatores
ex se ipso faciebat. Super calhecuminos sacramentum a-
pertionis faciebat, exorcismos super spiritus inmundos le¬
gebat, et eos per dei gratiam et suum ordinem de corpo¬
ribus obsessis eiciebat, quia spiritum dei in se habebat, et
uita ab officio non discordabat. Et ideo per acceptum of¬
ficium malignum de corpore alieno expellebat, quia iam
per mundiciam uite expulerat de corde suo. Lumen ad
euangelium deferebat, et opera lucis proximis ostendebat.
Rogo qui talem se exibebat in hostiariorum officio, qua¬
lis futurus erat in sacerdocio. Non minus non maius ne-
gligebat officium : Erat enim semper sollicitus si niteret
altare, si parietes absque fuligine, si pauimenta tersa, si
sacrarium mundum, si uasa lucentia, si lampades accen¬
se. Deinde subdiaconus ordinatus, quis ualeat explicare
quomodo in humilitate deo seruiens uasa corporis et san¬
guinis christi diaconibus ad altare deferebat, et iterum re¬
ferebat , corpurales, pallas, et substratoria lauabat, ur¬
ceum, aquam mauilcm, et manutergium episcopo tenebat,
et presbiteris atque Ieuitis pro lauandis ante altare mani¬
bus aquam prebebal? Ut oppinor irreprehensibilis sacer¬
dos in ecclesia dei preparabatur. Pretereo quam deuote,
ut ferunt, in diaconatu suo ad genua flectenda, siue ad
orandum, clara uoce cunctos admonebat, sacramenta dei
dispensabat, euangelium predicabat, et in omnibus chris¬
ti sacramentis sacerdotibus assistebat, in altari oblationes
inferebat, ct disponebat, mensam domini componebat et
uesliebat. Ad sacerdotium ueniam. Talibus, ut diximus,
exornatus moribus per gradus singulos ad sacerdotium ue¬
nit, non iuxta quorundam presumptionem, sed secundum
consuetudinem universalis ecclesie. Ecclesia quippe illum
sibi requisiuit, non ipse se inpudenter ingessit.

4. Presbiter igitur ordinatus, prudencia morum et ma¬

turitate bone conuersalionis magnis cepit excrescere pro¬
fectibus , et honestioribus uiuere moribus in populo dei.
Sic enim uiuebat, ut bonum exemplum uite sue cunctis
preberet. Exequebatur mirabiliter sui ardinis officium ru¬
des populos cathezizando, babtizando, et eos ecclesie in¬
corporando. Deliquentes ad penitenciam uocabat, et eos
medicamento orationum suarum et uerbo consolationis sa¬
nabat, absoluebat, et deo reconciliabat. Pro peccatis po¬
puli deum exorabat. Tamquam bonus mediator inter ho¬
mines et deum, etprecepta dei ad populum deferebat, ue-
ritatem predicando; et precem populi deo offerebat pro
peccatis eorum intercedendo, placabiles deo hostias in al¬
tario conficiendo, orationes dicendo, atque dei dona be¬
nedicendo. Sed et semper cum timore et ueneratione di-
uina in ecclesia conuersans, conpetenter celeste conple-
bat officium. Preterea spernebat luxus, et lenocinia per¬
euntis seculi. Non laude extollebatur, non diuitiis tume¬
bat, non paupertate contrahebatur, sed leta semper con-
tempnebat et tristia. Per diem sol non urebat eum, ne¬
que luna per noctem. Laudant alii in eo quod nunquam
studuit curiositati, nunquam seruiuit uoluptati, nunquam
inhiauit ambitioni, nec aliud huiusmodi quesiuit; ego am¬
plius prcdicabo, quod in omnibus suis actionibus circum¬
spectus et prouidus semper pudicicie habitu pollebat. Ca-
uebat denique, ut fertur, omnes suspiciones, et quicquid
probabiliter fingi poterat et ideo in domo sua neque le¬
ctum uel scamnum, aut etiam scabellum quo quietem ca¬
peret uel sederet, aliquando habere uoluit. Haberet quip¬
pe, ut ait beatus gregorius, sancti uiri hoc proprium,
Nam ut semper ab illicitis longe sunt, a se plerumque
etiam licita abscidunt. Ne ergo aliquam per feminam in¬
curreret culpam , nunquam cum eis remoto teste collo¬
quium uel etiam priuatam confessionem habere uolebat.
Dicebat enim si aliquid familiarius loquendum esset, nul¬
lam esse tam inhumanam, quin haberet talem uel talem
feminam cui se credens ad confessionem pariter uenire de¬
buisset. Omnes tamen feminas ut sorores diligebat, sed
eas, ut diximus, quasi hostem cauens, huiusmodi fami¬
liaritates a se funditus absciderat. Quibus rebus non so¬
lum principes cunclosquc ciues, uerum etiam comprouin-
ciales omnes ita sibi deuinxerat, ut eum miro afrectu ue-
nerarenlur, utpote patrem et reuerendum magistrum ani¬
marum utriusque sexus. Omnium igitur ciuium precibus,
et maxime domni gundisalui colimbriensis episcopi iussio-
ne, ad quem , ut diximus, uisiensis pertinebat ecclesia,
deuictus, nimiumque, ut postea claruit, inuitus ipsius ec¬
clesie prioratum suscepit, Quam sua prudenti discretione
temporalibus bonis, uidelicet libris, ueslibus sacris, si¬
gnis , crucibus et calicibus argenti deauratis, testamentis
quoque plurimis ampliauit, et ad culmen honoris, quod
in presentiarum possidet, mirabiliter euexit, clericos iu-
uando, honorando sublimauit, et quod his omnibus maius
est, honestis uite moribus ditauit.

5. Sed quia temporalis honor nullum sibi conferebat ob¬
lectamentum, neque enim honorem inlelligebat esse sed ho-
nus, quomodo inde sacerdos dei se posset expedire, salu¬
berrimam fraudem quesiuit. Nam iherosolimam abiens,
consorti suo honorio presbitero prioratum in pace dimisit.
Sed inde rediens, eum amplius recipere noluit, quamuis
omnium precibus, et ipsius honorii obsecrationibus, plu¬
rimum rogaretur. Cum quo ita unanimiter ct concorditer
reliquum uite tempus deduxit, ut ambo penitus germani
fratres crederentur. Sed nec aliud seculi huius fastigium
deinceps habere uoluit. Sepissime namque henrici consu¬
lis et uxoris eius nobilissime regine tarasie precibus et ex-
ortationibus exoratus fuit, consenciente clero et omni po¬
pulo , ut pastoralis cure officium, hoc est, episcopatum
suscipere, sed nunquam assensum prebere uoluit. Uilia
enim et caduca, pariter etnociua, mundana omnia repu¬
tabat, Ideoque temporales honores quasi pestem fugiens,
in quadam humilitatis arce se expectabilem conseruabat,
mentis corporisque uirginitafem, et delictorum penitenciam
custodiens predicabat; Siquidem nunquam cessabat in ple¬
be uerba ueritatis fructu fidei redundancia seminare. Nunc
omnes de pio Christiane religionis opere commonebat, nunc
alios de confessione sancte trinitatis conformabat, nunc re-

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI THEOTONII.

81

liquos de promissione regni celestis inuitabat, fornicatores
nero et adulteros, ceterosque malefactores, anathematis gla¬
dio feriebat, neminem formidans. Qui aut statim se emen¬
dabant, aut si forte se emendare aliquando nolebant, lon¬
gius a conspectu eius recedebant. Tanta enim erat aucto¬
ritas sacerdotis, quod etiam principes terre eum uereban-
tur offendere. Siquidem fama refert, quadam die in eccle¬
sia uisiensi, eo predicante, memoratam reginam, et con¬
sulem fernandum, qui eo tempore contubernalis eius, non
vir legitimus erat, rubore uerecundie suffusos de ecclesia
festinanter exisse. Nec tamen pro hoc ab eis unquam no¬
tatus fuerit!

6. Accidit preterea ut, cum in una sabbatorum, iam sa¬
cerdotalibus uestimentis indutus, salutares hostias in ho¬
nore dei genitricis ex more offerre voluisset, et regina,
que pro foribus astabat, ei per nuncium misisset ut cur-
sim breuiter missam peragere debuisset, respondisse fer¬
tur : aliam in celo reginam esse longe meliorem, longe-
que nobiliorem, cui illa cum summa ueneratione tractim
et spaciose sollempnia misse peragere disposuisset. In po¬
testate uero eius esse uel missam audire, uel penitus dis¬
cedere. Quod cum regine relatum fuisset, illa statim rea¬
tus sui culpam cognoscens, se miseram, se peccatricem,
domnum uero theutonium ueridicum et iustum assidue pro¬
clamabat et sanctum. Quo ad se post missam uocato, hu¬
miliato mox spiritu, ad eius genua prouoluilur, et ad ex-
ortacionem sacerdotis erecta penilentiam lacrimabiliter po¬
poscit , orationem pro se ab eo fieri humiliter peciit, Ac
ne deinceps erga cultum diuinum tam incaute ociosa uer-
ba proferret, ab eo amonita, cum melioratione sui indu-
bitahter promisit. Nunquam enim uir sanctus personas
hominum suscipiebat, nunquam diuinis officiis aliquid
proponebat, quo minus uidelicet ornate, aut indecenter,
seu festinantius solito, aliquando ea celebraret. Vere to¬
tis uisceribus diligebat christi regnum, qui terrenum non
formidabat principatum. Sic igitur, ut superius dixi, cun¬
ctos ammonebat, sicque omnes in regnum dei inducere
festinabat, ac si cunctos genuisset.

7. Sed nec ipse uerbi dei obliuiosus relator erat, Subue-
niebat pauperibus, uisitabat languentes, prouocabat ospi-
cio, lenibat blanditiis, gaudere cum gaudentibus, flere
cum flentibus. Maiorem partem sui laboris, et tocius quod
habebat indigentibus tribuebat, Reliquam uero partem in
usus uestimentorum sibi moderate retinebat, Ipsa postmo-
dum uestimenta intuitu miserationis maxime uiduis tribue¬
bat. In omniquoque feria vi.* ex more suo in ecclesia bea¬
ti michaelis archangeli, que foras murum in cemiterio
eiusdem ciuilatis est, pro cunctis fidelibus defunctis mis¬
sam celebrabat: Ad quam eo die, et pro reuerentia sa¬
cerdotis , et pro carorum suorum memoria, sollempnes
tocius urbis populorum conuenlus confluebant, Plurima et
diuersa, ut illius regionis moris est, deuote offerebant.
De quibus omnibus donnus theutonius nichil omnino sibi
reseruans, post missam et generalem cemiterii processio¬
nem, cunctis indigentibus letus et pene inuisus omnia dis¬
tribuebat. Qui mos illi semper fuit in bonis operibus ex¬
ercendis, Totis enim uiribus elaborabat, ut posset esse oc¬
cultum, quod faciebat. Sed quando in sanctis uiris latent
ista querentibus nolint cuncta produntur. Si inter tales
tantasque uirtutes castitatem in illo predicare uoluero,
fortasse superfluus uidear, cum in eo ut supra dicere ce¬
peram exemplar castitatis semper fuerit. Quedam tamen
uel pauca que castimoniam illius comendare uidentur,
preterire non debeo.

8. Quedam igitur mulier, que iuxta carnis putredinem
speciosa uidebatur, abeo priuatam amicitiam expeciit, at¬
que ad hoc causam satis accurate blando sermone confin¬
xit. Sed postquam famulus dei per satellitem diabuli la¬
queum sibi deceptionis parari cognouit, inferuescente in
eo spiritu, cum quanto nisu potuit, in faciem illius mi¬
serrime mulieris saliuam proiecit, et ei que debuit expro-
bauit.

9. Multas ei humani generis inimicus propter speciem
corporis sepissime tetendit insidias. Statura quippe eius tam
bene formata erat, ut cum decenti quadam et mirabili mo¬
deratione uideretur esse deducta. Corpore magnus ualde-

M.H. Tom. I.

que pulcherrimus erat, facie uenustus, et alacrior uultu
honestatem magis quam lasciuiam ostentans. Per idem
tempus ab altera nichilominus, que magne dignitatis fe¬
mina erat, sub racionabili, ut credabatur, occasione ad
domum uocatus uenit, i unctus obsequio clericorum. Illa
uero tanquam bestia libidinis, seorsum eum quasi sub
obtentu religionis in interius cubiculum euocatum, blan-
diciis libidinosis cepit lenire, De ore eius pendere, obse¬
quium exibere, calciamenta dissoluere, et quasi pro fer-
uore diei temperando, pedes abluere: Re uera autem ad
rem illicitam eum uolebat impellere. Domnus autem theo-
tonius, quem nulla unquam femina contigisset, immo cui
nulla proprius astitisset, miratus impudentis mulieris ins¬
tandam, cum tandem, quid procax femina quereret, in¬
tellexit, in signo crucis reuocatus, nudis ut erat iam pe¬
dibus , magno conamine foras sese precipitem efferens,
calciamentum dereliquit, et domum illam exeerando, uo-
calis clericis, qui cum eo uenerant, ad ecclesiam se con¬
tulit. Aliquis rethorice artis memor conferret istum cum
castissimo ioseph, et quod liceat mihi separata misterii ma-
iestate dixisse, inferiorem non inueniret. Ille enim pallium,
iste desimili causa per dei gratiam euadens calciamentum
dereliquit. Ille tritico temporali impertito pereuntis con¬
dam egipti nationem seruauit; Iste bonam et conferiam
uerbi dei fideique mensuram populis erogando, multos a
fame spirituali, et iugo demoniace dampnationis delibera-
uit. Ille filios carnis habuit, iste, ut ferunt, ab utero ma¬
tris immaculatus extitit. Unde nulla unquam culpe suspi¬
cio , in eo de rebus huiusmodi reperiri potuit. Obtimum
uirum, qui ita uixit in seculo, utnuroquam de illo etiam
maledicorum quisquam aliquid auderet confingere. Ita ges¬
sit in mundo, ut non iam de mundo, sed ucre regularis
esse uideretur. Quis autem possit explicare bonorum ope¬
rum suorum magnitudinem, et quomodo in eadem duita¬
te morum ornamentis pollens, per quadraginta et eo am¬
plius annos, cunctorum ciuium uerbo et exemplo in deum
prouocauit affectus ? Que, quia magna ualde sunt, et pro
breuitate ingenii mei, fateor ea euuoluere non possum;
ausa enim ultra uires in ipso conatu succumbunt ad pre-
sens pretermitlam, et ad secundam profectionem illius io
iherusalem iam nunc stilum conuertam.

10. Igitur succensus uirtutibus, et desiderio sanctorum
locorum, non domus, non propinquorum, non clientum,
non possessionum, non alicuius rei, que ad seculum per¬
tineret, memor, cum non modica peregrinorum turba pa¬
triam egrediens, diu desideratam iherosolimorum uiam de-
nuo arripuit. Jam enim eandem uir deuotus peregerat uiam.
Cum autem post decem ebdomadas ad portum sancti ni-
cholai sospes, deo ducente, uenisset, prospero uentorum
cessante comealu, sex ibidem continuis ebdomadibus mo¬
ratus est. Non tamen ociosus, Sed, ut certissime proba¬
tum fuit, tam ibi positus, quam in tota sua peregrinatio¬
ne pauperibus beneficentiam exibuit, atque exemplo suo
pariter et uerbo, et ciues, et iherosolimam euntes ad mi-
sericordie opera prouocauit, et quod non minus deo ca¬
rum fuit pacem et concordiam inter dissidentes semper re-
formauit. Omnes enim eum iustum et sanctum esse scie¬
bant , et ideo quasi patrem illum colentes, ad exortatio-
nem eius intenti tacebant, diligentissimeque obtempera¬
bant. Tandem itaque aura flante secunda conscendit. Quid
narrem peregrinos pro quibus naulum dedit, et quos so¬
lo dei respectu pascendos secum misit? Post hec autem
naucleri uela uenlis comiserunt, iherosolimam petentes.
Sed cum post dies aliquot per maleas nauigassent, cun¬
cti subita maris tempestate periclitari ceperunt. Qualiter
autem gestum sit memorie comendare cupio, ut ex peri¬
culo, quod in parte peregrinationis tanti uiri cernitur, fa¬
cile per similitudinem agnoscatur, quanta et quam grauia
in terra marique pericula pro christi nomine sustinuerit.
Igitur carina per collum malee nauigante , subito celum
contenebratum est, et ecce nubes cum uiolentia uentorum
et terribili fragore eos desuper obumbrauit, Que uerso
funditus equore, procellas instar aquosi montis dependen¬
tes exagitabat, et modo nauem undarum molibus turba¬
tam in profundum demergebat, modo de precipiti profun¬
do rursus ad superiores uertices et undarum cumulos ex-

21

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI THEOTONII.

tollebat, ilerumque apertis undis in una deiciebat, atque,
quod dictu mirabile est, aquam de mari tanquam per ma¬
nifestum canale, quod naule cifum uocant, in sublime tra¬
hebat. Sed et nautc iam antea cognita tempestate, cum
primum nauis inter procellas fluctuum rotari cepisset, et
cum summa celeritate arbore abscisa et in undis proiecta,
ceperunt uela deponere, rudentes antempnasque ligare,
cunctaque gubernaculorum et nauis armamenta, ne a ui
maris soluerentur, componere, et ut nauis alleuiaretur,
iacturam uasorum facere. Nec tamen uel modicam quie¬
tem habere poterant. Ibat enim mare et intumescebat su¬
per eos, timore mortis perterritos. Sed et terribilibus ter¬
ribiliora succedunt: Nam preterea metum mortis augebat
uisa cunctis in eodem maris periculo monstruosa quedam
et ualde terribilis bestia, adeo formidolosa ut nulli eam
bestie comparare possent, Cuius occuli sicut nobis san¬
ctus referebat, apparebant quasi tede ignis accense. Alii
eam drachonem, alii monstrum, alii demonem esse dice¬
bant. Quid diu inmoror ? Jam ablata erat spes omnis sa¬
lutis, Cum igitur in eorum morte feroces fluctus seuirent,
ac resolutis timore menbris iam cuncti ex ipsa presenlia
mortis ac uisione bestie fuissent turbati, etiam morti pa¬
rati , omnes sibi pacem dederunt, omnipotentis auxilium
cum lacrimis deprecanles, ut qui eorum corpora in tam
pauenda morte tradiderat, eorum animas benignissime sus¬
ciperet , aut eis opem liberationis misericorditer inpende-
ret. Domnus autem theolonius in oratione quoque cum la¬
crimis prostratus, ac totus ad deum conuersus, post salmos
et letanias dominatorem uite ac spiritus inuocauit hoc mo¬
do : Domine, domine, inquit, iesu chrisle fili dei uiui, fili
sancte marie, qui cum patre et spiritu sancto unus deus
cs in summa trinitate et uera unitate, succurre nobis in
suppremo periculo constitutis, quatinus ex seuientibus ma¬
ris fluctibus eruti, gloriosum sepulchrum tue sancte re¬
surrectionis , pro quo de finibus mundi uencrando et os¬
culando uenimus, uidere mereamur, et tue liberationi gra¬
tias agamus. Ortabatur etiam cunctos, et quibus uerbis
poterat consolando ammonebat, ut alterutrum confitentcs
sibi ex corde demitterent, et lotam in deum credentes et
orantes spem suam ponerent, denuncians eis si perseue-
rassent in proximo clementiam redemptoris affuturam.
Quod et factum est. Nam dum hec in naui agerentur,
omnipotens deus, qui eorum mentes mirabiliter terruerat,
mirabilius eis misericordiam suam exibuit. Ecce enim cx-
insperaclo flatus aure cepit placidior fieri, paulatimque
elisis aquarum molibus, redditur mare tranquillum. No-
ua igitur lux eis cepit oriri. Mirantur omnes morti iam
dediti fluctuum pacem. Omnis igitur deum celi exultan-
tes deum benedixerunt, laudes ei debitas referentes, et
gloria in excelsis deo nobiliter decantantes, quod eos mi¬
sericors deus dignatus sit de hoc mortis articulo liberare.
Excessi fateor multum. Nescio quo enim pacto dum peri¬
culum uiri dei omittere piguit a breuitate euolutus sum.
Sed iam nunc ad propositum redeo. Liberatus itaque de
pelago malee cum omnibus qui secum erant in naui, post
trium ebdomadarum dies ex quo in portu barensis ciuita-
tis nauem ascendit, mare transiuil appulsus ad urbem
yoppem, longissimis uiarum anfractibus circumiuit per
sepulchrum beati georgii martiris, quousque peruenit na-
zareth, que nutriuit dominum saluatorem. Inde abiit per
uiam, que ducit in tabor, quo transfiguratus est dominus.
In cuius uerticem ascendens, aspiciebat diligentissime lo¬
ca plurima, que dominus suo itinere sanctificauerat. Un¬
de descendens festinus perrexit samariam, uidil sepulchrum
beati iohannis babtiste et xu m prophetarum, helisei quo¬
que et abdie. Conciloque gradu proficiscitur ad puteum,
super quem Dominus residens, esuriensque et siciens, Sa¬
maritane mulieris fide sacialus est. Et adorato per singu¬
la loca mundi redemptore, lelus ascendit in collem cele¬
berrimum , quo diu desiderata conspicitur iherosolima.
Aeole montem gaudii uocant co quod ibi peregrini de ui¬
sione ciuitatis gaudium ineffabile concipiant. Hic autem
flexis genibus, quanta exultauit leticia, quantasque deo
gratias egit, admixte gaudio lacrime declararunt. Haris
itaque sanctam ciuitalem ingressus, deliberauit prius ui¬
dere crucem in monte caluarie, ubi precium mundi Chris¬

tus instatura crucis appensus fuit, Ante quam corde toto
et corpore prostratus, quasi pendentem dominum cerne¬
ret, adorabat, Recordabatur mortis siue maledictionis sen¬
tentiam in se et in omnem hominem prolatam per inobe-
dienciam primi hominis, Sed et clementiam propiciacionis
ac pietatis filii dei de quo legerat, factus pro nobis male¬
dictum ut nos a maledicto redimeret, Qui loco eodem ,
sputa, probra, colaphos, alapas, spineam coronam, fla¬
gella , crucem, clauos, fel, acetum, lanceam, mortem¬
que pertulerat. Expletaque oracione, ac pro consuetudi¬
ne peregrinorum cruce, quam portabat, ibi deposita, des¬
cendit paululum ad leuam in golgatha locum, ubi, sicut
fama est, de latere christi sanguis decurrens petram duris¬
simam prerupit. De hinc breui spaciolo ad sepulchrum re¬
surrectionis conuersus, etuidens ipsum corporis locum, in
quo dominus iacuerat, quasi siciens desideratas aquas fidei
ore lambebat. Occurrebat sibi congrua de domino saluatore
meditandi memoria, quomodo scilicet post tanta que pertu¬
lerat, in ipso sepulchro requieuerat, ac per illius descen¬
sum ad inferos, ineffabile magnumque gaudium cogitabat
miserorum, quos captiuato mortis imperio christus ab infe¬
ris secum eduxerat. Inde iam ad medium mundi deductus,
quo uidclicet loco ioseph abarimalya corpus domini, cum
de cruce deposuit, antequam sepulcro locaretur, altencius
orabat, Memorans illud dauiticum: Deus autem rex nos¬
ter ante secula operatus est salutem in medio terre. De hinc
in sinistram paululum se ad ueram cruccm conuertit, et ui-
dens ligni stipitem, quo membra domini clauis affixa fue¬
rant, quid ibi lacrimarum, quod doloris effuderit, testis est
ipse dominus, quem rogabat. Tandem uenit ubi helena ue¬
ram repperit crucem ; Cumque aliquandiu, prout deuotio
dictasset, per memorata oratoria uir sanctus orasset, postre¬
mo se in hospicium recepit. Et dum mens eius tota die illa
et nocte per ea que uiderat ducebatur, in pace inidipsum
dormiuit et requieuit. Altera uero die cum quanto studio
ac desiderio sancta iherosolimorum loca orando circumie¬
rit, dicere quis potest ? Nam ingressus in templum domi¬
ni , et post orationem per portam , que dicitur speciosa,
egrediens, ascendit sion ad locum duntaxat cene, ubi do¬
minus pedes discipulorum lauit, et pax uobis dixit, du-
bitantique discipulo latus palpandum prebuit. Ibi etiam
super centum xx. ! credentium animas spiritus sanctus des¬
cendit. Et conuersus per uiam sacram, qua dei genitri¬
cis corpus apostoli detdlerunt, intrauit ecclesiam beati pe-
tri de galli cantu, et ad sepulchrum iacobi fratris domini,
descenditque in uallcm iosaphat, orauit ad sepulchrum
sancte marie uirginis, De quo ascendens transiuit ad ora¬
torium gelhsemani, ubi dominus in radice montis oliueli
orauit ad patrem. Inde progressus uenit in locum, de quo
ait luchas euangelista: Auulsus est autem ab eis quantum
iactus est lapidis. Rectoque itinere subiit in uerticem e-
iusdem montis oliueti, de quo saluator celos ascendit. In¬
de peruiculum belhfage, et locum, in quo lasciuiens pul¬
lus domini frena suscepit, descendit in belhaniam ad se¬
pulchrum lazari, et hospicium sororum eius. Post hec
perrexit bethleem, et in speculum saluatoris introiens, sa¬
crum uirginis diuersorium , quo christus natus est, sup¬
pliciter adorauit, et similiter tanquam prudens animal sta¬
bulum ubi agnouit bos professorem suum, et asinus presepe
domini sui. Uidit et locum ibi, quo seuiens herodes pro
christo paruulos interfecit. Quid narrem cum quanta de-
uocione ad iordanis aquas tocius humani generis labe ma¬
culatas, et a christi babtismate mundatas, concurrerit?
Nec pretermisit locum quarenlene, ubi saluator mundi
temptatus a salhana, totum milicie nostre tempus, qui
nunquam temptari desistimus, quadragenario suo uoluit
insinuare. Inde per amarissimum fontem, quem olim he-
liseus sua dulcorauit sapienda, iericho pertransiens, ui¬
dil iuxta uiam cecorum loca, qui receptis luminibus utrius-
que populi credentis in dominum sacramenta promiserant.
Longum esse si uellem enarrare quo ardore lustrauerit
chanaan et capharnaum, signorum christi familiares, et
dicere cum quanta ammiratione uiderit lacum tyberiadis,
quem sub mercede nautica dominus transfretando sancli-
ficauit, et solitudinem, in qua de quinque panibus et duo¬
bus piscibus multa milia saturata sunt. Hoc tantum di-

Digitized by v^ooQie

83

Vita sancti theotonii.

eam, quod per singula loca et sanctitates christum se ui-
dere credebat, et de facultatibus suis prout habere pote¬
rat refrigeria sumptuum offerebat, elemosinas pauperibus
faciebat, et quicquid in illos conferebat contulisse in deum
letabatur. Lectoris fastidio consulens, pauca commemora-
ui de sanctis locis, que illo tanto studio circuiuit, ut a
primis non posset abduci nisi ad reliqua festinaret. Die¬
bus autem multis ad sepulcrum domini ex ardore fidei
mansionem habuit, non in refectione quidem, sed in ora¬
tione et dei opere. Cuius sanctitatem eiusdem sepulcri ca-
nonici regulares adtendentes, in eius orationibus attencius
se comendarunt, eumque reciproce in suis beneficiis rece¬
perunt. Communem etiam societatem uiuendi uolentes ei
dabant, si cum illis habitare uellel, et custodiam sepul-
ebri: Quod eum pr6 omni negocio desiderare cognouerant.
Ille uero se hoc facere minime posse dicebat, nisi prius
ad hispanias rediens, domui sue disponeret. Igitur per to¬
tam iherosolimam ubique locorum sanctorum, iterum at¬
que iterum attentius se omnipotenti deo comendans, ca¬
nonicis quoque et cunctis seruis dei uale faciens, reuer-
sus est ioppem , ubi prius appulerat. Unde nimietatibus
uentorum per insulas grecie deueetus, multos in itinere la¬
bores passus siquidem nauibus, nunc pedibus, nunc asel¬
lo deportatus, attritus tandem et debilitatus ad domum
propriam agrosque in hispaniam remeauit: Futurum rur¬
sus ut in proximo iherusalem rediret, et ad gloriosum sepul-
chrum, finem dierum suorum deuotius expeclaret. Verum-
ptamen eo a ciuibus suis in magna gloria recepto, ego
quoque hic prime partis huius operis spacium coartabo.

11. In superiore parte huius operis de predicti uenerabi-
lis uiri exortu et processu, qualiter in seculo conuersatus
fuerit, sumatim perstrinxi: Nunc deinceps, quomodo ad
habitum christi uenerit, et in congregatione uixerit, ut
dominus donauerit ordine contingere libet. Vcrumptamen
toeius boni datorem inuoco sanctum spiritum, quo munus
huiusmodi ita peragam, ut nec patris luminum offendam
uerilatem, nec eorum, que ineo uidi uel audiui, frauda¬
re uidear claritatem. Cum itaque mente infatigabili rur¬
sus iam tercio redire disponeret, ardebat enim iherosoli¬
mam et sancta locauidere, nutu, utreor, diuino a religio¬
sis uiris urbis colimbrie preuentus est, Quos scilicet di-
uini consilii prouidentia iam in hoc ipsum aspirauerat, ut
omni cum deuocione seculum relinquentes, in suburbio
eiusdem ciuitatis ad aquilonis partem, ubi regie balnee
erant, ad seruiendum deo cenobium construerent. Quo¬
rum primus tellus archidiaconus fuit, uir quidem magne
discrecionis et prudencic, qui ad tam utile consilium tan-
que preciarum opus exemplo suo ceteros inuitauil, situm
monasterium comparauit. Cuius etiam opibus et consilio
tota cenobii fabrica a fundamento surrexit, quique, ut su¬
perius dixi, magister et preceptor domni theotonii extilit.
Secundus autem domnus iohannes cognomento peculiaris,
qui eo tempore colimbrie magister scolarum erat, qui post-
modum portus gaie factus episcopus, post mortem quoque
domni pelagii, brachare preficilur archiepiscopus. Tercius
domnus honorius presbiter, uir magne auctoritatis et ec-
clesie sancti iacobi de suburbio colimbrie prepositus. Prior
quoque sancte Marie de castello montis maioris domnus
sesnandus, homo nimium reuerendus. Fuerunt et alii ui¬
ri religiosi simul omnes a principio undecim. Sed ego lon¬
gitudinem deuitans nomina singulorum hic ponere nolui.
Ab his igitur domnus theotonius preuentus, duodenarium
compleuit numerum. Nec enim eos fas erat in undenario
remanere. Hi fuerunt ab exordio huius monasterii prima¬
rii uiri. Attamen priusquam ad socialem uiuendi usum
adquieuisset, diu multumque pie tamen reluctatus peribe-
tur, asserens ex multo tempore fecisse uotum ultra mare
abeundi, et, ut premissum est, finem dierum suorum ad
sepulchrum domini prestolari. Uerum illi e contra utilius
esse memorabant in hac occidua mundi parte, ubi uix no¬
men christi perlatum est, eum iuxta sanctorum patrum
regulam uiuere, et ignaris hominibus formulam honeste
uite monstrare, quam iherosolimam ire, cui presentiam
suam dominus exibuit, et innumeris miraculis totam re¬
gionem ab omni fidei ambiguitate sanauit. Que christum,

inquiunt, infantem uidit pannis inuolutum in presepe ua-
gientem, stellam desuper fulgentem, magos preterea deum
adorantes > et pastores nocte uenientes, ut uiderent uer-
bum quod factum fuerat; In hunc quoque modum etiam
memorabant eiusdem nostri redemptoris plurima uirtutura
insignia. Quibus homo dei tanquam deuictus tandem as¬
sensum prebuit, seque participem eorum et consortem iu
omnibus effecit. Nec mora» ea que in seculo iustis modis
acquisierat, fideliter dispensauit: Partem enim dispersit
pauperibus dedit, Partem uisiensi ecclesie contulit, Par¬
tem quoque rebus futuri monasterii secuin adiunxit. Ut
unde pauperibus subministraret, inde et ipse tanquam
pauper uoluntarius uiueret, qui se in numero pauperum
fratrum paupertatis amore constituebat: Pauperem enim
dominum pauper spiritu sequebatur, Qui ideo se exereda-
bat in terra, ut heres inueniretur in celo. Igitur sub Era
m.*c.*lxx.% vel ab incarnatione filii dei anno m/xxx. 0 !!. 0 *,
in unum conuenerunt, tempore uidelicet clarissimi infan¬
tis A. henrici comitis et regine tarasie filii, qui tunc in¬
fans dux portugalis erat, sed processu temporis et diuini
. muneris largitate, post toeius pene lusitanie et ex parte
gallecie rex est effectus illustris. Cuius auctoritate robo¬
rati, et uenerabilis B. colimbriensis episcopi, ceterorum-
que bonorum utriusque ordinis consilio freti, in suprame-
moratis balneis monasterium in honore sancte crucis et bea¬
te dei genitricis marie, construere ceperunt die mi. 0 ka-
lendas iulii, in uigilia apostolorum petri et pauli. Sexto
autem Kalendas inartii sequentis in capite ieiunii, non
iam xii. “ sed ferine lxx.'ii.° armati sunt milites christi
apostolorum proposito communiter uiuere sub habitu et
regula beati aguslini. Siquis uero de situ loci et libertate
monasterii plenius nosse desiderauit, legat dictatum don-
ni petri alfarde magistri: Mihi autem hoc breuiter dixisse
sufficiat ad uiam modumque conuersionis uiri dei patefa¬
ciendam. Congregatis itaque fratribus, consilium simul et
uox una omnium fuit cum omni gratulatione totius con¬
gregationis curam domino T. committere. Cumque ille ad
tanti regiminis pondus iterum ac sepius se proclamaret in¬
dignum , uirtute tandem obedientie opposita, inuitus no-
lensque suscepit, celeris sub ipso in eodem loco firmanti¬
bus stabilitatem. Sub quo nouo patre nouum monasterium
magnis breui tempore larga dei pietas sue gralie muneri¬
bus illustrauit, bonis uiris et religiosis nobilitauit, Nec mi¬
nus amplum possessionibus quam clarum uirtutibus red¬
dit. Fuit enim in diebus eius fama celeberrimum, religio¬
ne ualde conspicuum, In quo ut id ad quod omnia que
dicta sunt pertinent eloquar domnus theotonius ad culmen
sanctitatis mirabiliter excreuit. De cuius sanctissimis acti¬
bus , ne tantus uir lateat, qui modis omnibus fuerit imi¬
tandus , pauca de pluribus breuiter attingam. In quibus
exponendis nichil addo, nichil in maius extollo more lau¬
dantium , uel ut ab hominibus gratiam promereri uelim,
sed gratias ago, quia nostris temporibus talem patrem ha¬
bere meruimus, immo habemus. Deo enim uiuunl omnia,
Et, ut ait beatus iheronimus, quicquid in deum transfer¬
tur, in familie numero computatur.

12. Itaque ab exordio magnis uite meritis ceteros anteire
cepit grauitate uite, singularitate abstinencie, et uirtute
continue orationis, frequenter enim deum precibus exora¬
bat. Si quando uero ab oratione cessabat, nunquam de
manibus eius sacra lectio deponebatur. Maxime tamen psal-
modie operam dabat. Siquidem cotidie preter canonicas
oras et diuinum officium, quod cum timore et ueneratio-
ne diuina competenter complebat, totum psalterium pro¬
currebat , deinde ceteris bonorum operum exercitiis, aut
quibuslibet utilitatibus monasterii uaccabat. Nullis unquam
uitiorum illecebris aut seculi uanitatibus incumbebat, Sed
semper illi cordi secretum, mansuetudo, silenciumque, et
pax fuit. Denique preter consuetudinem nostri temporis in
tanta se humilitate deiecerat, ut minimus omnium appeti
uideretur, et ultimus seruorum dei. Tantus preterea ca¬
nonice institutionis eum feruor accenderat, ut ipsum or¬
dinem, quasi toto orbe fugientem, persequi uideretur. In¬
de est quod huius rei gratiam misit ad conposlelam, fre-

* Lege m.*c.*xxx.*ii.*

Digitized by ^ooQie

Si

VITA SANCTI THEOTONII.

quenlius ultra pireneos montes ad monasterium sancti ru¬
fi , quod uidelicet inidipsum ceteris preslare cognouerat.
In congregatione autem uir deo plenus sic uiuebat, et ita
temperatus et modificatus erat, ut nec in habitu siio, nec
in actu, aut etiam in ipso incessu reprehensibilis uidere-
tur, in tantum ut ne susurronum quidem uel criminato¬
rum quisquam occulis in eo posset notare, quid ante uel
retro regulariter non fuisset, adeo sui ordinis executor ef¬
fectus erat. Multi multas in eo laudant occupationes inmo
uirtutes. Alii humilitatem, que prima Christianorum uir-
tus est. Alii sanctitatem, innocentiam, grauilatem, reli¬
gionem, et ardorem fidei, que omnia ineo domicilium si¬
bi fecerant. Ego amplius laudabo in eo, quod cum fratri¬
bus suis caritatis uinculo, uelut quadam germanitate, sem-
per astrictus erat. Non enim eos quasi proprios, sed ut
domini gregem tractare meminerat: Omnibus caritatis of¬
ficio seruiebat. Si qua facienda erant, non precipiebat, sed
demonstrabat cum omni humilitate et reuerentia. Inuiccm
eos obsequio beneficio, et honore preueniebat. Superio¬
rem locum non exigebat. Nunquam imperabat. Sine su¬
perbia gubernabat. Nunquam temere reprehendebat. At¬
tamen si quos deliquenles, aut secus quam dignum erat
agere uidisset, aut uanis confabulationibus uacantes repe-
risset, zelo rectitudinis pariter arguebat et castigabat. Et
quandoque ita seueriter corrigebat, ut ceteris maxime iu-
uenibus terrorem incuteret, ne quid tale agere perlempla-
rent, sed potius emendati in melius proficerent. Prius ta¬
men eos, ut dictum est, secreta ammonilione pio patris
affectu castigabat. Sic igitur canonica censura et in obe-
dientes corripiebat, et obedicnles ad meliora prouocabat.
Si forte aliquos inter se commouisse cognoscebat, iuxta
euangelium eos sermone leuissimo federabat, assidue me¬
morans illud apostoli: Sol non occidat super iracundiam
uestram. Quod eum in se ipso usque ad diem obitus sui
complesse uidimus. Si enim contra aliquem in moribus
cohercendis necessitas discipline eum dura uerba dicere
compellebat, statim ante solis occasum se cum eo frater¬
na pietate pacificabat. Sic cunctos uite sue informabat ex¬
emplo.

13. Sed ettanquam bonus exorlalor in castris domini,
non cessabat oleo exortationis et edificationis eos ad bene
uiuendum informare. Ut qui iam seculi miliciam derelique¬
rant , rectum christi iter tenerent, donum religionis sibi
diuinilus collatum, nec uitiis nec etiam turpibus cogita¬
tionibus fedarent, quin potius illud humilitate, sobrietate
celerisque ornamentis sanctarum uirlutum exornarent. Pro
suis populorumque delictis deum exorarent, cum omni de-
uotione et ucneratione diuine seruilulis opus peragerent,
quatinus non solum ergo deum sed et ab his qui foris sunt
bonum testimonium habentes, domino suo, ad cuius ho¬
norem congregati essent, in omnibus fideliter deseruirent,
unusquisque uidelicet de officio suo ad laudem et gloriam
nominis dei, et utilitatem proximi, vt iuxta apostolum
singuli essent alter alterius menbra, et sic ueri pauperes
christi esse contenderent, ut uere bealitudinis participes
efficerentur. Omnes omnibus religionem exiberent, pa¬
cem et concordiam inuiolabiliter custodirent, et ita usque
in finem in sancto proposito permanerent. Sepe etiam tam¬
quam ad minores ualde enim memini conuertebat sermo¬
nem ; Eia, inquiens, filioli, affligendum est corpus, quod
in seculo multis uacauit uanitatibus. Lingua cohibenda,
que omni tempore prona labitur ad peccatum nisi diligen¬
ter custodiatur, et addebat quia diues locacitati seruie-
rat, in inferno positus uehementius in lingua ardebat. Et
illud ; mors etuila in manibus lingue. Risum quoque per¬
peti compensandum esse fletu assidue memorabat, vt ri¬
deamus, inquiens, in die nouissimo, alioquin iuxta Salo¬
monem dolori misceri frequenter monebat, ut ab ociosis
sermocinationibus auditum pariter castigarent et linguam,
\t inuidiam, mendatium, detractionem, superbiam, odium
uel iracundiam contra proximum non haberent. Et ad hec
singula diuine auctoritatis subiciebat exempla dicens: Quia
inuidia diaboli mors introiuit in orbem terrarum. Et os
quod mentitur occidit animam. Et qui detrait fratri suo
eradicabitur, et deus superbis resistit humilibus autem dat
gratiam, et qui odit fratrem suum homicida est et in te¬

nebris manet. Et iterum dicebat quod per odium amitti¬
tur utilitas et iocunditas illa, de qua ait beatus dauid:
Ecce quam bonum et quam iocundum habitare fratres in
unum. Et per illud expellitur christus qui est uera sapien¬
da. Quia in maliuolam animam non introibit sapientia.
Preterea intentabat eis et terrorem uenturi iuditii, et pro¬
ponebat dulcedinem regni celestis, modis omnibus sata¬
gens, ut uitam suam corrigerent, ut sermo esset pudicus,
incessus honestus, uultus humilis, lingua affabilis, mens
plena dilectione, et manus operatione. Talibus igitur ex-
orlationibus et similibus spiritualis pater mentes subdito¬
rum assidue muniebat, et eos magis ac magis in persol-
uendis diuinis laudibus et in ordine suo custodiendo prom-
tiores ac deuociores efficiebat. Que quidem omnia non
grandi eloquentia, sed simplici sermone proferebat, et, ut
ita dicam, sancta rusticitate, que interdum mundana phi¬
losophia efficatiorem, et magis necessaria ad edificationum
fratrum.

14. Nec in spiritualibus solum tam egregium conser-
uabat studium, sed in carnalibus quoque plurima sollici¬
tudinis ac prouidentie sue documenta subsidiaque terrena
prestabat fratribus diligenter et cum caritate et opportu¬
no in tempore. Ut autem huius rei summam breuiter at¬
tingam , sic pastionem dominici gregis multimoda sollici¬
tudine gerebat, hoc est familie christi utramque annonam
spiritualem uidelicet et carnalem ita subministrabat, ut
iam per omnia uideretur euangelicus ille seruus fidelis et
prudens, quem constituit dominus super familiam suam.

15. Quid refferam quam pia consideratione senes ac
debiles secundum uirium inbecilli talem supportare, ac
deligenler honorare precipiebat, et precipiendo supportabat
et honorabat ? Pueros uero et adolescentes, qui in con¬
gregatione nutriebantur, cum summa pietate fouebat, si¬
ne contumelia corripiebat, sine crudelitate castigabat. Cir¬
ca quos ita sollerter eius inuigilabat industria, et ita eos
ecclesiasticis constringebat disciplinis, ut eorum Iasciua
etas nullum posset reperire locum, quo in peccati facinus
prorueret.

16. Quid memorem clementiam eius et sedulitatem in
egrotantes, quos miris obsequiis et ministeriis confoueri
faciebat gratia uisitationis, et dulcedine sui oris subleua-
bat, quibus supra omnia peruigilem curam adhibebat, et
quasi christo seruiebat? Quecumque enim sustentationi
diuersarum infirmitatum necessaria erant, omni obseruan-
tia fideliter ac diligenter illis amministrari iubebat. Fre¬
quenter quippe fratribus dicere solebat: o filioli, huius-
modi portandi sunt quia de talibus superna retributio in¬
dubitanter adquiritur. Nec erat apud eum personarum ac¬
ceptio , sed infirmitatum pia et necessaria consideratio.
Cumque aliis languentibus large preberet omnia, si quan¬
do ipse egrotasset, sibi non indulgebat, non delicata uel
insolita ciborum genera concupiscebat, nec nimis accura¬
te et laute preparata, sed magna constantia delicias et lu¬
xum ciborum aspernans, quod sepe uidimus assatum ce¬
pe cum sale tantum sumebat, aut omnino parcos ct fru¬
gales cibos. Et cur ista de eo egrolante loquar cum et in-
sospitate miram semper et inimitabilem ciborum habuit
parsimoniam ? Numquam metas temperantie contra hones¬
tatem, uel supra necessitatem transiuit. Numquam disci¬
pline sue, numquam honestatis oblitus fuerit, semper cum
fratribus suis communium ciborum usum in refectorio ha¬
bens, et partius de cibo suo quam quis alius sumens. Na-
tiua quippe bonitas eius et rigor discipline cunctas in eo
petulancie gulas omnino extinxerat. Nunquam ad domum
infirmorum, quamuis diligenter omnium fratrum precibus
exoratus, ire uoluit. Nunquam sanguinem minuit, nun¬
quam uel leuissimam potionem aliquando accepit. In eo
autem inequalis uidebatur, quid in aliis omnibus sanis ui¬
delicet, infirmis, et debilibus clementiam, in se duriciam
commutabat. In hac re pertinatior fuit, ut sibi non par¬
ceret, ut nulli crederet admonenti.

17. Qualem etiam compassionis affecturo erga miseros
habuerit, quamquam pius exliterit, uel hec res sola in¬
dicium est. Quod cum alfonsus, nobilis infans portuga-
lis, uersus remociores hispanie partes, que metropoli ad-
iacent, que hispalis dicitur, ducto exercitu, pene totam

Digitized by v^.ooQLe

VITA SANCTI THEOTONII.

85

sarracenorum prouinciam depredatus fuisset; uiri bella¬
tores eius inter infiuitam predam, quandam Christianorum
gentem, quos uulgo mozarabes uocitant, inibi sub ditione
paganorum detentos, sed tamen utcumque Christiani no¬
minis ritum obseruantes, pariter captiuarunt, atque iure
bellantium seruituti subrogarunt. Quo uir deo plenus au¬
dito ualde condoluit, et qui nunquam ne ad exteriorem
quidem portam monasterii de claustro exierit, inferuescen-
te zelo fidei, egressus obuiam regi, et cuncto exercitui,
dixit: Orex, inquiens, et cuncti barones, qui sancte ma¬
tris ecclesie filii estis, cur fratres uestros uobis in seruos
et ancillas subiugatis? Peccatis enim super hoc domino
deo ueslro. Cumque, prout debuit, compendiose tamen
eos allocutus fuisset, et quod, nisi eos liberos dimisissent,
magnus eis furor domini immineret, rex et cuncti bella¬
tores totum illud genus hominum dimiserunt, et coram
eo liberum abire permiserunt. Prelereo, ne superfluus ui-
dear, quam honeste nobilis dux et obtimates, eius obuiam
quoque uenienles, eum susceperunt. Descenderunt quip¬
pe de equitaturis suis, eo descendente, et eius manum
suppliciter osculantes, promittebant uolentes quicquid pos-
tulasset ab eis. Igitur per studium illius liberalis a serui-
tule plusquam mille hominibus, exceptis uxoribus et par-
uulis, quicumque de gente illa colimbrie esse uoluerunt,
locum habitandi circa monasterium sanctus dedit, eosque
per annos plurimos de annona monasterii pauit, ulpote
inbeciiles et legitima terre ignorantes.

18. Gratiam quoque curationis nichilominus ineo fuis¬
se ex hoc iam patenter agnouimus, quod pretcr mulla be¬
neficia et diuersorum morborum remedia, que ab illo ex-
pertimus, cum quodam tempore prefatus infans portuga-
lis inmensis febribus estuasset, et pre nimia febrium an¬
xietate uehementer urgeri cepisset, magnisque non iam
uocibus, sed stridoribus in extremo spiritu se constitutura
esse clamaret, uisitalionem tandem uiri dei ultimum re¬
medium anxie quesiuit. A quo cum diuine exortationis
oleo fuisset infusus, eiusque dextera clementer attactus,
mira res, protinus feruore paulalim tepescente, refrige¬
rium salutis accepit. Tantaque in eius presencia uirtus ei
diuinilus collata est, ut statim hora eadem cibum quo die¬
bus multis caruerat, incolumis acceperit.

19. Preterea cum iam ob inuictissimam eius inmartiis
congressionibus stremilatem, pariter et illustrem nobilita¬
tem, merito rex uocaretur, et uxor eius mahalda regina,
comitis amedei filia, ob difficultatem parius iam morti
proxima periclitaretur, prout erat sapiens femina fideique
firmitate fundata, hoc solum post deum penes se consilium
inuenit, quatinus si mereretur a sancio consignari uiro,
protinus ei omnipotentis remedium subueniret. Vocatus
igitur per nobiles uiros ad eam uenit. Cum autem edito
crucis signo eam in dei uirtute consignasset, protinus an¬
te pedes eius filium generauit, moxque de nati filii offi¬
cio leta mater effecta, mirabiliter sanitati restituta est. Ue-
rumptamen graues aliquando persecutiones ab ea sustinuit,
eo quod illi ingressum claustri negaueril, seruato per om¬
nia sui ordinis rigore. Nam cum dio quadam ad eum ui-
dendum regina uenisset, et modis omnibus claustrum in¬
terius uidere uoluisset, prior blande tamen restitit dicens,
aliam intus esse reginam. Nec esse ordinis, nec approba¬
te consuetudinis, feminam habitaculum mundum fugien¬
tium ingredi, nisi forte defunctam. Nec regine officii es¬
se, quia non reputaretur illi ad gloriam hoc a domino
deo. Proponebat ei ozie regis exemplum, qui iccirco, quod
in templum domini uoluit intrare, et incensum adolere,
statim lepra percussus est, usque ad diem mortis sue le¬
prosus permanens. Tanta denique mentem illius ordinis
emulatio possidebat, ut uigore et auctoritate spiritus san¬
cti regine intrepidus obsisteret presumenli. Maluitque uir
beatissimus illius furentis succumbere odio, quam talis
aliquando claustri fieret abusio. In hoc igitur facto reli¬
quit nobis tanquam hereditariam possessionem formulam
honeste uite.

20. Tante quoque sanctitatis fuit et tam manifeste,
quod etiam maligni spiritus eum uisibiliter aliquando ti¬
merent. Rem quidem miram, sed tamen ueram loquar.
Monachus quidam deanglia, nomine samuel, affuit quon-

M.H. Tom. I.

dam in nauali collectione exercitus francoruin , qui cum
rege porlugalcnsium ulixbonensem urbem deo donante ce¬
perunt. Hic autem corporali molestia percussus, ad hoc
colimbriense monasterium uiri dei perductus est. Qui ad
extremum ueniens, uidebat tetros et nigerrimos spiritus
in se crudeliter et indesinenter spicula spargere, et uehe¬
menter inminere. Pauore autem tetre eorum imaginis huc
illueque uertebatur. Sepe toruis luminibus cadebat de le¬
cto, aspectum eorum ferre non poterat, et turbatis uoci¬
bus hoc sibi astantibus refferebat. Non enim ipsi malignos
spiritus uidere poterant, sed eorum presentiam, in pallo¬
re ac tremore illius, qui turbatur, uidebant. Cum autem
humanitatis gratia ad eum uir beatissimus ueniebat, mox
maligni spiritus delitescentes, et per tenues auras euanes-
cenles nusquam teste monacho comparebant. Per quod pa¬
tenter inleliigi datur, demones presentiam eius expauisse.

21 . Sepe autem ex occasione huius monachi nos ad per-
seueranciam uocationis nostre, et cathenam obedientie,
pio nos patris ortabalur affectu. Dicebat enim: Si mona¬
chus iste, qui per qualemcumque sui abbatis licenciam ue¬
niebat , habebat enim secum utcumque comendaticias lit¬
teras, de habitaculo sue carnis sic euulsus est; quid fiet de
illis, qui leuilati et mobilitati mentis manum dantes, per
lites et scandala diuidUntur, et per inobedienliam a mo¬
nasterio suo recedunt ? Propterea ergo cauete uobis, o fi¬
li, ne iugum domini leue obtrectetis et suaue, ne compe¬
des chrisli abiciatis. Circuit enim diabolus querens quem
deuoret, et eos, qui de congregatione sua inobedientes fu¬
giunt, miserabiliter cruciat et extinguit.

22. Simili quoque pena quidam professus laicus affli¬
gebatur in monasterio. Siquidem uidebat iugiler et sine
intermissione umbram cuiusdam nigerrimi ethiopis, qui
eum uehementer extento arcu sagittabat, hostemque suum
e regione contra murum inordinatis uocibus indicabat, di¬
gito etiam ostendebat quamuis eum fratres minime uidere
potuissent. Cruciebatur miser plus pauore quam infirmi¬
tate. Quociens autem ad eum sanctus ueniebat, arcum
protinus diabolus remittens, mox se abscondebat, nec iit
eius quidem presentia iaculari eum audebat. Quo cogni¬
to , uir dei, tanquam sciens pro qua causa tam orribiles
lueret penas, dixit ad eum: Confitere miser, confitere,
inquit, ruinam adulterii, quain lapsus es. Que res proti¬
nus euidens et perspicua facta est, sicut prior dixerat.

23 . Erat preterea frater quidam in monasterio ualde
deuotus, quem humani generis inimicus mox in inicio
conuersionis sue uexare consueuerat. Accidit die quadam,
cum pater spiritualis extra chorum in ecclesia tamen de¬
bilitatis causa sederet, et predictum fratrem ab hoste suo
forte circa uexari cognouisset, nondum enim illum pati
uiderat, mox fideliter apprehensa fratris dextera spiritum
nequam cominando dixit: Exi spiritus inmunde in nomi¬
ne iesu chrisli, et in uirtute spiritus sancti precipio tibi
ne amplius seruum dei conturbes. Confestim igitur exiens
ueteranus hostis, ex ea hora nunquam dei famulum tem¬
ptare ausus fuit. Sepe numero uidimus nonnullos egro-
tantes fratres, eo quidem orante et pro ipsis genuflecten-
te, sanitati restitui.

24 . Vis autem cognoscere quantam sollicitudinem ge¬
rebat eorum etiam, qui in itinere dirigebantur, uel quan¬
tum eius oratio apud omnipotentem deum ualebat? Fue¬
rat causa qua honorius presbiter unus de primis seniori¬
bus , de quo superius habita mentio est, ulixbonam mit¬
teretur , habens secum sexcentorum solidorum summam
ad construendam beati uincentii martiris ecclesiam, que
extra muros urbis ipsius est, prout habebat in mandatis
a rege. Qui in ea solitudine, que est inter colimbriam et
sanclaren, a sarracenorum latrunculis captus, ad ciuila-
tem heluuas captiuus ductus est. Igitur inuisus nuntius
et durus rumor cunctos monasterii perculit fratres. Sed
et per uniuersam ciuitatem non modica tristicia erat. San¬
ctus autem, cui maxime circunfusa erat tristicia quedam,
pro qua dolor cordis manifestabatur, diligenter alloquitur
fratres cunctos, ut per omnia solliciti essent consortis sui,
et compacientes, iuxta apostolum dicentem: Cum patitur
unum membrum compati debent cetera, et fideliter in ora¬
tionibus suis peterent illum, ab eo, qui ait discipulis suis:

Digitized by

Google

88

VITA SANCTI THEOTONII.

Quicquid perieritis in oratione credentes accipietis. Scien¬
tes quoniam exaudiret dominus preces eorum, si manen¬
tes permanerent in orationibus in conspectu dei. Essent
etiam memores apostolorum christi, qui in conclaui suo
precibus sanctis orando, apostolorum principem de uincu-
lis herodis meruerunt eripere, et de omni expectatione ple¬
bi iudeorum. Ad hanc igitur exortationem cuncti fratres
publica et priuata supplicatione deprecantes deum , per¬
manebant in conspectu domini. Prior autem post conti¬
nuatas orationes et deo deuotas preces, quas nunc euuol-
uere longum est, ex toto corde subnixius exorabat, ut
qui tam tristes erant de captiuitate senioris, de liberatio¬
ne eiusdem consolari mererentur per misericordiam re¬
demptoris. Et mirum in modum dum hec in monasterio
agerentur, ecce ex insperato senior die xv.° sue captio¬
nis affuit sanus, liber, et absolutus, cum magna gloria,
sine detrimento et diminutione rei familiaris, constante
quoque numero solidorum, comissis etiam fidei sue xn." 1
captiuis. Quomodo autem omnipotens per cuiusdam pa¬
gani fraudem saluberrimam de captiuitate illum liberauit,
dicere pretermitlo, ne libri magnitudo extendatur, maxi¬
me cum in ore totius uulgi peruulgatum sit. Uidesne er¬
go quanti meriti uir iste fuerit, cuius tam pia sollicitudo
fuerit, et cuius oratio apud deum tantum ualueril?

28. Habebat autem et hanc consuetudinem, ne plus ad¬
mitteret fratres in congregatione, quam racio sineret, aut
facultas monasterii suppeteret. Sed eis quidem, quos re¬
cipiebat , anime et corporis solatia uigilanter exiberc cu¬
rabat. Peritissimi medici factum imitans, ut scilicet adhi¬
bita magne discetionis cura, quid cuique congrueret quid-
ue conueniret, diligenter adhiberet. Hoc et in corrigen¬
dis moribus sumopere perpendebat, ut scilicet iusta quan¬
titatem uulnerum exiberet fomenta curationum, quatinus
nec alteri daret quod noceret, nec alteri subtraheret quod
iuuaret, clemens semper existens erga humiles et beni¬
gnus.

26. Illud quoque silentio pretereundum non est, quod
illi semper moris fuit et approbate consuetudinis uisitacio-
nes et frequentiam secularium hominum, qui pro celebri¬
tate nominis eius eum uidere cupiebant, omnino non ap¬
petere, rarenter quidem sustinere. Tam manifesta quippe
sanctitas eius et tam celebris erat, ut non solum inferio¬
ris ordinis, uerum etiam rex, principes et potentes, qui
eum uidere merebantur, ad eius genua prouuoluebanlur,
et eius manum suppliciter osculantes, ab eo benedici sub¬
nixius exoptabant. Attamen quamuis ille non diuites, non
potentes appetebant, si quando se illis pro tempore et lo¬
co iungebat, eos sale sapiencie condiebat. Si pauperes
erant sustentabat. Si diuites ad benefaciendum commone¬
bat, exortans cunctos ut rectam fidem tenerent, prauita-
tes suas abicerent, et timerent dominum semper contenti
stipendiis suis. Et a se uicium et seculi uanilatem abicien-
tes, uitam suam deo puram exiberent, ne operationes eo¬
rum inpedirenlur apud deum. Hec et his similia loquens
ad eos animas eorum reficiebat et innouabat. Contulerat
siquidem ei dominus talem gratiam, ut quicumque perso¬
nam illius uidissent, uel sermonem oris eius audissent,
quasi angelum dei se uidisse gaudebant, eique condignam
ueneralionem exibebant. Uox enim et dulcis erat et sua-
uis, demissa sine strepitu, sine clamositate, sine omni as¬
peritate prolationis. Et tanto ad animos audientium uenie-
bat gracior, quanto ad aures nec durior erat iniocundior.
Proferebat semper pauca et racionabilia uerba, pariter et
benigna. Unde semper apud omnes sermo eius gratiam
inueniebat. Juxta illud salomonis: Dulce uerbum amicos
multiplicat, et inimicos mitigat, et lingua eucharis gra-
ciosa in bono uiro babundat. Facies eius temperata erat,
et ita modificata in gestu suo, ut nec proterue exaspera¬
retur , nec molliter dissolueretur, sed semper habebat et
rigidam dulcedinem, et dulcem rigorem. Numquam pul-
critudinem faciei eius aliqua indecens transmulacio defor¬
mabat. Tocius corporis modestiam ita preferebat, ut nec
inordinate, nec turbulente aliquando membra moueret, uel
placorem sui sermonis inminuerit. Tanta preterea inerat
ei tranquillitas animi, tanlusque in eo inoleuerat bonitatis
affectus, et ita ab omni malicie suspicione erat defeccalus,

ut merito de eo dici credatur. Pax mulfa diligentibus le¬
gem tuam. Quid plura? Celeslem uitam in terra positus
agebat. Igitur propter nimiam eius sanctitatem fiebat, ut
rex et principes eius, et cunctus utriusque sexus populus
colimbriense monasterio summo honore et reuerenlia di¬
gnum ducerent, maximis muneribus illustrarent, bonis
temporalibus ditarent, in tantum ut super cunelas penes
tocius hispanie huius ordinis congregationes mirabiliter
emineret. Ita rex de rebus suis ibi plurima tam mobilia
quam inmobilia dona contulit, locum ditauit, res monas¬
terii cunctas intus et extra firmauit, et firmando cauta-
uit. Super cunctas enim coronatorum personas eum dili¬
gebat et honorabat, magis in eo, quam in alio aliquo ho¬
minum confidebat, seque et suam animo commendabat.
Uir quoque beatissimus domnus theolhonius eum pre cun¬
ctis hominibus qui in eius regno erant, Et ideo paterno
affectu frequenter castigabat et amonebat ut eum per quem
reges regnant, et in cuius potestate sunt omnia iura re¬
gnorum ceterarumue potestatum timeret, et mandata eius
obseruaret, quia propter hoc est omnis homo. Regnum
sibi comissum secundum equilatem dispensaret, iusticiam
inuiolatam conseruaret. Ne iudex eius secularis in eccle¬
siasticam personam manum mitteret, aut ecclesiastica ne-
gocia examinanda susciperet. Ne sacra loca uiolare per¬
mitteret, uel etiam confugientibus ad illa, quamuis reis,
et pro suis sceleribus condempnalis, inordinate uiolentiam
inferre temptaret. Neminem unquam iniuste condempna-
ret. Sed opportere regem habere iusticiam, ueritatem, fi¬
dem , bonam operationem, et Sanctorum locorum reue-
rentiam, alioquin nichil differe a principe latronum regem
dicebat. Pro quorum omnium temeraria presumptione mi¬
nabatur ei suo simplici uerbo angariam esse faciendam.
Cum autem rex quereret quam angariam, ille ex sua in¬
terpretatione dicebat esse gehennam, in qua potentes po¬
tenter tormenta sustinere, et malefactores cunctos in per¬
petuum ardere memorabat. Quantam sollicitudinem uir
dei pro rege habebat, uel quantum rex in eo semper con¬
fidebat, uel in illo uno miraculo de sanctaren oonsidera-
re potest. Cum enim rex ciuitatem ipsam nouo genere pu¬
gnandi aggredi uoluisset, furtim uidelicet et quasi per la¬
trocinium, nam aliis bellicis apparatibus nunquam potuit,
Erat enim propter locorum situm inpossibile, et propter
nimiam fertilitatem populorumque frequentiam, ad uirum
dei ueniens consilium illi soli detexit, animamque suam
tanquam de hoc mundo exiturus comendauit, diem etiam,
quo hec facturus cogitabat, sub silentio indicauit, et ut
eo die pro se cum fratribus comunem orationem faceret,
obnixe rogauit et discessit. Die igitur notato, cunctis in
capitulo fratribus prior rem exposuit. Letanias nudis pe¬
dibus, publicas quoque et priuatas deprecationes rogans fie¬
ri mandauit. Prior autem preter magnitudinem precum,
quas iugi meditatione deo obtulit, sic orabat: Domine, do¬
mine, inquit, omnipotens, qui muros iherico sine gladio et
arcu subrui fecisti, qui etiam ad precem iosue contra ga-
baon solem stare precepisti, luam deprecamur ineffabilem
clementiam, ut regi nostro famulo tuo, sub umbra cuius,
te protegente, uiuimus, uictoriam propitius concedere di¬
gneris de inimicissima Christiani populi ciuitate. Quatinus
excluso inde spurcissimo ac nefando mahomelis ritu, lau¬
detur ibi nomen tuum domine deus. Mox igitur postera
die ecce nuncius bonus de nuntiis domini, bonum portans
nuntium, affuit, qui urbem esse captam et in ditionem re¬
gis.subactam letus annunciauit. Nocte enim sequente pre-
notati diei, quo hec facta sunt in monasterio, rex eam
mirabiliter media nocte cepit.

27. Sic nimirum fecit, quando in campo haulich V.
reges paganorum cum innumera eorum barbara multitu¬
dine de ultra citraque mare ut eum omnino perderent coa¬
dunata, deuicit, auxilio sibi facto diuino, et beati iacobi
patrocinio, cuius ea die sollempnitas fuisse peribetur. Sed
et quando cum nauali exercitu francorum olixbonam ce¬
pit , et nichilominus cum alchazar longo certamine uicit.
Et quid per singula? Quociens aliquid rex magnanimiter
facturus erat, ad uirum dei semper ueniebat, et eius ora¬
tionibus se et suam animam, ut dictum est, attentius co-
mendabat. Ipse uero tam tenere regem diligebat, ut pro

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI THEOTONIL

87

eo magis quam pro semeUpso sollicitus esse uideretur. Un¬
de cum quodam tempore falsus rumor exisset, regem ui-
delicet a mundo excessisse, ut nobis sanctus referebat, et
uerum quidem erat, dolor cordis tam grauiter eum per¬
cussit in modum sagitte toxicathe, quatinus deinceps in¬
firmo iam semper et debilitato corpore uiueret, Et tamen
in seruicio dei nullus ei iuuenum sano et uegeto corpore
poterat conparari. Diu moratus sum uelut in uadosis lo¬
cis, ut ostenderem quam sincero amore regem dilexerit,
et quam magnam rex in eo confidendam habuerit, cui
post deum animam suam tociens comendauerit. Quod nul¬
latenus faceret, nisi eum sanctum uirum crederet et ius-
tum. Sic cuncti principes, et utriusque ordinis fideles
ei inclinantes, et uenerationem exibentes faciebant. Uidi
plurimos et precipue de regno francorum, qui eius san¬
ctitatem altius intelligebant, ad eius genua prouuolui, qui
manum eius summa cum deuotiooe osculantes, eam qua¬
si remedium sue salutis ex ardore fidei per occulos et ora
sua circumducebant. Preterea cum omnibus karitatis ar¬
dore sic complexus erat, ac si comunis pater esset tocius
populi. Neminem umquam fastidio despiciebat, etiam si
superbus esset. Judeos solos et hereticos, pariter et paga¬
nos , in tantum fastidiebat, ut nec salutacio quidem ei
cum his aliquando communis fuerit. Adeo catholice fidei
hostes aborrebal. Quis umquam de hoc uiro quod displi¬
ceret audiuit ut crederet? Quis credidit ut non magis se
ipsum malignitatis et infamie condempnaret ? In tanta e-
tiam humilitatis arce se collocauerat, ut nec nomen qui¬
dem abbatis aliquando habere uoluerit. Unde usque hodie
hoc monasterium sub nomine prioratus consistit. Sed et
intra claustri interioris abdita, ita semper se custodiuit,
ut nunquam pedem proferret in publicum, nisi solis ui-
cibus quas superius memoraui. Quid inmoror? Sic suam
in monasterio transegit etalem, et talis ac tantus uixit,
ut boni eum semper predicent mali detrahere non possint,
regulares imitentur, et suscipiant sacerdotes. Uix de mul¬
ta pauca dixi. Quis enim explicare ualeat qualis in eo
fuerit fidei deuocio, actuum morumque exornatio ac diui-
norum cultuum executio ? Aut quomodo circa professionem
suam puram adibens diligentiam et firmam perseueranciam
comissam sibi cum timore domini rexit congregationem
per xx. 1 , et eo amplius annos? In editiciis tamen et no-
uis fabricis minus intentus fuit deuitans in eis inplicatio-
nem sui animi, quem semper liberum uolebat in spiritua¬
libus , tanquam illa religiosissima maria, que sedebat ad
pedes domini, atque intenta eius uerbum audiebat. In his
semper suspensus atque inherens fuit.

28. Jam nunc autem quam sancte in uila sua priuile-

f ium honoris deposuerit memorandum reor, et sic ad eius
nem ueniendum. Post uicesimum itaque et primum ab
ingressu monasterii annum, longam corporis cepit contra¬
here ualitudinem. Unde tanquam bonus pastor et proui-
sor animarum tocius gregis sollicitudinem gerens ipse no¬
bis in communi capitulo iuxla dei quidem, ut credimus,
uoluntalem nobis priorem elegit, Domnum scilicet iohan-
nem theotonii, uirum discretum , prudentem, sobrium ,
benignum, atque omni genere uirlulum ornatum, meritis
et nomine sibi successorem et filium, Cui tocius regimen
monasterii benigno uoto comisit, cunctis in hoc ipsum
fratribus aplaudentibus. Cum quo per decem quibus postea
uix annos ita fuit in cordi pace, ut singulis quisque die¬
bus immo singulis horis et pene momentis se inuicem pre-
uenirent, et benedictione dulcedinis, et signaculo sancte
crucis. Ceteros uero fratres omni die benedicebat et absol-
uebat, et quasi alter iob holocausta per singulos offere¬
bat, et eos nominatim ex puritate animi amicos dei nomi¬
nabat, attentius et ipse ex dono humilitatis cotidie in sin¬
gulorum orationibus se commendabat. Igitur a pastoralis
cure sollicitudine liber et absolutus, et quasi grandi feno¬
re liberatus, soli deinceps contemplacioni animum dedit.
Permanens semper in oratione et lacrimarum conpunlione
pro miseriis huius mundi, et desiderio celestis iherusalem.
Hanc assidue memorabat angelis, archangelis refertam,
patriarchis, prophetis et apostolis ornatam. Ibi dicebat es¬
se fideles, qui sunt uiui lapides cemento dilectionis colle¬
cti, et replicabat. Ibi nullus miser inuenitur, nullus esu¬

rit , nullus sitit, quia ibi pannis uiuos omnes reficit, et
fons eternus et uiuus omnium sitim extinguit. Unde se-
pissime in eius amorem raptus exultans dicebat: Letatus
sum in his que dicta sunt mihi in domum domini ibimus.
Quamuis enim in unius claustri clausus esset angustiis
iam tamen latitudinem fruebatur paradisi. Inde erat quod
iam esuriem non senciebat. Saturatus enim erat domino
iesu christo. Sumebat tamen cum gratiarum actione, quam¬
uis eum non uescendi desiderium, sed humana confectio
ad cibum traheret, nunquam tamen ante legitimam ho¬
ram. Et nobis reficientibus ipse ex more suo ad limina
ecclesie, gratia liberius orandi, semper pene inuisus pro¬
perabat, quem etiam in loco suo orantem semper gemen¬
tem et dolentem, tanquam uere solitarium, sua solitudo
cohibebat. Cum autem aliquis nostrum in conspectu eius
apparebat, mox ilarato uultu dulcia cum eo miscebat col¬
loquia, licet iam spiritus eius cum deo unitus esset. Sem¬
per in ore eius christus erat, aut exempla sanctorum pa¬
trum , semper pax et dulcedo caritatis et semper, ut di¬
xi , mencio iherusalem celestis sine intermissione dulcius
susurrans: Domine dilexi decorem domus tue, et locum
habitationis glorie tue. Et quam dilecta tabernacula tua
domine uirtutum concupiscit, et deficit anima mea in atriis
domini. Et beati qui habitant in domo tua domine, inse¬
cuta seculorum laudabunt te. Sustentabat autem senilia
membra baculo illo, quem sibi pro munere, audita san¬
ctitate eius, uir dei B. primus clareuallensium abbas de
confinio burgundie per fratres suos miserat, et frequenter
cum eo acculeos doloris contingebat. Ex eo iam tempore
inter clarauallense monasterium et nostrum sancte crucis
colimbriense societas pactum, et fraterne dilectionis san¬
citum est, associatum uidelicel et scriptum in omnibus be¬
neficiis et orationibus, ita ut ab utroque ordine per sin¬
gulos annos generale seruitium agatur pro inuicem cum
summa deuotione.

29. Multi multa de hoc uiro adhuc in carne posito per
uisionem cognouerunt. Quidam namque grandeuus senex
et boni testimonii per triduum in extasim raptus, uidit
se per uisum fuisse in celis. Vidit etiam quosdam, quos
ipse bene nouerat, qui adhuc in carne positi erant, non
nullos iam defunctos assistere ante tribunal christi, deum
laudantes. Illis autem omnibus superior ei uisus est asta¬
re donnus theotonius et deo propinquior, incomparabili
candore uestitus. Qui et ipse pater theotonius cum adora¬
ret deum, maiorem pre ceteris gloriam a deo sortitus erat.
Senex uero tandem ad seculum reuersus, non sine am-
miratione multorum, que uiderat enarrauit.

30. Breuiter quoque perstringuam qualiter a quodam
religioso de ordine clareuallensium uisus est, longo inter-
iecto non dicam terrarum, sed prouinciarum spacio. Ui¬
sus est, inquam, ab eo in atea quadam speciosissima in
medio mari, cum turba candidatorum uirorum non mo¬
dica cunctis prestans, cunctos modificans. Quos tanquam
bonus auriga infatigabililer regebat, et ne munimefn ual-
li, quod undique per girum aree circunduclum erat a fe¬
rocissimis maris fluctibus, rumperetur alicubi modis om¬
nibus satagebat. Contigit autem postea monachum in co¬
limbriense monasterium uenisse, et patrem theotonium ,
quem per sompnium in mare uiderat, sine indice proti¬
nus agnouit. In qua uisione quid apertius quid enuclea¬
tius uel conuenientius possit intelligi, quam quod uir dei
monacus ex sua interpretatione protulit? Area, inquit,
claustrum monasterii est. Mare uero mundus, uel colim-
brianorum ciuitas, infra quam ipsum est monasterium
eius. Pater autem theotonius in area dominici gregis pu¬
gnat bonorum operum exercitiis contra furentis mundi sal¬
sos et amarissimos fluctus, et comissum sibi gregem inter
scandalorum asullus bene custodit et regit. Ut quantos ad
hoc salo uile transmiserit, ad deum postmodum super eos
principatum accipiat in futurum. Pretereo plurima uiri
dei in hunc modum insignia, que diuerso sexu diuersa
etate meritorum suorum fuerunt indicia, ne apud inuidos
et incredibiles omnium bonorum umbre uideantur et fabu¬
le. Sed ut infinita breuiter comprehendam , siquis quali¬
ter etatem suam in monasterio transegit , nosse desidera-
uerit, sciat hunc semper in rebus diuinis et sanctis me-

»

Digitized by v^-ooQie

VITA SANCTI THEOTONII.

88

dilationibus perseuerasse usque in diem dormitionis sue
in domino, Que tali modo consumata fuit.

31. Ante dies paucos, quam uiam patrum ingredere¬
tur, uisio huiusmodi ei apparuit. Videbat se in turre qua¬
dam sublimi, que a medio claustri super cuncta monaste¬
rii fastigia celsius eminebat. Manu quoque hastam gesta¬
re sibi uidebatur sine cuspide, longissimam quidem et
candidam. E regione uero uir uenerandus corusci habi¬
tus ei apparebat, qui mandata domini ad eum se habere
testabatur. Mox igitur eum blanda nimium uoce consolans
dicebat: Homo dei laboras plurimum, et diu peregrinaris
carnis sarcina pregrauatus, Sed equo animo esto , quia
in proximo est, ut pro breui labore eterna beatitudine per-
fruaris. Jam enim in hoc seculo bene pugnasti, et cuncta
que licuit sine ferro superasti. Hoc enim asta sine cuspi¬
de significat. Age ergo gratias bonorum omnium largito¬
ri, quia cito curaberis, et ad antiquam possessionem diu
peregrinatus conscendens, Scito etiam prenoscens, quod
omnipotens deus per te plurima bona fecit huic loco et fa¬
cturus est. Monstrabat autem ei preterea scalam in celum
usque porrectam per quam eos, qui de congregatione pur¬
gatiores exeunt, celum conscendere aiebat. Nonnullos
uero adhuc purgandos in monasterio similiter esse dice¬
bat , minus de perfectione habentes. Cum igitur hec et
plura commemoraret, et nomen suum, quod apostolus pe-
trus esset, ediceret, in celum ascendens disparuit. Euigi-
lans itaque uir dei, et cognoscens obitum sibi certissime
inminere, sacramentum unctionis accepit, et quod pene
per dies singulos faciebat, sacramento dominici corporis
et sanguinis fiducialiter se muniuit, nos iterum atque ite¬
rum benedixit sepius et absoluit, et ne tanti temporis la¬
borem perderemus tanquam uiscera sua admonuit. Hodie,
inquit, uos filioli religiosum studium arripuisse arbitre¬
mini. Etuniuersis fratribus circa eum dolentibus, ille con¬
solabatur tristem conuentum. Sed quid differo, et ad eius
ultima uenire formido dolorem meum faciens longiorem ?
Cum nos septima sabbati post matutinos seniorum copio¬
sius benediceret, repente super humerum caput paululum
inclinauit. De hinc in cinere et cilicio Christiana traditio¬
ne superpositus sanus et integer, mortem lelus aspexit.
Uidimus enim eum leto uultu quasi in occursum se eri¬
gere, ita ut ex hilaritate uultus eius, sanctorum angelo¬
rum presentiam adfuisse non dubitauimus. Nichil pallor
mulauit in facie, sed sic dignitas quedam et grauitas ora

compleuit, ut plane daretur inlelligi non emori sed migra¬
re , et quasi mutare amicos non relinquere. In quantum
uero miraculum tota ciuilas eum uiuentem haberet, in
eius obitu demonslrauit. Omnes enim illi suas animas co-
mendabant. Omnes ei de gloria beatitudinis congaudebant.
Fauebant sibi homines de gloria ipsius, de cuius conuer-
satione angeli letabantur in celo. Hec uox una in omnium
ore sonabat quod eius anima felix, et beata transferetur
ad celos. Rex quoque affectus nimio dolore usque ad su-
fusionem uultus dixisse fertur: Prius anima eius erit in
celo quam corpus in sepulcro.

32. Sane pretereundum non est, quod cum sancta illa
anima carne soluta est, affuit quidem humani generis ini¬
micus. Sed quia in eius anima de suis actibus nichil in-
uenit, mox fremens et frendens in qyendam de familia
monasterii festinus agitator irruit, eumque per dimidiam
fere horam miserabiliter uexauit. De hinc confusus ab¬
scessit dans cunctis indicium, quod beata anima domini
mei ad celos libere transcendit.

33. Sed et priusquam de seculo exiret, inmensus qui¬
dem stellarum globus uisus est de celo ad medium claus¬
tri descendisse, ita sidereo lumine coruscans, et ita emi¬
nus et in circum amicta radios suos iaculans, ut cunctos
in admirationem conuerteret. Sed ad ultimum ucniam.
Jam enim libellus fine claudendus est. Omnibus igitur,
qui ad apparatum defuncti necesaria uisa erant, rite pa¬
radis, manibus gementium fratrum et dolentium in eccle¬
siam ex more translatus est. Ubi non ululatus et plan¬
ctus , ut inter seculi omnes fieri solet, auditus est, sed
per duos continuos dies choris psallentibus feruens stu¬
dium fratrum deuotissime exibilum est circa corpus in ora¬
tionibus, psalmis, hymnis et canticis spiritualibus. Dehinc
in capitulo a uencrabili uiro domno michaele colimbrien-
sium episcopo et sancte crucis canonico honorifice sepui-
tus est, circunstante corona fratrum, et debitum regionis
officium cum summa diligentia exibente. Dormiuit cons¬
cius uite bone et premiis meritorum x».* kalendas Mar¬
cii, feria vi. 1 ad primam diei horam, qua christus resur¬
rexit. Sepultus estxi.° kal. earundem anno memorati re¬
gis domni A . primi portugal. sub quo chrisli uestem sus¬
cepit , lvi , et regni sui xxx.°v.° Uixit autem in sancto
proposito annos xxx.* unum. Omne uero uite sue tempus
inpleuit, ut ipse referebat inter lxx.“ annos et lxxx . 4
iusta ordinem scripturarum.

EXORDIUM MONASTERII S. JOANNIS DE TAROUCA.

JLn Appendice ad III. Partem Monarchiae Lusitanae Brandanus historicam
narrationem super aedificatione, vel fundatione Monasterii S. Joannis de Tarou-
ca Cisterciensis ordinis primus typis mandavit, inque lucem edidit. In illius monas¬
terii tabulario narrationis huius non autographum, sed apographum extitisse ipse
refert *; cuius tamen aetatem silet, narrationis tantum vetustatis memor. Primo¬
ribus aliquem ex monachis in hoc monasterio congregatis narrationem illam scri¬
psisse, quaedam ibi indicant verba. Auctoritas historica huius monumenti in dubium
forte vocanda videatur, eoquod aliud in illius narrationis fine diffusius super ab¬
bate Joanne Cirita, et monasterio de Alafoes laudetur scriptum; praesertim si in
mentem venerit, Fr. Bernardum de Brito de hoc ipso abbate, et monachis de Ala¬
foes et Tarouca ** multa aut ipsum fabulasse, aut narranda imprudenter crede-
disse; seque omnia fere haec descripsisse ex antiquo Taroucensis monasterii MS.
fateri. Hanc proinde parvam narrationem ad alliciendam fabellis fidem ex com¬
posito scriptam credere quisquam facile potest, illa postrema legens verba: ut scri-

* Monarch. Lusit. Lib. IX. c. 21.

** Chronica Cistertiens. Lib. II. c. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7. L. V. c. 14, 15.

Digitized by v^ooQie

EXORDIUM MONASTERII S. JOANNIS DE TAROUCA.

89

psimus in volumine magno. Praeter haec, S. Bernardi epistolae, in narratione
illa descriptae, quaedam verha, loquendique genus in suspicionem, sit ne genuina,
inducere nos possunt .

Contra tamen meminisse fas est , potuisse et hanc epistolam, e?wm describere -
tur, alicubi turbari; et narrationem ipsam in apograpno, secutus est Bran -

danus, adiectis verbis nuper allatis, foedari, quin autographum fidem, auctorita¬
temque historicam, ut genuinum, amitteret. Nec quaedam ibi temporum corfusio,
aut etiam error, quae saepe in valde authentica documenta incidunt, narrationem
omnino reiicere suadent. Cumque tandem narratae in hoc documento res nullis ad¬
versentur historicis factis; et Brandanus, gravissimus, doctusque scriptor, hoc MS.,
tanquam genuinum, ediderit; nobis a Collectione hac illud excludere non decet, dum
legentibus de eius auctoritate historica iudicium ferendi ius ingenue relinquimus.

Apograpkum illud a Brandano versatum, et descriptum, si in Taroucensi
tabulario ad nane nostram aetatem forte servabatur, quod sciri nequit, combustum
certe periit in incendio illo, quod paucis abhinc annis in urbe Viseu caetera simul
ibi consumpsit monumenta, collecta ex Monasteriis das Salzedas, S. Christophori
de Alafoes, S. Petri das Aguias, et S. Joannis de Tarouca.

Ne facta memorabilia ab hominum memoria decidant,
inuentum est scripturae remedium, idcirco nos fratres S.
Joannis de Tarauca memorauimus omnia que nobis acci¬
derunt in primordio nostro. Cum enim beneficio boni vi¬
ri Abbatis Joannis Ciritae iuxta serram de Alafum sancti¬
tas , et bonitas splendesceret, accidit ut ministerio Dei
omnipotentis venirent octo fratres, quorum caput erat Boe-
mundus, alter Aldebertus, tertius Joannes, i. Bernardus,
5. Albericus, 6. Sisinandus, 7. Rolandus, 8. Alanus,
qui a P. nostro Bernardo tunc Claraualense Abbate mis¬
si, supradiclum Abbatem in via iuxta Lamecum inue-
nerunt, cum quo summ£ laetati epistolam presentem de¬
derunt. Venerabili fratri Deo dilecto, et in via saeculi
huius comililoni nostro Joanni Ciritae Bernardus Abbas
dictus de Claraualle, salutem in Domino sempiternam*
Permittente patre miserationum , et Deo totius consola¬
tionis , qui non sinit animas peccatorum in aeternum ba-
ratrum demergi, sciuimus de fraternitate tua, quo pa¬
cto assiduis orationibus pectus dominicum pro peccatorum
venia pulsare non sinis, et quia vir desideriorum es, ad-
impleuit Dominus desiderium tuum dum nobis aperuit ex¬
audiri deprecationes luas, et nos qui in eadem voluntate
societatem tuam sequimur, mittimus hos filios tuos, quos
lacte sanctissimae doctrinae Domino nutriuimus, ut quo¬
cumque miseratio diuina disposuerit, et signum caeleste
micauerit, monasterium condatis, cuius tu dum aduixe-
ris, tamquam praetor, et exterorum signifer praeeris, et
sub inuocatione sancti Joannis, eidem et altissimo, qui
sic voluit, consecrabis, fraternitatem tuam seruet Domi¬
nus , et in melius augeat. Perlecta litera, quam fratres
adduxerunt, inter Vuimaranes vbi tunc residebat bonus
Princeps Alfonsus Portugalensium Rex, h quo Abbas Joan¬
nes postulauit locum in quo Monasterium construeret, et
Princeps supradictus dedit ei, et monachis qui cum eo
ibant supradiclam chartam, et cautum. Alphonsus glorio¬
sissimus Princeps, et Dei gratia Portugalensium Rex, co¬
mitis Henrici, et Reginx Tarasix filius, magni quoque
Alphonsi Nepos pro remedio animae meae, et parentum
meorum facio vobis Abbati Joanni, et fratribus qui vo-
biscum sunt chartam, et cautum, ne quis vos impediat
eundi, et aedificandi monasterium Ordinis Sancti Benedi¬
cti sub noua reformatione, tali pacto, ut solum ubi eum
feceritis sit nostri dominii, et si alterius fuerit ematur nos¬
tris expensis: et si aliquis de vassalis nostris, vel militi¬
bus contra hoc venerit, sit maledictus a Deo, et in infer¬
no damnatus. Facta charta Cauti apud Vuimaranes, Cal.
Octobris, Era m.c.lxxxvii. * Ego supradictus Rex hanc

• Lege si.c.txx.vii.

M.H. Tom. I.

chartam propriis manibus roboro. Inito eniito sic accepto
redeunt iuxta fluuium Barosa, et in decliue montis cons¬
truunt sacellum, ubi per aliquot dies permanserunt in o-
fatione, Dei sperantes misericordiam suam, ut opere ad¬
impleret quod promiserat seruo suo Bernardo, et quadam
nocte die 25 Aprilis frater Boemutidus dum caelum aspi¬
cit, micantem radium in imo vallis iuxta fluuium conspi¬
cit , et sic per septem alias noctes mirantibus reliquis,
qui vocati ab ipso eundem radium videbant; et credentes
quod hoc erat signum ostensum a Deo, ut monasterium
construerent, scribunt omnia Abbati Joanni, qui tunc erat
in Romitorio de Lafum. Venerabili Patri Joanni Ciritae
Boemundus, et reliqui qui cum eo sunt salutem. Noueri-
tis miseratione diuina sic disponente, signum mirabile in¬
dignis oculis conspexisse, non solum ego, sed et nos om¬
nes quos in hoc loco reliquistis, et quia duodecim iam
transierunt noctes postquam illud primitus vidimus, et a
patre nostro qui nos huc direxit simile prodigium audiui-
mus, ideo visum est hoc sibi eis referre, ne forte velit
Altissimus haC parte monasterium stabilire. Valeat pater¬
nitas tua, et hos filios apud Deum commendatos habe. Ad
hanc epistolam, quam non sine lachrymis legit praedictus
Abbas Joannes, respondit hoc modo. Dilectissimis fratri¬
bus, qui sunt In Romitdrio supra fluuium Barosa ad mon¬
tem curuum, Joannes indignus seruus Christi in Saluato-
re mundi perpetuam salutem. Misericordiam Domini in
aeternum cantabo, quam dignatus est ostendere super ser-
uos suos. Fiduciam habete, et credite verbis magistri ues-
tri, quia secundum ea appropinquat dies gaudii vestri,
et ne falsis ostentationibus seducamini, innixe obseruate,
et cum lachrymis petite h Domino uniuersorUm, ut signum
istud iterum dignetur ostendere, et quo loco post missa¬
rum celebrationem claritatem videritis, signate et circun-
ualate, ut in eo, Domino adiuuafite, monasterium cons¬
truamus. Seruet nos seruator omnium, et in sanctis ora¬
tionibus vestris veniam postulate pro peccatis meis. His
transactis dum fratres obtemperant Abbati Joanni, iterum
lux micat in pristino loco, quem fratres deligenter consi-
gnauerunt, et vallarunt, et paucis post diebus venit Ab¬
bas, et cum esset in oratione apparuit similis lux, et ipse
profectus ad Vuimaranes non inuenit dominum Regem,
qui erat in Brachara, et ipsi profecti adierunt illum, at¬
que dixerunt. Domiue per uestram voluntatem abiuimus,
et in terra vestra sunt quatuor menses, postquam fecimus
unum Romitorium supra fluuium Barosa, sed Dominus
non iuxta verba Patris nostri Bernardi Abbatis de Clara¬
ualle ostendit nobis alium locum in quem transeamus, vo¬
lumus de Celsitudine tua facultatem, ut possimus monas¬
terium ibi construere, et nos orabimus pro te, et pro pa-

23

Digitized by v^ooQie

90

EXORDIUM MONASTERII S. JOANNIS DE TAROUCA.

rentes taos, et ipse Rex fecit illis bonam acolhensam, et
dedit eis facultatem construendi monasterium, et ipsi ve¬
nerunt, et cxperunt facere, et Egas Moniz pro adiutorio,
et seruilio Dei dedit illis septuaginta marabitinos auri, et
ipse Rex dedit septuaginta quatuor frisantos de argento,
ut facerent seruitialia Ecclesiae. Post paucos dies Mauri
venerunt, «t depepulauerunt Trancosum, et ipse Rex cum
suis cohortibus venit per Lamecura, et transibat iuxta Ba-
rosam, et recordatus est fratrum qui erant in illis locis,
«t iuit cum bonis hominibus videre locum de sua uiuen-
da, et cum inuenisset eos pauperes, et viuentes in tugu-
ribus, compassus est de illis, et rogauit ut mitterent cum
«o fratrem Adebertum, ut oraret Dominum pro sua hos¬
te, et miserunt eum, et unam Crucem, et unum calicem,
ut celebraret, quia sacerdos erat. Et dum bellum com¬
mitteret, et ipse oraret, Rex vicit Mauros, et tulit Tran¬
cosum , sed in bello amisit crucem quam tulerat de Mo¬
nasterio , et consecutus est per suas orationes multa alia
tona, et ut satisfaceret illi, suis fratribus, et Domino Deo,
promisit aedificare monasterium, et dum rediret vicit ite¬
rum per Dei adiutorium, et bonis orationibus Aldeberli
magnam multitudinem Sarracenorum, propter quod venit
in hunc locum, et astantibus fratribus, Joannes Cirita, et
aliis multis cum Episcopis Bracharens. Lamecen. ipse Rex
primum lapidem iecit, acclamantibus militibus, et cohor¬
tibus suis, et dedit Abbati Joanni cautum, cuius tenor ta¬
lis est.

In nomine Sanctae, et Indiuiduae Trinitatis, Patris, et
Filii, et Spiritus Sancti, Trinitas indiuisa quae nunquam
erit finienda, sed permanens per infinita saeculorum sae¬
cula. Arnen. Iccirco ego Rex Alfonsus Comitis Henrici, et
Reginae Donae Tarasiae filius, atque bonae memoriae ma¬
gni Alfonsi Imperatoris Hispaniae nepos, in honore Domi¬
ni nostri Jesu Christi, et Beati Joannis Baptistae, 'et pro
remedio animae meae, et parentum meorum, et pro vobis
Abbate Domno Joanne Cirita una cum fratribus vestris re¬
gulam B. Benedicti tenentibus, atque successoribus ues-
iris, qui in vita sancta perseuerauerint. Facio cautum ad

ipsum monasterium S. Joannis de Tarauca. Sunt autem
termini istius cauti ab Oriente per illum fontem, et inde
per illam estradam de Paredes siccas, et quomodo discur¬
runt aquae de illo monte de Sauto redondo, et quomodo
diuidit cum Villa plana, aqua discurrente ad cautum, et
inde ad illam focem de Trauuita, et inter per cacumina
montis Fifineira, et per illum Caruallium de illa proua,
et inde per ubi intrat ipsum fontanum in Barosa, et inde
per illum auterium de Armata, et inde per ilium montem
de Pineiro usque ad fontem ubi primitus inchoauimus. Si
autem aliquis tam de extraneis, quam de propinquis hoc
factum meum corrumpere voluerit, in primis sit maledi¬
ctus, et excommunicatus, et cum Juda traditore in Infer¬
no damnatus, et insuper Regiae potestati persoluat quod
liber iudicium praecipit, id est, 500 solidos. Facta carta
istius cauti mense Junii Era m.c.lxxvui.

Ego Alfonsus hoc scriptum concedo, et propria manu
roboro.

Joannes Bracharensis Archiep. confir.

Bernardus Golimbr. Episc. conf.

Petrus Portug. Episc. conf.

Comes Rodericus conf.

Fernandus Petris Furtatus conf.

Fernandus Gaptiuus conf.

Egas Curiae Dapifer conf.

Garsias Menendis Alferes conf.

Menendus Moniz conf.

Alfonsus Venegas conf.

Petrus test. Suario test. Munio test.

Petrus Cancellarius Regis notauit.

Videntes fratres bonum statum sui Monasterii, elege¬
runt in Abbatem ipsum Aldebertum per discessum Boe-
mundi, qui in vita sancta discesserat, et ipse Abbas cla¬
ruit miraculis, et dedit habitum Ordinis nostri Joanni Ci-
ritae, qui suos fratres in Romitorio de Alafum commoran¬
tes , sub eadem Regula, et reformatione constituit, et in
ea sanctissime vixit, ut scripsimus in volumine magno.

INDICULUM FUNDATIONIS MONASTERII

S. VINCENTII.

H

istoriae rerum, Alphonso I. regnante, gestarum valde inter est hoc monumen¬
tum ; quippe quod maxime memorandi', inter caetera illius aevi facinora, eventus,
vi scilicet a Maurorum dominatione captae Olisiponis urbis, narrationem posteri¬
tati commendat. In publico tabulario, Torre do Tombo, documentum hoc inter
alia monasterii S. Vincentii ibi collecta nunc extat. Historicus eius scriptor eadem
aetate, in quam, quas narrat, res incidere, vixit, earumque testes audivit. Alibi
iam satis indicatum reliquimus * quibus de causis MS. hoc, quod paucis in pagi¬
nis, in folio dictis, continetur, apographum videatur: litterarum tamen, quibus scri¬
ptum est, forma et genus aperta saeculi XIII. vestigia ferunt; unde sodalem ali¬
quem, aut notum scriptoris illius narrationis illud descripsisse MS.facilime credi

potest.

In appendicibus ad III. Partem Monarchiae Lusitanae JSrandanus, inter
alia historica documenta, hoc edidit Indiculum: sed apographum, quod ante ocu¬
los habuit, adeo vitiatum videtur, ut a minime versato, sed potius in describendo
ignaro, descriptum credamus. Antiquum illum codicem, ut haec editio nostra quam
accuratissima prodiret, magna secuti sumus cura.

* A. Herculano, Historia de Portugal, Vol. I. Nota XXII. in fine.

Digitized by v^ooQie

INDICULUM FUNDATIONIS MONASTERII S. VINCENT».

»1

Indiculum fundationis Monas¬
terii beati vincentii ulixbone.

1. A quo, uel quando, seu qualiter fundatum sit Mo¬
nasterium beati vincentii, quod situm est circa urbem ,
que appellatur ulixbona, ad plagam eius orientalem, qui
scire uoluerit, hanc paginam legendo percurrat. Ibi enim
breui et sinplici stilo ponimus hec pro relatu eorum qui
sese profitentur rebus his interfuisse dum gerabantur. E
quibus adhuc supersunt aliqui, fernandus petri scilicet ho¬
mo militaris, magnum in ciuilate semper obtinens locum
sibi a rege constitutum, et apud ciuues suos fide precia-
rus, nec prefectus, nec iudex in illis gratus exislens.
Otba quoque uir natione theulonicus, et prefati monaste¬
rii bonus conuersus fere a prima eiusdem fundatione ui-
tam ducens ibidem salis religiosam. Hii duo dei misera¬
tione adhuc superstites, quasi de uno conferunt ore que
hic ponimus, ad presenlis negotii fidem astruendam, ac
certam inde noticiam posteris relinquendam, verum de ce¬
tero narrationi insistamus, rerumque summa ordine pro¬
sequamur.

Assumptio narrationis proposi¬
torum.

1. Anno igitur ab incarnatione domini m. 0 c. 0 xl.°vii. 0
christianissimus portugalensium Rex Alfonsus, comitis
henrici et Regine Tharasie filius, inimicorum crucis Chris¬
ti mirificus extirpator, ac uoluntarius xvm. regni sui an¬
no, elatis autem \l.°, collegit exercitum suum, ut annis
singulis soticilus erat, aduersus saracenos, Aplicuitque
ad uiixbonam tunc ciuilatem illorum, et obsedit eam men¬
se Junio, fixis in circuitu papilionibus: Habuitque in co¬
mitatu suo electam uirorum fortium manum, quos illi au¬
xilio in clxxxx. nauibus, quas barcias nominamus, de
diuersorum partibus septemtrionis, zelo suo dominus misit
accensos. Hos itaque Rex a parte maris, quod predictam
circunfluit urbem, oppugnare constituit, Erant enim uiri
bellatores fortissimi robre, uniuersi loricati, galeati, has¬
tas, scuta portantes, et gladios; intendentes arcum, eru-
ditique ad prelia. Qui iussa regis libenti suscipientes,
mox anchoralis in alto nauibus, atque decenti statione dis¬
positis, ad litus prosiliere intrepidi, sua certatim aduersus
urbem castra metantes, singuli tamen per generationes, et
linguas suas. Porro castra teutonicorum ceterorumque se-
cum de uicinis qui uenerant prouintiis, domos occupant
suburbiorum, que sunt ad plagam urbis orientalem , et
expulsis inde sarracenis, ingressi habitant ibi. Angli ue-
ro et reliquus brilannic equilanieque populus in suburbiis,
que sunt ad urbis ocasum, suas constituunt mansiones,
bigatis inde paganis. Nam Rex cum ducibus, et ceteris
baronibus suis a parte septentrionis prestabat obsidionem
per colles, ualiesque qui prope sunt fusa multitudine uul-
g‘-

3. Factum est igitur ut a terra marique pugna uehe-
mens saracenis daretur inclusis, firmatis contra se undi¬
que munitionibus, et instructis machinis. Cumque franci,
erat enim hoc uocabulum commune omnibus, qui de fi¬
nibus gailiarum aderant ibi, uellent audalius agere, pars
eorum conflictui sepe ruebat in ipso, Nam animis accen¬
si nisique uiribus ac mole corporea, uidebanlur quippe
giganlea membra gestare, propius accedebant ad muros,
telorum desuper hostilium pluentibus nimbis, spretaque
pro christo corporis morte uulnera uulnerati usque ad nes-
cem, non cessabant infligere. Ad quorum corpora more
catholico danda sepulcris, Rex accelerat habere consilium,
Comouebantur quippe super eis uiscera eius. Quamobrem
mox accersire facit bracarensem archiepiscopum Domnum
Johanem reuerentissimum dei sacerdotem , Cui protinus
aduenienti Rex ait: Contemplor barones istos fortissimos

de terris suis ad hoc egressos fuisse, et ad hoc uenisso
ut hic moriantur pro christo, eius bella bellando, etcon-t
tra hostes fidei dimicando uiriliter, Qui nichil curantes
de uita presenti, ipsos etiam per enses infestos conantur
delere paganos. Nam zelus domus dei tantus feruet in il¬
lis ; Opportet igitur ut et nos circa humandos artus eo¬
rum qui cadunt ex ipsis curam exibeamus, et humanita¬
tem unde utmartirum christi eorum exequias dignis pro¬
sequamur honoribus, Non enim hesito eos fore dei digna¬
tione sanctis martiribus associandos in celis, quorum ues-
tigia tanto studio sequi comprobantur in terris. Quare pa¬
ter meus pontifex ultra non differat consignare illis loca
cimiterii congrua, et a castris eorum non ualde remota,
ad uestrum quippe spectat officium hoc ordinare. Et ad¬
didit uotum etiam uoUens hec domino dicens: Si domi¬
nus deus noster tradens tradiderit seruis suis ciuitatera
hanc, placueritque sibi deleri nomen infidelium istorum
de terra, nouerit ipse omnino me seruum suum sibi cons¬
tructurum in ipsis locis, in quibus cimiteria hec fieri ro¬
go, duo monasteria, et positurum in eis religiosorum col¬
legium, qui pro me, et ipsis qui ibi sepulti fuerint, offi¬
ciis intenti diuinis coram domino semper assistant: Tunc
sanctus archiepiscopus tantam in rege comendat pietatem,
uotumque collaudat. Nam in eius assutibus nimis letus
fuerat effectus, magnumque susceperat gaudium. De loco
igitur uelox consurgens, coepiscopos qui aderant conuo-
cat omnes, regisque aperit uoluntatem, Iliisque secum
asumptis, subsequenter pariter cum clero, adit castra fran-
corum, ut Rex imperarat, utraque Quo adueniens nolat
loca cimiteriis apta, et inuocato trino deo, ut mos est,
latices aspergit sanctificalos. Hoc facto duos slalim lapi¬
des signat, tradiditque Regi ad ecclesias, ut promiserat,
in illis fundandas; Quos Rex acceptos mox curat erige¬
re, cupiens preuenire quod nouerat uotum, dum non he-
silal dei pietatem sibi tradere urbem quam tenebat obses¬
sam.

4. Ex illis itaque figit unum in cimiterio theuthonico-
rum, ubi situm est nunc Monasterium gloriosissimi mar-
tiris vincentii, pro quo suscepimus ista narrare. Alterum
uero in cimiterio ponit anglorum, ubi nunc ecclesia est
nuncupata Sancte Marie ad marlires, prope eos scilicet
sic dicta, qui usque ad mortem certantes pro christo, ibi¬
dem sepulti sunt. His ita gestis cepere franci ecclesiasti¬
ca consuetudine, interfectos suos mandare sepulchris, et
inchoatas super eos fabricare basilicas, opemque ferre de
propriis sumptibus, proposito Regis, cuius animum cer¬
nebant esse promptissimum ad construenda ibi in proximo
cenobiorum edifitia, ceteraque diuina offitia que celebrant
deuolissimi clerici, qui secum uenerant plurimi, et sacris
litteris eruditi ad plenum. E quibus nonnulli monachi er¬
rant religiosisimi, et in timore domini anbulantes solliciti.

5’. Porro teutonici basilice sancti vincentii, que in ci¬
miterio construebatur eorum, 'preposuerunt presbiterum
nomine roardum, uel ut alii dicunt vuinandum, qui sin¬
gulos dies missas cantaret, qui oblationes reciperet que
ibi large fiebant a populo ad basilice fabricam erigendam.
Constituerunt et alium bone uite nomine henricum lai-
cum, qui more patrie sue pulsaret ad horas campanam,
quam ibi suspenderant, excubansque preforibus ecclesie
atentius atrium custodiret intus et foris.

Hic iam quedam occurrunt de
stupendis dei mirabilibus nar¬
ratibus nostris interponenda.

6. Ea nempe silentio preterire ueremur, ne inde ali¬
quam iustam incurramus accusationem apud eum qui ope¬
rando uoluil hec in palam uenire. Dum enim agerentur
ea que prediximus, contigit quendam militem coloniensem
nomine henricum, oriundum in uilla que est ultra colo¬
niam per quatuor leugas nomine bonna, uirum utique ste-
mate nobilem , et moribus, in urbis corruisse conflictui
Quo sepulto ut celeris in eodem cimiterio sancti uincentii
indicare ceperunt miracula ad tumbam eius diuina opera-

Digitized by AjOOQie

92

INDICULUM FUNDATIONIS MONASTERII S. VINCENTI!.

tione creberrime facta, eundem fuisse uerissimum marti¬
rem christi, mortemque eius ia conspectu domini precio-
sam existere. De quibus uideiicet miraculis hic uel pau¬
ca attingere nitimur, ut liquido pateat quanta dei benefi-
tia comitantur eos qui ex toto corde querunl illum.

7. Factum est igitur ut duo juuenes ambo surdi, am¬
bo muti a natiuitale, qui uidelicet in stolo cum ipsis ue-
nerant francis, singillatim iuxta sepulchrum christi mili¬
tis henrici excubarent, ipso ut fertur martire in efigie pe¬
regrini palmam ad scapulas deferentis, illis apparente, et
ad excubias inuitante, vbi cum paululum quieuisent, mi¬
rabile dictu, muenerunt se ita diserte loquentes simul et
audientes, ac si semper loquela usi fuisent pariter et au¬
ditu : Quodque multe mirabilius est, ut terra diuersi erant
et natione, sic diuersa conceditur eis et ipsa loquela. Pro¬
palato igitur in castris tam mirabili facto, cuncti qui ui-
debant et audiebant glorificabant dominum semper mira¬
bilem in sanctis suis, habentes de cetero militem henri-
cum utpote dilectum martirem christi.

8. Post paucos uero dies accidit ut armiger eius ceci¬
disset in bello, Quem tollentes contribules eius sepelierunt
aliquantulum longius a sepulcro demini sui. Insomne ita¬
que christi miles henricus adit eum qui excubabat in atrio
prefate basilice sancti vincentii, de quo paulo ante fecimus
mentionem, Et uocans eum nomine suo, rogat, multum¬
que precatur, ut surgat, tollatque de nocte armigerum
suum a loco in quo est, et ponat eum iuxta se. Quod fa¬
ctum est semel et bis, Cumque ille deprecanti non aquie-
uisset, uenit tercio, multum gerens quasi iratum, mul¬
tumque teribilem, et iam minabatur ei, si ultra differet
implere rogata. Quamobrem ille expergefactus surrexit
tremens, pauensque, erat enim solus in loco , uenitque
ubi humatus erat armiger ille, Quem leuans sepeliuit cir¬
ca dominum suum, seorsum tamen in proprio monumen¬
to, Qui narrans de mane quod acciderat, dicebat se nul¬
lum in leuando uel deponendo sensisse laborem, nullam-
que molestiam.

9. Dicam et aliud quod per idem tempus in eadem ba¬
silica operatione diuiua contigit miraculum. Factum est
autem ut populus ad certamen iturus, peractis missarum
sollemniis, eulogiis uno pane benedicto cuperet premuni-
ri, Ita enim cotidie consueuerat; Cumque sacerdos uel-
let facere particulas quas singulis porrigeret, et iam uni
ex panibus secandis culte immiteretur, res miranda, ecce
seccati panis medietas cruentata reperitur sanguis desu¬
dans. Tunc sacerdos, omnesque qui aderant in stuporem
conuersi sunt subitum, Nam uisa re uehementer fuerant
perterriti, Cumque eam rei indagatione sedula quereretur,
inuentum est panem illum fuisse confectum de usurpata
farina, quam quidam moriens egenis preceperat erogari.
Quod tandem cum annunciatum esset in castris ad spe¬
ctaculum concurrunt uniuersi, videntesque quod factum
fuerat, reuertebantur ammirantes, Et diuinum adiutorium
secum esse non dubitantes, plena fide laudabant, et glo¬
rificabant dominum, qui facit mirabilia solus.

10. Castra igitur dei tantis illustrata uirtutibus, tali-
busque nutrita fomentis, resumunt uires , acies firmant,
Machinas erigunt, muros per circuitum arietibus cassant,
Instant menibus telis, et iaculis, hostes undique coangus¬
tant, nec sinunt uel ad momentum quiescere. Pagani ue¬
ro tantam christicolarum constantiam, tanlamque cernen¬
tes instantiam, desperant anplius posse resistere, urbem¬
que tradunt, bellicos ultra non ualentes ferre sudores.
Erant enim iam pene consumpti, foris gladio, intus ine¬
dia panis et aque.

11. Anno igitur ab incarnatione domini m. 0 c.°xl. 0 vii.°
Mense octobris, ecclesiis dei sanctorum marlirum crispini
et crispiniani natalicia celebrantibus, Illustrissimus Rex
Alfonsus ope diuina, optato potitus triumpho, cum omni
exercitu suo captam ingreditur urbem , cordis letantium
laudes dei resonantibus in excelsis, eique immensas refe¬
rentibus grates de uictoria sibi cclitus concessa.

12. Igitur post aliquot dies dispositione ciuitatis pera¬
cta , ordinatisque rebus; domibus quoque agris, uineis,
uictori populo distributis, rex deuotissimus benefitiorum
dei circa se, et misericordiarum eius non immemor, uo-

tum quod uouerat, cum adhuc esset in castris persoluere
curat. Atque circa edificationem monasteriorum que fun-
dauerat in cimiteriis francorum, ut pretaixauimus deli-
gentiam adibet. Ob quam causam ad se facit uenire an¬
tistitem ciuitatis, quem tunc nouiter fecerat ordinari, gi-
liberlum nomine natione anglicum, uirum utique bene ins¬
tructum litteris sacris, et pia senper memoria dignum.
Hunc Rex accitum, talibus alloquitur: Ego, inquit, bo¬
ne pontifex, cura adhuc essem in castris aduersus duita¬
tem istam expugnandam paratus, motus pietate super il¬
lis, qui hostili ense uulnerati cadebant in bello, gratuito
me ueto constrinxi apud dominum meum iesum christum,
amore cuius mori et ipsi non dubitabant, voui siquidem
in basilicis quas incohatas apud sepulcra eorum uidetis
uiros aggregare religionis, qui diuinis obsequiis iugiter
incumbentes, pro mea eorumque defensione in conspectu
domini semper assistent, si dumtaxat diuina me pietate
contingeret, hostium me perfrui uictoria, ut est hodie.
Nunc ergo cupiens quod pollicitus sum efectui mancipare,
consilium pontificis peto pariter et auxilium. Nam res hu-
iusmodi effici non potest, nec debet absque episcopi pro-
uidentia simul et opere. Ad hec episcopus: votum , in¬
quit , quod uouit dominus meus Rex saluberrimum est,
deoque gratissimum, ac perfecta indiget consummatione.
Scriptum est enim: vouete et redite domino deo uestro.
De sufragio uero dando in hoc opere tam sancto, tam-
que preclaro, quid seruus regis debeo facere, nisi quod
ipse imperare uoluerit? Indicet mihi seruo suo dominus
meus rex, quod ipse me facere uult, et ego libcnlcr sus¬
cipiam. Cui rex: volo, ait, bone pontifex quatinus partem
sancti tolerando laboris, ad portionem recipiendam perue-
niatis tribuende mercedis vnius sane supradiclarum basili¬
carum, que silicet uobis placuerit, curam sucipiatis haben¬
dam, Cedatque uobis uestrisque successoribus hereditario
iure cum omnibus qui possidet, et possesura est in omne
tempus. Alleram uero mibi, meeque posteritati, cum om¬
ni iure suo possidendam libere relinquatis. Eam quippe
que scilicet mihi cesserit, uolo liberam semperque ab om¬
ni redditu manere immunem , cum omnibus facultatibus
que ibi collale fuerint a me, ceterisque fidelibus, adsum-
ptus in ea degentibus necessarios. Fas ergo sit uobis quam¬
libet et ex illis statim eligere, ueslreque supponere potes¬
tati. Respondit episcopus: Si regi placet quod sibi res¬
pondeamus ad hec, det inducias consulendi capitulum ,
meosque fratres quorum consilio talia gerere debeo. At
Rex: Micbi, inquit, placet omnino. Eatis, uestrosque con¬
sulatis canonicos, et certum de re mihi dare responsum
non differatis. Perrexit igitur episcopus, conuocatisque in
unum uniuersis clericis suis, ait illis: hec et hec mihi
locutus est rex. Conuocaui ergo uos ut in comune decer¬
natis quid illi respondere debeamus. At illi respondentes
dixerunt episcopo: Quod regi placet faciendum est, Om¬
nes sui sumus, de suo accepimus quicquid possidemus,
Ipse, christo sibi fauente, gladio suo paganos expulit de
terra quam incolimus, verum quia nobis obtio data est,
basilica sancte Marie ad martires potius est eligenda, Quip¬
pe uicinior est urbi, et largiores ibi fiunt oblationes. Al¬
tera uero que sancti vincentii est,, ut libet regi, libera
relinquatur. Hoc episcopus accepto consilio, mox ad re¬
gem retulit idem. At rex libenter annuit. Ex eo igitur tem¬
pore ulixbonensis episcopus cum clericis suis cepit ad inte¬
grum possidere basilicam sancte Marie ad martires, quam
Rex alfonsus concessit illis ob perpetuam libertatem basi¬
lice sancti vincentii, quam semper possidendam cum om¬
ni iure suo, tali conditione sibi retinuit.

13. Post hec querente diligentius Rege sancte conuer-
salionis uiros, quos in eadem basilica constituere posset,
ad sepulcrum christi militis henrici diuina renouantur mi¬
racula. Nam palma, more peregrinorum ad scapulas Iho—
rosolimis allata, secumque in sepulcro ad caput deposita,
paruo post tempore reuirescens ascendit de terra, Que
creuit in altum, factaque est arbor uestita foliis atque ui-
rore. Omnes ergo male habentes ad sepulcrum illius,
suplicandi gratia uenientes, tollentes de palma illa suspen¬
debant ad collum, uel redactam in puluerem bibebant,
statimque curabantur a quacumque delinebantur iofirmi-

Digitized by v^ooQie

INDICULUM FUNDATIONIS MONASTERII S. VINCENTI!.

93

tate, Stelitque ibi, sicut peribent qui uiderunt, donec to¬
ta languentium manibus inde leuala est. Sunt autem qui
dicunt nullo custodiente furtim inde fuisse eradicatam, ut
alias transplantaretur.

Ii. Cogitante interea rege, ut prediximus, de consti¬
tuendo ibi collegio, ecce quidam summe sanctitatis Abbas
nomine Galterus flamengus natione ulixbonam aduenit,
comitantibus se quatuor sui ordinis fratribus, Cuius iti¬
neris causa erat nouam uelle edificare congregationem.
De quo Rex audiens bona plurima dici, in eius aduentu
nimis letus efficitur, Jamque parat preponere illum prefa-
te basilice, circa cuius comoda tenebatur sollicitus. Pre-
dictus igitur abbas cum intrasset ad regem, et ab eo pos-
tulaset locum edificare congregationi aptum. Rex petitio¬
ni eius tale fertur dedisse responsum : Est mihi abbas que-
dam basilica de nouo fundata, quam apud me uehemen-
ter diligens usque modo seruaui, sperans de die in diem
mihi destinari a deo hominem bonum, cui securus regi¬
men eius comittere possem. Nunc ergo cernens spem meam
diuino nutu ad uotum esse completam, opto uos eiusdem
basilice libenter suscipere curam, Et consilium plane nos¬
trum, et auxilium cum patrocinio eque regio uos semper
comitabuntur. His a rege peroratis, ecclesie sancti vincen-
tii gubernacula suscipit abbas galterius, Et ex inde cepit
rex eidem ecclesie delegare agros, uineas, ortos, molen¬
dina, greges ouium, equarum, armentorum, porcorum¬
que , et cetera stipendiis fratrum in ea commemorantium
necessaria. Omnes etiam qui ibi sepulturam eligere deli¬
berarent, partemque de suis conferrent facultatibus, suos
coheredes fecit in ea, Super cuius confirmatione rei fecit
etiam scriptum. Quod tale est: Quare, inquit, principum
ac regum est loca sancta dictare, benefactoribus concedere,
Possesionibus ampliare, iccirco ego Rex Alfonsus uobis ci-
uibus ulixbone, atque omnibus aliis fidelibus, falio kartam
possidendi mecum ecclesiam sancti vincentii, quam in ca¬
ptione ulixbone a inauris tuli, vt uidelicet quicumque a-
pud ipsam ecclesiam sepulturam suam habere, suum ue
ibi beneficium uel elemosinas dare uoluerint, ipsi et filii

et progenies eorum sint mecum et filiis, omnique proge¬
nie mea, heredes perpetuo in eadem ecclesia, Quod etiam
scriptum uobis ego Rex Alfonsus propriis manibus robo¬
ro , meoque sigillo communio, asistenlibus mihi et sub¬
scribentibus Giliberlo vlixbonensis ecclesie episcopo , et
Gonsaluo de sausa meo maiore domus, et Petro pelagii
meo alferaz. Talibus sane studiis circa constitutionem pre-
fate basilice Rex alfonsus operam dabat, talibusque eam
beneficiis fouebat, quam de nouo nuper fundauerat. ve¬
rum de cetero restat dicere qui eiusdem fuere rectores us¬
que ad tempora nostra. Nam in prima eius fundatione re¬
xit illam idem rex Alfonsus per uices in ea constituens
presbiteros qui missas cotidie cantarent, Quorum primus
fuit rohardus, cuius supra memoriam fecimus, Secundus
hicia genere anglicus, Tercius salericus similiter angli-
cus, qui et monocus fuit, Deinde uenit abbas .Galte¬
rius, qui ut prediximus rege constituente primo prela-
tus est ei. Sed cum uellet eam subdere premonsternensi
monasterio , ut esset filia eius, rex uero non acquieuis-
set, dimissa ea cum pace in terram suam , reuersus est
ad suos. Quo abeunte rex priorem constituit quendam
canonicum eclesiole , dauid nomine, Qui et post paucos
annos redit unde uenerat, rege iubente. Huic successit
in prioratum quidam canonicus de balneo nomine Go-
dinus, qui post extitit episcopus lamacensis ecclesie. Post
hunc autem reixit eam fere per annos vni.° bone memo-
rie Menendus, qui similiter fuerat canonicus de balneo ,
Quo mortuo in senectute bona, regimen eius suscepit Don-
nus Pelagius, qui adhuc superstes, deo auctore, curam il¬
lius agit satis strenue Rege Santio prefati Regis Alfonsi fi¬
lio , tercium regni sui annum agente, Anno ab incarna¬
tione domini m. o c. 0 xl. # viii.° * vt ergo ex predictis colligi¬
tur Monasterium beati vincentii de ulixbona fundatum est
a rege Alfonso, et constructum in anno m. 0 c.°xl. 0 viii . 0 Ab
incarnatione domini Nostri Jezu christi, qui est benedictus
in secula. Arnen.

* Lege m.c.lxxx.viii.

DE EXPUGNATIONE SCALABIS.

B,

^randanus in Appendicibus ad III. Monarchiae Lusitanae Partem super Sca-
labi (Santarem) oppido ab Alphonso I. expugnato et vi capto narrationem vulga¬
vit , in qua tdm magni eventus levium etiam rerum , et nullius fere pretii successus
memorantur . In Codice 207 Monasterii Alcobacensis , nunc in Publica Olisiponensi
Bibliotheca asservate , descripta haec ipsa reperitur narratio, inquo similiter co¬
dice S. Fulgentii , et Pauli Orosii scripta , ac super capta Salacia (Alcacer) poe¬
ma , quod infra edendum , inveniuntur. Ex eo autem quod in hoc codice , praeter
haec , aliud etiam documentum , perspicue apocryphum ., alia descriptum fuerit ma¬
nu ; narratioque illa , dicendi methodo, et verborum genere dissimilis appareat , iam
de eius monumenti sinceritate dubitatum fuit *. Quae tamen obiiciuntur magnam
vim habere non sunt putanda. Prof ecto solum huiusce relationis latina minus barba¬
ra loquendi forma suspicionem posset afferre ** nisi MS. antiquitas ad saeculum
XIII. esset r ferenda ^ ex quo manfeste colligitur , narrationem eventui coaevam
esse , aut saltem parvo interiecto tempore proximam , ac proinde falsario illi haud-
quaquam tribui posse , qui saeculo decimo sexto , vel etiam serius , suppositam fictam -
que Alphonsi I. de Alcobacensi Monasterio aedificando promissionem , Codici illi
inseruit.

* Memor. Litter. Academ. Tom. 5, pag. 315.

** A. Herculano, Hist. de Portug. T. I. Not. XXI. Cum annotationem kanc scripsimus, codicem illum, quem
tunc omnino amissum putabamus, nulla nobis nec reperiendi, nec legendi spes fuerat: et mentio de illo in lauda¬
tis Memor. Litter. Academ. facta suapte verborum ambiguitate in hunc errorem inducit, ut et Scalabis capti nar¬
ratio, et de Salacia oppugnatione poema saeculi XVI. credantur apographa, quod a vero longissime abest : A. H.

M.H. Tom. I. 24

Digitized by v^ooQie

n

DE EXPUGNATIONE SCALABIS.

Quomodo sit capta sanctaren ci-
uitas a rege alfonso comitis
henrici filio.

Cantemus domino, fratres karissimi, Cantemus domino
in tympano, et choro, et iubilemus in cordis et organo,
exullalionis: uoce magnificatus est enim gloriose subicien-
do gentes mahometh adorantes sub pedibus ueslris, ele¬
git nobis hereditatem speciosissimam quam dilexil. Et uos,
qui propria uoluntate obtulistis animas ueslras periculoso
discrimini, benedicite deo summo regi, Qui pedibus nudis
innitentes hastis, et clipeis, accincti gladiis, et scalas li¬
neas portantes humeris, uirililer per montis crepidinem
properastis ad murum .• ad laudem christi conuocate om¬
nem populum, Plaudite manibus, bene psallite ei in uo-
ciferalione, ac dicite. Audite reges auribus percipite prin¬
cipes uniuerse terre, quam dominus elegit noua bella in
diebus nostris, non in trecentis decem et vm.° uernacu-
lis, ut quondam abraham, qui quinque reges deuicit, uel
gedeon qui in trecentis aquam manibus lambentibus sisaram
principem milicie Jabin prostauit, sed in xx. u v. aut pa¬
rum supra rex noStcr, immo deus per regem nostrum
omnium ispanie ciuitalum munitissimam cepit sanctaren.
Eleua ergo et tu, orex noster alfonse, eleua iniubilo uo-
cera, et confitere quia non tuis meritis ascribis, uel uiri-
bus hoc magnum prodigium, sed christo regi uero, cuius
est omnis terra, et merito cui curuatur omne genu, qui
est in secula benedictus deus, et edissere nobis geste rei
prodigiose exordium, ordinem, et exitum.

Ab hinc rex.

Testor deum celi, oculis cuius nuda et aperta sunt om¬
nia, quia nec muros iericho subrutos, nec solis stationem
prece iosue ad gabaon in comparationem huius in me pie¬
tatis et misericordie facti pro miraculis duco, sed nomen
christi magnifico cuius profunde sunt cogitationes, et ma¬
gnifica opera, et pro se suaque pietate pia in nouissimis
temporibus nouis mirabilibus non renouat, sed supergre¬
ditur antiqua mirabilia: Omnes enim qui audierint du¬
cent pro re incredibili sanctaren ciuitatem munitissimam
omni multitudine hominum, omnique genere machinarum
inexpugnabilem a tam paucissimis uiris inuasam. Siqui¬
dem auus meus alfonsus yspanic imperator non potuit eam
debellare nisi famis deditione. Moabitarum etiam rex cy-
rus similiter, Sed necdum abzechri, qui ferme per xxx.*
et nii. or annos eiusdem tenuit regimen : erexerat muros,
ante murale, et turres a parte occidentali, que uocatur
alplan, eo quod ad comparationem prccipicii tocius circui¬
tus planum uidebatur: quia antiquos repleuerat terra us¬
que ad sumum in promuntorii modum captiuorura hume¬
ris asportata: A parte uero orientali adeo locus ruit in
preceps, ut lingua arabica uocetur alhafa, idem timor,
quia inde precipitabantur qui capitalem subierant senten¬
tiam, ut fractis ceruicibus, ex toto corpore ad ripam us¬
que proruerent tagi aureas, ut ferunt, arenas habentis.
A parte uero australi propter precipicium quod fit ex na¬
tura terre quasi hyantis, et in abyssum euntis, uocatur
alhanse, idem coluber, eo quod nullo possit adiri modo, nisi
per anfractus, et quosdam meandros. Ex parte uero aqui¬
lonis muniuit eam ipsa montis natura petrosa, et aspera, et
uelut inter nubes porrigens ipsam ciuitatem : in sua sumi-
tate planam, non magnam ne ad tenendum sit difficilis,
nec modicam ne furetur a paucis. Quomodo igitur huius
speciositatem describere queam, cum nec hominum sacie-
tur nisus cernentium ad orientalem plagam plana, et om¬
ni generi frugum fertilissima arua per c.“lx. stadia .? Ad
occidentalem, et austrum deficit omnino acies oculorum.
Ad aquilonem uersus montuosa uinearum, et olearum sunt
loca. Quid de fertelitate dicam, cum nec sil inferior apu-
lia, sed superhabundet, uel piscium multitudine, uel sa¬

lubritate aque ? Est equidem dei paradisus, id est delicia¬
rum ortus, ut quondam egyptus ucnienlibus segor. Sed ad
rem gestam ueniamus, et qualiter capta sit aperiamus.
Capta est idus martii illucescente die sabbati in era m.* cen¬
tesima lxxx.*v.\ quo anno mauri, qui arabice mozami-
da uocantur, ingressi yspaniam destruxerunt yspalim ci¬
uitatem , me tunc agente tricesimum ferme ac septimum
elatis annum, et regni x.-vnu.", anno nondum euolulo
quo duxeram uxorem mahaldam nomine comitis amedeu
tiliam, ex qua primogenitus est natus henricus filius meus
m. 0 nonas eiusdem mensis, quo ciuitas capta est hoc or¬
dine. Fuit hec ciuitas quia fortissima, et fecundissima
semper bellicosa insidians colimbrie, et meum regnum pe¬
ne pessumdans ex multo tempore, Quam non poteram de¬
bellare, quia, ut predixi, erat inexpugnabilis, nec depre-
dare propter impedimentum aque. Cum enim tetenderam
insidias exparte dextera fluuii, confugiebant ad sinistram,
uel e conuerso cum peccoribus, et iumentis. Preterea pla¬
nicies ipsa est paludibus plena et insulis, et ob hoc nemi¬
ni peruia, nisi nauibus temporibus congruis. Cogitaui ita¬
que mecum sepissime si quomodo eam inuaderem, uel ui,
uel aliqua deceptione. Sed quibus profitebar, infirmitatis
pretendebant excusationem mortis perculsi timore. Tan¬
dem paclita cum eis pace, menendum ramiridem mei con¬
silii conscium premisi totius scrutatorem negocii, qua se¬
mita uel parte muri securius possemus nocte ingredi. Qui
prout erat uir prouidus, et acri ingenio, et ad omnia au¬
denda que mihi placere cognouerat auidus, prospectans
omnia solito diligentius animauit me, secreto se iturum
in prima fonte, promittento et erecturum meum uexillum
supra murum, serasque portarum confracturum: quod et
fecit sicut rei geste euentus probauit, quia omnia sibi uide-
banlur facilia, omnique periculo secura. Itaque statuto die
preparatis cibariis cum colimbrianis, et fernando petride
cumaliis de meis paucis: egressi colymbria feria ii.* castra
metati sumus in alfaphar, et hec fuit nostra mansio pri¬
ma. Sequenti die mansimus in chornudelos, unde misi¬
mus martinum mohab et alios duos, qui renuntiarent ha¬
bitatoribus sanctaren solutam fore pacem usque in tercium
diem. Qui iussa perficientes uenerunt ad nos feria mi.* in
abdegas. Inde proficiscentes castra metati sumus in aluar-
dos, mansimusque ibique totam quintam feriam usque ad
nodem. Indeque promouenles nocte illa ambulauimus us¬
que ebrahaz in sumitate pernez feria vi.* illuscente. Tunc
existimans fore idoneum omnibus meum aperire deside¬
rium, conuocaui ad me omnes a minimo usque ad maxi¬
mum, el hoc ordine sum eos adloculus.

Oratio regis ad milites.

Nostis comililones mei, nostis, et bene nostis, quia et
mecum et sine me mullos labores sustinuistis ex hac ur¬
be in cuius confinio estis. Nostis quanta mala fecerit ci-
uitali uestre, et uobis, omnique meo regno, qualiter sit
in laqueum, et in stuporem dentium multis temporibus,
Et nunc si conuocarem omne robur totius mei exercitus,
ferrent auxilium unusquisque pro uiribus, sed nolui. Yos
solos elegi quos assidue in meis angustiis expertos habui,
et uobis meum comilto consilium, de quibus bene certus
sum pro me dolere dolorem meum. Credite mihi milites
mei, quoniam uidetur adeo perfacile, et oportunum quod
uobiscura inire paro, quod pre gaudio animi mei, et mo¬
ra uenturi diei, crescunt mihi dies medii quos uellcm tran¬
sire subito. Sed et cum uos uideo magis hoc obtare quam
ego, et ipsam in faciendo oportunitalem attendo, quasi
iam sim in ciuitatis medio, sic exuito. Sed hoc est quod
prius facere debemus. Eligantur centum xx.“ e numero
uestro, qui decem fabricent scalas diuisi per duodenos, ut
cum unusquisque ascenderit per suam, non sit unus, sed
decem supra ciuitatis murum, et ita facilis erit ascensus,
et ascendentium multiplicabitur numerus, Quo cum fue¬
rit peruentum, meum erigite uexillum prius, ut ct a nobis
ad robur, et ab eis forte excitatis ad detrimentum possit
conspici eminus. Postea portarum confringite seras, ut
impetus simul introeuntium perturbet inhermes, et som-

Digitized by AjOOQie

DE EXPUGNATIONE SCALABIS.

93

nolentos. Cuiusmodi erit difficultas interficiendi, dicite mi¬
hi pro amore dei, nudos et male sopitos ? Sed hoc erit
quod obseroabitis attentius, nulli etali uel sexui parcatis:
moriatur infans ad ubera pendens, et senex plenus die¬
rum, adolescentula, et anus decrepita. Confortentur ues-
tre manus, dominus est enim nobiscum, nam unus euo-
bis poterit ex eis percutere c. m Hodie, sicut credo, fit pro
nobis communis oratio et a canonicis sancte crucis, qui¬
bus predixi hoc nostrum negotium, et in quibus confido,
et a cetero clero simul cum omni populo. Preterea qui¬
dam de uigiliis sunt nos recepturi. Parcat mihi deus hu¬
ius crimen mendacii, quia ideo scienter sum mentitus, ut
eorum animi consolidarentur fortius. Pugnate ergo pro fi¬
liis uestris ac nepotibus, ego enim ipse ero unus e uobis,
et primus, nec est qui a uestro me possit seiungi consor¬
tio , uel in morte uel in uila ullo modo. Huc usque me
audierunt auribus arrectis, ut uidebatur mihi, et ad au¬
denda que precabar parato animo. Sed cum de mei peri¬
culo cum eis fieret sermo, obstupuerunt nec se coibere
potuerunt, ut quondam ioab, et ceteri principes milicie
dauid, dicentes: Non ibis nobiscum. Si enim fugerimus,
non magnopere ad eos pertinebit de nobis, Siue media
pars uel omnes ceciderimus non satis erit ulla cura, quia
tu unus computaris pro decem milibus, Nec inficietur fa¬
milia nostra sempiterno elogio ut filii proditorum, si te
permiserimus commisceri tam aperto periculo. Ad quos
ego benignissime iuxta karitatiuam eorum rationem res¬
pondi bec pauca: Velit deus oro ut si in hoc anno exces¬
surus sum uita, nisi ciuitas sit capta, non egrediar ab hac
pugna. Qui cum me obstinato uiderent animo pronum ad
subeunda discrimina, parauerunt omnia que negotio erant
necessaria, Et dimissis ibidem sarcinis properauimus ad
urbem ascensis equis iam subeunle nocte, uidimusque mi¬
raculum quod maxime nostros erexit animos. Siquidem
quedam stella magna ardens ut facula, discurrens per ce-
li plana a parte dextera, prolapsa est in mare, maxime
illuminans superficiem terre, diximusque continuo: tra¬
didit dominus ciuitatem in manibus nostris. Similiter et
ipsis eo die quo pax est soluta orrendum apparuit prodi¬
gium, portendens eorum in tercia nocte futurum excidium :
Namque uiderunt media die quasi quendam colubrum fer¬
ri per celi medium comis ignitum a cauda usque ad ca¬
put , et prophetauerunt inter eos sapientes nouum regem
habere sanctaren. Cum iam ergo non longe essemus ab ur¬
be pedites, etuelut cursarii preparali omnes, tenuimus se¬
mitam inter montem iraz, et fontem qui propter amaras
aquas arabice appellatur athumarmal per mediam uallem,
preeunte menendo ramiride in prima fronte, qui transitus
et exitus noueral bene, et ego in posteriori parte. Hinc
libet attendere quam mirabilis clarescat deus in suis ope¬

ribus, Qui ne uidcrelur aliquid nostro fieri arbitrio, mu-
tauil consulta, tamen in melius, sua propria uirlute. Quo
enim loco nullam formidabamus fore custodiam, ibi enim
uidebatur facilis ascensus, erant due mutuo sese ad ui-
gilandura ortanlcs. Unde quieuimus parum in erba tritici
quiescentes, donec consopirentur sompno a domino utre¬
que. Statimque promouens menendus ascendit cum suis
per alchudiam, et figuli, domum uirililer ad murum, te-
tenditque scalam in sumitate hasle, que non potuit here-
re sursum, sed repens usque deorsum dedit magnum so¬
nitum. Condoluit itaque menendus ne uigilie excitaren¬
tur strepitu, et incuruatus parumper super se fecit ascen¬
dere iuuenem nomine mogueyme, Qui erectus sursum as¬
cendit ilico supra murum, et innectens scalam propugna¬
culis, ascendit alius cum uexillo regis, erexitque illud.
Interim ascendit menendus, deinde ceteri, prout poterant
melius. Sed cum tres tantum'adhuc essent supra, exci¬
tantur subito male dormientes uigilie, Respicientesque ue-
xillum iuxta miranlesque clamauerunt rauca uoce: Ma-
nhu ? id est, qui estis ? Cumque cognouissent frustra Chris¬
tianos fore, clamauerunt uoce sublimi, et confusa: anna-
chara, id est, Christianorum insidie. Post terciam itaque
uigiliarum uocem , exclamat menendus inuitans ad auxi¬
lium sanctum iacobum yspanie patronum, et regem alfon-
sum. Conclamaui et ego clamore magno: sancte iacobe,
et beatissima maria uirgo succurrite, hic est rex alfon-
sus, cedite eos, nec sit unus qui euadat gladium. Tanta
deinde secuta est confusio uocum utrarumque partium, ut
nulla possit notari discretio. Aio ergo meis: feramus au¬
xilium sociis, teneamus dexteram, si poterimus ascende¬
re per alplan, et gundisaluus gundisalui cura suis sinis¬
tram utpreocupet callem, qui uenit de seserigo, ne porte
aditus ab illis preocupetur, nosque frustrati pereant nostri
qui intus sunt ad obprobrium nostrum : Quod et factum est
non nostra, sed uoluntale domini sola. Qui enim propo¬
sueramus per scalas conscendere murum, ingressi sumus
per portam ciuitalis multo securius, Et qui decem fabri-
caucramus due sole erecte compleuerunt totum officium,
per quas ascenderunt, ut aiunt, qui interfuerunt ad xx.v.
tantum. Laudetur ergo deus in suis operibus. Tunc hii
qui erant intus ad portam concurrentes cicius nitebantur
frangere ualuas lapidibus , Sed malleus ferreus de foris
porrectus confregit seras, et uectes fortius, et ita cum ma¬
gno gaudio, et meis intus sum receptus. In medio ergo
porte fixis genibus, que orauerim, uel ex quanta profun¬
ditate animi scit deus, nec nunc refferam, quia excide¬
runt iam a memoria. Quas congressiones, uel impetus fe¬
cerint, dicant amodo qui interfuerunt, quia non est meum.
Itaque ista sufficiant pro magnitudine gaudii cordis mei,
et leticie.

TRANSLATIO ET MIRACULA S. VINCENTII.

N.

_ . arratio S. Vincentii translationis , et miraculorum , in Codice 286 monasterii
Alcobacensis scripta , hodierno tempore in Publica Olisiponensi Bibliotheca serva¬
ta, nostra non parum inter est; quod , et quasdam rerum saeculis XII . et XIII'.
gestarum dilucidando , civilem huius regni historiam , et praesertim ecclesiasticam iu-
vat.

Hanc itaque narrationem , iam in Appendicibus ad Monarchiam Lusitanam
solita in illa aetate incuria vulgatam , denuo secundum primaevum textum sedulo
nunc edimus.

Alcobacensi hoc codice , saeculo XIII. ex litterarum forma certe scripto , usus
est Brandanus , et etiam alio , qui quondam in cathedralis Olisiponensis Ecclesiae
tabulario extitit , ad annum nempe 1755, quo magni terraemotus violentia tabula¬
rium destructum et penitus eversum fuit.

Digitized by v^ooQie

K

TRANSLATIO ET MIRACULA S. VINCENTII.

Cumque nihil super utriusque codicis aetate Brandanus moneat; hunc aut Ma¬
gistri Stephani , illius cathedralis canoniciet narrationis scriptoris , autographum,
aut autographi; vel etiam Alcobacensis codicis apographum credere aeque licet ,
quod probabilius nobis videtur ; tum quod codex hic , quo utimur , eadem sit , ac scri¬
ptor , aetate ; tum quod Brandanus , dum utrumque laudat , primum hunc semper
laudet.

In hoc codice , post miraculorum postremum a Brandano in editione sua vul¬
gatum , alterius sequitur fragmentum , ille praetermissum , «ow integra

narratione constabat , reliquit: nobis vero aliter visum est; et ipsum hic edimus
fragmentum.

Incipiunt miracula sancti uin-
centii martiris, edita ulixbo-
ne a magistro stephano sedis
ulixbonensis precentore.

Scripture declarant reges esse felices qui iusle impe¬
rant, nichilque locunlur rebus humanis esse commodius,
quam si deo miserante habeant potestatem, qui scientiam
regendi populos consecuti sunt. Illorum uero potentiam ,
qui deum timent, diligunt, colunt, qui plus amant illud
regnum, ubi non timent habere consortes, qui suam po¬
testatem ad dei cultum maxime dilatandum diuine maies-
tate famulari faciunt, non tam sibi paratur, quam subdi¬
tis. In his equidem laudum preconiis Regis alfonsi stre¬
nuitas admodum insignis effulsit, qui suam potcnciam ad
ccclesie dilatationem adeo frequentibus bellis exercuit, ut
at nunc cum sil elate maturus, et sensu non solum uici-
nis, sed et ceteris sedeat regibus formidabilis, hostesque
malint cum eo pacem, aut amicitiam experiri quam bel¬
lum ; Lusitania quoque titulis cius ascribit, quod potissi¬
ma pars eius ab hostibus fidei libera, populisque repleta
fidelibus, uberes domino gratias, et sacrificia laudis ex-
soluit. Si loca quis diligens contemplator inspexerit, que
■rex illustris, aut diuinis cultibus contulit, et religioni,
aut que menibus, et populis ad regni firmamentum, et
hostium infirmationem, seu ampliauit, seu de nouo cons¬
tituit, profecto fatebitur, quantum humano licebit iuditio,
ipsis diuinam gratiam huius uile statum contulisse felicem.
Cum ergo me materia superet, de beneficiis scribere pro¬
ponentem , que patria nutu dei, dum iste regnaret acce¬
pit, omissis aliis quibus nostri facultas ingenii minime suf¬
ficit, pauca interim que diebus illius ciuitatem ulixbonam
per diuine pietatis intuitum, supra quam credi possit ex¬
tollunt, relatu simplicis sermonis attingam. Sicut igitur
litteris, et narratione maiorum certissime creditum est,
beatissimus athleta dei uincentius apud ualentiam marti-
rio coronatus, ibique sepullus fuit. Verum quoniam sub
rege ruderico fere per totam hispaniam sarracenis irruen¬
tibus christianitas interiret, quidam uiri religiosi tuciorum
loca querenles in loco remotissimo uersus occidente, qui
latine dicitur ad capud sancti uincentii de coruo, arabice
uero elkenicietal corabh, id est, ecclesia corui, prefati
martiris ossa sacratissima condiderunt, cellulasque quan¬
tas ille locus angustus, et in mare porrectus excipere pos¬
set, exlruxerunt. In quibus a uiris religiosis per aliquod
tempus ad honorem dei martiri glorioso seruitum est, et
eius obsequium non sine diuinis beneficiis cum mulla de-
uocione peractum. At ubi prefatus rex alfonsus iam tum
a puero admodum comendabile, et famose indole adoles¬
cens, sepe uictis hostibus, regibus superatis, urbibus quo¬
que uastalis et captis, inauris esse terrori cepisset, ad lo¬
cum prenominatum, ut inde secum beatissimum corpus
afferret, uirtule tam fidei, quam geniis armatus accessit;
Set regis pia deuocio, non tam incuria, seu minus pro¬
penso labore, quam ipsius martiris uoluntate cassa est.

Libet igitur super re ista regis ipsius rationem attendere,
qui dicit iccirco beatum marlirem a rege se nolle fuisse
repertum, quia sibi placitum fuerat ab ulixbonensi popu¬
lo pocius uenerari: et e contra Regis animus bracare seu
colimbrie, si repertum referret, condere proponebat, pre-
sertim cum necdum pietas diuina sibi contulerit ulixbo¬
nam, Regi tamen inutilis pii laboris cura fuit, Nam pla¬
citam deuotionis obtulit et orationis hostiam domino in
memoriam beatissimi martiris, Cuius opere atque sufra-
giis actum esse credibile est, quod eodem tempore rex pre¬
fatus quamplurimos Christianos, qui muhsaraues, quasi
mixti arabes nuncupantur, ab infidelium seruitute terre
restituit Christiane: Inter quos duo fratres uiri religiosi
elatis prouecle habitus monachilis, qui in loco prefalo, et
seruitio beatissimi martiris suas etates concorditer egerant,
adueeti sunt. Qui dum honeste, et religiose ulixbone ui-
xissent, quamplures id maxime scire curantes, noticiam
ubi ab antecessoribus beatum uincencium positum didice¬
rant, diligentissime docuerunt. Vnde post aliquod tempus,
cum iam haberetur certitudo definita locorum, et tandem,
uolente deo, pacis federa inter regem sepe dictum, et mau-
ros, ad locum prefatum securius iter eficerent, quidam
bono animo, et spiritu acti diuino, nauigia parant, col¬
lectisque necessariis maria temptant, pericula superant, et
ad locum optatum felici nauigalione perueniunt. Vbi uigi-
liis, et orationibus insistentes circa loca presignata terram
aperiunt, corpusque preoptatum post mullum laborem per
diuinam reuelationem inueniunt, nauique desiderabilem
sarcinam deponentes, cum quibus gaudiis, quibus domi¬
nique graciarum accionibus, quam leti, quam hilares re¬
deant, prosequi facile dictum non est.

I. Miraculum.

Veruntamen illud silencio dandum non est, quod de
sociis unus qui aderat, Sibi ipsi quod accidit euenisse
confessus est. Sibi uidelicet de sacris ossibus quiddam,
dum multo metu hostium raptim colligerentur, se furto
tulisse: Quo facto, tandiu permansit uisu priualus, quoad
reliquis partibus partem quam tulerat trepidus admodum,
et mestus adiungeret, statim que suum occulis officium
impetrata uenia redditum est.

II. Miraculum.

Sed certe nec hoc fine beneficio estimandum est acci¬
disse diuino, quod mare circa partes illas uentis semper
horret, et undis, Et tunc ita se mite redeuntibus, et pla¬
cabile prebuit, ac si nullis unquam solitum fuerit moti¬
bus agitari. Veniunt igitur ulixbonam, et agente deo por¬
tus intrantes optatos, leto remige litus attingunt, Honus-
que sacratissimum piis humeris imponentes, e naui depo¬
nunt. Sed ne uiolentia quorumdam ualeat inconsiderata
nocere, sub nocte quasi clanculis gressibus ad memoriam
beate iuste uirginis occulte delatum est. Verum ubi ciui-
tati manefacto, rei tam excellentis euenlus innotuit, fa¬
ctus est concursus inermium, et armatorum. Hil ad mo-

Digitized by v^ooQie

TRANSLATIO ET MIRACULA S. VINCENT1I.

97

nasterium quorundam regularium extra ciuitatem coramo-
rancium cum uiolencia litigant, et contendunt debere de¬
poni. alii sentencia saniore reclamant ad cathedralem ec¬
clesiam sacratissimum corpus oportere deferri. At uero
gunsaluus egee, quem in illis diebus rex ante dictus mi-
ljcie prefecerat extremature, Uir utique strenuus, et dis¬
cretus, mandat e medio uiolentiam, et litigium tolli, re¬
gisque super re tanta beneplacitum expectari. Tunc deni¬
que matris ecclesie decanus, robertus nomine, uir deo et
populo duitatis acceptus, collectis sociis canonicis, et sa¬
pienter ne plebis commotio rem aliter uerteret, Hinc in¬
de dispositis M. personam ipsius ecclesie ubi primum in
ciuitate sanctissimum corpus fuerat depositum, gratanter
honoribus donant, ipsumque diuino consulti fauore piis
manibus, et letis excipiunt, et cum tocius ciuitatis uene-
ratione, in himnis diuinis, et laudibus ad maiorem eccle¬
siam, dono nimirum celesti letantes apportant, et uenera-
tione debita collocatum piis affectibus, seruiciis incessabi¬
libus, quantum denique uis humana permittit, honorant.
Currunt igitur prenominati regulares aliquid de reliquiis
prociosi martiris petituri, Et regias aures rumoribus adeo
letis attingunt, ut inter illa que sibi prospera dum uiue-
ret, dei iauore, cedere consueuerant, istud precipue sibi
felicius dicerent accidisse. Posses utique suas gaudii la¬
crimas in regio uultu notare, posses in uiro catholico pium
animum deprehendero, etcomendare fidelem, quem adeo
letum tantas exoluero grates, tantum diuinam extollere
uideres et laudare clemenciam, Et merito; credit enim ad
suum id totum fieri felicitatis augmentum. Gaudet suam
ciuitatem terram scilicet benedictionis, dei nutu sua spe¬
ciali milicia, potestati redditam Christiane, suis tempori¬
bus tanto martire sublimari. Gaudet et insuper ecclesiam
quam ipse ad honorem dei, et memoriam beate uirginis
marie constituit, et ditauit, manuque propria, sumptuque
fundatam edificauit, et beneficiis amplioribus successu
temporis, edificatam profecto dolabit. Hanc, inquam, gau¬
det aliis uicinilatis ecclesiis multis diuine gratie dotibus,
et his maxime presentibus martiris gloriosi reliquiis excel¬
lentissime proferendam. Vera igitur pietate, et prudentia
summa permotus, horiatur, et mandat, quatinus uiri com¬
mendabiles, et strenui ad locum, in quo fuerat sacrum cor¬
pus inuenlum, motu celeri properarent, et quiquid aut
pulueris, aut tumuli apparatus, aut ossium esset ex alio¬
rum incuria derelictum, isti uigili cura, et omni diligen¬
tia reportarent. Quod totum ea festinatione, et felicitate
peractum est, qua constat hunc qui hec iubebat hcc exo¬
ptasse. Redeunt etenim qui missi fuerant, et sacros cine¬
res , et ligna sepulcri, et partem teste capitalis, et cum
reliquis partibus ulixbone ingenti ciuium ueneratione com¬
ponunt. Sed quanta dulcedo miri odoris lignorum existat,
adhuc in presenti die uolentibus experiri, si propius ad¬
mittantur, mira flagrancia, et suauissimus odor occurrit.

III. Miraculum.

Set et hoc pretereundum non est quod magister bene¬
dictus precentor noster, uir uita grauis et moribus, nuper
expertus est. Qui dum more solito ad altare iuxta quod
ossa sacerrima posita sunt, orandi animo propius accecis-
set, tanta se senssit odoris, et fragrancie suauitale perfu¬
sum, quod quasi Stupore mentis, et extasi tactus oratio¬
ni tandiu se dedit, quoad odor ille quasi claritas fumi cu¬
iusdam abscederet.

Scribitur itaque dies, et grata memoria feliciter cele¬
bratur , in qua beatissimi corpus uincentii ad ulixbonen-
sem ecclesiam constat esse translatum : Que translatio io-
eunda celebrisque statuitur xvu. Kalendas octobris, an¬
no domini m. 0 c.°lxx.°ui . 0 ; Regni autem regis alfonsi
xl.°v.° ; vite uero eiusdem anno lx.°vii.° , filioque regis
eiusdem sancio conregnante xvim. annorum , adolescen¬
te mirabile indole; Ab urbis uero profate captione anno
xx.°vi.° Cum igitur ad tocius regni felicitatem attineat
martiris adeo gloriosi presentia, maxime populus ulixbo-
nensis iugi tenetur debito, diuinam clemenciam super tam
excellenti beneficio laudibus incessabilibus benedicere, mul-

M.H. Tom. I.

tis accionibus graciarum extollere, et per omnia sermone
magnifico predicare. Licet enim terram habeant uirlutc
diuina incomparabiliter bonam, terram, inquam, omnium
generum fructibus comendabilem, oleo, uino, frugibus ha-
bundantem, aere saluberrimam, undarum beneficio copio¬
sam , presenti tamen celestis gratie dono ceteris potest,
nostro iuditio , sue uicinitatis duitatibus anteponi. Pro¬
pter presens siquidem donum, is qui est maiestate mira¬
bile , et in sanctis suis gloriosus mirifice magna, et ma¬
gnifice mirabilia, per assuete bonitatis gratiam diebus sin¬
gulis operatur. Demonia siquidem ab obssessis corporibus
effugari, mutos loqui, claudis gressum restitui, in mari
periclitantibus subueniri, cecos illuminari, sublatas furto
pecunias mirabiliter reddi, mulieres a diutino sanguinis
fluxu sanari, tortos membra rectos efici, ab humanis cor¬
poribus uarios languores expelli, qui diuine gratie, aut
beatissimi martiris uincencii meritis non ascribunt, non
solum dei benefitiorum ingrati, uerum etiam a fidelium nu¬
mero alienissimi sunt abendi. De prolibatis igitur miracu¬
lis ex ordine tractaturus, ne diuina beneficia posterorum
noliciam lateant, licet inpediat copia proponente, tamen
sicut hec, et alia quamplura gesta noscuntur, prout bre-
uius possim expediam. Cum ergo tantis audita miracu¬
lis, hinc inde populos fama contraheret, et hos ad uiden-
dum res mirabiles, illos ad glorificandum nomen domini
conuocaret, plerosque tamen spes amplius properat, ut
pietate diuina, et uincentii martiris ad egra corpora seu
mentes, spiritu uexatas maligno, sanitas reducatur.

IY. Miraculum.

Vidi ipse, et que presens aderat multitudo quam ma¬
xima, puellam iam nubilem ab ulixbone parentibus ortam
ad ecclesiam, in qua profatus marlir uincencius honoratur,
aliorum officio deportatam. Que dum gestu perditi cor¬
poris, et gutturis impedito murmure grauis, inueret quod
uellet ad altare deponi, a parentibus circunstans turba
quesiuit cuiusnam morbi puellam tanta miseria fatigaret.
Quibus referentibus illam per aliquot dies egritudinis ma¬
gna molestia fuisse grauatam, demum insania tactam ami¬
sisse loquelam, et imo se uelle cum iam ab ope humana
deficeret, misericordiam implorare diuinam. His inquam
ita dicentibus, puella sacris reliquiis in oratione supponi¬
tur. Pro qua dum a populo circunstante piis lacrimis, et
communibus uotis oratur, quies insolita, et quedam so¬
poris dulcedo membra puelle demulcet, Ita tamen ut mi-
ciori motu uideretur ab assistentibus hinc inde moueri:
Unde mox se ipsa forcior excitatur, restitutoque membro¬
rum officio, cunctis premirabili euentu stupentibus surgit,
et os quod culpa fuerat exigente ligatum, fit ilico sol-
uente domino liberum, et ad laudem ipsius, et gloriosis¬
simi martiris expeditum. Exclamat itaque, et sibi dum
semisopita iaceret uirum in albis apparuisse testatur: Que-
rentique quisnam esset qui tam speciosus accederet: ego
sum, inquit, uincencius qui te saluti reddidi; Manuque
puelle, ut sibi uisum fuerat apprehensa, eleuauit eampre-
cipiens, ut surgens eloqueretur quod sibi senserat ex do¬
no diuine bonitatis impensum. Quas igitur laudes, quas
uoces exultationis, quas leticie lacrimas, signis undique
ciuitatis sonantibus, uir, mulier, etas omnis, ciuitas de¬
nique tota concurrens diuine uirtuti deprompserit, eo mi¬
nus sufficientibus nos constat effari, quo dei magnalia ex¬
cellendus humanum pectus excedunt.

Y. Miraculum.

Per idem tempus quidam ecclesie nostro canonicus ar¬
dore febrium iam multis diebus ita molestie cesserat et de¬
bilitari , ut uix ad ecclesiam spe trahente salutis ualeret
accedere. In qua dum pernoctasset completis in oratione
uigiliis, domum sanitate reddita ualidus remeauit.

- 2S

Digitized by v^ooQie

98

TRANSLATIO ET MIRACULA S. VINCENTII.

VI. Miraculum.

Simili modo puerulus quidam magistri operis antedicti
filius, per beatissimum martirem salutem adeptus est. Cu¬
ius facie lesa tanta in uultu deformitas apparebat, quod
et lesura parentibus horrorem incuteret, et salutis despe¬
ratio non mininum contristaret. Mouit igitur deuocionem
parentum filii dolor, et sicut moris est cum desperatur
humana, dhiinam supplices opem implorant. Veniunt ita¬
que ad sanctum uincentium, lumen tam fide quam mani¬
bus ferentes, triennem puerum ante sacras reliquias sta¬
tuunt, Verba quibus uincentium salutem exposcat pueru¬
lum docent. Posses animo flecti, posses utique mente com¬
pungi uidendo elinguem, et balbulum flexis genibus, la¬
crimis fusis astantem, et hec dicta cum parentibus iteran¬
tem : 0 sancte vincenti da mihi salutem, et tuus dum ui-
xero seruus existam. Huiuscemodi uerbulis aliquociens
repetitis, sana quidem et formosa facies puero redditur:
nec ulterius uultus tener ulla morbi notula maculatur.

VII. Miraculum.

Quedam interim mulier sane fidelis, et timorata uicina
prenominate moratur ecclesie, que multis annis fluxu san¬
guinis , et magna molestia laborabat, postquam in impe-
ricia medicorum consumpta pecunia nichil opis esse didi¬
cerat, fide, et prece uincentium adiit, sanitatem poposcit,
et hoc modo recepit. Siquidem post factam orationem si¬
bi quidem dormienti Sanctus uincentius apparuit, preci-
piens ut uestes ablutas et mundas indueret, nichil uterius
mali quod per decennium passa fuerat habitura : Que uer-
ba promisse salutis efectus secutus est. Nam deinde mu¬
lier ab antedicta miseria liberata ,• clemenciam dei, et
uincenlii beneficium grato sermone glorificat, se sanam
esse populo confitetur, celestem misericordiam predicat,
et gratiam hodie date sanitatis extolit.

VIII. Miraculum.

In hisdem etiam diebus puelula quedam, octo sicut di¬
cebatur annorum, ut a demonio liberaretur, ad gloriosis¬
simi martiris suffragium parentibus comitata peruenit. Huic
inerat hostis adeo molestus et grauis, ut eam ter, aut qua¬
ter in die in tantum laborioso uexaret incursu, quod egra
menbra uix proprius spiritus sustentaret. Huius dolentis
angustias post aliquod uigilias noclium, et orationes, il¬
lum intuitum fuisse credibile est, qui corruentes eleuat,
et erigit omnes elisos, Hostisque opprimentis uiolentia, et
inprobitate depulsa, per beatissimi martiris preces puel¬
lam saluti restituit, securamque de cetero atque incolu¬
mem conseruauit. Sed et de duobus coruis, qui iani a mul¬
tis uisi sunt sepius alacri uolatu sub arcum, et testudinem
anterioris ecclesie peruenisse, quidam irrisores, et diuine
pietatis ingrati subsannant. At ego quidem illud estimo
multo fuisse incredibilius, sane incredibilius, quia mira¬
bilius, et tamen uerissimum est quod in explete auis eda¬
citatis, et gule dedita, nature oblita uoracis potuit carnem
sanctissimi martiris ferro, flamma, penaque multiplici tri¬
tam non solum non attingere, uerum illessam a ceteris a-
uibus, et quod magis mirandum est a feris bestiis custo¬
dire. Potuitne nutu dei hec auis etiam ieiuna sanctum pro¬
phetam dies quadraginta cibare, et non potuit ad prefa-
tam ecclesiam uel propter testimonium sancti corporis ad-
uolare? Unde ut apertiore dementia diuinis uirlutibus in-
uidentes aberrent proposite narrationis ordinem exequatur
oratio: et quos nec res auditu, uel uisu mirabiles ad lau¬
dem diuine maiestatis inclinant, de multiplicatis miracu¬
lis maior incredulitatis culpa confuerat.

IX. Miraculum.

Erat igitur ulixbone septennis puella paralitica, que
uultum habebat tanta deformitate distractum, ut amisso
spiramine uie naturalis, os ad aurium unam ui morbi re¬
tortum atracti aeris uix flatum fere iuxta tempus emitte¬
ret. Unde parentes illius audito quod multos huiusmodi
prefatus martir gloriosus a suis languoribus alleuaret, puel¬
lam ad ecclesiam sepe dictam adducunt, ablalionesque suas
ad sacras reliquias in gemitu multo, et cordis contricio-
ne deponunt, et ne sermonem diutius quam opus sit te¬
neat , puellam diuine clementie, et beatissimo uincentio
monitam, ut supplex in quantum posset oraret exponunt.
Nec mora quasi stupefacta, et uisu nouo conterrita, of¬
ficioque reuera non suo consurgens, hilaris tamen, et
sana ore reddito, et suo loco restituto profatur, populo¬
que qui presens aderat admirante, confitetur ex ordine,
qualiter beatus uincentius sibi apparuit, et proprie manus
contactu egre maxille apposito faciem puelle restituit, et
salutem. Fit igitur in urbe lota letus ad sidera clamor,
Et in excelsis domino gloriam, et laudes uociferacionis
cum populo clerus extollunt, dura, et dominum israel be¬
nedicunt, qui plebem suam per tanta miracula uisitat, et
tam admirabilem genti facit in martire glorioso misericor¬
diam. Miratur, et predicat populus faciem puelle beatam,
que tanta, et tam sacra manu contingi meruit, et habere
tam felici contactu salutem. Heret animus, et dum preo-
culis plurima memoria digna, et ualde miranda concur¬
runt , de multis nimirum ignoro, quod horum specialius
debeat aliis anteponi. Quantum enim ad presens, multis
fortasse uidebitur esse superfluum litteris commendare
quamplurima, que recenti memoria per omnium ora no¬
tissima celebrantur. Satis enim esse conmuni noticie po¬
test, quod operis ecclesie prefate magister gaudet, et per
se quanta post eloquencia predicat, qualiter a beato uin-
cencio salute donatus est. Verumtamen quia non solum
magistro, sed et operi prenominato martir gloriosus con¬
suluisse credendum est: iccirco uideor homini datum di¬
uine debere clemencie donum latius explicare.

X. Miraculum.

Iste cum esset ex regio mandato profectus, ut locum
exquireret, unde facilius ad construendam ecclesiam la¬
pides erui possent, difficillime siquidem, et mullis impen¬
sis quadratos lapides ulixbone contingit habere. Hoc in¬
quam animo dum loca lapidum Circuit aptiora, mula qua
ueclabatur per aspera montis, et decliuia gradiens, ita ca¬
su subito lapsa est, ut honus impositum a se longe dei-
ceret, et excussum hominem inter lapides aggrauando,
sua mole desuper aduoluente comprimeret. Accurrunt
igitur qui proprius aderant, et homine eleuantes semiui- .
uum expediunt, et utrum integer uiuat, nomen interando
magistri requirunt. Is uero dum dubitat, et de se mira¬
tur an uiuat, respondet tandem querentibus se nescium
esse quam partem lesi corporis maior angustia molestaret.
Equali quippe dolore quasi lesio una corpus attriuerat,
Magis tamen de costarum compage soluta conqueritur.
Post biduum igitur ulixbonam eger admodum quoquo-
modo reuectus adducitur, et desperata medicorum peri¬
tia , alienis manibus beatissimo martiri presentatur. Ubi
dum suppliciter excubans noctem unam peregisset, mane
facto, redditis membris, depulsa molestia, sanus et inco¬
lumis domum gradu firmo reuertitur, et quantam ex di-
uina bonitate receperit gratiam grato corde, et sermone
letifico sue uxori, et letanti familia protestatur.

XI. Miraculum.

Fuit eodem tempore iuuenis quidam de Wimerannis
quartanis febribus adeo multo tempore tanta debilitate
confectus, quod nichil proficientibus medicis extremo de-

Digitized by v^ooQie

TRANSLATIO ET MIRACULA S. VINCENTII.

99

fectui cederet, horamque qua diem clauderet trepidus ex-
pectaret. Auditis tamen dei, et beati uincentii mirabili¬
bus, spem animo colligit, et martirem gloriosum ad eun¬
dem proponit et uouet, et dum uiam accelerat, antequam
ad locum optatum perueniat, febrium longa molestia libe¬
ratur. Iter autem promissum mente grata persoluit, et
misse oblationis donis expositis, quid sibi martir beatissi¬
mus egerit, hodie coram populo dominum glorificandi de¬
clarat.

XII. Miraculum.

Tunc quoque temporis adholescenlula, paucis ante die¬
bus marito tradita neruorum dissolutionem incurrit, et
parte lateris unius amissa, parentum obsequio ad eccle¬
siam portatur, et ante sacras reliquias spe salutis haben¬
de prosternitur. Pro qua dum parentes orationem, et la¬
crimas faciunt, puella se paulatim recolligit, et membra
de loco quo iacueral forcius eleuat, et manu, que prius inu¬
tilis actui fueret, collapsum mantellum humero superpo¬
nit, ceterisque menbris usui solito restitutis, querenti ma¬
tri se per beatum uincentium hilarem esse respondet, et
sanam; Manum in argumentum salutis extendit, pedibus¬
que reddito gradu consurgit, dicens, se esse sanatam, et
uelle domum, turba presentium admirante redire. Mone¬
tur tamen a clericis qui aderant abstinere per triduum, et
indicitur neuelil amplexibus uti mariti, donec uigiliis, et
orationibus dignam faciat deo, et glorioso martiri de date
salutis recordatione memoriam. Quos audire recusans, dum
aperentibus imani leticia conuiuium apparatur, uetitis os¬
culis et marito miscetur. Unde collate paulo ante sanitatis
dono fraudata, nimirum ut estimo ad euidentiam inobe-
dientie eciam lingua prepedita loquelam amisit. Tristior
igitur unde cum salute uenerat ducitur: et post moram
paruulam, uoto uite melioris effecto, iterato diuine boni¬
tatis dono, facta sana reuersa est. Sed et certe cum sit
martir beatissimus, in dandarum sanitatum miraculis ual-
de beneficiis, pauperum tamen est oppressorum in rebus,
furto, seu aliis modis ablatis tam mirabilis consolator,
quam rei perdite utilis restitutor.

XIII. Miraculum.

Quidam namque in uicinia nostra moratur homo sine
querela, dei timidus et amicus, diues ante aliquos dies, et
inter sui similes extremature milites, rerum necessaria¬
rum habundans. Sed ut plerosque mortalium sors uite
presenlis obuoluit, huius quoque dies ultimos, rebus si¬
nistre cedentibus, paupertas occupauerat, et senectus:
Viri tamen prudentis modestia pauperiem efficit dum pa-
cienter sustinet miciorem. Sed hominis miseria successu
temporis eo processit ut bouem unam tocius possessiuncu-
le particulam optimam, dum sine custodia montibus ober¬
raret, amitteret. Quam dum per aliquot dies homo prefa-
tus per uiam, et inuium anxius terram lustrando quesis-
set, rerum malarum tedio tactus, hieme, ieiunio, et mu¬
tili fractus erratu, positis genibus ita lacrimis, et gemitu
uerba prepediente profatur. 0 martir gloriose uincenti, si
constans, et indubitabile uerum est, sanctissimas corpo¬
ris tui reliquias esse ulixbone, meam miseriam intuendo,
mihi obsecro quod quero restitue. Quo dicto statim mu¬
gitum bouis quasi de prope uenientis attendit, et nebulis
admodum spisis uisum eripientibus sonos audiens intera-
tos gressu meliore procedit, uacanque oculis presenlatam
gauisus plurimum, et letabundus agnoscit, secumque gra-
cias referens deo, et martiri glorioso domum reducit.

XIV. Miraculum.

Sed non minus mirabile pietatis extitit argumentum,
quod quidam ulixbone habitans in hisdera diebus exper¬
tus est. Hic ab amico depositam pecuniam quatuor aureo¬
rum conseruandam receperat. Erat autem homo rerum
exilium, sed morum, et uite fidelis habundans. Is, et u¬

xor manuum labore communi liberis uictum et sibi para¬
bant, nichil preter domum qua se reciperent possidentes.
Contigit autem, ut quidam familiariter nocens ad locum
in quo predicla pecunia posita fuerat iam cognitum, et
prenotatum accederet, aureisque furtiue sublatis fugam
tenuit, et se almade transmisso tago recepit. Is autem qui
pecuniam custodiet, sicut putabat fideli conmiserat, post
paucos dies aurum exigente necessitate requirit. Quod
dum in promptu custos antedictus habere putaret, et que-
situm minime reperiret, exangui uultu, linguaque pre do¬
lore deficiente, respondet sibi pecuniam furto esse subla¬
tam. Uxore ilico eiulalu flebili motam uiciniam uertit in
lacrimas, et miserabili uoce conclamat se miseriam non
amplius a paupertatis inconmodis emersuram. Ducitur igi¬
tur ante pretorem homo miser in causam, et quia cum
amissa pecunia rei proprie nichil amiserat, ipsam reddere
iuxta terre consuetudine iudicatur. Tantis itaque malis an¬
xius petit inducias; domum tristis reuertitur cum uxore
quid facere debeat parum consilii habiturus: Que consul¬
tis sortilegis dicit pecuniam iam ad troncosum usque fore
delatum: Quod oppidum vn. te “ distat ulixbona dietis.
Latronem itaque de uie magnitudine persequi desperantes
domum suam quo possent precio uendere proponebant,
sub aliqua postmodum spelunca mansuri, uictum, panem
que hostiatim ultima miseria petituri. Redit tamen mari¬
tus ad coniugem, et obortis lacrimis ita miserandam affa¬
tur : 0 mulier, inquit, ecce sanctus uincencius petentibus
miseris solacia confert, et nobis uidenlibus nemo, corde
supplici, et animo mundo adpresentiam relliquiarum eius
accedit, qui secum optata remidia non reportet. Surga-
mus itaque, et prout nostra facultas expetit munus, et
animum pocius offerentes coram ipso lacrimas nostre que-
rele ponamus, et nisi spes animum fallit, nostro dolori
uelox aderit sua pietate remedium. Placuit hic sermo duo¬
bus , et expositis que oblationi parauerat donis, uigilias
celebrant, et parte noctis morando peracta, certam noti-
ciam de rebus amissis accipiunt. Quidam enim marito per
uisum apparens, uade, inquit, almadam, et qui tibi de
castello ueniens primus occurrerit, is de tua pecunia te
certum efficiet. Nauigat igitur manefacto, et citus ad lo¬
cum premonstratum adueniens, statim hominem aureos
habentem obuiam habuit, et ab ipso prius amico more sal¬
uere iubelur. Scio inquit, qui furtum amiserat, quod tuos
aureos queris, sed si tacitum semper de nomine meo, et
secretum habueris quod inde fuero tibi confessus, ego
cum pecunia reddita tue te letum uxori remittam. Data
itaque fide, et rei male geste taciturnitate promissa, par¬
tem quoque pecunie se daturum animo libenti spopondit.
Sed et alius, nequaquam, inquit, diutius inde quicquam
michi retinebo, quoniam ut hos male tuli, super animus
duris horroribus actus, quasi alienatione noua remota
quiete uehementer obstupuit. Recepit igitur aurum homo
gaudens, et ualde lelissimus domum regreditur, secum¬
que sua solatia defert ad uxorem, de piis piissimi marti-
ris tanto beneficio gauisuram.

XY. Miraculum.

Simili pietatis gratia quedam muliercula ualde pau¬
perrima pannos ad lauandum susceptos dum furto subla¬
tos minime reperiret, ab exorato martire rediens, domi
positos, et ad plenum restitutos inuenit. Alia quoque que
in suburbio habitat ulixbone, misera ualde, decem aureos
quos ad redimendum filium ex elemosine regis supradicti
receperat, et subtractos non inueniens, fusa cum lacrimis
oratione a beato uinoencio misericordiam peciit, et domum
reuersa nutritum a se porcellum obuiam habuit predictum
aurum ore suo ad pedes domine sue presentantem.

Quidam autem eodem tempore pelliculas emere ciro-
grillinas, et ut in eis operaretur, spe lucri quicquid ha¬
bebat in illis emendis expenderat. Quibus conseruandis
dum animum opere negligentiori inpendil, ipsas alio cu¬
ram agente, habendis alienis solliciorem amittit. Pro qui¬
bus fere tota querendis euersa ad misericordiam beati mar-
tiris implorandam consilio tandem miliore recurrit. Ade-

Digitized by v^ooQie

100

TRANSLATIO ET MIRACULA S. VINCENTI!.

rat tunc, et suas agebat uigilias ecclesie prenominate ma¬
gister scolarum, et sicut ab eodem confitente recepimus,
ipse, et sua societas preseus, prefali negociatoris uerba
huiusmodi risit. Iatendens N. oculos, et faciem commo-
uens ait: 0 sancte uincenti de tua presencia nequaquam
mouebor, donec meas pelles michi reddi precipias. Prius
igitur quam nox media fieret, propere surgens socios ex¬
citat dicens, se per beatum uincentium certum effectum,
qua domo, et apud quem debeat hominem pelliculas in-
ueuire. Quas ea certitudine scimus hominem inuenisse,
qua fidei constancia et certa fiducia martirem gloriosum
rem perditam precabatur. Sed certe memoriter habendum
est, et ualde pensandum, quam magni meriti apud domi¬
num sil beatissimus huius martiris spiritus, quamtumque
sua prece remittendis criminibus ualeat animarum in ce¬
lo, qui non solum corporibus a multiplici morbo sanan¬
dis , sed et rebus uictui necessariis tantum ualere mons¬
tratur in terris. Verum et Maria nullatenus beneficiorum
illius expercia, rerum euentu mirabilium ostenduntur.

XVI. Miraculum.

Quidam enim ulixbone habitant eorum hodie, que di¬
cturi sumus minime testes existerent, nisi data de peri¬
culis tantis salute presentem uitam martiri glorioso de¬
bent. Hii cum iam ad maris, et terre confinia litus, aut
portum sibi facili nauigatione promitterent, uis irruens
magna uentorum, et uiolentium estus undarum contrarius,
ruptis anchore funibus miseros nautas in altum a conspe¬
ctu telluris longe frustra laborantibus remus inuoluit. Ge¬
minat autem adueniens nox obscura procellas, et dupli¬
catis tenebris quorsum tenere nauiculam debeat, rector
nimirum ignorat. Pars itaque lacrimas fundit et undas,
et nauem imbre, marique grauatam euacuat: pars uero
quod dulce domi reliquerat, memorat, et quod sui defun¬
cti agat curam exoptat. Tres igitur noctes et dies hyeme,
et tenebris indiscretos, sine cibo, potuque nequaquam
mortis incerti uexantur. Enimuero etsi tempestate dila¬
tam , certam tamen expectant per longa ieiunia mortem.
Tum denique Sanctum uincencium miserandis uocibus in¬
terant, unanimes uota uincencio faciunt, statimque auram
prosperam mari reddito, et aere clarificato recipiunt, et
preter speratum mira celeritate in portus inferuntur opta¬
tos. Et quam ad suas domos adeant, ante beato vincen¬
do uota persoluunt, cuius se gracia, et ineffabili pietate
testantur populo admirante de periculorum inmensitate sal-
ualos. Verum uxores, et ut queque periclitantibus proxi¬
mior fuerat, uultu deformes, et crine gentis sue ritu ue-
nias egerant, et missis de more cantatis animas conmen-
dauerunt maritorum. Quibus uiuis iterum apparentibus,
omnem luctum in gaudia uerlunt, et quantum de salute
suorum deo, et beatissimo martiri debeant, multarum ae¬
donibus gratiarum ostendunt.

XYII. Miraculum.

Huius profecto martiris gloriosi dignum est meritis im¬
putari , quod nauis alkobacie de consimili periculo nau¬
fragia maris euasit. Enimuero domnus abbas conmuni
prouidens usui fratrum, nauem honerariam sale, qui mul¬
tum habundans est alcobacie repleri preceperat, et ad por¬
tum alium, ubi carius emitur apportari.

Nauis igitur aura fallaci fauente, portus exierat, et dum
in altum a terra longius agitur, subito uehemens irruit
uentus in uela contrarius, et turbine nauem tamlo percul¬
sam inuoluit, ut horrendo undarum incursu, nauis ad
sconpulorum amfractus, et loca de quibus nullus euaderet
precebs inferretur. Tunc uero uiri religiosi qui aderant
presente periculo territi- uno clamore uociferanles adeo
Sanctum vincendum preces emittunt, et ut eos de presen¬
cia mortis eripiat, eiulatu magno conclamant. Miro igi¬
tur modo oracione finita statim procella cessante, uentus
in auram suauissimam uertitur, et nauis in portum ubi
beatus vincentius honoratur cum magna tranquillitate de-

uehitur. Ubi de tanto metu securi ad beati Martiris presen-
ciam festinant, et multas illi de periculorum emersione
grates exsoluunt, populoque quam presentem mortem per
meritum illius euaserint gratis sermonibus eloquuntur, Sed
et alii quamplures, qui sibi uictum, et ueslitum piscando
conquirunt, nolis per sepe beato vincentio factis naues ab
alto reducunt multitudine piscium admodum honeratas.
Hi is, et aliis multis uirtutum indiciis nauigantes vincen¬
dum potentem maris appellant, et minus marina pericu¬
la timent, quicumque frequenti memoria reuocatum sibi
propicium martirem gloriosum efficiunt, verum ad ea que
per illum dominus circa miseros operatur, narrationem
uertamus.

XVIII. Miraculum.

Quidam autem multo tempore uisum oculorum amise¬
rat , et supplicanti deo, et glorioso Martiri, sanitas ocu¬
lis diu perdita restituta est. Quod ipse qui secus fuerat,
coram donno Gunsaluo prefato tribuno milicie, qui tunc
suas uigilias ad beatum martirem celebrabat, confessus
est.

XIX. Miraculum.

Ipsaque eadem nocte puellula quedam muta, et demo-
niaca salute reddita, sibi donata est.

XX. Miraculum.

Set et post paucos dies alius quidam a demonio sepe
uexatus mirabili gracia, et memoria digna, sanatus est.
Iste ad petenda remedia nocte uenerat eadem forte qua
donnus Galdinus procurator rerum, et Magister milicie
templi per regnum porlugalie, uir utique graciosus, et
illustris, suas uigilias una cum aliis multis militibus ani¬
mo magne deuocionis agebat. Contigit autem prefatum in¬
firmum coram Magistro prenominato ante sacras reliquias
sisti, et solito morbi uenientis signo precepto, cepit emis¬
sa uoce clamare, et contra uiolenciam inuadentis hostis
a consedentibus opem expetere. Cui magister confidenter,
ne timeas, inquit, uillane, sed bonam fiduciam habe, et
extendens manum arcam attinge. Dicebat enim eis, qui a
demonio uexabalur, quod per dextre manus digitum mini¬
mum se solitus fuerat malignus spiritus occupare. Hanc
itaque manum extendens tetigit arcam in qua reliquie sa¬
cre reponuntur, et ab hoste paululum respirauit. Ter igi¬
tur in ipsa nocte miserum hominem suus hostis exterruit,
et arche sancte per mandatum prefati magistri *
tactu, data per martirem securitate perniciem hostis dein¬
de sanus euasit.

XXI. Miraculum.

Alius quoque iuuenis a multis diebus inualidus ab um¬
bilico inferius omnium usum menbrorum amiserat, et de
sanitate medicis desperantibus ad presenciam martiris bea¬
tissimi meliore consilio per manus aliorum deducius est.
Is cum sue deuotionis lacrimas, et orationes beatissimo
martiri sepius obtulisset, ita sanus restitutis menbris abs¬
cessit , ac si nunquam fuisset prius aliqua molestia pre-
graualus.

XXII. Miraculum.

Similiter alius a demonio frequenter in die correptus
intolerabiliter laborabat, et multis diebus et noctibus ad
sanctum martirem excubans, et cum uigiliis diutissime
factis oracionibus, tandem donec uiueret perpetuum cor-

* Interest spatium unius vocis abrasae.

Digitized by v^ooQie

GOSUINI DE EXPUGNATIONE SALACIAE CARMEN.

101

poris sui seruicium uincencio glorioso promisit, et nobis-
cum diu conmurans, ex toto prefata miseria liberatus est.

XXIII. Miraculum.

Alius itidem aput turres moratur in tantum spiritu ui-
tali defecerat perlongam febrilis morbi molestiam, utiam
ultimum fatalis hore terminum trepidus expectaret. Quem
dum ultimus ut timuit angeret dolor, uicinis presentibus
se uocauit ad sanctum uincencium si uiueret profecturum ;
et statim facto uoto, cunctis qui aderant admirantibus, sa¬
nitati perfectissime redditus est. Cuius beneficii gratiam
ipse post modum, et alii quibus martiris beatissimi donum
notum extiterat, cum ulixbonam peruenissent, debita gra-

ciarum actione diuulgare postmodum beati martiris meri¬
ta non cessarunt. Accedit ad hec et aliul non minoris uir-
tutis indicium.

XXIV. Miraculum.

Armiger nempe quidam ulriusque parentis nobilitate pol¬
lens , inter uarios uiris et equitatis excessus fuerat gra-
uissime cesus, Que quidem cesio auditus atque loquele
causa ei priuacionis extiterat. Quippe cum ex ictibus il¬
lis tota corporis et membrorum concitteretur compago il¬
la pocius est discussa, que ad ysofagum et primam partem

GOSUINI DE EXPUGNATIONE SALACIAE CARMEN.

X

_ mper Salaciae oppidi (Alcacer do Sal) expugnatione poema, in codice 207 Al-
cobacensis monasterii, nunc in Publica Olisiponensi Bibliotheca , sub finem, scri¬
ptum, et a Brandano, et Fr. Fortunato a D. Bonaventura antea variis mendis
editum, hic typis etiam mandamus.

Hoc Alcobacensis illius codicis scriptum, etsi autographum non sit credendum,
non ideo apographum posterius seculo XV., ut Fr. Joachimo a D. Augustino vi¬
sum *, habendum est ; litterarum enim forma, aliaque scripturae signa opus sae¬
culi XIV. ostendunt.

Barbosa Machado in sua Bibliotheca Lusitana, ac plerique eruditi scripto¬
res, illius auctoritatem secuti, cuidam viro, Olisipone nato, Suerio Gosuino nomine
illud tribuerunt poema. Hoc illis visum fuit ex quibusdam poematis verbis; et prae¬
cipue quod initiales litterae a primis cuiusque strophae, quibus irregulariter constat,
versibus detractae, et suo iterum ordine coniunctae, acrostichidem perficiunt: Sue-
rius Gosuinus.

Hac de re audire expedit Fr. Fortunatum a D. Bonaventura, huius opinio¬
nis, et pravae acrostichidis interpretationis fundamenta merito convellentem, atque
negantem, poematis auctorem portucalensem fuisse, et Suerium appellatum. **

u Carmen de expugnatione Castri Alcacer D. Suerio Olisiponensi Episcopo,
qui Cruce-Signatorum Francorum ope Salaciam e Maurorum tyrannide eripuit ,
dicatum fuit; cum vero quandam acrostici speciem ex auctoris mente referre de¬
buisset, hinc nominis Suerius unaquaeque' littera, cuidam versuum stato numero
praeest, quo finito nomen Gosuinus eodem pacto disponitur, sed minor, quam an¬
tea versuum numerus unicuique huius nominis litterae adponitur His peractis, sub-
iungit Poeta:

Hic sunt ter quinae partes, hinc quamque figuram
Si primam jungas, nomina nostra creas.
u Nostra ait, non mea, quasi de duobus in carmine iunctis nominibus Suerius
et Gosuinus gloriaretur; nam si de suo nomine tantum amplificando ageret, se
potius, quam Episcopum laudandum susciperet. Praeterea si auctor Olisiponensis,
numaniorumque litterarum, ut sui temporis ferebat conditio, excultor haud ignobi¬
lis existeret, quomodo Pastori suo haud notus diceretur: Nec tibi notus eram ? Ast
paulo antea se Francum esse disertis verbis fassus fuerat.

Vers. 209. Hic ducibus nostris sua concessitque, deditque.

* Memor. Litter. Acad. T. V. p. 315.

** Commentar, de Alcob. MSS. Biblioth. p. 525 et seq.

1 Cl. Du Cange, in voce Galea, hunc Poetam non Suerium, sed Gosuinum adpellat.
M.H. Tom. I. 26

Digitized by v^ooQie

102

GOSUINI DE EXPUGNATIONE SALACIAE CARMEN.

Vers. 215. Est hic Ulixbonae praesul, qui tot bona nostris
Contulit, etc.

u Ipsa operis inscriptio Quomodo capta fuit AI caser a Francis, non aucto¬
rem Lusitanum de gentis suae, quae obsidioni adfuit, laude sollicitum, sed potius e
Francorum numero, dictumque Gosuinum mihi videtur designare; quis autem fue¬
rit hic Gosuinus, paucis disquirendum.

u Chartas, donationes, Testamentaque in variis Cisterciensis Lusitanae Fa¬
miliae archivis servata plusquam mille hactenus evolvi, alias aliorum Lusitaniae
archivorum legi, et nullum hucusque Gosuinum testem, vel confirmatorem inveni, ex
quo mihi vehemens orta est suspicio de Gosuino potius Franco, quam Lusitano di¬
cendo, et omnia, ut huius carminis auctorem habeam Gosuinum Monachum Cister-
densem et Cantorem Monasterii Villariensis in Brabantia, qui vitam S. Arnul¬
phi Villariensis (anno 1228 defuncti), cuius erat coaevus ac familiaris , conscripsit,
me fortiter impellunt. Huic vitae S. Arnulphi adiungitur carmen eiusdem auctoris,
quod ex permixtis exoticis vocibus, tam Graecis, quam Hebraicis, quemdam Car¬
minis, de quo agitur, saporem, prae se ferre mihi visum fuit, ex. gr.

Cujus ad eudocniam cum mente fuit caro prona
Sunt et agonistae, fortes, etc. 1

« Ex his patet hunc auctorem inter dubios saltem Lusitanos adnumerandum, de
multis enim linguae Francorum vestigiis idiotismisque sparsis in Carmine, dicere non
vacat; sique de hac re mihi in posterum lis moveatur, quaedam, amore brevitatis
nunc omissa , aliquando in vulgus emittam. v>

Profecto nullis firmis rationibus inniti eorum coniectura videtur, qui Gosui¬
no Cisterciensi, Sancti Arnulphi Vitae scriptori, hoc de Salaciae expugnatione poe¬
ma tribuunt. Forsitan consultius esset, scriptorem, cuius vix nomen accepimus, no¬
bis prorsus ignotum fateri.

Praeterea caetera argumenta, quibus Fr. Foi tunattis a D. Bonaventura re¬
cte ostendit, poematis huius scriptorem Fr ancum fuisse, et Gosuinum appellatum ;
Sueriumque Episcopo, cui sua dedicasse carmina, fuisse nomen, nobis merito pla¬
cent. Ad quae insuper argumenta aliud maximum addere oblitus est; quod nempe
nomen Suerius franci nominis Sugerii forma quaedam portucalensis linguae sit:
contra vero nomen Gosuinus proprie Fr ancum.

Monere denique iuvat, in huius nos monumenti editione orthographicam MS.
proprium servare rationem, ut a perscripta methodo non recedamus: indicandum
tamen htc putamus, ad illum versum:

Cui petre Petri cymba regenda datur;
petre pro petrae ; et ad hunc:

Novit Ulixbonam lux tertia post sacra Luce
Festa:

Luce pro Lucae intelligendum esse; quod certe in medii aevi scriptis adeo fre¬
quens est, ut nihil legentes praemonere opus esset, nisi omissa diphthongo, non ob¬
scuritatis modo, sed non rectae interpretationis materiam verba praeberent illa.

‘ Act. SS. Mens. Jun. T. V. pag. 631.

Quomodo capta fuit alcaser
a francis.

Signicies mentis bona corporis ocia carpunt,

Et citius motu qui caret amnis olet.

Culta nisi fuerint, uel tecta, uel arua, senescunt,

Fit neglecta suis spina nouerca rosis.

Quid mage? queque situ sordent, metuens mihi tale,

Sed tamen est sensus quid mihi quidue fuit.

Quod nuper cruce signatis euenerat, ecce

Scribo, licet uili carmine, christe faue.

Scribo sed quare? tempus licet omne reuoluas,
Usque modo sterilis, et sine messe fui.

Sed mihi messis erit, scribendo quod ocia tollam,
Ne uicium carpant interiora bona.

Ergo scribo, faue qui trinus es et deus unus,

Ut tua cbristocolis pandere facta queam.

Ad tu queso faue, cui carmina nostra laborant,

Cui petre petri cimba regenda datur.

Ecce tuum nomen quinis habet esse figuris,

Ut quinos sensus cum ratione regas.

Hi S. et Y. gemines, ut amor geminus super astra

Digitized by v^ooQie

GOSUINI DE EXPUGNATIONE SALACIAE CARMEN.

103

Te Ieuet: Hic fratris est amor, ille dei.

Inuenies septem, muneres si quasque figuras,

Ut te septeno munere pneuma beet.

Quid moror hic? peto propositum, faueas mihi Christe:
Conta fouens, tu me complue rore tuo.

Vota peregrinos cupientes soluere quosdam,
Diuersas horas qui tenuere maris,

Annos in christum cum uoluis mille ducentos
Denos cum septem patria queque gemit:

Innumeris ratibus sulcarunt equora, faram
Venerunt plures, dampna tulere prius.

Hic mora fit, naues coeunt, iuratur. in unum,

Dux legitur, statuit iura tenenda suis.

Aura datur, mare sulcatur quampluribus alnis,

Portugal ratibus terra uiuenda patet.

Portus transitur, irascitur eoius, armat
Euros in classem, deperii aura fauens.

Anchora nulla ratem retinet, quia restis in ista
Rumpitur, Hic uerrit anchora iacla solum.

Hec ruit ad eautes, in humo colliditur illa,

Vertitur ista ratis, illa repletur aquis ;

Et relique portum subeunt, sed non sine magno
Planctu, namque tulit aspera queque ratis.

Hec etenim puppim laceram gemit, illa carinam,

Hec nauis proram plangit, et illa ratem.

Cedit yems, socios compiscans hic flet, opes hic,

Ille legens lacere naufraga membra ratis
Jam reparat uires classis, sua uulnera queuis
Curatur: resonant littora mille modis.

Eurus discedit, zephirus blanditur, et ire
Tanquam peniteat se, freta blanda parent.

E portu cedit classis, sed ibi tamen erent
Rupe due naues, naufragiumque ferunt.

Auriferi reliqua classis petit ostia tagi,

Hanc recipit portus nomen vlixsis habens.

Illam chrislicole letantur adesse, benigne
Aduena suscipitur, bospiciumque datur.

Presul adest patrie, peregrinos munerat, omnes
Conuocat, affatur, et pia uerba serit.

0 fratres famuli christi crucis hostibus hostes,

Spretores mundi, martiriique decus,

Ut palet ad nostras dominus uos apulit horas,

Ut pereat nostrum uestra per arma jugum.

Est prope nos castrum super omnia castra nociuuni
Christicolis, nomen alcaser illud habet.

AI, deus est, castrumque, caser, castrumque deorum
Fertur apud gentes, id uenerantur, amant.

Huc ad perniciem nostram sua munera mittunt,
Armaque, cum tempus mortis adesse putant;
Castrenscsque suo regi dant colibet anno
Centum christicolas, soluimus ista quidem.

In quinis lustris hominum ter milia quina
Illi ceperunt, siue dedere neci.

Rex christus nobis dabit hic sua regna merenda,
Hostes hos eius mente, terendo manu.

Nouerit hoc anno uobis sacra terra petenda
Nauibus, hoc etenim tempus et aura uetant.

Vestros consulite nautas, quibus equoris arcti
Estusque instantis temporis aura patet.

Ergo aliquid facite, sathanas ne reperiat uos
Ocia sectantes, que mala queque necant.

Ocia uirtutes uiciant, et mentis honorem
Carpunt et mores proposilumque pium.

Ergo crucis famuli sitis crucis hostibus hostes,

Hic sit uestra manus.officiosa deo.

Alcaser ut pereat uobis sociemus, ilerque
Indigenis terra classibus unda dabit.

Hec ad uerba phares in classe fit, improbat una
Pars hec dicta, probat altera, cisma manet.

Classis diuidilur in partes, marsiliam pars
Hec properat, pars hec alcaser ire parat.

Aura datur, mare sulcamus proris, et adimus
Alcaser, hic uuas carpimus, hostis adest.

Hostis adest in equis, saluetur Ut uua, sed ille
Cuspide transfixus, saluus abire nequit.

Nam moribundus equm, socios uitamque reliquit,
Castra petunt comites, primaque dampna gemunt,

Ille locus uallo cinctus, fossaque profunda,

In muro duplici, turribus innumeris.

Armis multimodis domu9 hec munita, uirisque,
Magnanimos reddit, qui sua signa colunt.

Attamen a muris, postquam peruenimus illuc,

Tutius exire non potuere suis :

Nam iusta castrum tentoria ponimus, armis
Et munita uiris, tutaque classis erat.

Ficus, oliua cadunt, nobis properantibus ire
Ad murum, quod det fossa repleta uiam.

Fossa tumet lignis; in nos iurasse uidetur
Vulcanus, pereunt omnia ligna rogo.

Tormentum facimus murorum, saxa rotamus;

Sed muros ictus, nilue, parumue mouent.

Castrum uallamus armato milite, sanguis
Funditur utrinque, mortis amara bibunt.

Rumor adesse rates nostras clamans quatit urbes
Ispanas, in nos arma, uirosque mouent.

In nos conspirat ispania, dirigit in nos
Tres reges, nobis fama reuelat idem.

Inde metu quatimur; sed nos qui cunta gubernat
Confortat, nobis dat quater octo rates.

Custodes dantur classi, nos aggere, fossa
Cingimur, excubias ponimus hic et ibi.

U. nos extirpent equitum ter milia quina*

Et peditum ueniunt milia dena quater.

Ex nostris quidam bellum dissuadet, abire
Ammonet, hic quenquam soluere uota negat:

Non hanc, sed gentem nos debellare tabemur.

Que christi turbam, que loca sancta tenet.

Turba fauent, homines saluare uolens deus omnes
Innoual antiqua signa, suosque iuuat.

Crastina cum uisura dies pugnam foret, omnes
Conspicimus socios, et numeramus equos.

Innumeri pedites, muniti uiribus, armis
Adsunt; sed centum uix ter habemus equos.

Ex inprouiso quingenti nocte sub ipsa,

Dante deo repetunt nos equites et equi.

Aurora est, equites tenuit quos spicula nostra
Paulum procedunt, hostica castra notant.

Tecta sub hoste latet tellus, ad sidera clamor
Tollitur, et clangor undique corda mouet.

Congressus fit; utrinque eruor fluit, en male nostris
Succedit, fugiunt, impius hostis adest.

Noster eques cedit, sua nudat pectora, munit
Dorsum, castra subit, et uenit hostis eo.

Scandit equos nocte qui uenerat hospes, ad astra
Respicit, inplorat omnipotentis opem.

Astris lucidius, quod splendet in aere, signum
Est crucis, id nostrum plurima turba uident.

Mens redit hoc uiso nostris, en noster in hostes
Seuit eques, sternit, effugat, immo necat.

Agmen in auxilium nostris uenit ecce supernum
Dante deo signum qui dedit ante crucis.

Vestis ei splendens ut sol, ut nix noua candens,
Suntque suo rosea pectore signa crucis.

Hostis ut has acies nouil sua terga prementes
Lumina caligant, et sua corda pauent.

Hinc fit quod socius socium ledit, latus hasta
Perforat huic, illi demetit ense caput:

Sternitur hic, ille pedibus calcatur equorum,

Hic hominum quidam precipilanlur aquis.

Quid magis? ex illis ter milia dena perisse
Credimus, et reges tunc cecidisse duos.

Quod telis comitum cecidere, choriue superni
Ipsorum cedis per loca nosse datur.

Illorum stragem, quia terna dieta furentes
Nostros uidisse, cum nisi prima datur.

Contulit ista deus nobis in luce, iacincti

Digitized by v^ooQie

104 GOSUINI DE EXPUGNATIONE SALACIAE CARMEN.

Et proli palma qua celebrata fuit.

Gaudemus, domino canimus, quod talia nobis
Fecit, fama nouos incutit ecce metus.

Ut nos confundant, confirmat adesse galyas
Ter denas; petimus, nec reperimus eas.

Qui celo, qui signa solo dederat modo, fluctus
Turbat, et hostiles his periere rates.

Obsessos iterum petimus; sed uiribus in nos
Saxa, trabesque rotant desuper atque rogum.
Ledimur, e muro discedimus, eminus arcu
Infestamus eos, sanguine tela madent.

Imbuitur populi tellus utriusque cruore,

Inque uicem bibimus pocula dira necis.

Sic nil proficimus, ars uiribus additur, ergo
Sub terras fodimus, murus ut ipse ruat.

Clam fodimus, contra fodit hostis, nititur ipse,

Ut noster maneat irritus iste labor.

Rixa fit in fouea, ferro, fumoque, rogoque
Hic etiam sanguis fusus utrinque fluit.

Unde duas turres castri mage turribus altas
Ponimus a muris non procul, immo prope.
Ulraque lignea fit, in castrum despicit, hostem
Respicit, ut semper insidielur ei;

In mediis castris ut spicula dirigat arcu,

Ut sic castrenses mors inopina petat.

Inde duo muri facimus tormenta; timorem
Hec sicut turres hostibus incutiunt.

Colloquium petit hostis, heret, timet, alkaser ergo
Deditur: en nostris hostia queque patent.

Quotquot erant hostes, et eorum res, peregrinis
Cedunt, pars inde cuilibet equa datur.

Nouit ulixboniam lux tercia post sacra luce
Festa iesu christi subdere colla iugo.

Post annos septem decies, binosque sub ipsa
Luce datur nobis alcaser, immo deo.

Post triduum castri dux lingitur amne lauacri
Militibus gladii, terraque, rusque datur.

Unus, et hoc ipsum est iniuria magna, remansit
Alkaser immunis, et nichil inde tulit.

Primitus hic etenim peregrinos mouit, ut irent
Alkaser, his et opes hic dedit, atque uiros.

Et uires, et opes proprias hic in obsidione
Castri consumpsit illius, atque uiros.

Hic ducibus nostris sua concessitque, deditque,

Cui uelut ingrati soluere neutra uolunl.

Insuper ut castrum captum fuit, auxiliisque
Consiliisque suis, huic sua iura negant.

Decreuitque decem captos exercitus omnis
Huic dandos, quos hii detinuere sibi.

Esi hic ulixbonie presul qui tot bona nostris
Contulit, ast recipit pro bonitate malum.

Isti porrigitur ab eis pro necthare mirra,

Fel pro meile, scelus proprietate sui.

Sis patiens his peruersis precor optime presul,

Ut pro terrenis det tibi summa deus.

Suscipe queso pie mea metra, pater uenerande,
Vilia metra licet que tibi lego lege.

Hic sunt ter quine partes, hinc quamque figuram,

Si primam iungas nomina nostra creas.

Hec qui scripta legis, que cernis in his minus apta,
Ne risum moueant, corrige, siue tere.

Que modo metra tenes, partim tenuit prius alter,
Qui me promouit, ultimo metra teret.

Ne mireris: ei scripsi, gratia cuius
Nota mihi fuerat, nec tibi notus eram.

LEGENDA MARTYRUM MOROCHII.

VAuper Martyribus , qui ex Morochio dicuntur , in eodem codice , 52 ex Publica
Portucalensi Bibliotheca , ubi S. Theotonii vita descripta reperitur , binae legun¬
tur narrationes , legenda appellantur , quarum antea meminimus *; altera proli¬
xioribus , altera brevioribus composita verbis. Nondum typis prima illa , diffusior
scilicet , narratio , sive legenda, mandata fuit: secundam vero edidere Bollandia-
ni , qui eam post aliorum iudicium a Joanne Tisserando ex Franciscanis, scri¬
ptore saeculi XV. dimidiati , scriptam crediderunt. Qui huius opinionis fundamen¬
ta perpendere cupiunt , Acta Sanctorum adeant **. In hac narratione , cuiusvis sit
auctoris , antiquior altera , et diffusior laudatur , quam Fr. Marcus ab Olisipone
in Chronica Minorum, JVadingusque in suis Annalibus, similiter laudant. Antiquio¬
rem istam eandem esse , quam hic prae altera nunc edimus , non nos modo , sed ipsi
credidere Bollandiani ***; in monasterio Sanctae Crucis , tradunt enim laudati
scriptores , hanc extitisse narrationem: cumque , nullam in monasterio illo , tam in
Bollandianorum , quam TVadingi aetate de Martyribus illis aliam fuisse narratio¬
nem , satis constet , praeter illam , quae in eodem codice , 29 Sanctae Crucis , nunc
52 Portucalensis urbis ex bibliotheca , una cum S. Theotonii vita , et S. Augusti¬
ni Regula, breviorique altera de Martyribus narratione , conscripta Integrum ab¬
solvit codicem , satis superque illud patet , quod nobis persuademus.

* Vide supra pag. 79.

** In die xvi Januarii ad fin.
*** Ibid.

Digitized by v^ooQie

LEGENDA MARTYRUM MOROCHll. 105

Quaedam reperta verba in Sancti Antonii vita, quam, saeculo XIII. taben¬
te scriptam , mox edituri simus, dubiam praebuerunt materiam opinioni, quae te¬
mere credita fuit; D. Petrum scilicet', Sancii I. filium, illorum Martyrum os¬
sa ex Morochio adduxit, quasdam etiam secum tulisse sagittas, quibus illi corfossi
fuerant: nihil sane de hac re verba illa indicant. Aliud tamen censendum de nar¬
ratione a Mathaeo Olisiponensi episcopo scripta, quam IVadingus manuscriptam,
sua servatam aetate, nunc certe amissam, laudat.

Certum tandem habendum est, narrationem illam prolixiorem, in Sanctae Cru¬
cis bibliotheca quondam extantem, et nunc a nobis hic vulgatam, anno 1476 aFr.
Francisco Hispalensi, Fr. Joannis a Povoa, provincialis praesulis sive iussu, si¬
ve precibus scriptam fuisse; hoc enim in istius narrationis fine admonitum legitur.
Brevior autem altera narratio, etsi Fr. Joanni Tisserando tribuenda sit, quod, si¬
cut nos , dubium habuit IV adingus *, certe ex priori illa Fr. Francisci Hispalen¬
sis hausta et excerpta videtur.

• Annal. ad ann. 1220.

Legenda sanctorum martirum
quinque fratrum minorum
colimbriensium, in venerabi¬
li conuentu sancte crucis e-
iusdem quiescentium.

Passio sanctorum martirum quinque fra¬
trum minorum, scilicet, octonis pres-
biteri, beraldi, accursi, petri, et adiu-
ti, qui passi sunt in ciuitate marro-
chii sub rege almiramolino pagano
xvii. w kalendas februarii, Anno do¬
minice incarnationis Millessimo du-
centessimo vicessimo.

Lectio i.

Tempore domini inocencii pape tercii felicis recordatio¬
nis, quidam spectabilis uir de assisio, franciscus nomine,
magnarum prerrogaliua uirtutum insignis et celeber, ac
alii boni uiri cum eo, spiritu sancto repleti, sub quadam
euuangelica regula, apostolica autoritate confirmata, hu¬
militer uiuere pecierunt. Quorum pie intencioni ac peti-
cioni dominus papa non solum annuere uoluit, sed et pos¬
tulata cuncta concessit, ipsumque fratrem franciscum a-
iiorum superiorem instituens, petitum quoque ordinem a-
postolica autoritate munitum, fratrum minorum de cetero
ordinem ipsum nuncupari mandauit, inducens eos per hoc
et docens, et uelud carissimos filios benigne demulcens,
quatinus apostolorum uestigiis inherendo, ipsorum euuan-
gelicam uitam imitarentur et mores: Celibem quoque uitam
ducerent, nullum proprium possidentes in terra, de cras¬
tino non cogitantes, incalciati et seminudi per orbem in¬
cederent , penitenciam in remissionem peccatorum tam
Christianis quam etiam paganis per mundum uniuersum
fideliter predicantes, christum iesum deum uiuum et ue-
rum, uerbo pariter et exemplo, cunctis creaturis fideliter
insinuarent.

Lectio ii.

At ubi bini et bini missi sunt fratres ubique terrarum,
quorum semper unus clericus uel laicus superioris uices
supplebat. De mandato itaque et licentia supradicti fratris
francisci, quidam frater, uitalis nomine, et octo sacerdos,
Af.U. Tom. I.

et beraldus ac accursus, petrus quoque, et adiutus, Robora¬
tis eorum cordibus gracia diuini amoris, terras yspaniarum
simul intrantes pertranseunt. Erant enim dicti fratres pre-
clari uirlutibus, quorum primus vitalis nomine, qui uelud
presidens maioris uices supplebat: item beraldus in lingua
arabica predicator maximus, Ottusque sacerdos, Petrus dia¬
conus, Adiutus laycus, pariter et accursus. Qui, cum essent
uirtute altissimi prediti, et gracia spiritus sancti perfusi,
ipsiusque intus et foris unctione peruncti, tam Christianis
quam hereticis in yspania tunc degentibus nimium placue¬
runt : Audiebant enim eos cuncti liberter, et benigno fa-
uore tractabant, consiliis quoque eorum quamplurimum
acquiescere humiliter satagebant.

Lectio iii.

Appropinquantes autem castro alanqueriensi, in finibus
ultimis yspaniarum situato in montibus infra regnum quod
portugalie dicitur, a quadam domna ipsius castri, sancia
nomine, illustrissima femina, benigne et caritatiue sunt
ab eadem inibi recepti. Cui deuotissime femine fratres
martirii sui reuelantes secretum, et quomodo nimium af¬
fectabant pro nomine christi iesu inter infideles uitam per
martirium carnis finire presentem, habita cum ea super
hiis colacione non parua, disposuerunt omnino, mutato
habitu barbaque nutrita, terra quoque Christianorum re¬
licta, sarracenorum prouincias causa predicandi simul in¬
trare. Quibus predicta domna sancia in suo castro alan¬
queriensi in omnibus, que potuit, temperare curauit.

Lectio iv.

Erat reuera et ipsa uirgo pulcherrima, prudentissima ual-
de, moribus sanctis deuota, facieque decora, soror illus¬
trissimi quondam alfonsi portugalie regis secundi. Erat in¬
super pauperibus pia, amica fratrum singularissima, ti¬
mens deum, ac affectu carissimo diligens beatum achuc
uiuentem franciscum. Ob cuius deuocionem, ipso uiuen-
le, domna sancia in castro iam dicto alanqueriensi, iux-
ta amenam ripariam opulentam nimis ac nemorosam et
pifleram, fertilem quoque pomariis et ortis innumerabili¬
bus , uberrimis irrigatam aquarum decursibus, admiran¬
dorum foncium ibidem nascensium, honestum sui ordinis
fecit a solo edificari conuentum, Quem domna ipsa longo
post tempore ad palacium regium foras castrum predi-
ctum, in montis discensu, reedificandura iussil transferri.
In quo fratrum sanctissime uite inuidens inimicus diabo¬
lus in forma humana, non sine permissione diuina, ha¬
bitum religionis assumens, medici formam mendaciter ge¬
rens, medicinasque carnales componere fingens, fratribus
conabatur ministrare infirmis, secularium proinde impor-

27

Digitized by v^ooQie

106

LEGENDA MARTYRUM MOROCHII.

tunitate frequenti fratrum quietem simul et pacem, pror¬
sus ut assolet, nitebatur turbare. Quod ut percepit uirtu-
tibus plenus gardianus ipsius conuentus, discipulus quon¬
dam beati patris francisci, demonen fugando non solum
deiecit, sed et conuentum simul et fratres ad pristinam
paupertatem et pacem discrete reduxit.

Lectio y.

Erat quippe tunc temporis ille solus conuentus regula¬
ribus disciplinis tam strictissime deditus, quod uisibiles
demones, ut fertur, sepissime in fratres et locum crude¬
les insultus facere publicos impudenter auderent; Sed pro¬
tectio fortis sacre benedictionis francisci fratres conuentus
illius tunc a demonum furiis non solum cunctis protexit,
sed et quosdam futuros ibidem ipse pater franciscus, ad
regularem obseruanciam sublimandos, prenouit, consignan¬
dos in posterum etiam uaticinando predixit. Quanta ni¬
mirum deus per eosdem fratres ibidem miracula fecerit,
quotque uiri sanctissimi socii patris francisci in eodem sint
tumulati conuentu, in diffusiori fratrum primitiuorum le¬
genda , gesta eorum simul et actus, qualia fuerint, ple¬
nius ibidem aperte leguntur. Cui iam iniciato conuentui
alanqueriensi beatus presbiter franciscus, postquam sibi
constitit de suorum quinque fratrum circunspecto raarti-
rio, benedixit dicens: Flores uernantes rubore, odore
marlirii flagrantes minorum quinque peperisti geminos flo¬
res, regni polorum gloriose nunc iam possessores. Ex te
nunquam deficiant fratres sacrosancti euuangelii deuotis-
simi obseruatores.

Lectio vi.

Igitur quinque fratres predicti, de mandato et licencia
fratris uitalis sui superioris iam dicti, spiritu sancto ni¬
mium inflamati, eo in terra Christianorum dimisso muta¬
to habitu in superficie, et relicta fidelium terra, uale fa¬
cto domne sancie, omnes simul quinque, ab eodem rece¬
dentes conuentu alanqueriensi, fines ingrediuntur mauro-
rum. Qui beatissimi uiri, uigiliis et orationibus atque ie-
iuniis plurimis cum essent intenti, die ac nocte diuersis
afflictionibus macerati, dissimiles mundo, pauperes et nu¬
dis pedibus incedentes, cum difficultate non modica, ad
optatum sarracenorum locum, qui yspalim dicitur, ut¬
cumque perueniunt. Qui in domo cuiusdam nobilis uiri
sunt hospitali, apud quem deposito habitu seculari, quem
super habitum religionis gestabant, intus cum eo diebus
octo cogitantes quid facerent octius permanserunt; Non
enim poterant absque habitu seculari sarracenorum pro-
uincias faciliter peragrare.

Lectio vii.

Elapsis ucro diebus paucis, nobili uiro Christiano hos¬
piti suo negocium pro quo uenerant narrare ceperunt. Ipse
uero, audito eorum negocio, dissuadebat eis tamquam i-
gnotis, timens humanum disturbium, quod ex hoc, si fie¬
ret, oriri poterat fidei, sibi quoque ac negociatoribus Chris¬
tianis , qui illic aderant illis diebus. Quapropter fratres,
hoc audito sermone, hospite suo propterea insalutato om-
nibusque relictis, gracia spiritus sancti roborati, una die¬
rum hospitium exierunt, mortem pro christi nomine su¬
bire non dubitantes; Sed urgente eos inedia infidelium ,
inter quosdam Christianos sibi deuotos paululum latue¬
runt. Fratres uero post pusilum , abiecto procul pauore
et sine alio conductore, ad locum properant ubi sarrace-
ni macometum prophanum uenerari solebant, et eum al-
tissimis uocibus inuocare. Quem locum audacter intrant,
et fidem christi coram innumera multitudine infidelium pre-
dicare nituntur. In quos protinus nequissimi non modicum
seuienles, dentibus stridentes in eos, uclud rabidissimi ca¬
nes, multis iniuriis et uulneribus affectos longius abiece-
runt, putantes eos esse fatuos et prorsus sensu carentes.

Lectio vili.

Tunc fratres liquido roborati in domino, cum lelicia ma¬
gna, quia digni sunt pro christi nomine contumeliam pati,
maiorem misquitam uel templum eorum intrare iterum len¬
tant. Qui illico cum iniuria propulsi, ab eis sunt prorsus de-
iecti. Sed mox inflammati diuinitus, mutuo se ador labantur
dicentes: Quid hic facere uolumus fratres? Mori pro chris-
to timere nolite, ex quo firmiter credimus quod hec pe¬
na breuis nos in celo faciet sanctorum fieri perpetuos co¬
mites. A predicacione igitur nominis eius cessare nolite ,
quia patens est nobis aditus regni celestis. Ad regem is¬
torum paganorum celeriter adeamus ueritatem fidei Chris¬
tiane eidem intrepide annunciantes, baptismum et peni-
tenciam in peccatorum remissionem propalando fideliter.
Confiteamur coram eo iesum dei filium uerum deum esse,
et uerum hominem, qui pro peccatoribus nascens, pro pec¬
catoribus et mori uoluit, pro quibus etiam non dubitauit
manibus tradi nocencium, et crucis subire tormentum.
Quique post tercium diem a mortuis resurgens, ad dexte¬
ram patris iam sedet in gloria.

Lectio ix.

Hiis finitis sermonibus, fratres rugientes pie more leo¬
num , uoluntatem suam in deum solum firmiter dirigen¬
tes, corporali morti pro christo se ipsos fortiter exponen¬
tes , que sunt fidei Christiane eidem regi maurorum an¬
nuntiare curarunt. Quos intuens rex infelix alienatos a
sensu esse considerans, tam propter uerba contumelie, sic
cum audacia in ipsum prolata, quam propter difformita-
tem habitus, rudis et breuis dixit ad eos: Unde estis, o
uiri fatui, qui mortem carnis non formidantes, malo fine
uultis concludi ? Fratres uero sibi respondentes dixerunt:
De regno portugalie modo uenimus, sumusque oriundi de
romanorum partibus etnacione italica. Tunc rex protinus
ait: Et quid queritis in regno nostro, uel qua de causa
sic temerario ausu nobis yrrequisito, ad nostram etiam
presenciam cum iniuria uenire uoluistis? Qui sancto spi¬
ritu edocti dixerunt: Pro salute anime tue populique li¬
bi conmissi, ad te iam uenisse gratulamur.; Et utinam te,
regnumque tuum, Christiane fidei subiugari totaliter me¬
reamur. Respondens protinus rex sarracenus ait ad eos:
Habetis licteras uel cartas alicuius in testimonium uerita-
tis horum omnium, que impie protulistis? Cui fratres di¬
xerunt. Has, quas tu cartas papireas nuncupasti, menti¬
bus et linguis nos ipsi intus deferimus: Sed, orex, unum
tibi annunciamus in uerbo domini nostri iesu christi quod,
nisi fideliter credideris hec, que tibi annunciauimus, ba-
ptizatus quoque fueris in nomine eius, nunquam uitam
eternam habebis, nec regnum celorum intrabis, sed et re¬
gnum tuum terrenum diutius minime possidebis.

Lectio x.

Consulimus ergo tibi, o rex, mortalium hominum ba¬
ptizare confestin credens, et illuminaberis intus et foris.
Noli credere seudum prophetam macometum fallacem et
lubricum, qui suis deceptionibus pessimis totum mundum
peruertere nititur, cuius infelix anima, cum animabus
omnium sibi credencium, in inferno proculdubio ardori¬
bus sempiternis tenetur captiua. Audiens nimirum rex in¬
felix talia de suo propheta narrari, nimio furore resper¬
sus , uehementique ira commotus, dixit ad eos: Mali et
peruersi ribaldi, dicitis hoc mihi soli, an mihi et uniucr-
so populo ? Cui fratres sancti uultu iocundo dixerunt: Ti¬
bi , o rex terrenorum annunciamus uerbum salutis eter-
ne; sed tu certe, nisi credideris, inter ceteros maiori cru¬
ciatu punieris, cum sis caput omnium tibi subiectorum ,
sicut tibi per uerba ueritatis ostendere loculenter satagi¬
mus. Quibus denuo rex ait: Cuius precepto talia mihi
asseritis ? Fratres dixerunt: De mandato domini nostri ie-

Digitized by v^ooQie

LEGENDA MARTYRUM MOROCHII.

m christi, filii dei unigeniti, dicentis in euuangelio disci¬
pulis suis: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in
•omine patris, et filii, et spiritus sancti. Et qui credide¬
rit , aquam baptismi suscipiens, saluus erit: Qui uero
non crediderit condempnabitur. Et alibi: Nisi qui renatus
luerit ex aqua et spiritu sancto, non poterit intrare in re¬
gnum celorum. Respondens autem rex iniquus dicere ce¬
pit in lingua arabica: zayde beloule. Hoc est: Pessime
sonat hoc, quod isti maledicti dicere non uerentur. Et
prosequens ulterius adiecit dicens: 0 miserabiles culpa
magna ualde decepti rey mortis, filii diaboli, abiecti ni¬
mis, recedite si uultis ab insania ista nequissima, et con-
uertimini ad fidem inuictissimi macometi, Et dabo uobis
delicias huius mundi, uosque ditabo mullis diuitiis, ac ex¬
altabo nomen ueslrum inter mortales. Ponam quoque me¬
morias uestras in libris annalibus meorum potentum, et
eritis gloriosi in curia nostra, Nichilque uobis deerit quan-
diu uiuam. Alioquin si hoc renueritis facere, diuersis uos
tormentorum generibus faciam inique finiri. Nam non est
maior gloria sarracenis, quam ut religiose persone sibi con-
uertantur de Christianis fidelibus, Et quamto notabiliores
sunt, aut religiosiores, eo amplius sibi cariores fiunt.

Lectio xi.

Tunc quinque fratres minores, fortes nimis in christo,
uoce unanimi regi respondentes dixerunt: Tu non habes
fidem, et fides tua, quam asseris fidem, potius est secta
quam fides. Quia fides christi perducit credentes suos ad
spiritualem uitam, sed tua carnalis secta peruersa et ne¬
quam ducit suos sectatores iniquos ad interitum sempiter¬
num. Tesauros quippe tuos et diuitias fallaces omnino con-
tempnimus; Nolumus enim thesaurum huius mundi, quem
cbristus dixit a suis fore contempnendum apostolis, qui
tempore mortis inopes relinquit suos miserabiles possesso¬
res. Tu autem conuertere ad ueritatem immaculate fidei
Christianorum, et baptizare in nomine domini nostri iesu
ebristi , qui dicit in euuangelio: Nolite thesaurizare uo¬
bis thesauros in terra, sed tantum in celo, ubi nec eru¬
go, neque tinea demolitur. Quod si feceris, luce iocunda et
splendida perfrueris in uita perhemni, alioquin tu et om¬
nes infelices cultores macometi nefandi seudo prophete ues-
tri in inferno sine termino orribiliter cruciabimini, penas
perpetuas cum demonibus dolorissime sustinendo.

Lectio xn.

Tunc rex paganus credere nolens, auditis sue maledi¬
cte secte obprobriis, irascens totus et furens plus solito,
iussit eos flagellis et alapis cedi, et a se amoueri, et sla-
tim capitibus detruncari. Fratres uero hylari uultu ani¬
moque libenti, post conslanlissimam christi confessionem,
ad locum decollacionis cum gaudio properabant, attenden¬
tes illud aperte quod dominus dicit in euuangelio sancto :
Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non
possunt occidere ; Sed pocius eum timete, qui potest ani¬
mam et corpus perdere in gehemnam. Taliter enim in do¬
mino plurimum confortati exultantes ibant, portantes cum
gaudio manipulos suos. Dicebanlque mutuo : Ecce, fra¬
tres carissimi, Hoc est quod semper desiderauimus; cons¬
tantes stemus, spiculatores pacienter sustinentes, quia
non est Christiane religionis penas corporales propter
christum susceptas animo pusilanimi formidare. Offera¬
mus domino deo nostro sacrificium sanctum in paciencia,
in qua christus dixit animas nostras utiliter posse saluari.

Lectio xiii.

Unus autem de principibus regis dixit fratribus ad mar-
tirium iam uadentibus: Cur cupitis miseri utranque ui¬
tam ammictere ? Renunciate etiam nunc omnibus, que con¬
tra legem nostram, regianque maiestatem ausu temerario
inique protulistis, et uiuere adhuc poteritis, deliciis et di-

107

uiciis nimium affluentes. Metuebant enim plurimi Christia¬
ni qui aderant fratres a christi fide pro acerbitate tormen-
toiDm posse diueli uel declinari. Tunc fratres responden¬
tes dixerunt principi: Diuicie lue et opes huius mundi fa-
laces tecum sint, nobis autem pro christo gloriosissime
pati est lucrum certissimum reportare in uitam eternam,
quod et libenti amore omnibus uoluptatibus carnis prepo-
nimus. Propheta quippe uester impius macometus, quem
colitis, penas infernales iam sustinet, Et ideo nec sibi nec
uobis poterit esse propicius.

Lectio xiv.

Igitur post hec, filius regis unicus, qui illic aderat, ri¬
dens patris sentenciam contra fratres inconsultam profer¬
ri, dixit patri suo pagano: Conuoca peritos et seniores
legis maurorum, et conuincantur isti pessimi Christiani,
tam racione naturali, quam auloritate legali, quod nisi fe¬
ceris, iniuste et contra nostras leges ciuiles eos finali sen-
lencia iubes interfici. Cuius solerti consilio regis ira pa¬
rum deferbuit, et mitigari iam cepit, mandans nichilomi-
nus in turri fortissima fratres quinque simul recludi quo¬
usque de hiis quid faciendum foret decerneret. Viden¬
tes autem fratres suum proinde differri martirium sumi-
talem turris ascendunt, et de superiori arce ipsius altis-
simis uocibus personare ceperunt dicentes: Jesum Chris¬
tum credite, macomelum impium spernite, alias peribitis
uos omnes, una cum principe uestro. Tempus uisilacio-
nis adest uobis, suscipite illud cum gaudio, et nolite lo¬
cum dare diabulo, decipit enim credentes in se, et omnes
peccatores ualde disperdet. Credite ueritati agnite et non
peribitis, sicut et predecessores uestros perisse non ambi¬
gimus.

Lectio xv.

Hec et hiis similia in cacumine turris fratres alcius pro¬
clamantes, protinus regi est intimatum, Qui iussit eos con-
festim descendere, et uel ut insanos hamentes seu furien¬
tes, in artissimo carcere precepit recludi. Fratres uero die¬
bus mullis ibidem manentes, spiritu sancto optime conso¬
lidati, die noctuque uigiliis ieiuniis et orationibus feruen-
ter intenti, aliis reclusis secum et incarceratis uerbum do¬
mini cum fiducia magna auide predicabant.

Lectio xvi.

Transactis autem diebus aliquot, iussit cos rex in pre-
sentia sua sisti. Quibus improperans ait: 0 abominabi¬
les mundo, celerati et peccatores nimis, rcuocatc etiam
nunc animos uestros ab hac stulticia nequam quam pre-
dicatis, et propiciabilur uobis clementia nostra. Sed et
macomelum prophetam egregium, quem blasfemastis, in¬
tercessorem promptissimum apud altissimum deum habe¬
re poteritis. Quod si renuentes minime facero uultis, mox
in eo gladio perire non dubitetis. Cui fratres beatissimi
confestim dixerunt: Corda nostra simul et corpora in
christi fide sunt fortiter roborata: alium preter illum pro-
piciatorem negligimus; Ipse enim , ut pius redemptor,
saluat omnes sperantes in se, quos suo sanguine dignis¬
simo pie etiam redimere uoluit. Clementia tua mortali in
seculo nos uallere non cupimus, sed desideramus dissol-
ui et esse cum christo. Tibi autem nisi credideris, cum
omnibus infidelibus pessimis, cruciatus preparatur eter-
nus, ubi non est spes amplius resurgendi, nec a pena li¬
berandi, sed cum demonibus erit iugiter habi lacio uestra
perhemnis. Ibique clamabitis et nemo exaudiet. Ibi erit
terror et horror, timor et memor, ac dolor et fetor in se¬
cula seculorum. Sed christus deus uerus uisibilium rerum
et inuisibilium, in die ulcionis extreme, adducet retribu-
cionem unicuique, tribuens iuxta opera uniuscuiusque,
quando uiuos et mortuos iudicabit, etseculum per ignem.
Et nemo tunc erit qui se abscondat a calore eius, quia
absconditur cordis hominum sibi erunt plenarie manifesta.

Digitized by v^ooQie

108

LEGENDA MARTYRUM MOROCHII.

Lectio xvii.

Tunc rex iniquus istis auditis sermonibus timuit ualdc,
sed turbatum est insipiens cor eius, et fecit fratres plus
solito artari carceribus, ciboque parcissimo refici, et, ha¬
bito seniorum consilio, nolens eis uelud stultis amplius
nocere, quasi fatuos et insanos ad Christianorum prouin-
cias cogitauil remictere. Quod ut percipiunt fratres, sibi
ualde displicuit, quia in hoc suum uidebatur deferri om¬
nino marlirium. Post dies autem quinque rex persuasus
a quodam iussit fratres cum quibusdam aliis nauem in¬
trare, et ad marrochium trans mare mediumterrenum
protinus ire, Qui diebus multis nauigando incerti, uento
flante diuerso, ad litus tandem peruenerunt marrochii.
lngredientes uero ipsam marrochiorum ciuitatem maiorem
hospitati sunt in domo illustrissimi infantis domni petri
utique uiri famosi, filii regis portugalie, qui in curia re¬
gis marrochii illis diebus pro directione negotiorum quo¬
rumdam aduenerat. Quos infans clementer suscipiens, ci¬
bo quoque et potu benigne et caritatiue reficiens, mira¬
batur tandem in aspectu tam penitencium hominum. Erat
enim aspectus eorum et uultus macilentus et palidus, ru¬
gatus et siccus, cutis uero ipsa adherens ossibus difforma-
ta. Erant eorum oculi nimium concaui, corpora curua,
totalilerque debilitata, Facies eorum honesta et uenusta ,
placida ac leta, uerba suauia nimium feruencia de domi¬
no iesu meliflua promptitudine de clibano cordis ipsorum
merifice procedencia.

Lectio xviii.

Habitus quoque eorum uilis et rudis, curtus et breuis.
Videbantur introrsus spiritu feruentes, Exterius uero ho¬
mines mortui, uel alterius seculi mundo totaliter crucifi¬
xi, Sed et zelos eorum ad animarum salutem, incompa¬
rabilis ualde. Hoc cum infans preditus mente deuota con-
siderasset, et respexisset eos ueros christi catholicos, ser-
uosque fideles altissimi dei uolentes pro christo omnino
subire carnis martirium, et predicare penitenciam ac ba¬
ptismum in remissionem peccaminum, sed eteuuangelium
sanctum cunctis paganis publice annunciare, dissuasit eis
tam arduum, tamque insolitum opus peragere, ne impe¬
dimentum ex hoc sue facerent expedicioni flende, que iam
mullum in breui erat plenarie consumanda.

Lectio xix.

Fratres uero causam pro qua uenerant considerantes,
hospite suo insalutato, summo mane recedunt, et regi re-
uertenti a regum sepulturis obuiare nituntur. Ascenden¬
tes uero currum seu crepidinem cuiusdam altitudinis, sic
quod potuissent clarius a rege audiri, allissimis uocibus
clamare incipiunt audater, omnia illa dicentes, que secun¬
dum catholicam fidem sunt tenenda ueraciler. Rex uero
tunc non attendens quid dicerent, fecit eos tamen postea
suis conspectibus exhiberi. Sed rex necessitate compulsus
inmediate recessit, pergens ad alium locum non parum
distantem, ita quod quando fratres in aula regali fuerunt
exhibiti, regem ibidem minime inuenerunt. Milites uero
qui fratres portabant, eos infra curiales domos palacii in
hospicio cuiusdam Christiani heretici sub custodia reti¬
nuerunt, quousque rex a loco quo iuerat denuo reuerle-
retur. Sequenti uero die, aurora iam in alto clarente, prin¬
ceps unus fecit fratres de carcere extrahi, in quo custo¬
diebantur afflicti, et adduci ad locum in quo rex iudicium
consueuerat facere. Rex tandem occupatus in arduis, am¬
plius pro tunc redire non potuit.

Lectio xx.

Preterea fratres uidentes se suo desiderio utcumque frau¬

dari , diuina tamen gracia perfusi, spiritu sancto conso¬
lati, omnibus qui inuinculis aderant catholice fidei docu¬
menta intimare nituntur, dampnantes publice macomelum
profanum cum omnibus pessimis erroribus suis. Sarrace-
ni uero audito obprobrio fidei sue, irruentes in fratres mi¬
nores, ictibus lignorum cum punis et alapis, plagis etiam
innumeris fortiter affecerunt, recludentes eos semiuiuos in
tenebroso et scalido carcere, serpentibus et inmundiciis
ualde repleto, cibum nichilominus et potum eis totaliter
denegantes. *

Lectio xxi.

Elapsis post hec diebus non multis, in quibus Christia¬
ni per ocultas ad inuenciones cibum et potum parcissi¬
mum fratribus ministrauerant, sunt fratres iterum inde ex¬
clusi. Quibus adheserunt Christiani secrete , eis suaden¬
tes tacere. Et ocultantes eos, ne comparerent m publico,
promictebant sibi facilem et pacificum ad Christianorum
terras in pace regressum. Sed fratres hoc facere renuen¬
tes fugam capiunt clam Christianis, et uenientes repente
ad ciuitatis forum, ubi erat populus innumerabilis ualde,
Ibique personare incipiunt animo constanti dicentes: Unus
est deus pater et filius et spiritus sanctus, tres tantum per¬
sone, unaque sola diuinitas, adoranda, tremenda, et me¬
tuenda , ac totis conatibus diligenda. Et qui hoc credere
noluerit, nouerit se omnino dampnari, et in inferno re¬
cludi cum diabolo et angelis eius nequissimis. Quam mi¬
serabilem et nunquam terminandam miseriam, iam expe¬
ritur in se ille profanus et impius macometus, cum omni¬
bus qui suam seciam tenere, et in ea mori et uiuere uo-
luerunt.

Lectio xxn.

Ad hanc uocem frementes nimium sarraceni, nudaue-
runt protinus fratres minores, et ligatis fortiter post ter¬
ga manibus, grauissimis uerberibus eorum corpora acri¬
ter discerpserunt. Quibus sic dilaceratis, dixit memora¬
tus princeps: Unde estis o nostre merito illibate fidei hos¬
tes ferocissimi ? Cui beati quinque marlires dixerunt: De
regno portugalie modo uenimus, sumusque de romanorum
partibus, et nacione ytalica. Ad quid, ait, uoluistis buc
uenire, et sine regis nostri mandato prouinciam nostram
intrare, ac nouam dotrinam in obprobrium legis mauro-
rum ausu temerario sic intrepide predicare? Cui frater
octo, qui erat sacerdos, audacter respondit: Oportet obe-
dire deo magis quam hominibus. Jesus quippe noster do¬
minus et magister, sub cuius potestate cuncta sunt posi¬
ta , et non est qui sue possit resistere uoluntati, manda-
uit nobis huiusmodi euuangelium sanctum suum omni crea¬
ture fideliter predicare. Sed nos cupimus regi uestro in¬
credulo, qui dicitur princeps huius prouincie, uerbum ui-
te proponere, tamquam pociori capiti, ut si deus miseri¬
corditer cor eius illustrauerit, celeri eius exemplo ducti,
ad dominum facilius conuertentur. Unde beatus francis-
cus pater noster sanctissimus dedit nobis euuangelicam re¬
gulam a domino papa utiliter confirmatam, in cuius ob-
seruancia licet indigni mori decernimus, Que nichil aliud
continet preter euangelium sanctum, ab ore diuino prola¬
tum, cuius nos confidimus patrocinio coronari. Qua in re
si tibi placet hoc beneficium nobis impertiri digneris ut fa¬
ciem regis indilate ostendas, Qui, ueritate christi com¬
perta, eiusdem ueritatis deffensor ipse fidelis existat.

Lectio xxiii.

Cui princeps abozayde respondit: Vos alii de ueritate
facilis uerbum, preter uos asserentes omnes alios esse nu¬
gaces. Dicite ergo miseri, quid est infalibilis ueritas, uel
que est huiusmodi ueritatis uia? Cui frater octo respon¬
dit : Christus est ueritas summa; sed et uia ueritatis est
credere in deum patrem omnipotentem, et filium, et spi¬
ritum sanctum , trinum in personis, et unum tantum in
diuina essencia. Et qui hoc discredens credere noluerit,

Digitized by v^ooQie

LEGENDA MARTYRUM MOROCHII. 109

nunquam saluari merebitur. Tunc princeps abozayde sub¬
ridens adiecit: Vos diabolico spiritu decepti eius ore lo¬
quimini fatua; Yerunptamen etiam nunc si placet, reuer-
timini ad fidem maurorum , quam maior pars uiuencium
hominum tenet, alioquim peribitis omnes.

Lectio xxiy.

Martires hoc audientes in audacia sancta dixerunt:
Christus iesus in euuangelio dixit: Multi uocantur, sed
pauci eliguntur. Si nos formido mortis terreret, utique
faciliter tibi credere potuissemus; Sed mors carnis sum¬
pta pro christo est ianua patens, qua intratur ad ipsum.
Idcirco non est adhibenda fides mendacio. Qui autem per-
seuerauerit usque in finem , dicit ipse iesus, hic saluus
esse non dubitamus; Infideles uero, qui hoc credere no¬
lunt , morti adiudicabuntur eternam.

Lectio xxv.

Preterea uidens regis princeps fratres irreuocabiles es¬
se, et mente constantes in christo, separauit eos ab inui-
cem, et tandiu flagellari crudeliter iussit, quousque ce¬
dentes lassi deficerent, ac sic cesos, seuissirais iussit man¬
cipari carceribus. Sequenti uero die tradidit eos princeps
insanus populo infideli, ut quod defuit eis in penis, ipse
populus suppleret. Qui, inuindictam sue maledicte secte,
acceperunt martires christi trahentes de carcere cum fu¬
nibus ad colla ligatis, fractis sibi enormiter nasis aceto et
sale perfusis, supra framenta uitrorum eos planta nuda
coegerunt incedere. Et flagellantes eos durius quam prius,
dicebant: Accipite mercedem pro uituperiis nostre sacre
fidei cum iniuria irrogatis. Sed o infelices, aiunt, et mi¬
seri, cur sponte tam grauia uullis subire mortis tormen¬
ta? Reuertimini cito etiam nunc ab hac prauitale, quam
impie predicatis, et credite post deum uerum fuisse ma-
comelum egregium, dei fidelem nuncium et prophetam
celsissimum , cuius patrocinio suffragante cunctis auxi¬
lium prestalur diuinum.

Lectio xxvi.

Hoc cum audissent fratres, pacienter omnia tormento¬
rum genera lollerantes, mortem carnis non metuentes, ad
uitam cum gaudio aspirabant eternam; Sed et macome-
to insultantes nequissimo, iniurias et uituperia irrogabant.
Tota quippe nocte sequenti, de tormentis sumptis pro chris¬
to fratres nimium gloriantes, mutuo se adortabantur elo¬
quio ut pro lege diuina aduersa queque equali mente for¬
titer tollerassent. Qui in hymnis et laudibus iugiter per¬
sistentes, premium retribucionis elernum oculo mentali
iam de propinquo uidebant.

Lectio xxvu.

Verum sequenti die, summo diluculo, cum rex iam es¬
set reuersus de locis longinquis, ad que cum necessitate
perrexerat, martires extrahi fecit de carcere, ac sibi pro¬
tinus exhiberi. Quibus rex ait: Hostes uos publicos uel
amicos carissimos conspicio? Didicerat enim rex qualia
iam tormenta diebus proteritis acriter pertulissent. Vide¬
bantur enim coram presencia regis stantes pro acerbitate
penarum homines semimortui, sed in tollerandis supliciis
ut leones erant fortissimi. Cui martires audacter dixerunt:
Pro salute tua tuique populi fines tuos uisitandos uenimus,
Sumus namque precones altissimi iudicis ad annuncian-
dum tibi transmissi fidem domini nostri iesu christi, quam
nisi firmiter credendo tenueris, morti eterne adiudicalus
peribis, concremandus et puniendus cum macometo seu-
do propheta tuo nequissimo.

M.H. Tom. I.

Lectio xxviii.

Hoc cum audisset rex incredulus, uehementi ira tur¬
batus , parum abscessit. Martires uero beatissimi, mutuo
conamine facto dicebant: Ecce nunc tempus acceptabile,
ecce nunc dies salutis. Nimium congratulari debemus quia,
domino dirigente, isti regi infidelissimo, populoque sibi
commisso, uerbum meruimus annunciare diuinum. Penas
igitur iam receptas ac recipiendas forti animo toleremus,
ut mortui peccatis, iuslicie christi uiuamus, cuius liuore
sanati sumus.

Lectio xxix.

Sed postquam regis defferbuit ira iterum uoluit fratres
audire, mictens crudeles aparitores, qui eos inhumane
confestin adducerent. Martires tandem, ministris illis pro-
teruis, et cunctis audire uolentibus, uerbum dei predica-
re non cessant. Satellites uero impii, in fratres sibi pre-
dicantes nimium seuientes, cxaminacione ferali, eos ad
presenciam regis tirampni celeriter adire fecerunt. Quos
ut uidit princeps unus de minoribus uoluit persuasioni¬
bus suis, antequam regem uiderent, ad negandum fidem
christi fratrum corda allicere. Quem frater octo sacerdos
uirili animo redarguit dicens: uade retro sathana. Patrem
et filium et spiritum sanctum fideliter confitemur, unum
deum uiuum et uerum, quem nisi quisque crediderit sal¬
uus esse minime poterit. Et expuens frater octo in faciem
principis dixit: O miserrime fidei dampnate, noli locum
dare diabolo, qui in te est et de te loquitur, sed cole et
uenerare fidem domini nostri iesu christi, et baptizare in
nomine eius et sic saluari mereberis. Alioquin tibi et po¬
pulo infideli, una cum macometo turpissimo luxurioso, so¬
cietas indiuidua demonum infernalium uobis debetur in
baratro.

Lectio xxx.

Tunc princeps aborrabe audiens huiuscemodi Contumc-
lie uerba sic in eum audacter proferri, indignatus nimis,
uoluit eum confestim gladio quo erat procinctus iugulare,
et fecisset nisi editum regis timuisset, in cuius curia oc¬
cidens aliquem, slalim occiditur, cuiuscumque condicio¬
nis existat. Sed erecto brachio dextro, uallidissimo ictu
maxilam percussit fratris octonis dicens: Obmutesce in¬
sane, qui, alienatus a sensu, stultam rem fecisse letaris,
quasi hamens prorsus effectus. Cui frater octo post alapam
sibi illatam protinus respondisse fertur: Deus tibi indul-
geat frater mi, quia nescis quid facis. Et prebens illico
percucienti se alteram faciem dixit: Percute etiam istam
aliam si uis, iuxta uocem domini dicentis in euuangelio:
Qui te percuserit in una maxilla, regire sibi aliam. Quod
audiens et non intelligens princeps aborrabe, interroga-
uit lalinos qui aderant dicens: Quid intullit canis iste uer-
bosus, et nequam ? Cui responderunt latini: Hoc tantum
protulit, uidelicet, Deus libi indulgeat frater mi. Et mi¬
rari cepit aborrabe, quia fratrem appellasset suum illico
percussorem. Et ait astantibus: Nullo modo castigabun¬
tur isti, nisi per gladium domini regis almiramolini. Qua
propter cum rex fuerit quietus, prout mandauerat prius,
sibi indilate isti exhibeantur maligni.

Lectio xxxi.

Positis uero fratribus ante regis presenciam, omnes qui
aderant precepit rex foras exire. Quibus exclusis, nul¬
lum adesse permisit secum in camera, preter quinque fra¬
tres minores, et paucas quasdam pulcherrimas feminas,
facie nimium decoras etuirgines, incuria regali nutritas.
Tunc rex fratribus ait: Estis uos illi pertinaces uiri ne¬
quissimi nostre sacre legis ualde contrarii? Cui fratres
respondentes dixerunt: Nos nullam fidem uituperamus,
Quia nulla inuenitur fides, preter fidem Christianorum,

28

Digitized by v^ooQie

110

LEGENDA MARTYRUM MOROCHII.

quam profeclo credimus firmiter esse uerissimam. Et si¬
cut unus est deus in celo et in terra omnipotens et inmen-
sus, dominus enim rerum uisibilium et inuisibilium, ita
nulla habetur optima fides, nec inuenitur preter istam,
que deum per christum iesum peccatoribus penitentibus
facit pium esse atque propicium. Aliter credere, est deum
cum iniuria peruerse negare.

Lectio xxxii.

Audiens rex sanctorum fratrum constantissima uerba,
uidens quoque firmissimam animorum eorum constandam,
disperauit eos posse ab hac Christiana credulitate reuoca-
re. Tamen confisus in uanitate cuiusdam carnalis obie-
ctionis inique blandiendo sagaciter suadebat eis dicens:
Gonuertimini etiam nunc si uultis ad fidem maurorum in¬
dubiam , quam uniuersa machina mundi confiteri digna¬
tur, et dabo uobis delectabilia seculi, nec non ditabo uos
multis diuiciis et copiosis muneribus, Eritisque gloriosi in¬
ter nobiliores regni marrochii, et nemo nocebit uobis quan-
diu uiuam. Sed et has pulcherrimas feminas, ualde de¬
coras et nobiles, quas in presenciarum uestris oculis cer¬
nitis, uobis in uxores libenter promicto. Scio enim quod
inopia et deffectus necessariorum uite presentis, uos de¬
duxit ad istam penalem miseriam, penuriam quoque et
paupertatem extremam, Optime quippe uideo in uullibus
uestris tenuis ac macilentis semper hiis omnibus hactenus
caruisse.

Lectio xxxiii.

Quod audientes marlires gloriosi, uoluptates carnales
sibi oblatas cum horrore contempnunt. Regem uero ni¬
mium pro hiis arguentes, dixerunt ad eum: Mulieres tuas
cum omnibus oblectacionibus carnis corruptibilis, sed et
pecuniam cum falsis promissionibus luis, catholica men¬
te pro christo contempnimus; Nam ista talia possidere, a
primordio nostre conuersionis ad ordinem, uirili neglexi¬
mus corde, propter illum, qui nobis spiritualia pro tem¬
poralibus repromisit. Sed tu magis conuertere ad domini
nostri iesu chrisli fidem sanctissimam, et baptizare in no¬
mine eius, utsaluus fieri merearis. Quod si facere nolue¬
ris, scias te proculdubio, cum macometo spurcissimo, pe-
nas habiturum eternas; Nam macometus ipse prophanus
quam dicimus, nequam est et malignissimus, qui ad hu¬
jusmodi miserie peruenit excidium , ut quanto amplius
crescit suorum in terra numerus sarracenorum , eo am¬
plius sibi augetur pena grauissima in penis infernorum.

Lectio xxxiv.

Rex uero totus tenebrosus, ira magna succensus, ac
ualde ultra quam dici potest mente turbatus et corpore,
uidens se suumque prophetam, ac legem sic uilissime con-
tempni a fratribus, dixit protinus eis iracundia plenus:
Potestas mea et gladius meus inuincibilis castigabit rebel¬
les uos, et impios hostes mihi et legi grauiter insultan¬
tes , ut qualia fuerunt a uobis irrogata obprobria, talia
uobis erunt destinata tormenta. Fratres uero ipsum non
metuentes, nec minas eius formidantes, eidem dixerunt:
Corpora nostra in manu tua sunt. Quidquid eis mali in¬
ferre poteris, faciens facito. Justorum enim anime in ma¬
nu dei sunt, et non tanget eos tormentum malicie. Para¬
ti enim sumus pro ueritate fidei Christiane firmiter mori.
Scimus denique quod quandiu anime nostre separabuntur
a corpore, si pro christo morimur, tandiu cum christo
erimus iocundanles in gloria que finem nescit. Quia qui
socii passionum sunt, erunt et consolacionum, Et qui ma¬
la tollerauerunt propter christum, debent habere gloriam
cum christo. Tibi autem cum omnibus infidelibus, nisi
credentes salutis baptismum susceperitis, debetur interitus
cum miseria sempiternus, Ubi anime uestre coniuncte cor¬
poribus , tanquam potentes, potenter tormenta perpetua
sustinebitis in secula secutorum.

Myraculum.

Interea cum semel nunciatum fuisset regi marrochio-
rum impiissimo quod gentes arabes aduersarii sui uiolen-
ter suam perlustrassent prouinciam, uillas uastantes et ru¬
ra, simul cum hominibus etiumentis, mox ut rex cogno-
uit, agregato pugnatorum exercitu, cum nimia militari
potencia, processit ad bellum, Erat enim et ipse uir bel¬
licosus , cunctisque aduersariis suis formidabilis ualde.
Fatigato tandem populo, propter aquarum penuriam, des¬
cendit ad concaua uallium pro aquarum subsidio, Erat
quippe estus magnus, et calor terribilis, sed et terra per
circuitum inaquosa et arida omni carens potus auxilio.
Custodes autem regis, qui habebant in uinculis quinque
fratres minores, quemadmodum ceteri, fuerunt ad bellum
post regem exire compulsi. Fratres uero, qui erant in
carcere, uidentes se absque custodibus derelinqui, exie¬
runt continuo de domo, in qua custodiebantur, et uenien-
tes in castra predicare ceperunt cum magna fiducia om¬
ni uolenti audire. Videntes tandem fratres populum pre
nimia siti grauari, mugilum propterea unanimiter facien¬
tes , incipiunt feruenter de domino iesu diuinum facere
uerbum affirmantes populo uniuerso quod, si crederent,
aquarum habundanciam immediate susciperent. Quod qui¬
dem uerbum sic a fratribus confidenter prolatum perue¬
nit ad regem, Qui parum subrridens adiecit: Ideo pro¬
culdubio populus siti concutitur, quia tales macometi cul¬
tores nobiscum portamus. Sed ultro punientur custodes,
qui uinctos, morlisque reos, permiserunt abire. Fratres
uero audita regis in christum irrogata blasfemia, fidentes
nimis in domino iesu, premissa prius orationis instancia,
frater beraldus acepto breui pasillo terram fodit, et sta-
tim fons erupit, de quo ad plenum biberunt homines et
iumenta, et utres etiam impleuerunt. Quo facto fons om¬
nino siccatur. Omnes uero, tanto miraculo uiso, eos in
maiori reuerencia et deuocione postmodum habuerunt, Et
multis ex eis pedes fratrum obsculari uolebant.

Lectio xxxv.

Auditis uero rex impius sermonibus fratrum, ut supe¬
rius dictum est, nimio furore respersus, sibi astantibus
dixit: Non est amplius contra istos rebelles malignos dif¬
ferenda mortis sentencia. Afferte, inquit, confestim gla¬
dium meum, et uindicabor in eis. Qui gladium accipiens
in publico foro regalis palacii fratres separauit ab inui-
cem. Quibus separatis, rex uehementer irascens, propria
manu gladium accipiens, sanctis ab inuicem separatis, uni
post alium caput per medium frontis fregit, atque tres
gladios simul coniunctos constringens propria manu fera¬
li crudelitate eos decolauit, tres exercens gladiaturas enor¬
mes, cruentum sanguinem per pauimentum orribililer fun¬
dens. Marlires uero gloriosissimi in hora sue decolacionis
iam positi, uultu iocundo et mente serena, christum cons¬
tantissime profitentes, impium strenue sustinuerunt gla¬
dium, suas in pace animas possidentes feliciter.

Lectio xxxvi.

Compleucrunt autem marlirium suum xvn.° kalendas
februarii, in ciuitate marrochii, sub almiramolino impio
rege, Anno domini millesimo cc.°xx.° Contra quem ira
diuina deseuiens eodem anno, quo sancti fuerunt interfe¬
cti, contra regem marrochiorum et eius regnum indigna-
cio dei in uindiclam sanctorum efferbuit. Nam manus dex¬
tra, eiusque brachium, quibus occiderat sanctos fratres,
et eiusdem partis omnia membra usque ad dextrum pe¬
dem fuerunt totaliter dessicata. In patria etiam illa tribus
annis immediate sequentibus nichil pluit, ex quo secuta
est tanta sterilitas rerum, et hominum pestilencia, per
quinque annos continuos, quod maior pars illius gentis
fuit per mortalitatem deleta, ut iuxta numerum fratrum

Digitized by v^ooQie

111

LEGENDA MARTYRUM MOROCHII.

10 uindiclam peslilencialium annorum numerus sequen¬
tur.

Hora siquidem illa, qua beatissimi martires sunt coro¬
nati marlirio, in alanqueriensi castello, illustrissime san-
cie carissime fratrum, fertur hic, non frustra, diei hora
undecima, in camera sua feruenter oranti, fulgentes ut
sol, cum crucis triumpho in manu , christi martires ap¬
paruerunt dicentes: Aue, que meruisti in tua domo sus¬
cipere, et ex tuo castro procedere quinque fratres mino¬
res christi pio triumphantes marlirio. Stola fulgenti im¬
mortalitatis inducti, uestigia christi secuti, ad gloriam ce-

11 iam pergimus, illic ab omni malo securi. Quod illa au¬
diens mox motatur in melius. Cameram quoque illam fie¬
ri fecit ecclesiam; mundoque relicto, innupta semper ma¬
neas et uirgo, multarumque prerrogatiua uirtutum non
parum munita, postea tempore longo ipsa ibidem migra-
uit ad christum, odoriferum post se bonum uite relin¬
quens exemplum.

Igitur post hec, beatorum martirum finito martirio,
corpora ipsorum cum capitibus a mulieribus et seruilori-
bus regie domus per murum sunt curiose foras proiecta.
Quod uidentes insani crudeles, funibus ad pedes fratrum
ligatis, per deuia queque hinc inde currentes, totaliter
corpora martirum dissipantes et in frustra scindentes, per
campos et sterquilinia indecenter dispergunt. Verum, con¬
gregatis poslmodum magnis uirgultorum fascibus, igne
apposito, corpora sancta comburere satagebant, Sed dei
cooperante uirlute ab igne cremari nullatenus potuerunt.

Lectio xxxvii.

cum gaudio colligunt, infan lique domno petro custodien¬
das fideliter tradunt. Quarum reliquiarum dispersiones is¬
dem illustrissimus infans domnus petrus sancii regis por-
tugalie filius, cum maxima deuocione collegit, et in ar-
caciis ligneis et locellis argenteis in domo sua debita ue-
neracione reposuit. Nemo tamen Christianorum timore pa¬
ganorum reliquias colligere publice, nec penes se conser-
uare prorsus audebat. Multi tamen pauperes mauri Chris¬
tianis reliquias martirum precio occulte uendebanl, cre¬
dentes in hoc nimium etiam Christianis placere.

Lectio xl.

Verum predictus infans maxima iam reliquiarum par¬
te collecta sicut melius potuit, cum decenti honore pre-
ciosum illud thesaurum occultare curauit, siccari quoque
mandauit ac reponi, ut diximus, in locis honestis infra
hospicium suum occultis. Consumatis tandem negociissuis,
pro quarum expeditione de regno portugalie uenerat, rex
almiramolinus liberam sibi licendam redeundi concessit,
contra suorum consilium senum, qui ut eum occideret an¬
tea consulebant. Cum uero infans cum suis licenceatus re¬
cederet , post diem et noctem, uenerunt ad locum quen-
dam ubi de prope audiebant rugitus leonum et terribilis
animalium ululatus brutorum. Qui territi positis reliquiis
inter se et locum illum periculis plenum, ad quem uide-
bant Icones exire, mox disparuerunt, ut nec leones uide-
rent, nec eorum rugitus audirent.

Lectio xli.

Quorum gloriosam uictoriam martirum chrisliani cer¬
nentes, miracula etiam cuncta uidentes, deum in sanctis
suis collaudare ceperunt dicentes: Benedicius deus in do¬
nis suis, qui est sanctus in omnibus operibus suis, faciens
prodigia et signa magna in populo. Ipsi honor et gloria,
qui talem uictoriam contulit martiribus istis, Ut respuen¬
tes mundum cum flore, tormentorum terrores superantes,
gaudium iam nunc oblinent omnium beatorum, Et memo¬
riam eorum manet in secula, quia iusti in perpetuum ui-
uent, et apud dominum est merces eorum.

Lectio xxxviii.

InGdeles uero uidentes Christianos fideles nimium de
uictoria martirum publica laude deuina letari, manus quo¬
que proinde ad celum cum hynis et canticis in sublime le-
uari, maximum contra eos impetum facientes, non pigres-
ennt ultro seuire. Ita quod tantus fuit lapidum iactus mis¬
sus super eosdem, quod aer fere pre dempsilate uolancium
lapidum uideri minime poterat. Sed chrisliani concito
gressu fugientes fugam celerem capiunt, putantes nichilo-
minus propter hoc se ipsos confeslin a mauris interfici. Pie¬
tas uero diuina per merita suorum sanctorum cunctos sic
protexit, quod quilibet eorum in domum suam cum gau¬
dio absque ullo periculo illesus euadere potuit.

Lectio xxxix.

Corpora tandem martirum et membra iterum ab infide¬
libus io giro ciuitatis, per uicos et campos immundos et
fetidos, dillacerata sunt et dispersa, ululantibus mauris
atque dicentibus: Hic honor impenditur nostre sacre le¬
gis inpiis blasfematoribus. Sed nocte imminente, disper¬
sis hinc inde reliquiis, pagani ad propria redierunt. Et
ecce subito tanta fuit tonitruorum et fulgurum undique
horrenda commocio desuper, quod tota fere ciuitas finali
exterminio uidebatur utcumque sobuerti. Christiani uero
hoc cernentes, aptum tempus ad colligendas reliquias mar¬
tirum esse putantes, exierunt foras continuo clam sarra-
cenis, et corruscante fulmine terramque lustrante, non
sine magno christi miraculo, reliquias martirum multas,
absque ullo tempestatis pauore, seu maurorum timore,

Cum uero procedentes ad multiuium accessissent, et
quam eligere uiam penitus ignorarent, dominus infans
precepit mulam, que sacras reliquias defferebat, antece¬
dere parum, eamque omnes sequerentur post tergum. Mu¬
la uero, domino dirigente, statin a uia diuertit, scu de-
clinauit, in qua parate erant infanti capitales insidie sar-
racenorum, ut sibi postea a fidedignis fuit ueraciter nun-
cialum, Et per quandam inusitatam et asperam uiam mu¬
la sola incedens, per montes et ualles diuertebat hinc in¬
de. Et sic brutum animal per uiam securiorem eos us¬
que ad ciuitalem ceptensem direxit, nauesque paratas, do¬
mino disponente, ascendentes, postea nauigauerunt in pa¬
ce.

Lectio xlii.

Unde antequam ciuitati ceplensi aplicuissent, rex mar-
rochiorum indignatus nimis quod infans reliquias marti¬
rum secum tulisset, cursu uelocissimo, cum multis arma¬
tis, infantis quam tocius sequebatur uestigia. Infans uero
cum suis hoc de nocte percipiens, iamque equorum regis
strepitum prope se cum audisset, uehementer formidare
cepit; Sed emisso uolo sanctis reliquiis martirum, intre¬
pidus iam de cetero mansit. Sarraceni uero tota nocte
Christianos circum circa giranles, eosque iam cognoscen¬
tes realiler non longe distare, nunquam tamen potuerunt
sibi omnino nocere, nec ubi erant clare uidere. Quapro¬
pter mauri frustra laborantes, et chrisliani per uiam ul¬
terius prosequenles, rex incredulus reuertitur, et cetus
fidelium diuinitus liberatur.

Lectio xliii.

Prelerea apropinquantes, ut diximus, ciuitati ceptensi,
etnaues aptas inuenientes ibidem, mare mediumlerrenum,
non sine magno periculo, transeunt. Et prima nocte su-
peruenientibus tenebris timebant naute ne in aliquos sco¬
pulos irruerent et perirent. Et tunc omnes ante reliquias
prostrati, sanctis martiribus supplicabant ut eos a tanto
periculo liberarent. Et ecce subito claritas quedam efful¬
sit, ita ut hinc inde nauigantes mare possent conspicere,
et tunc clare uidere quod ad illos scapulos naues duce-

Digitized by v^ooQie

LEGENDA MARTYRUM MOROCHII.

112

bantur, sed lucis beneficio ab illis diuertentes, saluis om¬
nibus ad desiderata lictora aliazire, et tariffe, deinde ys-
palim peruenerunt. Et peragrantes ex inde tam sarrace-
norum quam Christianorum plurima loca, cum peruenis-
sent asloricam, in regno galicie, hospes, in cuius domo
hospitabantur, a triginta annis erat morbo paralitico sic
afllictus ut loquela et membrorum officio priuarelur, cum
audiuisset tota mirabilia martirum, prostratus ante arcam
ubi sanctorum reliquie seruabantur orans pro remedio san¬
ctos fratres, mox ibidem cunctis uidentibus loquelam et
omnium membrorum obtinuit pristinam sanitatem.

Lectio xliv.

Cum uero colimbrie apropinquassent, ubi iam sancto¬
rum martirum fama peruenerat, domna orraca regina por-
tugalie supradicta cum uniuerso populo sanctis occurrit
reliquiis cum magna solemnitate et deuocione. Unde istud
beatorum prenoslicum martirum gloriosa memoria com¬
mendandum ad memoriam reuocemus. Cum illustrissima
domna orraca predicla regina semel considerasset beatis¬
simos quinque fratres minores, adhuc colimbrie secum in
carne degentes, magnarum esse uirtutum et gracie, cu¬
riose cepit ab eis cum lacrimis mullis perquirere utrum
ipsa, uel rex alfonsus secundus, uir eius deuotus, prior
de hac uita presenti migraret ad christum. Fratres uero
cum ad prescrutanda secreta diuina se ipsos iudicarent
minus ydoneos, tamen ipsius lacrimis inclinati pro causa
sibi illata oraturos spondent. Habito uero per oracionis
deuole instanciam circa casum diuino responso, protinus
regine dixerunt: Ille qui ex uobis duobus nostris reli¬
quiis de partibus affrice reuertentibus obuiauerit prior,
ipse proculdubio de hac uita primus migrabit ad domi¬
num. Hoc fratrum pronosticum seu uaticinium regina si¬
bi semper seruauit secretum. Elapsis uero diebus non mul¬
tis, redeunte infante domno petro cum reliquiis sanctis
de regno marrochii, eius insperatum tam cito regressum
fuit prefate regine relatum in ciuilate colimbrie, illo tunc
cum rege degenti. Que prenoslicum fratrum non imme-
mor existens, regem sagaciter se preire rogauit. Rex ue¬
ro uir eius, cui causa hec prorsus erat ignota, protinus
exiit ad obuiandum sanctis reliquiis, non nisi per leucam
a ciuilate distantibus. Sed antequam ad locum, in quo
erant, propius accedere posset, ecce subito uenatores
ipsius bestiam silueslrem fugientem secunlur, Quam rex
ut uidit mox declinauit a uia, et cepit per montes remo-
cius hinc inde incertus uagari. Regina uero deuola, con¬
cito gressu uecta uehiculo, sequebatur cum gaudio uesti-
gia regis existimans ipsum iam per spacium trium hora¬
rum sanctorum reliquiis deuotus adesse, et sic pro inde
ipsa rege posterior mori debere, iuxta fratrum sanctorum
presagium, Ignorabat quippe regina regem in montibus
uenacioni uacasse. Que cum ad sanctas peruenisset reli¬
quias martirum, et se priorem rege illuc accessisse cons¬
piceret mox cepit clamoribus magnis astantibus dicere:
Nemo uiuencium effugere poterit circa se diuinum iudi-
cium. Ecce ego credens decipere, sum ipsa decepta. Mo¬
riar et ego prior domino nostro carissimo rege. Nam me
de hac uita migrante, ipse uiuens manebit prorsus inco¬
lumis. Et tunc cepit pandere cunctis futurorum presagium
beatorum quiuque fratrum minorum dicens: Huc usque
ego ipsa sola mihi de propria morte seruaui secretum, ex¬
istimant fallere; et decepta sum. Gracias tamen altissimo
deo, absconditorum uerissimo iudici, qui per suos caris¬
simos seruos, sicut optaueram, de propria morte certifi-
care mihi dignatus est clementer.

Lectio xly.

Et ut sanctorum martirum uaticinium mortis regine
compleretur, ipsa orraca illustrissima et deuota femina,
post modicum tempus a sanctorum martirum sepultura,
plena uirtutibus ex hac uita migrauit. Eadem hora noctis
profunda domnus petrus nunii, canonicus monasterii san¬

cte crucis colimbriensis, ac ibidem in omni sanctitate pre-
clarus, et eiusdem regine confessor, uidit innumerabiles
fratres minores chorum intrantes, Inter quos erat unus
cum magna solempnilale precedens, et post alii quinque
quodam singulari honore inter alios precellentes. Statin
uero dum chorum processionaliter intrauerunt, matutinum
cum melodia indicibili cantauerunt. Domnus uero petrus
nunii, totus actonitus quesiuit ab uno eorum ad quid, et
per quem, locum tali hora tot fratres intrassent, cum om¬
nes porte essent monasterii clause. Qui respondit: Nos
omnes, quos hic uides, fuimus sumusque fratres minores,
et nunc cum christo gloriose regnamus. Ille uero cum tan¬
ta gloria precedens est sanctu6 franciscus, quem tantum
desiderasti in hac uita uidere, Alii uero quinque inter a-
lios precellentes sunt fratres quinque pro christo in mar-
rochio interfecti, et in isto monasterio tumulati. Et scias
quod domna orraca regina portugalie ex hac uita migra¬
uit. Et quia ex toto corde nostrum dilexit ordinem , do¬
minus iezus christus nos omnes huc misit ut pro eius ho¬
nore hic diceremus sic solemniter matutinum. Et quia tu
eras eius confessor, deus uoluit quod tu ista uideres. De
morte uero regine non dubites, Nam statim cum recede¬
mus, de eius certissimo obitu seu morte audies certa no-
ua. Tunc illa deuota processio, clausis ianuis, monaste¬
rium exiuit, Et statin illi de familia dicte regine ad por¬
tam conuentus pulsauerunt, et denunciauerunt reginam
tunc carnis debitum in pace soluisse.

Lectio xlyi.

Igitur ad propositum redeuntes, rex portugalie dom¬
nus alfonsus et regina domna orraca eius coniux, existen-
tes colimbrie, infantis filii sui eum reliquiis martirum au¬
dientes aduenlum, quia ipsos martires adhuc uiuentes o-
ptime nouerant, etiam mortuis pro christo feliciter con¬
gaudere uolebant. Ordinatis tandem processionaliter clero
et populo uniuerso, cum crucibus et uexillis in signum
magne uictorie martirum uersus campum, qui de bollam
nuncupatur, ad aquillonarem ipsius ciuilatis plagam ia-
centem, reliquiis sanctis obuiam processerunt. Mulla ue¬
ro, cui insidebant sancte reliquie martirum, antecedebat
semper infantem. Facta uero mutua reuerencia, salutacio-
neque premissa, rex et regina pedestres incedunt, san¬
ctorum reliquias humiliter prosequentes. Mulla uero ne¬
mine dirigente seu conducente, sola cunctos precedens,
ciuitatem colimbrie per uicum sansonis, qui dicitur ficus
ueteris, sola intrauit. Perueniens uero ad magnum san¬
cte crucis conuentum, ad portam ecclesie quousque ape¬
riretur stetit, Nam ad cathedralem ecclesiam uniuersa ten¬
debat processio. Aperta tandem conuentus ecclesia, ecce
sola mula ingreditur et ante maius altare mox genua fi¬
gens, ex inde surgere noluit quousque a reliquiarum ca¬
psa, ut decuit, se exoneratam esse persensit. Ad quod in¬
suetum miraculum omnes in stuporem conuersi, deunf et
beatos martires mente deuota laudare conantur. Sed quia
mulla ad maius altare propius accedere noluit, rex alfon¬
sus secundus, qui aderat, in eodem loco, ubi mula prius
figerat gressum, reliquias martirum in precioso sacrario
honorifice iussit deponi.

De beato antonio.

Illo denique die, quando omnia ista fiebant, inter alios
regulares canonicos eiusdem sancte crucis conuentus, af¬
fuit et tunc beatus presbiler antonius, de ordine fratrum
minorum, qui existens canonicus tunc in eodem conuen-
tu fernandus martini uulgariter nuncupabatur, uir utique
famosus, deuotus, et pius, magna licteratura ornatus, glo¬
ria meritorum stipatus, qui uisis et auditis in presencia-
rum martirum gestis, ad maiora incrementa uirtutum ex
inde gressus suos direxit in melius postmodum optime
commutandos.

Digitized by v^ooQie

LEGENDA MARTYRUM MOROCHII.

113

Verum die illa, qua sanctorum martirum corpora in
eadem ecclesia, ut diximus, fuerunt recondita, mulli in¬
firmi a diuersis infirmitatibus sunt a deo miraculose sana¬
ti. Tantaque ex tunc deuocio populo crescere cepit, ut
a diuersis mundi climatibus concurrentes illuc, beneficium
salutis simul et gracie cum sancto incremento uirtutum
meritis sanctorum fratrum copiose omnes habere meren¬
tur. Quod et ipse nobis prestare dignetur iesus dei filius,
Qui cum patre et spiritu sancto uiuit et regnat in secula
seculorum. Arnen.

Miraculum martirum de quo¬
dam qui in peccato mortali
existens uoluit tangere san¬
ctas reliquias.

Quidam, petrus rosarius nomine, miles habens concu¬
binam , nomine rosariam, cum ascenderet solarium, ubi
sacre reliquie seruabantur, in medio factus immobilis for¬
titer clamauit dicens: Sucurrilc, sucurrite, date mihi con¬
fessionem. Et facta confessione uni canonico sancte cru¬
cis, iohani roberti uocato, qui cum infante domno petro
illo tunc erat apud marrochium , et abiurata concubina,
descendit continuo liber uiribus corporis recuperatis, sed
ultra loqui non potuit quousque de mandato infantis di¬
ctus canonicus ei caput unius martirum posuit super pe¬
ctus, et statim loquelam et uires recuperauit ut prius.
Nullus autem audebat intrare locum ubi sacre reliquie ser¬
uabantur , quem alicuius facinoris etiam sola consciencia
arguebat.

Myraculum.

Quidam etiam sculifer qui aliquando sanctorum reli¬
quias, que super scutum desiccabantur, deuote contrecta¬
bat, semel auctui fornicationis se ingessit. Et cum rediens
uellet ut prius sacras reliquias adaptare, scutum, in quo
erant, subito se Ieuauit in altum ut ipsum tangere non ua-
leret. Penitencia uero ductus mox ut fuit confessus et con-
triclus, ad locum solitum reliquie descenderunt, et se con¬
trectare manibus eiusdem scutiferi permiserunt.

Alliud miraculum.

Illo tempore quo sancti martires erant in uinculis sar-
racenorum apud marrochium, uisum est de nocte custo¬
dibus quod lux magna de celo descendebat, et sanctos
fratres recipiens ad celos cum innumerabili multitudine
sublimabat. Qui stupefacti et territi ad carcerem acceden¬
tes eos deuote orantes inuenerunt. Nam illic diebus illis
petrus fernandi et martinus alfonsi scutiferi domini infan¬
tis per sarracenos in foro interfecti fuerunt.

Dei gratia et diligencia fratris iohanis de pouoa, pro-
uincialis obseruancie ordinis minorum portugalie, anno
christi 1476.

Frater franciscus yspalensis scripsit legendam.

* Sequuntur Orationes ad usum Chori.
M.H. Tom. 1.

Prollogus in Legenda sancto¬
rum martirum quinque fra¬
trum minorum.

Non enim hominis est, quibus sane uerbis dici possit,
quam admirandum sit minorum religionis sacre miste-
rium ; quodque immortalis summus deus optimus, reli¬
gione , sanctimonia, uirtute denique omni, atque imma¬
culata christi fide, iam pene abrulis, ut alterum christum
ad collapsum humanum genus sibi conciliandum, patriar¬
cham franciscum stigmatibus nostre redemptionis insigni¬
tum euocauerit: cuius sanctam religionem non solum in
temporum decursu amplissimis dignitatibus, summisque
honoribus adauxit; uerum etiam quodam tam illustri tan-
que excelentissimo dono in ipsius regule primordiis om¬
nipotens ipse exornauit atque comprobauit. Nam quinque
minorum fratrum , institutore francisco adhuc uiuentc,
pro ipsius ucri dei cultu ac christi iesu promulganda et
tuenda religione, celeberrimo marlirio, preclare intelligi-
mus, auctore deo, summaque clemencia sua inspirante,
hanc pauperum regulam in puritate euangelii institutam
esse, confirmatam, aprobatam. ad quam strictissime obser-
seruandam illustrissimi reges et principes, potentissimi no¬
biles, ciues opulentissimi, hominesque celeralissimi, abie-
ctis abdicalisque seculi rebus omnibus et eius uoluptati-
bus, diuino quodam fulgure perculsi, se penitus deuoue-
runt; Quidam purissima uirginitate tanquam peculiari or¬
namento; Alii doctrinarum gloria, admirabilique sancti¬
tate, ac conslantissima fidei predicatione; Alii uero, ue-
luti apostoli ad predicandum missi, seuissimo martirio ce-
lcstc sedes sibi uendicarunt. quos pene omnes hi quinque
religionis minorum prothomartires ad huius regule fran-
cisci professionem etobseruanciam, qua ad immortales de¬
licias, ad eternanque gloriam peruenilur, inuitarunt et a-
ctraxerunt; quod indubie probat illud grande, slupen-
dunque lumen sanctus anthonius de padua e canonico re¬
gulari eorum exemplo in minorem transformatum, ut in
sua legenda plenius habetur. Et nc rem quam diligentis¬
sime memorie prodendam deleret obliuio , sanctissimus
dominus sixtus mi,“ pontificatus sui felicissimi anno de¬
cimo, declarauit, et uniuersali decreto sancitum esse uo¬
luit, hos quinque christi martires per uniuersum orbem,
ut cathalago sanctorum apud omnes populos ascriptos, a
cunctis fidelibus colendos esse: ut longe ante per suos
predecessores in ciuitate colimbrie regnorum portugalie,
ubi eorum corpora requiescunt, de eisdem sanctis specialiter
decretum fuerat, Anno a nathali Christiano m.°cccc.°lxxx.°
secundo die mensis nouembris.

Lectio i.

Anno domini millesimo ducentesimo x.°viin. 0 a prima
conuersione sancti francisci anno x.°iu.° misit beatus fran¬
ciscus dc uoluntate domini sex fratres mire sanctitatis ad
regnum marrochiorum, uidelicet fratrem uitalem, berar-
dum, octonem, accursum, petrum, et adiutum: Fratrem
uero uitalem dedit eis prelatum. Cum autem fuerunt in
regno aragonie, frater ui talis cepit grauiter infirmari; et
uidens prolongari suam infirmitatem, nolens suo corpora¬
li morbo dei negocium impedire, precepit aliis quinque
supradictis fratribus, ut dei et fratris francisci preceptum,
marrochium pergentes, adimplerent. Sancti uero fratres
obedientes, dimisso ibi fratre uitale infirmo, colimbriam
peruenerunt. Domna uero orracha regina portugalie, que
tunc ibi erat, eos ad se uocans, et cum eis de deo lo-
quens, uidensque in eis tantum mundi contemptum, tan¬
tumque ad moriendum pro christo feruorem, eos perfe¬
ctissimos dei seruos iudicauit; rogauitque eos instanter
quatinus a domino suis orationibus peterent ut eis reue-
laret sue uile terminum. Qui cum se indignos diuina se¬
creta exposcere humilime dicerent, tandem ob deuotissi-

Digitized by AjOOQie

114

LEGENDA MARTYRUM M0R0CH1I.

mas cum lacrimis preces regine oraturos se promiserunt.
Quibus firma fide exorantibus, non solum quod expostu¬
larunt, uerum etiam eorum marlirium diuino oraculo re-
uelatum est. Ipsi ucro extremum diem regine post breue
tempus futurum eidem predixerunt, atque eorum corpora
post martirium amarrocbio illuc defferenda, et ab ea cum
toto populo honorifice recipienda: quod et factum est.

Lectio ii.

Et inde sancti procedentes alanquerium castrum deue-
nerunt, et domne sancie sorori regine * portugalie totum
suum propositum reuelarunt. Ipsa uero sanctissima eo¬
rum negocium approbans, induit eos super habitus secu-
laribus uestimentis; quia aliter non possent ad sarracenos
transire. Et sic dissimulato habitu, hyspalim ciuitalem
tunc sarracenorum, que nunc dicitur sibilia, peruenerunt:
et in hospicio cuiusdam Christiani per dies octo depositis
secularibus uestimentis latuerunt. Quodam uero die, spi¬
ritu feruentes, usque ad principalem mizquitam, hoc est
ipsorum templum, sine aliquo ductore uenerunt. Quod
cum udent intrare, sarraceni indignati eos clamoribus,
impulsibus, et uerberibus impetentes, mizquitam intrare
nullatenus pqrmiserunt. Hec enim est eorum institucio,
ut nullus Christianorum, aut alterius cuiuscumque secte,
ipsorum templum ingredi permictatur. Tandem ad portam
palacii accedentes, ad regem legatos se dicunt a rege re¬
gum domino iesu christo missos. Cumque regi multa de
fide catholica proposuissent, ad conuersionem et baptis¬
mum suscipiendum ipsum inducendo , et multa turpia de
macumeto et eius dampnabili lege detexissent; rex furo¬
re excandescens, capitibus eos truncari iubet: sed ad uer-
ba filii mitigatus rex, iussit eos in sumitate turris inclu¬
di. Illi uero e turris altitudine christi fidem ingredienti-
bus curiam predicabant; macumetum et eius prophane se¬
cte obserualores cterno supplicio dampnandos. Quod au¬
diens rex , precepil eos in fundo eiusdem turris recludi:
Et post, seniorum consilio, misit eos marrochium, ut ipsi
optabant, cum domino petro nobili Christiano catholico, et
quibusdam aliis Christianis. Et intrauerunt hospitium in
quo morabatur supradictus domnus petrus infans; In hys-
pania enim filii regum post primogenitum inffantes appel¬
lantur ; Qui sanctos fratres fecit cum magna dcuocionc re¬
cipi, eisque ad uictum hcccssaria ministrare.

Lectio iii.

Tunc fratres ubicumque uidebant sarracenos, eisque
feruentissime predicabant. Cum uero frater bcraldus quen-
dam currum ascendens, populo predicaret, miramolinus
rex inde transiens, qui ad uidendum regum sepulcra, que
sunt extra muros, pergebat, cum uideret fratrem predi-
cantem, nec a predicacione, eo presente, desistentem, fa¬
tuum eum existimans, precepil ut omnes quinque fratres
de ciuitate expellerentur, et per Christianos ad partes fi¬
delium remiterentur sine mora. Tunc dictus dominus pe¬
trus infans quosdam de suis seruitoribus eis dedit, qui
eos usque ceptam conducerent, et inde ad paries fidelium
transfretarent. Sancti uero fratres, illis in uia dimissis,
marrochium reuertuntur: et ciuitalem ingressi, ceperunt
stalim sarracenis in foro existenlibus predicare. Quod rex
audiens precepil eos in carcere recludi, ubi sine cibo et
potu uiginti diebus fuerunt; sola diuina consolacione re¬
fecti. Postmodum accidit quod immoderatus calor et ma¬
gna intemperies aeris superuenit. Estimantes autem ali¬
qui , quod propter carcerem sanctorum fratrum illa tem¬
pestas euenisset, rex de consilio aboturim , qui Christia¬
nos diligebat, ipsos a carcere liberauit, precipiens Chris¬
tianis quod ad partes Christianorum eos remicterent sine
mora. Cepit tamen mirari cum aliis sarracenis, quando
eos uidit corpore incolumes, et mente constantes , cum
xx. diebus continuis fuissent in carcere sine cibo. Et cum

* Lege: Regis.

liberi fuissent, slatim uoluerunt sarracenis proponere uer-
bum dei: sed Christiani timore regis nullatinus permiserunt,
sed dederunt eis ductores, cum quibus uersus partes fi¬
delium remearent. Fratres uero illis in uia dimissis, mar¬
rochium iterum reuertuntur. Tunc, habito inter Christia¬
nos consilio, domnus petrus infans eos in suo hospicio
tenuit, et in publicum prodire, adhibitis eis custodibus,
non permisit. Post hec domnus infans cum mullis aliis
Christianis et sarracenis congregato exercitu, ad quosdam
sarracenos regi rebelles expugnandos perrexit, qui rede¬
undo per tres dietas non potuerunt pro se et equis aquam
ad bibendum alicubi inuenire. Gum uero angustia sitis de
uita desperarent, frater beraldus, preuia oracione premis-
sa, accepto breui pasilo, terram fodit, et statim fons eru¬
pit, de quo ad plenum biberunt homines et iumenta, et
utres etiam impleuerunt. Et hoc facto, slatim fuit fons il¬
le exsicalus. Omnes uero, tanto miraculo uisu, eos in
maiori reuerencia et deuolione habuerunt, et multi eis os¬
culabantur pedes.

Lectio mi.

Cum uero reuersi marrochium custodirentur, quadam
feria vi." domum clam exeuntes, miramolino regi, adui-
sitandum regum sepulcra eunti, se audacter presentarunt.
Frater uero beraldus currum ascendens cepit eo presente
intrepide predicare. Quo uiso rex iracundia plenus pre-
cepit cuidam principi sarraceno, qui miraculum aque ui-
derat, ut eos capitali pena puniret. Tunc omnes Christia¬
ni timore mortis ad propria hospicia confugerunt, ubi fir¬
matis ianuis latitabant. Dictus uero princeps missis appa¬
ritoribus iussit eos ad se uenire. Qui cum fuissent ad prin¬
cipis domum bis adducti, illo absente, ministri diaboli
eos alapis et ictibus percucienles in maiorem carcerem re¬
cluserunt ; et ibi sancti fratres Christianis et hereticis uer-
bum dei continue predicabant. Tunc princeps fecit eos ad
se adduci. Quos cum uidisset constantissime fidem catho¬
licam confilentes, et iniqua macumeti et sue legis expro-
bando audacter reserarent, ira magna succensus precepil
eos uariis tormentis torqueri, et in diuersis domibus ab
inuicem separatos fortiter flagellari. Tunc iniqui ministri,
ligatis manibus sanctorum et pedibus, funibus in colis eo¬
rum positis, ipsos per terram trahentes et retrahentes, sic
grauiler flagellarunt, quod fere uiscera apparebant. Su¬
per ipsorum etiam uulnera ebuliens oleum et acetum su¬
perinfundebant, eosque super aspera stragmenta uasorum
feruentis olei et aceti, fragmentis impositis hinc inde uo-
luptabant, et sic per totam noctem afflicti a triginta sar¬
racenis fuerunt crudeliter flagellati. Eadem nocte uisum
fuit custodibus quod lux magna de celo descendebat, et
sanctos fratres recipiens ad celos cum innumerabili mul¬
titudine sublimabat. Qui stupefacti et territi ad carcerem ac¬
cedentes, eos deuote orantes inuenerunt. Rex uero mar-
rochiorum, hiis audietis, furore succensus, precepit ut si¬
bi ducerentur. Ligatis itaque manibus, nudis pedibus,
spoliati sancti, afflicti, plagati, fustibus continue acti, ad
regem ducuntur. Quos cum uidisset rex in fide solidissi¬
mos, introductis quibusdam mulieribus, celeris exclusis,
dixit eis: Conuertimini ad fidem nostram, et dabo uobis
mulieres has in uxores, et pecuniam magnam, et eritis
honorati in regno meo. Reati uero martires responderunt:
Mulieres et pecuniam tuam nolumus; sed omnia conlem-
pnimus propter christum. Tunc rex ira succensus gladium
arripiens, sanctis ab inuicem separatis uni post alium ca-
pud per medium frontis fregit: atque tres gladios simul
coniunctos constringens propria manu, ferali crudelitate,
eos decollauit.

Lectio v.

Compleuerunt autem suum martirium anno domini mi¬
lesimo ducentesimo uicesimo, xvn.° kalendas februarii,
domini pape honorii tercii an no 1 quarto, ferme septem an¬
nis ante mortem sancti francisci. Post hec corporibus et
capitibus sanctorum a mulieribus extra proieclis, nequis-

Digitized by v^ooQie

LEGENDA MARTYRUM M0R0CHI1.

simi populi funes pedibus et brachiis ligantes, extra mu¬
ros ciuitatis traxerunt, ac sacra corpora, ululatibus et cla¬
moribus maximis per girum ciuitatis tracta, tandem ur¬
gente nocte ipsa membratim dilacerata in campis relique¬
runt. Tunc uero Christiani eleuatis manibus in celum, do¬
minum pro eorum martirio triumphali collaudantes, reli¬
quias sanctorum deuotissime ac latenter colligere cepe¬
runt. Quod cum uiderent sarraceni, omnes ut rabidi ca¬
nes tantam lapidum multitudinem in Christianos iaclaue-
rnnt, ut grandinis tempestas uideretur. Sed meritis sancto¬
rum Christiani omnes fugientes ad propria redierunt: et
sic timore mortis in propriis domibus clausi per triduum
latuerunt. Nam illo tempore petrus fernandi, et martinus
alfonsi scutiferi domini infantis per sarracenos in foro in¬
terfecti fuerunt. Postmodum vero facto magno igne in cam¬
po, corpora sanctorum fratrum in illum proiecta fuerunt,
ut totaliter cremarentur. Sed ignis diuina uirtutc a san¬
ctis reliquiis, tanquam a materia contraria, declinabat,
et totaliter extinguebatur: ymo caput unius martirum fre¬
quenter in igne proiectum nec in capillis ullum combustio¬
nis signum sensit, quod adhuc cum pelle et capillis in mo¬
nasterio sancte crucis de colimbria regni portugalie osten¬
ditur incorruptum. Sarraceni autem quidam propter ami-
cieiam , quidam propter lucrum , necnon Christiani ibi¬
dem captiuati, sanctorum reliquias colligentes, domino
infanti obtulerunt, Qui cum magna deuocione eas reci¬
piens commisit iohani roberli, canonico sancte crucis de
colimbria, uiro perfecto, et tribus innocentibus domicel-
lis. Nullus autem audebat intrare locum , ubi sacre reli-
quie seruabantur, quem alicuius facinoris etiam sola cons¬
cienda arguebat. Unde illo tempore quidam, petrus rosa¬
rius nomine, miles, habens concubinam, rosariam nomi¬
ne , cum ascenderet solarium , ubi sacre reliquie serua-
banlur, in medio factus immobilis, fortiter clamauit, di¬
cens: Succurrite, succurrite, date mihi confessionem. Et
facta confessione predicto canonico, et abiurata concubi¬
na, descendit liber, uiribus corporis recuperatis; sed ul¬
tra loqui non potuit, quousque de mandato infantis di¬
ctus canonicus ei caput unius martirum posuit supra pe¬
ctus ; et statim loquelam et uires recuperauit, ut prius.

Lectio vi.

Quidam etiam scutifer, qui aliquando sanctorum reli¬
quias, que super scutum desiccabantur, deuote contre¬
ctabat , semel actui fornicacionis se ingessit. Et cum re¬
diens uelet, ut prius, sacras reliquias adaptare, scutum,
in quo erant, subito se leuauit in altum, ut ipsum tan¬
gere non ualeret. Penitentia uero ductus, mox ut fuit con¬
fessus et contrictus, ad locum solitum reliquie descende¬
runt et sc contrectari manibus eiusdem scutiferi permise¬
runt. Post hec dominus infans fecit fieri duas arcas ar¬
genteas ; ita quod in una erant capita, in alia vero cor¬
porum ossa. Ipse uero in sua capella reposuit, ibique con¬
tinue sanctos deuotissime exorabat, ut ad propria redire
posset obtinerent; cum iam iuuictus longo tempore ibi¬
dem detentus perdurasset. Tunc rex miramolinus dedit
sibi liberam licenciam redeundi contra suorum consilium,
qui ut eum occideret ante consulebant. Cum vero in¬
fans cum suis licenciatus recederet, post diem et noctem
uenerunt ad quendam locum, ubi prope audiebant rugi¬
tus leonum et terribiles ululatus animalium. Qui territi,
positis reliquiis inter se et locum illum, ad quem uide-
bant leones conuenire; mox disparuerunt, ut nec leones
uiderent, nec eorum rugitus audirent. Cum vero proce¬
dentes ad multiuium accessissent, et quam eligerent uiam
penitus ignorarent, dominus infans precepit mulam, que
sacras reliquias defferebat, antecedere, eanque omnes in¬
sequerentur. Mula vero, domino dirigente, statim a uia
diuertit, in qua parate erant infanti insidie sarracenorum,
ut sibi postea fuit sub certitudine affirmatum : Et per quan-
dam inusitatam et asperam incedens uiam, per montes et
ualles diuerlebat: et sic brutum animal per uiam securio¬
rem eos usque ceptam direxit, nauesque paratas, domino
disponente, ascendentes nauigauerunt. Et prima nocte su-

113

peruenientibus tenebris timebant nautc, ne in aliquos sco¬
pulos irruerent et perirent: Et tunc omnes ante reliquias
prostrati sanctis martiribus supplicabant, ut eos a tanto pe¬
riculo liberarent. Et ecce subito claritas quedam efulsit,
ita ut hinc inde mare possent conspicere nauigantes: et
tunc clare uiderunt quod ad illos scopulos naues duceban¬
tur ; sed lucis beneficio ab illis diuertentes, saluis omni¬
bus , ad desiderata liclora aliazire et tariffe, deinde hys-
paiim peruenerunt: ubi per Christianos infanti nunciatum
est, sarracenos ad eum capiendum a rege missos. Quo
audito in castellam omnes quamcicius se dederunt. Et uix
naute uella leuauerant, et ecce milites regis marrochio-
rum affuerunt, ut infantem etiam inuictum reducerent, et
suos capitibus detruncarent: Sed sanctorum meritis libe¬
rali cum salute hispaniam intrauerunt.

Lectio vii.

Cum vero astoricam peruenissent, et hospes, in cuius
domo hospitabantur, a triginta annis esset morbo parali-
tico sic afflictus, ut loquella et membrorum officio priua-
rclur , et sanctorum tot mirabilia audiuisset, prostratus
ante archara, ubi sanctorum reliquie seruabantur, orans
pro remedio sanctos fratres, ibidem cunctis uidentibus lo¬
quellam et omnium menbrorum obtinuit sanitatem. Cum
uero colimbriam appropinquassent, ubi iam sanctorum
martirum fama peruenerat, domna orracha regina porlu-
galie supradicta cum uniucrso populo sanctis occurrit re¬
liquiis, cum magna solempnitate et deuocione, usque ad
monasterium sancte crucis de colimbria ipsas deducentes,
ibidem honorifice collocarunt. Cum autem beatus francis-
cus eorum martirium audiuisset, Et quod de conuentu
alanqucriensi regni portugalie ad martirium processissent,
conuentui sic iniciato benedixit dicens: Ex te nunquam
defficiant fratres sacrosancti euangelii deuolissimi obser-
uatores. Et exullans in spiritu adiecit: Nunc ueraciter di¬
cere possum quod habeo quinque fratres minores regni ce-
lesti per martirium iam possessores. Et eodem anno quo
sancti fuerunt interfecti, contra regem marrochiorum ct
eius regnum indignacio dei in uindittam sanctorum effer¬
buit. Nam manus dextra eiusque brachium, quibus occi¬
derat sanctos fratres, et eiusdem partis omnia membra us¬
que ad dextrum pedem fuerunt dessicata. In patria etiam
illa tribus annis immediate sequentibus nichil pluit: ex
quo secuta est tanta sterilitas rerum, et hominum pesti-
lencia per quinque annos continuos, quod maior pars il¬
lius gentis fuit per mortalitatem delecta, ut iuxta nume¬
rum fratrum in uindictam pestilencialium annorum seque¬
retur. Et ut sanctorum fratrum supradictum uaticinium
compleretur, regina portugalie orracha predicla, post mo¬
dicum tempus a sanctorum martirum sepultura , plena
uirtutibus ex hac uita migrauit.

Lectio viii.

Et eadem hora nocte profunda domnus petrus nunii cano¬
nicus etsacrista, omni sanctitate preclarus, et eiusdem re-
gine confessor, uidit innumerabiles fratres minores chorum
intrantes, inter quos erat unus cum magna solempnitate
precedens, et post alii quinque quodam singulari honore
inter alios precelentes, Statim vero dum chorum proces-
sionaliter intrauerunt matutinum cum melodia indicibili
cantauerunt. Domnus vero petrus totus actonitus quesiuit
ab uno eorum ad quid et per quem locum tali hora tot
fratres intrassent, cum omnes porte monasterii essent clau¬
se. Qui respondit: Nos omnes, quos hic uides, fuimus fra¬
tres minores, et nunc cum chrislo gloriose regnamus. Ille
vero cum tanta gloria precedens est franciscus, quem tan¬
tum desiderasti in hac uita uidere. Alii vero quinque in¬
ter alios precelentes sunt fratres pro christo marrpchio in¬
terfecti, et in isto monasterio tumulati. Et scias quod dom¬
na orracha regina portugalie ex hac uita migrauit. Et quia
ex loto corde nostrum dilexit ordinem, dominus iesus
christus nos omnes huc misit ut pro eius honore hic di-

Digitized by v^ooQie

116

VITA SANCTI ANTONII.

ceremus sic solempniler matutinum. Et quia tu eras eius
confessor deus uoluit quod tu ista uideres. De morte ve¬
ro regine non dubites nam statim cum recedemus de hoc
audies certa noua. Tunc illa processio clausis ianuis, mo¬
nasterium exiuit, Et statim illi de familia dicte regine ad
portam pulssauerunt, et denunciauerunt reginam tunc car¬
nis debitum exsoluisse.

Lectio ix.

Postea sancti magnis ceperunt corruscare miraculis,

quorum aliqua in eorum diffusiori legenda plenius conti¬
netur. Istorum autem exemplo sanctorum beatus antho-
nius, tunc canonicus in eodem monasterio sancte erucis co-
limbriensis, qui fernandus martini uocabatur, zelo marti-
rii flagrans ordinem fratrum minorum, etatis sue anno
xx.°v.°, intrauit, Et annos decem in ordine plenus sancti¬
tate et preclarus doctrina et miraculis consumauit. In il¬
la autem fratrum dispersione beatus franciscus ob feruo-
rem marlirii ad partes syrie cum duodecim fratribus aliis
transfrelauit, et ad soldanum se contulit; eumque constan¬
tissime cbristi fidem predicantem soldanus cum omni re-
uerencia domino disponente ad propria remisit.

VITA SANCTI ANTONII.

JLn nostram hanc monumentorum collectionem Sancti Antonii vitam inducendam
eo tantum oportere censemus, quod ille ex hac Portugaliae regione oriundus sit;
non quod utilitatis aliquid in nostrae historiae studium incumbentibus narratio fa¬
ctorum, vel etiam virtutum huius sancti viri, piis licet, religiosisque utilissima, sup¬
peditare videatur: facta enim haec ad Italiam praecipue r feruntur, et ab Italo
scriptore collecta, narrata, et scripta manifeste apparent.

Inter Alcobacensis monasterii MSS. duo extant codices Sancti Antonii vitam
narrantes, 286 et 293 numerati. Horum primus cum aliis codicibus, a numero 284
ad 288, collectionem quandam agiographicam, de Sanctorum nempe vitis et gestis,
perficiens, ex quo, ut superius animadversum fuit, translationis et miraculorum S.
Vincentii, nuper hic editam, narrationem hausimus, postremo S. Antonii vitam re¬
fert, aliis tamen litteris, ac totus fere codex, sed eadem aetate, vel XIV. saecu¬
lo vix incipiente, scriptam: huiusce codicis textum nunc etiam sequimur. Alter item
codex, 293 numeratus, eiusdem Sancti vitam, sed non integram, complectitur: litte¬
rarum tamen forma et genus vetustatem, si non aequalem, paululum saltem mino¬
rem, ac illius MS. in codice 286 reperti, prae se ferunt: istius denique codicis
textum praeferre adducti sumus; non quod integram tantum exhibeat vitam illam;
sed quod, cum apographa sint ambo, illud codicis 293 ab ita indocto librario adeo
leviter descriptum fuerit, ut supra modum mendosum, incor rectumque evaserit; quod
nos, in varias etiam lectiones annotando, magna ibi cum cautione agendum prae¬
monuit.

Qui de hac re diffusius se instructos cupiunt, Fr. Fortunati a D. Bonaven-
tura dissertationem, quae vitam Sancti illius sequitur, Conimbricae editam anno 1830
adeant: nos typis hanc mandamus vitam, ut a methodo huius operis non receda¬
mus.

Incipit prologus in vita Sancti
Antonii confessoris, et de mi¬
raculis eiusdem, que approba¬
ta fuerunt per domnum Gre-
gorium papam nonum et car¬
dinales Romane ecclesie.

Assidua fratrum postulatione deductus, nec non et obe-
diencie salutaris fructu prouocatus, ad laudem et gloriam
omnipotentis dei, uilam et actus beatissimi patris ac fra¬
tris nostri Antonii caritate fidelium, ac deuotioni scribe¬

re dignum duxi: Id namque in uita sanctorum agitur,
que posteritati fidelium scripto mandatur, quatinus audi¬
tis miraculorum signis, que deus operatur in sanctis, sern-
per et in omnibus laudetur dominus, et uite correctionis
regula, una cum deuotionis feruore ministretur fidelibus.
Et quidem ad opus tantum me insuficientem scio, nec ta¬
men labia mea prohibebo, sperans quia propositum meum
perficiet, qui intentionem cordis uidet. Succinte enim ,
preuia tamen ueritate uerbis licet imperitis loquar christi
supplicibus, ne facunda uerborum loquacitas aurium ser-
uiat pruritus, et foliis utantur homines pro fructu. Denique
non nulla scribo, que oculis ipse non uidi, domno tamen
Sugcrio secundo, ulixbonensi episcopo, et aliis uiris ca¬
tholicis referentibus ipsa cognoui. Sic nempe Marcus et
Lucas euangelium, sic beatus Gregorius dialogum petro
interrogante conscribit, cum tamen uirorum fide digno-

Digitized by A^OOQle

VITA SANCTI ANTONII.

117

rura narratione tamen ipso teste, que refert, didicerit.
Ut autem fidelibus deuote uilam istam legentibus detur
occasio cicius ueniendi ad id quod queritur, opus istud
in duas partes distinxi, et rubricas singulas singulis ca¬
pitulis inserui. In priori quidem particula conuersationis
eius insignia a primaria regularis habitus susceptione, de
multis quedam breuilalis causa excipiendo digessi. In se¬
quenti uero mira, que per eum dominus operatus est fra¬
tribus nostris, et fidelibus aliis mihi astruentibus subicien-
do compegi. Hortor autem lectorem ego, qui scripsi, ut
cum hec legerit, et me in aliquo minus dixisse, uel cer¬
te incauta loquacitate ueritatis metas uspiam excessisse
perspexerit, non me mendacii aut falsitatis arguat, quin
pocius ignorancie, aut obliuioni me misericorditer ignos¬
cat.

De ciuitate, in qua natus fuit
Sanctus Antonius.

• Est namque, ut fertur, in regno portugalie ciuitas que¬
dam ad occidentalem eius plagam, in extremis mundi fi¬
nibus sita, que ab incolis nuncupatur vlixbona, eo quod
sicut uulgo dicitur ab ulixe bene sit condita. ** Et ysidorus
in libro ethimologiarum de eadem ciuitate dixit: Olisipo-
na quasi ab vlixe posita, et secundum quod hysloriogra-
fi dicunt, ibi celum , mare distinguntur a terris; Intra
cuius muros ecclesia quedam mire magnitudinis ad hono¬
rem gloriose uirginis marie fabricata consistit, In qua pre-
ciosum illud, et omni ueneracione dignum beati uincen-
cii martiris corpus honorifice conditum requiescit; Ad
cuius plagam occidentalem felices beati antonii progenito¬
res, dignum iuxta conditionis sue statum domicilium pos¬
sidebant, quod ipsi ostio templi propinquo limine immi¬
nebat. Qui cum in primo iuuentutis flore felicem hunc
genuissent filium, ab ipso sacri baptismatis fonte fernan-
dus ei nomen imponunt. Hunc nimirum in supradicte san¬
cte dei genitricis ecclesia, sacris litteris inbuendum tra¬
dunt , et futurum christi preconem quodam presagio mi¬
nistrorum christi educationi committunt.

Quomodo intrauit ordinem
sancti Augustini.

Puerilibus igitur annis simpliciter domi transactis, an¬
num quintum decimum ‘ felici cursu compleuit. Cumque
etate iam nubili, succrescentibus in came corruptionis
molibus, se preter solitum sentiret illicite perurgeri, ado¬
lescende, et uoluptati nequaquam frena laxauit, sed fra¬
gilitatis humane conditionem transcendens, currentis cum
impetu concupiscende carnalis habenas strinxit. Jamque
mundus cotidianis ei desipiebat incrementis, et quem non
pene 1 introitu eius posuerat, retraxit pedem, timens ne
forte ei puluis terrene felicitatis aliquatenus inhereret, qui
currenti uelociter animo in uia dei offendiculum genera¬
ret. Est autem iuxta eandem, quam prediximus, duita¬
tem monasterium quoddam de ordine sancti Augustini
non 1 longe a menibus distans, in quo uiri religione famosi
in canonici regularis habitu deo famulantur. Ad hunc de¬
nique locum uir dei spretis mundi oblectationibus se trans¬
tulit, et canonici regularis habitum humili deuotione sus¬
cepit. Ubi cum annis ferme duobus commoratus, fre-
quencia amicorum piis mentibus sustinuisset importunita¬
tem, ut omnem sibi perturbationis eiuscemodi occasionem
tolleret, natale solum, quod ad neruandos 4 uiriles animos

non mediocriter potest, derelinquere statuit; quatenus a-
lieni aggeris littore tutatus, domino quiecius militare pos¬
set. Obtenta igitur uix precibus supperioris licencia, non
ordinem, sed locum mutauit, et ad monasterium sancte
crucis de Golimbria in spiritus feruore se transtulit.

Qualiter ibidem profecit in mo¬
ribus et sciencia.

Seuerioris igitur discipline zelo, et quietis uberioris a-
more, seruo dei antonio ad monasterium uiuifice crucis
translato, non tam loci, quam morum translationem fe¬
cisse solito feruencior ostendebat. Et quoniam scriptura
teste, non iherosolymis fuisse, sed ibidem bene uixisse
laudabile est, ita se moribus aptum exibuit, ut cunctis
liquido claresceret, quod ob comprehendendam perfectio¬
nis summam loci commoditatem exquisisset. Non medio¬
cri autem studio semper colebat ingenium, et animum me¬
ditationibus exercebat, nec diebus ac noctibus, pro tem¬
poris conueniencia a lectione diuina cessabat. Nunc hys-
torie ueritatis textum legens, allegorica comparatione ro¬
borabat fidem, nunc conuersis scripture uerbis edificabat
moribus affectionem. Hinc profunda sermonum dei felici
curiositate perscrutans, contra errorum foueas testimoniis
scripture intellectum muniuit; hinc sanctorum dicta se¬
dula indagatione reuoluit. Ita domum 5 lecta tenaci com¬
mendabat memorie , ut insperata cunctis scripture scien¬
cia festinato mereretur affluere.

Quomodo ordinem fratrum mi¬
norum intrauit beatus anto-
nius, et de mutatione nomi¬
nis eius.

Post hec autem cum reliquias sanctorum martirum fra¬
trum uidelicet minorum domnus petrus infans a marochio *
porlasset 7 , et eorumdem meritis miraculose se liberatum per
omnes hispanie prouincias diuulgasset, audiens seruus dei
anlonius mira, que per eos fiebant, directus est et ipse in
fortitudine spiritus sancti, Ascingensque cinctorio fidei re¬
nes suos, roborabat brachium armatura zeli illius, Dicebat-
que in corde suo: 0 si me sanctorum martirum suorum
corone, participem fore dignaretur altissimus. 0 si me
flexo poplite pro nomine iesu colla tendentem lictoris in-
uenirct gladius. Putas uidebo? Putas iocunditalis illud
tempus implebo? Hec et his similia tacitus secum loque¬
batur. Mirabantur 8 autem eo tempore non longe a ciuita¬
te colinbria, in loco, qui sanctus antonius appellatur, fra¬
tres de ordine minorum, litteras quidem nescientes, sed
uirtulem littere operibus edocentes, qui et iuxta ordinis
statuta elemosine petende gratia ad monasterium, in quo
uir dei conuersabatur, quam sepe ueniebant, ad quos cum
ex more, die quadam uir dei uisitandi gratia secrecius
accessisset, inter cetera, que locutus est, hec quoque di¬
xit: Ordinis uestri habitum, fratres karissimi, animo de¬
sideranti suscipiam, si me mox ut introgressus fuero, ad
terram sarracenorum mittere spoponderitis, quatinus cum
sanctis martiribus merear et ego consequi corone partici¬
pium. Qui non mediocri gaudio ex tanti uiri uerbis ex¬
hilarati, die *, quo hec fiant, proximo sequentem consti¬
tuunt , et ne mora periculum trahat, tempus dilationis -
precidunt. Fratribus igitur letabunde domum redeuntibus,
remansit seruus dei antonius super dictis a priore licen-

• Hic incipit fragmentum de vita S. Antonii in codice Alco-
bacensi 293 exaratum ; et in margine heee legitur rubrica , scri¬
pta litteris minutissimis eiusdem manus: Incipit vita beati anto-
nii confessoris de ordine fratrnm minorum.

** Desunt qm a verbis Et ysidorus usque ad a terris leguntur.

1 annum circiter xv."-

* plene

M.H. Tom. I.

J haut

4 eneruandoS
1 demum

6 Morrocbio

7 deportasset

* Morabantur

* diem

30

Digitized by v^ooQie

118

VITA SANCTI ANTONII.

ciam petiturus, Qua 1 nimirum uix precibus extorta, fra¬
tres promissi nou immemores iuxta conditione 3 facto mane
conueniunt, et religionis sue habitum in monasterio ui-
ro dei cicius imponunt. Quod cum factum fuisset, occur¬
rens quidam de fratribus ac canonicis 3 eius in amaritudi¬
ne cordis loquebatur dicens: Vade, uade, quia sanctus
eris. Ad quem conuersus uir dei antonius humili uoce
respondit dicens: Cum me sanctum fore audieris, deum
collaudabis 4 . Et his dictis fratres gradu concito do¬
mum properant, et e uestigio sequentem nouum hospi¬
tem in ostensione caritatis suscipiunt. Verum quia irruen¬
dum in se parentum suorum impetum dei seruus formi¬
dabat, requirentium eum sollicitudinem sagacius declinare
satagebat; Nam et mutato uocabulo antonius ipse sibi no¬
men imposuit, etquamlo 5 uerbi dei preco futurus esset, quo¬
dam presagio designauit. Antonius enim quasi alte tonans
dicitur; Etreuera uox eius ut tuba uehemens, cum sapien¬
tiam dei in raisterio absconditam inter perfectos loquere¬
tur, talia etiam profunda descripturis tonuit *, ut uel ra¬
rus pro consuetudine, sensu exercitatus, disertitudinem
lingue ipsius intelligere posset.

Quomodo iuit marrochium, et
de reditu eius.

Sensum 7 igitur et per incrementa zelus fidei eum eni¬
xius perurgebat, et marlirii sitis in corde illius accensa,
quiescere eum nullatenus permittebat. Unde factum est,
ut iuxta promissum data sibi licentia, terram sarraceno-
rum festinus adiret; Sed que sunt hominis cognoscens al-
tissimus, in faciem *ei restitit ac intentato graui morbo per
totum hyemis spatium acrius flagellauit. Sicque factum 8 ,
ut eum * de proposito suo nichil prospere actum cerne¬
ret , pro recuperanda saltem corporis sanitate ad nata¬
le solum compulsus remearet; Qui cum nauigando in fini¬
bus hispanie applicare disponeret, in cilicie 10 partibus uen-
torum pulsu se positum cernebat. Circa tempus autem il¬
lud capitulum generale apud assisium constitutum est ce¬
lebrari, Quod ut uiro dei antonio per fratres miscene ci-
uitalis innotuit, semetipso robustior factus ad locum ca¬
pituli utcumque peruenit.

Quomodo uenit romaniolam et
qualiter ibidem uixit.

Finito igitur ex more capitulo, cum ministri commis¬
sis 11 sibi fratres ad loca sua premitterent, solus in mani¬
bus ministri generalis derelictus est antonius, Quippe qui 11
homo nouicius ac parue, ut arbitrabatur, utilitatis a nul¬
lo ministrorum petitus est, quia nec cognitus est 13 . Deni¬
que uocalo in partem fratre graciano, qui tunc in roma-
niola ministerium fratrum gerebat, supplicare cepit ser¬
uus dei antonius, quatenus susceptum se a ministro ge¬
nerali, in romaniolam duceret 14 , et deductum discipline
spiritualis rudimentis informaret; Nulla prorsus date si¬
bi litterature mentio, nulla exercitationis ecclesiastice ab
ipsius ore personabat iactacio, sed scienciam omnem et
intellectum captiuans in obsequium Christi, ipsum solum,

I quasi

* condictum

3 conuocationis

4 utique collaudabis
s quamtus

* intonuit
7 Sensim

* factum est

* cum

‘ # sicilie

II commissos
w quia

17 nec cognitus.

14 deduceret

et hunc crucifixum, scire, sitire, amplecti uelle procla¬
mabat. Frater ergo 13 gracianus miram ipsius amplexatus
deuotionem, uiri dei uotis annuit, et susceptum in roma-
nioiam deduxit. Quo cum uir dei antonius, disponente
domino, peruenisset, impetrata licencia heremum montis
pauli deuotus subiit, et relictis secularium turbis loca
quietis conscia penetrauit. Faciente autem 14 ipso moram in
dicto heremo loco, frater quidam cellam orationibus 17 a-
ptam in cripta quadam construxerit ut ibidem domino
iicencius uaccare posset, Quam cum die quadam uir dei
perspexisset, et deuotionis aptitudinem loci congruitatem
pensaret, fratrem precibus adiit, et ut dictam sibi cellam
concederet, supplex postulauit. Adepto denique quietis lo¬
co, soluto cotidie bora matulinali capitulo, seruus dei an¬
tonius ad dictam cellam secessit, assumptaque modica pa¬
nis porciuncula, uas aque secum tulit, Sicque carnem ser-
uire agens 18 spiritui, solitariam transegit diem, iuxta ta¬
men sacre obseruationis statuta semper reuertebatur ad
horam; Nam semel cum uocante eum campana ad fratres
redire disponeret, afectum 30 uigiliis corpus et abstinentia
maceratum, imicanle 31 uestigio, labefacta membra precipi-
tabat. Ita demum maxillam carnis abstinentie freno quan¬
doque constrinxerat, ut non nisi a fratribus supportatus,
ipso teste qui affuit, ullatenus redire potuisset.

Qualiter scientia illius fratribus
innotuit.

Post multum uero temporis contigit fratres ad ciuita-
tem quamdam pro suscipiendis ordinibus transmitti. Con-
uenientibus igitur ex diuersis partibus ob dictam causam
fratribus 33 ac predicatoribus, affuit inter eos antonius.
Instante autem collocutionis 33 hora, nec non et fratri¬
bus ex more congregatis, minister loci fratribus de ordi¬
ne predicatorum, qui in presencia erant, supplicare ce¬
pit, ut exortationis gratia sidentibus salutis uerbum pro¬
ponerent. Cumque inprouisum se quisque, nec debere pre-
dicare, constancius asseruisset, conuersus ille ad fratrem
Antonium precepit, ut quodcumque sancti spiritus sugge¬
reret gratia, congregatis fratribus annunciaret; Non enim
credebat eum quicquam de scripturis nosse, sed nec quic-
quam , nisi forte que ad officium ecclesiasticum spectant,
putabat legisse, uno tantum presumptionis confisus suf¬
fragio, quod uidelicet eum litteraliter loqui, uix cum ne¬
cessitas exegisset, audierat. Reuera enim cum talis esset
industrie, ut memoria pro libris uteretur, et eloquii mis-
tici gratia copiosus affleret 34 , paritorem 33 eum fratres in
abluenda supeleclili coquine nouerant, quam in exponen¬
dis misteriis scripture. Quid multa? Viribus tolis, quoad
potuit, renitens, tandem ad clamorem simpliciter 34 lo¬
qui exorsus est; Cumque calamus ille sancti spiritus,
linguam 37 ipsius, luculenta satis expositione, ac breui
sermonis compendio multa prudenter disseruisset, stupen¬
da fratres admiratione percussi, intentis auribus peroran¬
tem uirum unanimiter intendebant. Dabat quippe stupo¬
ris augmentum insperata dictorum profunditas, sed nec
minus edificabat spiritus, quo loquebatur, et feruentissi-
ma caritas. Omnes denique sancta consolatione perfusi,
humilitatis meritum in seruo dei antonio cum dono scien-
tie uenerati sunt.

15 igitur
14 igitur

17 sibi orationibus
** construxerat
19 cogens

10 confectum

11 nutante

13 fratribus nostris
22 collationis

14 afflueret

2S periticiorem
24 omnium simpliciter
27 lingua

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI ANTONII.

119

De predicatione eius per roma-
niolam, et conuersione 1 he-
reticorum.

Quoniam autem., testante domino, non potest ciuitas
abscondi super montem posita, non post multo tempore
delata ad ministrum eorum, que contigerant, relatione,
interrupto quietis silentio ad publicum uenire compulsus
est antonius. Iniuncto namque sibi predicationis officio
heremi cultor emittitur, et ad euangelizandum dei gloriam
diu clausa ora laxantur. Mittentis igitur auctoritate suf¬
fultus in tantum predicationis opus explere studuit, ut no¬
men euangeliste gestorum 2 strenuitate compensaret. Circui-
bat proinde duitates et castra, uicos atque campestria, et
uite seminarium, sicut affluentissime ita et feruentissime,
cunctis spargebat ’. Discurrente autem eo, etob animarum
zelum requiem sibi prorsus negante, contigit eum ad ci-
uitatem arminensem celitus applicuisse, Ubi multos 4 he-
retica cerneret prauitate delusos, conuocalo mox totius
duitatis populo, in feruore spiritus predicare cepit; Et
quia philosophorum nouil 5 argutias, uersuta heretico-
rum docmata sole lucidius confutauit. Ita demum uerbum
uirtutis eius, et doctrina salutaris in cordibus audientium
radices fixit, ut eliminata erroris spurcicia non parua cre¬
dendum turba domino fideliter adhereret; In quibus he-
resiarcham uirum * bonillum nomine, ab annis xxx. a er¬
rore infidelitatis abductum, per seruum suum antonium
dominus ad uiam ueritatis conuertit, qui et accepta peni-
tencia, mandatis sancte ecclesie romane usque in 7 finem
deuotus oblemperauit.

De fama eius, et efficacia pre¬
dicationis eius.

Post hec autem cum urgente familiari causa minister
ordinis seruum dei antonium ad curiam destinasset, tali
eum fauore apud uenerabiles ecclesie principes donauit *
altissimus, ut a summo pontifice et uniuersa cardinalium
multitudine, ardentissima deuotione audiretur predicatio
illius. Nempe enim talia et tam profunda de scripturis fa¬
cundo eructabat eloquio, ut ab ipso domno papa familia¬
ri quadam prerogatiua archa testamenti uocarelur; Ser¬
mo namque ipsius in gratia sale conditus, non mediocri¬
ter audientibus gratiam conferebat. Mirabantur maiores
uirum pube tenus ydiotam spiritalia spiritalibus subtili¬
ter comparantem, stupebant minores peccati causas et oc¬
casiones uellentem , et uirtutum mores caucius inseren¬
tem; Omnis demum conditionis, ordinis et etatis uiri,
congruentia sibi uite documenta suscepisse letati sunt. Nul¬
la prorsus flectebat eum personarum acceptio, nulla fauo-
ris humani permulcebat oppinio, sed iuxta prophete uo-
cem quasi plaustrum triturans, rostra habens sarrancia,
montes comminuit, et colles quasi puluerem posuit.

Quomodo paduam uenit, et qua¬
liter ibidem predicauit.

Sed quia longum est narrare quot lustrauerit prouin-
cias, quot uerbi dei semine repleuerit terrarum partes,
ad ea, que magis necessaria occurrunt, et euidentiora
uirtutum eius experimenta declarant, manum conuerti-

7 et de conversione

* testorum

* sic affluentissime cunctis spargebat

4 cum multos

5 non nouit
4 unum

1 ad

mus. Tempore namque capituli generalis, quo sacratissi¬
me beati patris 9 francisci reliquie ad locum, ubi debita
ueneratione requiescunt, translate sunt, solutus abaminis-
tralione fratrum seruus dei antonius generalem predica¬
tionis libertatem a ministro generali suscepit. Uerum quia
alio in tempore, cum uidelicet sermones per annum do-
minicales componeret, apud ciuitatem paduanam residen¬
dam fecerat, et sinceram ciuium expertus fidem quodam
eos sibi caritatis glutino copulauerat, mira eorum tractus
deuotione, primo libertatis sue cursu eosdem decreuit ui-
sitare. Postquam ergo diuino nutu ad ciuitatem paduam
peruenit, interpolata predicatione, per lotum yemis spa-
cium cor studiis honestatis applicuit, et ad preces domni
hostiensis in festiuitatibus sanctorum per anni circulum
sermonum compositioni se contulit. Talibus autem proxi¬
morum utilitatibus occupato seruo dei antonio, quadrage-
simale tempus instabat; Videns igitur tempus acceptabi-
le, et dies salutis imminere, ab incepto destitit, et ad pre-
dicandum sitienti populo tota mentis occupatione se con¬
tulit. Tantus namque predicandi eum feruor accenderat,
ut per continuos quadraginta dies predicare disponeret;
Quod et indubitanter fecit. Et mirum certe, quia cum cor¬
pulentia quadam naturali pressus, continua nichilominus
egrotalione laboraret, propter infatigabilem tamen anima¬
rum zelum, predicando, docendo*, confessiones audiendo
usque ad solis occasum, quam sepe ieiunus perseuerabat.

4

De persecutione diaboli, et de
miraculo lucis, quam uidit.

Verum quia uirtutis emulus, hostis antiquus bonis ope¬
ribus obuiare non cessat, uolens dei seruum antonium a
proposito salutis inflectere, nocturnis eum illusionibus las-
cescere satagebat. Rem narro non fictam, sed per ipsum
dei sanctum, dum adhuc uiueret, cuidam fratrum reuela-
tura 10 . Cum nocte quadam in principio quadragesimalis,
quam prefati sumus, occupationis, fatiscentes arctus som¬
ni benificio recrearet, ecce diabolus guttur uiri dei ausus
est uiolenter comprimere, ac pressum nisus est suffocare;
At ille inuocato gloriose uirginis nomine, fronti signum
uiuifice crucis impressit, fugatoque humani generis inimi¬
co , confestim leuamen sensit; Cumque fugientem cerne¬
re cupiens oculos aperuisset, ecce tota, in qua iacebal,
cella luce celitus illustrata fulgebat, Quod nimirum lu¬
men diuine uirtutis auctoritate celle illapsum credimus,
cuius radios ferre non sustinens tenebrarum cultor rece¬
debat confusus.

De deuotione populi paduani,
et fructu predicationis eius.

Igitur postquam seruus dei antonius hostium sibi ser¬
monis aperiri cernebat, et populus in multitudinis 11 graui
quasi area ymbrem sitiens, ad eum undique conueniret,
cotidianas per ciuitatis ecclesias stationes constituit 12 ;
Cumque pre multitudine aduentantium uirorum aemulio¬
rum ecclesiarum ambitus pro tantorum captu populorum,
nequaquam sufficerent, ad spatiosa pratorum loca, nume¬
ro crescente, secessit. Ueniebant enim de duitatibus, cas¬
tris et uillis paduam circunstantibus utriusque sexus tur¬
ba pene innumerabilis, omnes uerbum uite summa deuo¬
tione sicientes, et salutem suam in doctrina ipsius spe
firma constituentes; Medio namque noctis tempore sur-
gentes, mutuo se preuenire contendebant, et accensis lu-

* dolauit

* fratris

* Deest.

10 reuelatam

11 in multitudine
** fieri constituit

Digitized by v^.ooQie

120

VITA SANCTI ANTONII.

minaribus ad locum, ubi predicaturus erat, ardentissime
properabant. Milites ac matronas nobiles mediis tenebris
cerneres accurrentes, et qui resoluta corpore membra stra¬
mentis mollioribus fouentes non paruam diei partem con¬
sumere consueuerant, absque ullo, ut ferunt, grauamine
predicanlis faciem uigiles preoccupabant. Aderant senes,
currebant iuuenes, uiri simul et mulieres, etas omnis at¬
que condicio, qui omnes, depositis ornamentorum faleris,
habitu, ut ita dixerim , utebantur religioso. Denique et
uenerabilis paduanorum episcopus cum clero suo predi-
cantem dei seruum anlonium deuote secutus est ‘, forma¬
que gregis factus ex animo audire monuit humilitatis ex¬
emplo. Tanto autem omnes et singuli hiis, que diceban¬
tur, intendebant desiderio, ut cum * sepe xxx.*, ut ferunt,

^ hominum milia predicanli assisterent, nec uox clamoris,
‘aut murmur tante multitudinis sonuit, sed continuato,
quasi uir unus, silencio, omnis suspensa mentis et cor¬
poris aure loquentem sustinebant. Stationarii quoque sexus
cuiuscumque, artis apothecas pro uendendis mentibus 1 * 3
tenentes, pre nimio audiendi desiderio, non nisi finita
predicatione uenalia transeuntibus exponebant. Mulieres
denique deuotione feruentes, allatis forficibus, tunicam
ipsius reliquiarum uice precidebant, et qui uel finbriam
uestimenti eius tangere potuit, beatura se fore censebat;
Sed nec ab irruencium hominum manu tutari potuit, ni¬
si copia 4 5 forcium iuuentule circundatus, uel fugiendi lo¬
cum sollicitus obseruaret, uel recedentibus tandem popu¬
lis, ipse temporum uices expectaret. Discordantes ad fra¬
ternam pacem reuocabat, capliuitate pressos libertati do¬
nabat , usuras ac uiolentas predationes restitui faciebat,
in tantum, ut pignori obligatis domibus et agris ante pe¬
des eius precium ponerent, et consilio ipsius ablata que-
que prece uel precio spoliatis restituerent. Meretrices quo¬
que a nefario prohibebat (lagitio, fures malefactis famosos
a contactu alieni compescebat illicito, Adquc in hunc mo¬
dum quadraginta dierum curricula felici consumatione per¬
currens, gratam domino messem sollicitus congregauit.
Nec silendum puto, quod tantam utriusque sexus multi¬
tudinem ad confitenda peccata mittebat, ut nec fratres,
nec alii sacerdotes, quorum non parua sequebatur eum
frequencia, audiendis confessionibus sufficerent. Dicebant
autem et qui ad penitenciam ueniebant, quod diuina ui-
sione commoniti, et ad antonium transmissi, eius per om¬
nia consiliis obtemperare in mandatis accepissent. Quidam
uero post mortem eius ad fratres secrecius accedentes,
ipsum beatum antonium dormientibus apparuisse, et no¬
mina fratrum, ad quos eos mittebat, docuisse testati sunt.

Quomodo mortem suam predi-

xit.

Gloriosus igitur confessor dei antonius obitum suum
longe ante presciuit; Tamen et ne fratres admodum de¬
solatos redderet, tanta dissolutionem sui corporis immi¬
nentem dissimulatione celabat 3 ; Nam quintodecimo circi¬
ter die antequam debitum carnis exsolueret, cum super
collem quendam constratus 6 amenam paduane planiciem
perspexisset, exultans in spiritu, ciuitatis situm mirificis
laudibus extollebat; Gonuersusque ad fratrem itineris co¬
mitem, magno eam honore in proximo decoratam 7 predi-
xit; quis tamen honor, aut quo conferendus esset, au¬
ctor * nequaquam subintulit; Quem profecto paduane ci¬
uitatis decorem, non aliud quam sanctitatis eius merita,
quibus e uicino illustranda fuerat, credimus, quibus tam
admirabili, quam singulari laude magnificatam uidemus.

1 secutis

1 quam

* mercibus

4 copiosa

5 redderet, cauta dissimulatione iminenlem sui corporis dis¬
solutionem celabat.

6 constitutus

1 decorandam

De cella, quam super nucem
construi fecit.

Factum est autem, dum hec agerentur, ut e uicino tem¬
pus messis instaret. Uidens igitur fidelis ac prudens dei
seruus necessariam populo messis occupationem, usque ad
tempus apti sermonis cessandum sibi a predicatione cen¬
sebat , dimissisque secularium turbis loca secreti conscia
peciit, et ad locum, qui campus sancti petri dicitur, quie¬
te solitudinis gratia se contulit, Cuius aduentu non me¬
diocriter exhilaratus uir quidam nobilis tyrso nomine, se¬
dula humanitatis 9 obsequia uiro dei antonio deuotus exi-
buit, qui et loci fratrum dominium possedit ,0 . Habebat
namque uir dictus locum quendam nemoribus consitum
aut procul a domo fratrum, ubi simul inter ligna silua¬
rum nux quedam procere dispositionis exercuerat, De cu¬
ius stipite sex calami in altum porrecti coronam quamdam
ramorum exprimebant; Cuius miram cum die quadam uir
dei pulcritudinem conspexisset, mox dictante spiritu cel¬
lam 11 super eam decreuit fieri, eo maxime, quod sol¬
licitudinis 11 oportunitalem et amicam contemplationi quie¬
tem locus prelenderet; Quod cum dicto nobili uiro per
fratres innotuit, colligatis per quadrum, et ex transuerso
ramorum sudibus cellam de cistoriis, propriis manibus
parauit. Duobus quoque sociis ipsius structure consimilis
cellas fecit, superiorem quidem ampliori cura ad opus san¬
cti preparans, celeras uero pro libitu fratrum cultu li¬
cet inferiori conponens; In hac nimirum cella cclibem ui-
lam ducens dei seruus antonius, quasi apis argumentosa
studiis sacre contemplationis insistebat; Hec denique in¬
ter mortales extrema domus habitationis, in hac celo se
apropinquare conscendendo monstrauit.

Explicit pars prima.

Incipit pars secunda 13 .

In superiori tractatus nostri opusculo, quod gratia et
uirtute allissimi ad finem usque prosecuti sumus, uitam
et actus beatissimi patris ac fratris nostri antonii humili
deuocione, sed preuia ueritate conscripsimus. Mira uero,
que circa eum, et per eum deus maiestatis operari digna¬
tus est a die obitus sui, et deinceps, uirorum nobis fide
dignorum relatione relata, sequenti opusculo duximus in¬
serenda. Verum quia non omnia scire potuimus, ac ne
legentibus ob multitudinem miraculorum legendi fastidium
prebeamus, ea sola, que necessario 14 magis occurrunt, an¬
notare proponimus, ut habeat deuocio fidelium quibus se
diuinis occupet laudibus, et qui plus dicere ad fidei edi-
ficationem cupiunt, semper inuenire possint quod addant.

De transitu beati Antonii.

Anno siquidem dominice incarnationis m.°cc.®xxx.V,
indicione mi.*, tercia decima die mensis Junii, fena vi/,
beatissimus pater ac frater noster antonius, natione hys-
panus, in ciuitate paduana, in qua per eum nomen suum
magnificauit allissimus, apud cellam in loco fratrum uiam
uniuerse carnis ingressus, ad celeslium spirituum man¬
siones feliciter transmigrauit. Hic cum tempore quodam
relictis populorum turbis, que ad audiendum et uidendum

I aut quo conferendus esset auctore,
4 humilitatis

10 qui et loci dominium possedit

II cellam sibi

11 sollitudinis

13 Incipit pars secunda pro miracula.

14 necessaria

Digitized by v^ooQie

121

VITA SANCTI

eum undique confluebant, ad campum sancti petri quie¬
tis gratia a ciuitate paduana recessisset, soli deo uaccare
cepit, cupiens siquid ei 1 pulueris ex secularium conuersa-
lione, ut assolet, ullatenus adhesisset, lacrimis deuocio-
nis, ac sacre meditationis capillis extergere. Cumque die
quadam a cella sua, quam super nucem construi fecerat,
uocante eum campana ad horam prandii descendisset, cum
fratribus ceteris ex more discubuit. Facta est autem su¬
per eum ibi manus dei, et tocius corporis uiribus cepit
repente destitui, Crescenteque infirmitate, sustentantibus
eum fratribus, a mensa surrexit, et fatiscentes artus sus¬
tinere non preualens, stramentis se lectuli, cuiusdam pre¬
cibus 1 inclinauil. Senciens igitur seruus dei Antonius dis¬
solutionem sui corporis imminere, euocalo ad se quodam
de fratribus et consociis suis rogerio, dixit ei: Si consu¬
lis , frater, pro euitando fratrum istorum grauamine ua-
do paduam ad locum sancte Marie. Quod cum frater per¬
suasum haberet, iuncto curru 7 pater sanctus imponitur,
fratribus loci pro posse relinentibus 4 , ne ad locum alterum
ullatenus deferretur; Quia tamen beatissimum antonium
hoc uelle cernebant, inuili facto cesserunt. Cumque iam
apropinquasset ciuitati, occurrit ei frater innotus, qui ui-
sitandi gratia ibat ad uirum dei, Quem cum nimia infir¬
mitate cerneret aggrauatum, rogare cepit ut ad cellam di-
uerteret in domum fratrum; Erant enim ibi fratres pro¬
pe monasterium dominarum pauperum commorantes, et
iuxta consuetudinem ordinis diuina illis * ministrantes;
Allegabat pro inde dictus frater tumultum magnum, et
turbationem non paruam fore in loco fratrum, maxime
quia intra ciuitatem positi secularium exponerentur inpor-
tune concursioni. Audiens autem hec seruus dei anlonius
precibus supplicantis annuit, et uolis eius acquiescens ad
locum diuertit. Seruo igitur dei anlonio in cella 6 cum
fratribus constituto, aggrauata est super eum manus
dei, crescenteque uehemencius infirmitate non medio¬
cris signa dabat anxietatis, Cumque temporis modico
6pacio quieuisset, facta confessione, nec non et accepta
absolutione, hymnum gloriose uirginis cantare cepit,
ac dicere: 0 gloriosa domina, excelsa etc 7 . Quo di¬
cto erectis mox in celum occulis, atonilisque luminibus
In directum prolixus inspiciebat *; Quem cum frater, qui
eum sustentabat, quid cerneret, interrogasset, respondit:
Video dominum meum. Videntes autem fratres, qui ade¬
rant , felicem eius exitum apropinquare, unctionis sacre
oleo sanctum dei statuerunt perungere. Ad quem cum ex
more frater quidam unctionem sacram ferens peruenisset,
intuens eum beatus antonius ait: Non est necesse, frater,
ut hec mihi facias, habeo enim unctionem hanc intra me;
Verumlamen bonum mihi est, et bene placet. Exlensis-
que manibus ac iunctis palmis, psalmos penitenciales cum
fratribus decantans, ad finem usque compleuit. Cumque
dimidia fere hora sustinuisset, sanctissima illa anima car¬
nis ergastulo soluta, in abissum claritatis absorta est; Cor¬
pus uero dormientis omnino speciem preferebat; Nam et
manus eius in candorem conuerse, pristini coloris pulcri-
tudinem uicere, Cetera uero corporis membra pro con¬
trectandum libitu 9 se prebebant ductilia. 0 uere sanctus
altissiroi seruus, qui uno tempore uiuere meruit, et do¬
minum uidere. 0 sanctissima anima, quam etsi crudeli¬
tas persecutoris non abstulit, desiderium tamen martirii
et compassionis gladius milies pertransiuit. Te ergo digne
pater deuotionis hostiis prosequentes, benignus assumme,
et quibus per se nondum licet accedere uullui dei, pro
nobis precator assiste, amen.

‘eum

* preceps
3 cum

* renitentibus
1 illud

* cellam

7 excelsa super sidera etc.
M.B. Tom. I.

ANTONII.

De clamore puerorum, et popu¬
li concursu et planctu.

Fratribus igitur studiosissime ab extraneis et ab amicis
ac notis cautissime felicem eius transitum celantibus, ne ui-
delicet populorum frequentium premeretur 10 incursu, pue¬
ri per ciuitatem caleruatim incedentes clamabant dicentes:
Mortuus est pater sanctus; mortuus est sanctus Antonius.
Audientes autem hec populi, et glomeratis 11 agminibus ad
cellam currunt, et artis sue penitus obliti, cuius benefi¬
cio uiclum consequi debuissent, quasi apes locum fratrum
circumdant. Pre ceteris uero ciues, qui caput pontis in¬
habitant, in multitudine graui, et copiosa forcium iuuen-
tute ocius aduolant, et mox armata manu custodes in gi-
ro ponunt; Adsunt pro inde uiri religiosi, ruit turba se¬
xus promiscui, iuuenes ac uirgines, cum iunioribus se¬
nes, paruus ac magnus, liber et seruus, omnes una uo-
ce et unanimi cordis amaritudine lamentum sumunt, et
pium mentis affectum multiplicatis gemitibus collacri¬
mantes ostendunt. Quo, inquiunt, irrediturus abhis, pater,
pater, inquam, padue currus eius et auriga ipsius? Quo
progrederis sine filiis, uenerande pater, aut quos 12 nobis
orphanis tui similis inuenitur, uerbi dei ueridicus annun-
ciator? in christo iesu per euangelium tu nos genuisti.
Sic , sic nimirum communis omnium dolor, et mesticia
singularis, ingeminatis suspiriis, et eleuatis in aera uoci-
bus, intuencium animos ad lamentationem et luctum in-
uilabat.

De planctu dominarum, et quo¬
modo laborauerunt ad haben¬
dum corpus eius.

Quantus luctus hominum, quanta precipue lamenta
pauperum dominarum! Que quia mulieribus ut erant a-
nimi imperare nequaquam ualebant fletui, sed et de pro¬
fundo cordis ingemiscentes plorabant fletu inconsolabili:
Heu nobis, ingeminant, benignissime pater, ut quod te
nobis irreuocabiliter sublato, mater amaritudinis mors ad
tempus pepercit, ut crudelius laniaret? Sufficiebat nobis
paupertas nostra, ut diuicias computaremus, quod uide-
iicet, quem occulis carnis uidere non meruimus, saltem
uerbum uite ceteris predicantem audire ulrumque posse¬
mus. Cumque hec et alia gemebundis uocibus conclama¬
rent, fuerunt que dicerent: Ut quid tot lacrimas, et sus¬
piria singultu plena inuentum proferimus, aut quasi unum
ex mortuis luctu prosequimur quem immortalitate fretum
conciues angeli gaudent in celis? Unicum tantum super-
est egre separationis huius remedium ut qui corporalem
nobis exibere presentiam prohibitus est uiuus, maneat no-
biscum uel defunctus. Sed hec, inquiunt, quonammodo
fieri potest? Non enim credimus quod fratres, qui ad aus¬
tralem ciuitatis plagam commorantur, sacratissimum bea¬
ti antonii corpus manere nobiscum sustineant, nisi 12 forte
maiorum precibus ducti, iuri suo misericorditer cedant.
Mittamus ergo qui maiores ciuitatis religiosos, ac poten¬
tia seculari nobiles, ex parte nostra precibus adeant, ut
quasi sine nobis ad habendum cum pace fratrem , quod
deuote poscimus, simul omnes pro nobis elaborent. Quod
et factum est. Quid mulla ? Omnes unanimi uoluntate con¬
sensu ancillarum chrisli uotis annuunt, et subsidium fer¬
re sine contraditione promittunt.

* respiciebat

* libitum

,# premerentur
11 coagtobalis
,J quis

13 corpus nobiscum manere sustineant, nichil

31

Digitized by v^ooQie

122

VITA SANCTI ANTONII.

Qualiter ciues capitis pontis res¬
tituerunt 1 fratribus, corpus
eius ad locum suum portare
disponentibus.

Venientes igitur ad cellam fratres, qui ad ecclesiam
sancte genitricis habitant, sacratissimum beati antonii cor¬
pus ad locum suum transferre disponebant; Indignum e-
nim nimis, et malum intolerabile fore iudicabant tanto
priuari thesauro, maxime quia sanctus ipse, dum uiueret,
super omnia prouincie illius loca ampliori hunc amplexa¬
tus est uoto; Tanto enim loci illius ferebatur desiderio,
ut cum mortis exitum apropinquare sentiret, fratri, qui
sibi asistebat, per obedienciam preciperel, quod ad eccle¬
siam sancte dei genitricis marie corpus eius deferetur 1
modis omnibus procuraret. Videntes autem hec ciues, qui
caput pontis inhabitant, fratribus unanimiter in faciem
restiterunt, acne quod disposuerant ullatenus fieri posset,
multiplicatis armatorum manibus, die noctuque locum cus¬
todiri fecerunt. Ignorantes igitur fratres quod facto opus
esset, episcopum ciuilatis festinanter adeunt, et omnem
sollicitudinem suam in pupillorum patrem proiciunt. Qui
conuocatis fratribus ac canonicis suis, causam aduentus
fratrum diligenter exposuit, et consultationis gratia singu¬
lorum sentenciam super facto requisiuit; Quidam autem
ex eis precibus domnarum pauperum preuenti, petitioni
fratrum nequaquam standum censebant, quin pocius ra¬
tiones'suas ad medium deducentes, pro parte earum eni¬
xius allegabant; Sed non minus fratres ea, que ad cause
sue commendationem expedire nouerant, condiciones per¬
sone et facti introducentes, rationibus pro parte sua non
leuibus persuadere conati sunt. Episcopus igitur rationa¬
bilem fratrum adtendens petitionem, uotis eorum in om¬
nibus annuit, et ut eis presidio foret, potestati ciuitatis
mandauit.

* De deuotione populi, et mira¬
culo celitus exibito.

Interea dum hec agerentur, pars capitis pontis ad ha¬
bendum beati antonii corpus uehemencius accenditur, et
in potestatem recalcitrans eorum animus in irretitum eni¬
xius conatur. Fit conuentus seniorum, nec non et om¬
nium , in quibus spes ulla poterat esse consilii, et ut eis
auxilio fiant, per ciuitalem conuocantur amici. Denique
in unum omnes eo usque conueniunt, quod personas,
possessiones, et omnia, que habebant, exponenda iurent
discrimini, priusquam beatissimi antonii corpus sinant uel
loco permutari. Et mirum certe quod narro; In tantum
etenim zelus ac feruor deuotionis omnes in idipsum uo-
lunlates coegerat, ut cum quidam eorum ab antiquis tem¬
poribus inuelerato odio, et bello intestino discordes exti-
tissent, ueterum inimiciciarum, ut uidebatur, obliti, in
detinendo beati antonii corpore unanimiter ac familiariter
conucnerunt. Timentes igitur ne cuiusquam fraudulenta
machinatione a spe sua frustrari possent, inito consilio
corpus rapere disposuerunt. Uerum quia minister prouin-
cialis presens non erat, ad cuius nutum fratrum causa
pendebat, uocatis in partem senioribus eorum, supplicare
ceperunt fratres, quatinus aduentum ipsius uel modicum
prestolantes ab incepto desistent, et ad ipsius dispositio¬
nem cuncta in integrum conseruata remanerent. Placuit
sermo, quem dixerant, nam et communis omnium ciuium
sentencia hec eadem proclamabat. Instante igitur noctis
tempore, nec non emissis turbis, fratres ostia domorum
claudunt, ac ne occasione aliqua populorum premerentur
incursu, uectibus et seris claustra communiunt; Media

1 restiterunt

* deferri

autem nocte, cum adhuc uigiles obseruarent excubias,
inportuna populorum turba desiderio uidendi corporis es-
tuans, Facto inpetu in domum, ubi sanctum requiesce¬
bat corpus, iruit, et repagula omnia simul cum ostiis in-
pudenter confregit; Cumque iam tercio hec eadem repli¬
cando impetu spiritus fratres lacessissel, dictum mira¬
bile, nec semel domum ingredi ullo conamine ualuerunt,
Sed, ut proprio subsequenle ore confessi sunt, apertis os¬
tiis stabant stupefacti; et cum plena esset domus lumine,
introitum non uidcntes circuibant aurugine fascinati. Ma¬
ne autem de ciuilate, uillis et castris ad uidendum bea¬
tissimi antonii corpus populi fideles adueniunt, et qui se¬
mel illud uel tangere utcumque poterat, beatum se fore
indubitanter estimabal; Siqui uero pre multitudine acce¬
dere non ualebanl, zonas, et cingula, anulos, et moni¬
lia, claues, et cetera ornamenta per fenestras et ostia pas-
sim proiciebant, quidam uero perticis hec ipsa appenden¬
tes inferenda porrigebant, ut contacta sacratissimi corpo¬
ris sanctificatd reciperent.

De turbatione populi et adven¬
tu ministri.

Moram autem faciente ministro, quia tempus estiuum
erat, et humandis corporibus inimicum , fratres eum io
capsella lignea, quemadmodum turbatis licuit, celerius
condunt, ac paululum fossa humo, expeclalionis gratia
capsam sumittunt; Quod cum factum fuisset, subito au¬
dita est uox dicentis: Asportatum est corpus. Audientes
hec autem populi, mox in seditionem uersi, cum gladiis
et fustibus in domum fratrum irruunt, ac sepibus et ostiis
in terram uiolenter deiectis, ad locum , in quo sacrum
corpus iacebat, unanimiter concurrerunt; Sed nec prius a
concepto, quod dicam, furore, an pocius animi feruore
desistunt, quoad usque capsam, in qua preciosus ille ia¬
cebat thesaurus, terram fodientes inueniant. lnuenta au¬
tem illa preciosa margarita, nec dum fratribus intra ar-
cham corpus fore asserentibus credunt, quin pocius ferien¬
te desuper palo soni raucitate sibi securitatem promittunt.
Vespere autem sabbati minister prouincialis aduenit, ad cu¬
ius reditum tota ciuilas suspensa pendebat; Quem cum ui-
dissent ciues, qui caput pontis inhabitant, conuocato consi¬
lio , mox corpus beati antonii instanter petebant, Atque ia
cause sue fauorem rationes exquisitas allegant, et ut fratres
timori cederent, rationibus suis minas addebant. Ad ul¬
timum denique instrumentum, in quo compromissionem
suam digesserant, ad medium deducunt, palam omnibus
denunciantes, quos nec ferro, nec gladiis, sed nec morti
pro cause sue defensione cederent, nec ullatenus uila co¬
mite a condito resilirent. Ad que minister respondit: De
iure quidem, quod condonantes ostendere nitimini, nicbil
petere potestis, karissimi; Sed si de misericordia sermo
fieret, de fratrum nostrorum consilio prosequeremur ope¬
re quod dominus inspiraret. Verumtamen pro bono pacis,
ac ne me uobis in dolo locutum fuisse, egra suspitione ti¬
meatis, concedo ut quoad usque super hiis, que petistis,
cum fratribus habita deliberatione aliter disposuerimus,
ipsi locum, ubi beati antonii corpus requiescit, custodiri
faciatis.

De sententia pro fratribus data,
et pontis confractione.

Facta autem die tercia, uidens minister quia tantorum
et talium uoluntati resistere soli sibi fore difficile, maxi¬
me quia multitudinem causa tangebat, potestatem ciuila¬
tis adiit, ac conuocato communitatis concilio, ab eis con¬
silium pariter et auxilium suppliciter poslulauit. Potestas
uero de communi omnium uoluntale locum, ubi sacrum

* Hoc et proximum caput desiderantur.

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI ANTONII.

123

corpus iacebat, custodiri fecit ac ne quis fratribus uio-
lenciam faceret, sed nec ad locum arma portaret, sub pe¬
na librarum centum prohibuit, quo usque per ciuilatis e-
pisoopum, et clerum, ad quos factum spectabat, quid iu-
ris statueretur, constaret. Quarta igitur die post mortem
beati antonii episcopus, conuocato ciuilatis clero, cum eis
consilium iniit, et de conseruanda pace ciuium acsaluando
iure fratrum fideliter ao sinceriter tractare cepit. Requisi¬
ta denique seniorum ac sapiencium per ordinem senten-
cia super cause cognitione processit, sed sicut ante iam
diximus, maiores eorum precibus dominarum preuentos,
et in earum partem declinantes inuenit. Exurgens igitur
minister de medio fratrum, et manu silencium indicens,
ait: Non salis equa, ut arbitror, iudicii lance, salua maio¬
rum pace, iusticiam et misericordiam ponderant, qui utra¬
que discretionis pensa, totum affectionis, et nichil ratio¬
nis imponunt. Fateor, zelum dei quidem habent, sed non
secundum scienciam. Nostre igitur congregationis frater,
institit, et uidentibus occulis eorum, si dissimulare no¬
lunt , intrans et exiens nobiscum mansit; Proplerea et
nos comendatum requirimus, quem, dum adhuc uiueret,
sepulture locum, sancte dei genitricis ecclesiam pre cete¬
ris elegisse non dubitamus. Quod si forte eum non pos9e
sepulturam eligere contenditis, eo scilicet, quod uelle li¬
gatum habuerit uinculis obediencie salutaris, cui, inqui-
mus, nisi superiori eius potestatem hanc et electionis li¬
bertatem reseruari iudicatis? ideoque et nos, qui licet in¬
digni superioris uice fungimur, dari nobis suppliciter pos¬
cimus, quod iuris ordine, et oculata ratione debetur. Epis¬
copus igitur, auditis ulrorumque rationibus diffmitiua sen-
tencia statuit ut pro uoluntatc ministri deinceps omnia
fierent, et infirmanda, uel confirmanda, que dicta, uel
facta fuerant, ipsius arbitrio subiacerent. Ipsi denique
clero precipit 1 2 ut ad diem proximam, id est, post mor¬
tem beati antonii quintam, se ex more pararent, et ordi¬
natis processionibus summo mane ad cellam conuenirenl.
Nichilominus autem potestati ciuilatis iterato mandauit ut
presidio fratribus fieret, et paratis ciuium turmis ad trans¬
portandum beati antonii corpus, dicto tempore ad cellam'
properaret, qui benigne mandatura eius suscipiens, an¬
nuit, et ex transuerso fluminis, quod cellam Circuit, de
nauibus et lignis pontem quamtocius fieri precepit; Caue-
bat enim, ne si per medium capitis pontis processio fie¬
ret, indignatio seditionem in populo concitaret. Quod cum
factum fuisset, deuoti populi capitis pontis, spiritu feruen-
tes, sed ob pontis erectionem indignabunde furentes, cum
securibus et gladiis ad locum currunt, et audaci pontem
temeritate precidunt. Ibi reuera dolores ut parturientis,
cum spiritu uehementi, quasi in silua lignorum securibus
excidi cerceres 3 naues in aquis. Quid multa ? Concitatur
uniuersa ciuilas, eo maxime, quod delictum in commu¬
nem omnium redundabat iniuriam. Adhuc autem illis uo-
ciferanlibus auditum est ciues, qui australem ciuitatis pla¬
gam inhabitant, armata manu cominus aducnisse: At ci¬
ves capitis pontis bec audientes, ex aduerso ordinatis pu¬
gnatorum cuneis parati ad prclium stabant, si uel domos
eorum coteri tangerent, uel beati antonii corpus ad locum
alium deportarent.

* De planctu fratrum, et trans¬
portationem Sancti Antonii.

Uidentes igitur fratres uniuersalem ciuitatis apropinqua-
Te ruinam, nimio terrore perterriti sunt, ac luctu ineffa¬
bili conlacrimantes aiebant: Heu nobis, propter quos tem¬
pestas bec orta est, et quorum occasione tota ciuitas, ni¬
si eam dominus custodierit, propemodum euersa! ut quid
nobis ultra uiuere, si tot omnium milia ad cause nostre de¬
fensionem contigerit interire? Exaudi, domine, placare,
domine, attende et fac. Quare faciem luam auertis ? et
tribulationis huius nostre in finem oblitus non misereris?

1 inssit

2 precepit

Sustinuimus pacem, et non uenit; quesiuimus pacem, et
non uenit, quesiuimus bona et ecce turbacio. Propter te-
metipsum, deus noster, audi, et exaudi partem tuam, nec
facias ciuilatem hanc in consummationem. Similiter autem
et uenerabiles christi ancille, auditis que fiebant lamen¬
tum sumpsere, Atque hec ipsa, que contigerant, sibi im¬
putantes , corpus sanctum, quod uotis omnibus dari po¬
poscerant, multiplicatis intercessionibus, ac fusis lacrimis
auferri sibi postulabant. Omnis denique sexus, elas at¬
que conditio dei misericordiam prestolabant corde suspen¬
so. At qui non obliuiscitur misereri deus, adiutor factus
est in oportunitatibus, Nam et qui prouidentie sue dispo¬
sitione non fallitur, ad maiorem glorie sue cumulum gen¬
tes ad modicum turbari permiserat, ut mirabiliori fine
concluderet, quod facere ipse disponebat; Neque enim in
republica, qui eternaliter bonus est, malum fieri permit¬
teret, nisi pariter nosceret, quod bonorum usibus utilita¬
tis eliceret. Nam et potestas ciuitatis seditionem populi fer¬
re non sustinens, uniuersitatem ciuium uoce preconis ad
palacium uocauit, ac coacto concilio, partem illam, que
pontem fregerat, ad australem ciuitatis plagam separans,
ne diei illius tempore ad propria remearent sub iureiuran-
di interminatione, ac rerum omnium discrimine edicendo
prohibuit. Post bec autem episcopus ciuilatis cum uniuer-
so clero, sed et potestas cum graui ciuium numero ad cel¬
lam conueniunt, etordiualis processionibus beatissimi an¬
tonii corpus cum hymnis et laudibus, et canticis spiritua¬
libus per medium capitis pontis ad ecclesiam sancte dei
genitricis marie cum mira omnium exultalione transpor¬
tant; Sed et principes populi, et tocius ciuitatis primi ad
portandum humeros supponunt, beatos se fore putantes
qui loculum uel leuiter tangere mererentur. Tantus deni¬
que factus est populorum concursus, ut pre multitudine
simul per medium ciuilatis incedere non ualerent, quin
pocius girantes per plateas, uicos ac suburbana ciuilatis,
cursu rapido processionem preuenirent: Omnes autem
quotquot cereos habere poterant, accensos in manibus de¬
ferebant, Tantaque erat luminarium copia, ut quasi tota ci¬
uitas arderet igne succensa. Cumque ad ecclesiam sancte
dei genitricis marie finita processione uenlum fuisset, e-
piscopus celebratis missarum sollemniis beati antonii cor¬
pus honorifice condidit, ac solutis humanitatis exequie ,
cum omni exaltatione ad propria remeauit,

De miraculis in generali eadem
die exibitis.

Statim autem die eadem quamplures allati sunt uariis
infirmitatibus detenti, qui mox beati antonii meritis pris¬
tine restituti sunt sanitati. Quam cito enim infirmus qui¬
cumque archam tetigerat, mox depositus ab omni se mor¬
bo liberatum gaudebat. Qui uero pre multitudine super-
uenientium infirmorum coram archa manere non poterant,
extra ostium ecclesie delati uidentibus cunctis in platea
salui fiebant. Ibi reuera oculi cecorum aperti sunt, ibi
aures surdorum patuerunt, Ibi claudus sicut ceruus sa¬
liebat , ibi soluta mutorum lingua uelociter et plane dei
laudes acclamauit, Ibi dissoluta paralysi membra in usus
pristinos solidantur. Ibi gibus, grata, febris, et morbo¬
rum pestes uarie mirabiliter fugantur, Ibi denique obtata
fidelibus beneficia queque prestantur. Ibi salutarem peli-
cionis effectu ex diuersis mundi partibus uenientes, uiri
femineque consecuntur.

De processionibus et deuotione
populi.

Miraculorum igitur luce clarissima radiante, fidelium
excitatur deuotio, et edificatione deo ierusalcm, noua dis-

* cerneres

* Hoc caput et duo sequentes desunt.

Digitized by A^ooQie

124

VITA SANCTI ANTONII.

persionis israel representatur congregatio. Reuera enim
ab oriente et occidente, a meridie et septemtrione ordina¬
tis processionibus populi conueniunt, et uidentes magna¬
lia , que beati antonii meritis in occulis eorum fiebant,
honore debito merita sanctitatis eius extollunt. De his au¬
tem , qui, ut diximus, ordinatis processionibus laudum
domino munia ac seruo eius beato antonio deuote persol-
uebant, inler primos uenere ciues, qui caput pontis inha¬
bitant , qui et ne sibi auferretur corpus sanctum strenua
animositate pontem preciderant; Hii nimirum lacrimis
perfusi et pedibus discalciali clero cum crucibus et uexi-
liis precedente ad uisilanda beati antonii limina cum tara
mira reuerencia ueniebant, ut inluencium corda fidelium
ad compunctionem scinderent, ad diuini amoris incen¬
dium inuilarent; Cuius enim tam ferreum pectus non mo¬
neretur ad gemitum , non armaretur ad bone uolunlalis
affectum, cum milites, delicatum omne genus ambulare
cerneret uias difficiles, et matronas nobiles, pre teneritu¬
dine uix se ferentes, discalciatis pedibus uestigia prece-
dentium insequentes? Sed et fratres miram eorum ample¬
xantes deuotionem, maxime quia in causa ad sancti ad-
uersariorum personam deuoti gesserant, ut ad uberiorem
cordis eos pacem prouocarent, ordinatis laudancium cho¬
ris, honorifice eis obuiam processerunt. Non solum autem
ipsi, sed et uniuersitas ciuilatis per paries distincta, statutis
diebus, eodem processionis scemale ueniebat discalciata.
Religiosi quoque, quorum maxima pollet multitudine, cum
parte ciuitatis, quam inhabitant, congruo processionis or¬
dine discalciati procedebant. Episcopus denique, sacra
cleri comitatus caterua, nudatis pedibus reuerenter acce¬
dunt, sed et potestas cum militum cuneis et innumeris po¬
pulorum turmis adueniens calciamenta de pedibus soluit.
Similiter autem sacre religiosorum conuenlus, qui in uil-
lis et castris circumadiacentis regionis copiosius habitant,
sacris ucstibus induti, et pedibus discalciati, uias duras
alacri deuotione currebant. Adest proinde litteratorum tur¬
ma scolarium, quorum non mediocri copia uiget ciuitas
paduana, qui fletibus deuotionis miscentes cantica reedi-
ficanlium quondam filiorum transmigrationis, templum
dei, mixta iubilo representabant suspiria. Ibi uigens can¬
tabat canticum , et mediis fletibus erumpebat in iubilum.
Sic sic nimirum ordinalis, quid dicam laudantium, aut
flencium cuneis? ac pedibus discalciatis incedentes, talis
tanteque magnitudinis cereus precedebat, ut non nisi de¬
trimenta magis ipsius parte intra tectum sancte dei geni¬
tricis ecclesie erigi ualeret. Nec solum ipsi, sed etiam
quelibet turma ciuium, statuto die ueniencium, tante lon¬
gitudinis cereos portabant, ut plerique non nisi fracti ul¬
latenus introduci possent. Portabantur autem in humeris
omnium cerei, eo quod ad unius subuectionem uix sex-
decim sufficerent curuati, uel si in curribus deportaciones
cereorum fierent, duo paria boum iunctis ceruicibus col¬
la sumiltebant. Erant namque cerei procere dispositionis,
e quibus in modum candelabri, protensis altrinsecus bra¬
chiis , sperule simul, ac lilia, uinee, ac diuersa florum
grana manu artificis diligenter expressa procedebant, qui¬
dam uero ecclesiastice stature fabricam, uel certe terribi¬
lem castrorum aciem preferebant. Nichilominus denique
et qui tam miro cereorum cultu processionem ornauerant,
singuli in manibus accensa lampade cereos deferebant,
Cumque pre multitudine ad ualuas ecclesie accedere nul¬
latenus possent, cereos atque candelas in platea coram os¬
tia templi passim proiciebant, Alii uero super muros lu-
minaria concinnantes, in plateis uigiles noctis obseruabant
excubias; Et mirum certe, quia nec estiuis ad modicum
cessere coloribus, nec glaciali temporum pigris requiem
dabant frigoribus, sed inuictis precordiorum mentibus diem
cum nocte continuantes, aliis atque aliis sibi inuicem suc¬

cedentibus, quoque temporis momenta in dei laudibus ex¬
pendebant. Gaudebat proinde ciuitas tantis se fulgoribus ad-
bornatam, et multiplicatis luminaribus illustrata, tocius no¬
ctis se senserat amisisse caliginem. Currunt ueneti, pro¬
perant treuisini, assunt uincentini, lumbardi, sclaui, a-
quilegii, theotonici, hungari, qui omnes occulata fide in-
nouari signa et mirabilia immutati cernentes, laudabant
et glorificabant omnipotentiam conditoris. Quotquot au¬
tem ueniebant, et mira, que per beati antonii merita in¬
dubitanter facta occulis conspiciebant, manibus alrecta-
bant, sumpta fiducia in gratiam respirandi, peccata sua
fratribus ad tantum numerum uix sufficientibus confessi
sunt; At qui gratia curationis aduenerant, et iuxta quod
scriptum est, scelera sua secrecius abscondebant, ad sa¬
lutis uiam dirigi nequaquam poterant, Sed non facta con¬
fessione ea demum salubriter reliquissent, mox uidenti-
bus cunctis misericordiam senciebant.

De missione nuntiorum ad cu¬
riam pro sancti antonii cano-
nizatione.

Exultatur 1 igitur ecclesie fides, altissima commendatur
paupertas, ac simplex humilitas honoratur, Erubescit ce-
ca mater erroris perfidia, etliuida tabe marcescit* hereli-
ca prauitate mens stolida, Impietas denique suspiciosa
confunditur, et infidelitatis caligo, quasi noue lucis exor¬
tu miraculorum splendoribus absorbetur. Clamat nimirum
sacer cleri conuentus, uociferalur deuolus populus, om¬
nes una uoce, et unanimi uolunlate concordant, ut pro
beati antonii canonizalione 3 ad curiam mittatur modis om¬
nibus instant. Fit pro inde huiuscemodi negotio inter cle¬
rum et populum sollempnis collatio, et ut. multitudinis cor
unum exaudiatur pleno diffinitur concilio. Quid plura?
Scribit episcopus cum clero, potestas ciuitatis cum militi¬
bus, et populo, et necdum post mortem sancti mense com¬
pleto ad aposlolicam sedem nuncios morum grauilate pol¬
lentes , et conditione uenerabiles transmittunt, Qui cum
paucis interiectis diebus aposlolicis se aspectibus presen-
tassent, et aduentus sui causam diligenter exposuissent,
a domno Gregorio papa nono, et uniuersa curie frequen-
cia gratissime recepti sunt; Quamuis non mediocriter
multi eorum de festinata uiri dei gloria, et tantorum mi¬
rabilium subitatione superadmirarentur audita. Conuoca-
tur reuera sacra cardinalium concio, et super nunciorum
paduanorum causa sollemnis celebratur collatio. Tandem
de communi omnium consilio, uenerabili paduanorum e-
piscopo, et prioribus sancti benedicti, et fratrum predi-
catorum , a summo pontifice miraculorum committitur
examinatio. Concurrunt undique utriusque sexus turba
non modica, qui se per beati antonii merita gloriosa a di-
uersis cladibus liberatos, testimonio uerilalis affirmant 4 , et
hinc inde maxima miraculorum multitudo coruscat. Da¬
tur auditus attestationibus iureiurando firmatis 5 , et multi¬
plicatis ueritatis « testibus, approbata rediguntur in scriptis.
Ad maiorem denique fidei et miraculorum assercionem,
conditiones personarum, et facti subtilius inquiruntur, lo¬
cus et tempus, uisus et auditus, et sique sunt cetere testi¬
bus adhibendum * circumstande, studiosius innotantur'.
Miraculorum igitur examinatione diligenter expleta, fide¬
les populi paduani strenua deuotione ceptis insistunt, et
secundo ac tercio multiplicatis nunciis *, ad apostolicam
sedem fidedignos legatos destinant 9 ; Namque, utdecau-
se sue ueritate, et ex auditu digna deuotionem 1# , apostoli¬
cam sollicitudinem et cardinalium uigilanlia 11 cerciores
redderent, uenerabilis paduanus episcopus fratres ad 13

I inuocantur

* meritis

* destinauit

10 deuotione

II uigilantiam

11 ac

1 Exaltatur

* marcesit

3 canonicatione

* affirmauit
3 firmitatis

* Deest

* adhibendo

Digitized by ooQie

VITA SANCTI ANTONII. 125

maiores ecclesie canonicos‘, una * cum priore sancte Ma-
rie de monte crucis, potestas uero nobiles, et potentes, co¬
mites et milites cum non parua procerum frequencia ac po¬
pulorum turba ad curiam transmisit. Scribit pro inde fauo-
re digna magistrorum , atque scolarium uniuersitas lota,
et litteras uisus et auditus testimonium perhibentes mittit
litteratorum concio, non leuiler repulsam passura. Super
hec autem omnia, et que agente id domno, se offerebat
uenerabilium cardinalium presencia. Eo namque tempore
domnus oddo 1 * 3 de monte ferrato et domnus Jacobus electus
palestrensis pro reformanda quarumdam duitatum 4 pace,
in lonbardia, elmarchia (ernisana 3 legatione fungebantur;
Qui cum dicte legationis occasione paduam aduenissent,
et mirabilia dei occulala fide, ac certissima uerilate co-
gnouissent, facti et ipsi ueritatis testes, litterarum suarum
patrocinio, miraculorum fidem astruebant. Acceptis igi¬
tur episcopis * nuncii celeres curiam adeunt, et tantorum
ac talium patrocinanlibus litteris suffulti a domno papa et
uniuersa curia benignissime recepti sunt. Quid multa?
Gonuenitur rursum, et de beatissimi antonii canonizatio-
ne 7 in presentia domni' pape * et cardinalium uniuersitale
propensius tractatur, ac coacto demum concilio, domno
iobanni sabinensi episcopo generalis miraculorum exami¬
natio, et examinatorum approbatio commendatur. At dom¬
nus ille super commissa sibi cura aut segnius agens, cau¬
sam sollicicius promouit, insperato cunctis temporis spa¬
tio , se superdiclis examinatione, et approbatione penitus
expediuit *.

De uisione celitus exhibita.

Inter hec autem urget noua nuncios paduanos impre-
uisa necessitas, ac precedencium uite successuum, emer¬
gente causa, turbatur iocunditas. Erant namque cardina¬
les quidam moribus et litteratura inter ceteros principes
ecclesie non mediocres, qui zelo consuetudinis ecclesias¬
tice ac temporis ducti breuitate, super tanta non tam preci-
pitanter agendum causa fore censebant, maxime quia non¬
dum post mortem beati antonii annus effluxerat, Ideoque
in eius canonizalione non nisi debita temporis congruenda
se consentire posse, nec uelle caucius asserebat; At qui
gloriam suam non se alteri daturum uoce prophetica tes¬
tatur, hanc ad tempus uerborum repulsam fieri uoluit,
ut tota simul operum consumatio gratie tribuenda nosca¬
tur, Nam et oportuno tempore misericorditer affuit, et ad
sancti antonii canonizacionem unum eorum per uisionem
mirabiliter induxit. Visio autem capitis eius hec fuit. Ui-
dit, et ecce domnus papa pontificalibus infulis decoratus
ad consecrandam ecclesiam, nec non altare paratus asta¬
bat, quem uenerabilium corona cardinalium sacris miste-
riis ex more ministratura cingebat. Apropinquante autem
consecrationis hora, summus pontifex reliquias ex more
in altari condendas requisiuit, At illi nullas omnino se
habere reliquias, quas ponerent, singillatim respondere;
Ille uero querentis more in diuersa ferens contuitum, ui-
dit furtuitu funus nouum e uicino iacere uestitis ligatum,
Quod more ut uidissel, ait: Afferte celeres reliquias has
nouas, ut in altari condamus eas: Qui cum uisum funus
non esse reliquias instanter asseruissent: tollite, inquit,
velamentum, quo tegitur, et uidete saltem quidnam sit,
quod intrinsecus latet; At illi ad corpus accedentes pigris
egressibus inuiti procedunt, etiuxta preceptum, pannum,
quo inuolutum fuerat, uelociter tollunt; Quod cum dis¬
cooperuissent, nullam penitus corruptionis feditatem sen¬
sissent, conuersi ad corpus, uise reliquie in tantum pla¬
cuerunt , ut se mutuo preuenientes quicquid tolleret, de¬
certarent. Ad quam concurrencium , ut uidebalur, pres¬
suram expergefactus dominus ille post modicum surrexit,
Vocatisque qui sibi astabant clericis, mox uisionem, etin-

1 concanonicos

* unica

1 addo

4 duitate

3 treuisilla

M.H. Tox. I.

terprelationem eius de beati antonii canonizalione deuotus
exposuit, affirmans sancti canonizalionem sine dubitatio¬
ne futuram; Cumque ad curiam iturus de solio suo des¬
cendisset, ecce paduani quasi diuino nutu ducti ad ianuam
astiterunt, Quos cum dictus dominus ille conspexisset, ad
clericos, qui sibi astabant, conuersus, ilari uultu ait:
Ecce somnium uerum , et interpretacio eius. Diuina igi¬
tur uisione confortatus in tantum cause padianorum pro-
motor effectus est, ut dei omnipolenciam non diuturnita¬
te temporis alligari posse, nec sancti gloriam ulla consue¬
tudine impediri debere, constandus allegaret.

De canonizatione beati antonii.

Recitatis igitur, ut predictum est, coram domno iohan-
ni Sabinensi episcopo miraculis, attestatione iuratorum
uerificalis, approbatis ac demum receptis, tota cardinali¬
um etprelatorum, qui tunc incuria erant presentes, uni¬
uersitas congregatur. Fit tandem de beati antonii canoni¬
zatione mencio, et concordantibus inidipsum cunctis leta-
bunda nimis celebratur collatio. Indignum ualde est, in¬
quiunt, nos, quod absit, beatissimi patris antonii meritis
uenerationem debitam in terris subtrahere, quem gloria
et honore dignatus est dominus maiestatis in celis corona¬
re ; Nempe sicut ueritati miraculorum cognite fidem non
adhibere perfidie est, sicut sanctorum meritis laudem ne¬
gare genus est inuidencie. Uideus denique summus pon¬
tifex unanimem omnium super sancti antonii canonizatio-
nem consensum, adtendens nichilominus infatigabilem ci-
uium padue deuotionem, de communi omnium consilio pe¬
titionem eorum supplex annuit, et diem, quo hec fierent,
remota dilatione constituit. Jam aduenerat dies tercius,
qui et tante sollemnitati fuerat prefixus, adest cardinalium
sacra societas, conuocantur episcopi; ueniunt abbates, et
de diuersis mundi partibus presentes ecclesiarum prelati
concurrunt; Illic sacer cleri conuenlus, illic populorum
multitudo pene innumerabilis; Astat proinde summus pon¬
tifex in magnificencia glorie* pontificalibus infulis decoratus,
sed et cardinalium ac ceterorum ecclesie principum ueslibus
sacris induta societas christo domini conglomeratur. Le¬
guntur denique coram omni populo ex more miracula, et
extolluntur summa deuotione ac reuerencia beati patris
antonii merita gloriosa. Stans igitur pastor ecclesie san¬
cta consolatione perfusus manus ad celum protendit, et
inuocato nomine trinitatis deifice, beatissimum patrem an-
tonium in cathalogo sanctorum conscripsit, ac festum eius
die obitus sui celebrari constituit ad laudem et gloriam
patris et filii et spiritus sancti cui est honor et imperium
per omnia secula seculorum. Amen.

Facta sunt autem hec in ciuitate spoleti anno domini
M. a cc.°xxx. 0 [i.° inditionis quinte, sub die pentecostes,
pontificatus domni Gregorii pape nono anno vi.° Nuncii
uero ciuitalis padue concito gressu domum properantes
ante completum post mortem beati antonii annum felici
pompa reuersi sunt, et festum eius eodem die reuelato
transmigrationis ipsius anno, iubili solemnitale celebra¬
runt. Ad laudem et gloriam omnipotentis dei patris et fi¬
lii et spiritus sancti, et gloriose uirginis marie, et sancti
antonii, miracula, qui coram domno Gregorio papa no¬
no, audiente uniuerso populo, lecta sunt, succincte, pre-
uia tamen ueritate, ad excitandum fidelium deuotionem,
duximus adnotandum.

De contractis.

Die namque, quo beatissimi antonii corpus in ecclesia
sancte dei genitricis marie honorifice conditum est, mu¬
lier quedam nomine cazuza per annum grauiter infirma-

* episcopi litteris

1 canonicatione

* domno papa

* Fragmentum de vita Sancti Antonii , in codice Alcobactnti
293 descriptum , terminatur htc.

32

Digitized by v^ooQie

126

VITA SANCTI ANTONII.

Ia instrumentis lingueis, quas feruleis uocant, sustentata
ad locum usque peruenit, In cuius humero ex concrecio-
ne humorum gibbus immanis excrescens eam miserabili¬
ter curuabat, ut non nisi ferularum sustentacione ullate¬
nus incedere ualeret; Que cum coram beatissimi antonii
tumulo in oratione prostrata paululum sustinuisset, com¬
planato mox humero, gibbus euanuil, et dimissis ferulis
erecta mulier domum remeauit.

Mulier quodam nomine guissa ab annis octo, et eo
amplius, in tantum contracta fuerat, quod desiccato
sinistro crure, ac neruis contractis, pedem in terra G-
gere nequaquam ualebat, Sed cum necessitatis causa se
quoquam mouere cuperet, corpus suum ferularum sus¬
tentatione difficulter trahebat, Quam uir eius Marcho-
ardus nomine equo impositam ad ecclesiam sancte dei
genitricis marie festinus duxit, et recuperande sanitatis
gratia coram archa beati antonii introductam dcuotus
collocauit; Ad illa orationi procumbens, mox tanto
urgeri cepit, ut pre angustia sudans calorem ferre non
sustineret, sed subportantibus eam caris extra ostium
ecclesie, haustum aure frigidioris spiritum refocillabat.
Cumque post modicum reducta coram tumulo clausis
occulis orasset, manum tangentis uentrcm . ac corpus
suum leuare conantem sensit; At illa scire cupiens quis¬
nam esset, qui eam tangeret, eleuatis occulis neminem
sibi apropinquare uidebat. Intelligcns igitur mulier diui-
num fore auxilium, quod senserat, iilico surrexil, dimi-
sisque ferulis cum uiro suo gaudens ad propria remeauit.

Alia uero mulier richarda nomine, cum per uiginti an¬
nos crura gerens arida monstruose foret contracta in tan¬
tum, ut genua pectori, et pedes natibus adherentes collosa
quadam copulatione se iungerent; die quadam mendica¬
tionis gratia cum pauperibus ceteris, ut elemosinam a
transeuntibus acciperet, ad locum patris beati antonii sca-
nellis pro pedibus utens aduenit, Cumque sopore depres¬
sa dormitans caput aliquantulum reclinasse! ad terram,
audiuit uocem dicentem : Deo gratias, quia liberata est;
At illa apertis occulis uidit puellam, que gibbosa fuerat,
sed meritis sanctissimi patris sanitati reddita, mullis co¬
mitantibus recedebat. Surrexit ergo rdulier, ut ipsa cura¬
tionis gratia ad tumulum introiret, Dum autem iret, ec-
ce puer quidam septennis apparuit, et clausis manibus
precedens ad introeundum inuitauit dicens: Ucni in no¬
mine domini, quia liberabit te: Illa uero precedentis se¬
quens uestigia, ad ostium ecclesie scancllis ex more se
traxit, sed cum in ostio ecclesie iam constituta fuisset,
puer ille disparuit. Intrans igitur ad locum sepulcri, to¬
tam se contulit orationi. Orante autem ipsa, ecce duo glo¬
bi ad instar oui erumperunt inter femur eius et ilia, Dis-
currenteqne introrsus humore quodam subcutaneo, globi
ad pedes usque descenderunt, ac in modum concussarum
manuum perstrepentes multis audientibus sonuerunt; De¬
nique crura eius uiginti annorum spacio quasi lignum a-
refacla mox extensa sunt, et laxata cute carnes ad statu¬
ram pristinam crescere ceperunt. Uidentes autem custo¬
des tumuli que Gebant, extra ostium ecclesie prepropere
mulierem portantes, ut plene sanatam dimiserunt; At il¬
la per dies decem et nouem orationibus insistens, nec non
et cotidie ad locum dictum se trahens in die xx.° dimis¬
sis scaneliis domum rediit, et non sine magna omnium
admiratione per medium ciuitatis Grmatis gressibus ambu-
lauit.

Puer quidam alberlus nomine cum a natiuitate sua us¬
que ad annum undecimum pedem sinistrum tortum habuis¬
set, parte superiori ad terram uersa, digitos ad calcaneum
pedis dextri preposteralos portabat, Cui paler ad uiden-
dum pedem ligna sepe ligare consueuerat, sed mox qua¬
cumque occasione solui contigeret, in torlitudinem soli¬
tam resiliebat. Die igitur quadam mater pueri ad archam
beati antonii cum Glio supplex accessit, et pedem ipsius
ad locum utcumque intromisit, Cumque paruo ibidem
tempore permanens uehementer sudasset, a custodibus ar-
che matri restitutus, uersis ad terram planctis domum re¬
diit.

Puella quedam nomine Agnes trium ferme annorum
spatio tocius corporis uiribus destituta, egritudine, quam

anatropam uocant, laborabat in tantum ut quasi lignum a-
ridum langueret desiccata, Quam cito enim cibum sume¬
ret, ilico crudum et penitus indigestum per os reiciebat.
In tantum autem iam morbus perualuerat, ut pre siccita¬
te nimia intercluso guture, uix saliuam uel molle quip-
piam deglutire posset. Ad quam con uenissent medici, ut
continuum uomilura artis beneGcio reprimerent, et humo¬
rem naturalem restaurarent, nichil omnino ualentes, ac
de salute eius desperantes recedebant. Ducta igitur die
quadam, et super archam beati antonii in oratione collo¬
cata, maximo dolore mox per totum corpus angustiata
morli apropinquare uisa est; Recedente autem paululum
dolore, qui eam inuaserat, matrem, que prope locum a-
derat, uocans, panem integrum se posse deglutire dice¬
bat ; Assumplaque tandem filia, mater domum rediit, et
retento slatim cibo corpus aridum humorem pristinum re-
cuperauit.

In ciuilate ueneciarum mulier quedam cesaria nomine
manum habens contractam, pedem sinistrum duobus an¬
nis, ct eo amplius tortum ex Iransuerso ferebat; Que cum
tempore messis in episcopatu paduanorum uenisset, ut
spicas, quemetencium manus effugerent, more pauperum
colligeret, auditis que per beati antonii merita Gebant, non
sine magno labore, recuperande sanitatis gratia padue per-
uenil; Cumque pre multitudine inGrmorum ad archam non
ualeret accedere, per sudes archam circumstantes immis¬
so pede locum sepulcri conabatur pertingere; Quo cum
protensa tibia pedem porrexisset, mox tantus in eam do¬
lor irruit, ut commotis ab immo uisceribus quasi exitum
minantibus pre angustia uehementer sudaret. Uidentes au¬
tem qui aderant, mulieris angustiam, iam pre debilitate
loqui siquidem non poterat, ad murum ecclesie, quietis
gratia, detulerunt eam. Ubi cum aliquandiu commorata
sustinuisset, recedente sudore, slatim surrexit, et manus
et pedis sanitate percepta deo gratias agens recessit.

Proscptima quondam mainnerii uxor donerta manu si¬
nistra, in ambobus pedibus contracta, ad beati antonii tu¬
mulum in mastello quodam delata est; Que cum super
archam eleuata fuisset, per beati antonii merita mox pe¬
des eius erecti sunt, ac pristinis usibus restituti, Manus
uero eius paululum contremiscens aperta est, ac demum
extensa, ut uidcnlibus cunctis eam clauderet et aperiret.
Deposita uero de archa, slatim exiliit, et obtate restituta
sanitati letabunda discessit.

Ciuis quidam paduanus nomine pelrus habebat filiam
nomine padianam, Que cum quatuor esset annorum, om¬
ni prorsus officio pedum destituta, in modum reptilium
manibus serpens incedebat. Dicebant autem, quia mor¬
bo epiletico laborans cadere et uoluptari sepe consueue¬
rat ; Quam cum pater eius, dum adhuc uiueret sanctus
antonius, in brachiis baiulans, eidem die quadam iter fa¬
cienti per ciuitatem obuiasset, rogare cepit ut Glie sue
signum crucis imprimeret, Cuius Gdcm pater sanctus ad-
tendens, benedixit eam ac dimisit. Pater uero puelle do¬
mum regressus erectam Gliam super pedes suos statuit,
que mox sustentata scabello, huc et illuc ire cepit, Sab¬
bato autem demum scanno, pater ei baculum tradidit,
ipsa uero semper proGciens eundo et redeundo per domi¬
cilium incessit. Ita denique beatissimi antonii meritis ad
plenum conualuit, ut nullus penitus sustentaculo egeret,
nec ab eo tempore, quo signata est, passionem uel mini¬
mam morbi caduci sustinuerit.

Mulier quedam Maria nomine cum tempore quodam e-
quas patris sui secula iuxta Guuium, quod brenla dici¬
tur, sola sub nuce quadam consedisset, uir quidam niger
de flumine egrediens recto tramite ad eam uenit, assum-
plamque in brachiis ad nucem alteram, que e uicino e-
rat, portauit. Cumque stupefactam, uim ei inferre cu¬
piens , ad terram proiecisset, adeo miserabiliter confra¬
ctam dimisit, ut gibbosa pectore ac genu contracto, nec
non et uerlebro coxe ab ancha distorto ductu patris do¬
mum remearet, Sed et quinque annis et eo amplius mons¬
truosam hanc passa est contractionem. Post mortem igi¬
tur beati antonii nocte quadam erecta genu ac pede sine
cuiusquam sustentationem surrexit, Uerumtamen gibbus
in pectore, et os anche adhuc elongualum remansit; Die

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI ANTONII.

autem quadam ad tumulum beatissimi antonii delata, ex
toto rediit sanitati restituta, Videbatur namque sibi, dum
mlua fleret, manus hominis inter carnem et ossa leniter
duci, membra quoque pridem anxio confecta dolore, un¬
guentis more, suauius deliniri.

Nassinguerra de saccili per annos duos crux dextrum
habens contractum, pedem portabat suspensum. Hic cum
die quadam ferulis utens ad archam beati antonii perue-
nissct, uehementer sudare cepit; Sed cum doloris, qui
eum euaserat, anxietatem ferre nequaquam posset, ali¬
quantulum se ab archa retraxit. Accurrentes autem qui
aderant, leuare conantem erexerunt, moxque uidentibus
cunctis nerui pedis eius extensi sunt; Ipse denique dimis¬
sis ferulis festinus domum rediit, cui occurrens uicinia to¬
ta fusis lacrimis, ac pulsatis campanis deo, et beato an-
lonio gratias egit.

Mulier quedam de sanonaria Maria nomine, cum ab an¬
nis duodecim a latere dextro infra cingulum omni mem¬
brorum usu fuisset destituta io tantum, ut non nisi sca¬
nsilis subuecla, contracta uix traheret membra, Die qua¬
dam ad tumulum sancti patris antonii super currum de¬
ducta est, Que cum super archam a tempore, quo intra-
uerat, usque ad horam ferme sextam orationi insisteret,
tedio affecti custodes ut surgeret acclamabant. Ad quorum
oocem sine omni amminiculo mulier surrexit, et demissis
scanellis perobtime liberata domum rediit.

(Jir quidam de portili nomine scotus, pedes habens
putridos , et nodosa podragre inflatione tumentes, dorso
uiri uectus ad locum peruenit, Qui cum facta confessio¬
ne a fratre quodam penitenciam suscepisset, ad archam
sancti antonii festinus ac supplex se trahi fecit. Cumque
ad modicum ibidem quieuisset, mox tanta uelocitate ad
fratrem regressus est sanus, ut pre temporis breuitate ,
admiratione maxima, dictus frater eum, qui sanus effe¬
ctus fuerat, per claustrum deambulare faceret. Tandem
uidentibus cunctis, qui dorso uectus aduenerat, propriis
pedibus deo et beato antonio gratias agens recedebat.

In capite gauri erat puella quedam nomine Samaritana,
Que cum tempore quodam pro colligendis leguminibus
cum puellis aliis in agrum patris sui intrasset, subito con¬
tractis genibus nequaquam redire potuit, sed portantibus
eam ceteris ad paterna limina remeauit; Sicque inuales-
cenle morbo annis Iribus reptans manibus incedebat et mi¬
serabili spectaculo natos herentes solo trahebat. Die igi¬
tur quadam, facta confessione, dicta puella cum matre ad
beati antonii tumulum supplex aduenit, sed et breuissima
hora pristine sanitati restituta propriis pedibus domum
properauit, Quod cum auribus populi capitis gauri nun-
eialum fuisset, pulsatis campanis mox uenienti occurre¬
runt, et dei magnificenciam in ea uenerati sunt.

In castro de montana erat mulier quedam nomine guy-
na, que ab annis duobus humeri, ac manus dextre im¬
potens affecta nichil omnino super spatulam ferre, nec ma¬
num ad os poterat leuare; Cumque die quadam ad tumu¬
lum beati antonii semel et iterum intrans nullum prorsus
humeri ac brachii leuamen sensisset, accessit ad fratrem,
qui audiendis confessionibus intendebant. Facta igitur con¬
fessione tercio ad archam uenit, et se in oratione prostra-
uit. Orante autem ipsa, mox dolore graui humerus eius
urgeri cepit, et os spalule in modum fractarum nucum
crepitans ad locum pristinum rcsiliuit. Surgens igitur mu¬
lier ilico brachii uibrauit, et uidentibus cunctis liberata do¬
mum repedauit.

Margaretha quedam de ciuitate paduana cum se nocte
quadam sopori dedisset, uisum est sibi ab alto in terram cor¬
ruisse. Expergefacta autem mulier inuenta est collum ha¬
bens retortum, et manum sinistram cum pede contractis
neruis adeo curuatam, et suspenso calcaneo, ut uix ter¬
ram tangeret articulis digitorum; Sed cum die quadam
super tumulum sancti antonii eleuata paululum quieuisset,
mox erecto collo, caput in statum condecentem rediit, et
manu ac pede sanitati restitutis, mulier liberata descen¬
dit.

Acobinus quidam abbati filius manu ac pede contractis,
cum super sancti patris antonii archam orans parua ho¬
ra commoratus fuisset, mox uehementer furens manum

127

et pedem extendit, et uidentibus arche custodibus sanus
et laudans recessit.

In ciuitate paduana erat puer quidam iohannes nomi¬
ne, cuius mentum per annos iui. or adheserat pectori in
tantum, ut nequaquam caput leuare posset, sed inclinato
eo pronus incideret; Quem cum dic quadam mater eius
ad tumulum beati antonii deportasset, puer illico per se
erigens cum matre sanus rediit; Fouea uero in pectore
eius apparebat, in loco uidelicet, cui mentum applicatum
fuerat.

Oredicus quidam de comitatu concordie cum tempore
quodam de ecclesia recidisset, confractis renibus sine fe¬
rularum sustentatione nequaquam incedere ualebat. Facto
igitur uoto, ad cumulum sancti patris antonii deuotus ue¬
nit, et mox sanitati redditus dimissis ferulis remeauit.

Mulier quedam germidis nomine per annos iiu. or pedem
dextrum contractum habuit, ut nec passum quidem pedis
absque ferulis incedere ualeret; Que cum nocte quadam
nimio sopore depressa sub nuce obdormisset, astitit ei uir
quidam canus, statura pusillus, aspectu decorus, ueste
uiridi indutus, et clamide coccinea desuper amictus: Qui
dixit ei: Puella, Nunquid hic tibi dormiendum? Et rur¬
sum : Extende, ait, pedem tuum. Extendente igitur ea
pedem suum, accepta manu neruos in directum proten¬
dit, moxque disparuit; At illa euigilans clamauit dicens:
Gratias tibi ago, sancte antoni, qui liberasti me; Arre-
ptisque in manu ferulis, sana domum rediit, et uisionem
hanc multis audientibus in dei gloriam narrauit.

Explicit de contractis.

Item de paraliticis.

In ciuitate ferraciensi erat mulier quedam Maria nomi¬
ne, que ab annis mi. or toto corpore paralisi dissoluta, ca¬
put et omnia membra portabat tremebunda. Cumque ne¬
cessitate aliqua ad locum quempiam ucllet procedere gres¬
su retrogrado, uel ab oblico, quam sepe uestigia curare.
Que cum die quadam coram sancti antonii tumulo oratio¬
nem funderet, subito nerui eius dolore angustiati ceperunt
extendi. Exurgensque mulier super pedes suos immobilis
perstitit, ac plene sanitati restituta domum remeauit.

Armerina quedam de uicencia v. e annorum spatio ex-
istens paralitica nullo conamine pedis gressum figere po¬
tuit, Sed cum aliqua occasione erecta fuisset, ante et re¬
tro tremebundis se motibus agitabat. Veniens igitur ad
archam beati antonii pronam se in orationem dedit, et
mox pristinam se habere sanitatem promeruit.

Maynardus de runcis cum per uiginti dies paralisi dis¬
solutus fuisset in tantum, ut nullo penitus pedum utere¬
tur officio, nec os ad comedendum posset aperire, super
plaustrum honustum feno usque ad pratum uallis delatus
est, Quo cum ducente eum plaustro peruenisset, dorso
uiri uectus ad beati antonii tumulum supplex accessit. Fa¬
cta igitur oratione in continenti surrexit, et aperto ore
deum et beatum antonium laudans propriis pedibus do¬
mum regressus est.

Mulier quedam vilia nomine per annos tres toto corpo¬
re tremebundi ad archam beati patris antonii tremulis gres¬
sibus uenit angustiata, Cumque coram tumulo in oratio¬
ne persisteret, inualescente tremore, clamor nimius in eam
irruit. Flebant autem uiri et mulieres tremebundis eius
sudoribus compacientes, sed cum extra ostium ecclesie
delata paululum respirasset, recedente dolore mulier so¬
lidata loco discessit.

In caustro de roontagna erat mulier quedam nemine so-
lagra, que per annum et mensem paralisi resoluta, uo-
uit se ad sancti patris antonii tumulum recuperande sani¬
tatis gratiam uenturam. Que cum nocte quadam in stra¬
tu decubans obdormisset, audito strepitu quasi pulsato pe¬
de lectuli excitata est, Uocansque quedam e uicino com¬
manentem, quesiuit siquid auditu percepisset; Quo res¬
pondente qu : a nichil omnino sonuisset, tremefacta mu¬
lier in lecto resedit, et proiecla super se tunica peruigil

Digitized by v^ooQie

128

VITA SANCTI ANTONII.

excubuit. Cumque paululum sustinuisset, pulsato iterum
lectulo, magis extimuit, et signum crucis fronti sue in-
primens dixit: Quis tangit lectum ? Audiuitque dicentem
sibi: Audacter signa te. At illa: Quis es, domine ? Cui
ille respondit: Ego sum antonius. Exclamansque mulier
ait: Libera me, sancte antoni. Qui respondit: Ecce sal-
ua facta es. Mane autem facto mulier roborata 6urrexit,
et nullum prorsus ab inde grauamen sensit.

Item. De cecis.

Puella quedam aurienia nomine per annum et dimidium
occulorum lumine priuata ad archam beati antonii sanita¬
tis gratia deportata est; Que cum pannum, quo operie¬
batur archa, occulis suis applicuisset, mox palpebris lu¬
men celi uidere promeruit.

Frater quidam de ordine fratrum minorum theodoricus
nomine duorum annorum spacio sinistro lumine orbatus
de apulie finibus ad archam sancti patris antonii deuolus
accessit. Qui cum aliquandiu cum fratribus padue com¬
moratus, sanitatis gratia instanter poslulasset, oblato tan¬
dem politus lumine deo gratias recessit.

In ciuitate treuisina erat uir quidam nomine zambonus,
qui per annos vi.“ et eo amplius, sinistro occulo nichil
omnino uidere potuit. Ueniens igitur die quadam ad san¬
cti antonii sepulcrum, cum paruo super illud tempore quie-
uisset, recuperato mox lumine gaudens domum rediit.

Ernardus quidam de cuniglano trium annorum spatio
lumine priuatus, alterum uero in tantum cecuciens, ut
non nisi uoce notos ab ignotis discerneret, ad reueren-
dum patris antonii tumulum deuotus uenit, Cumque fusa
oratione modico tempore coram archa prostratus sustinuis¬
set, ulriusque luminis donatus uisui domum reuersus est.

Alesia quedam nomine cum per annos v. e ceca utro¬
que occulo, lumen nequaquam uidere posset, ad archam
ueniens mox perditum recepit intuitum.

Flos de gemma de lauredo, cum per annos vn. em si¬
nistri oculi penitus foret officio destituto, ducta ad beati
antonii tumulum perobtime liberata domum rediit.

Mulier quedam theolonica gatolina nomine cum per an¬
nos vii.* m lumine fuisset orbata, ad sanctissimi patris se¬
pulcrum deducta est, Ubi modico temporis interuallo cum
in oratione persisteret, recuperato celitus lumine letabun-
da, et laudans regressa est.

De surdis.

In ciuitate ueneciarum erat uir quidam leonardus no¬
mine, qui ab annis iui. or obturatis auribus nichil penitus
audiens, surdus effectus est. Hic cum die quadam ad bea¬
ti antonii tumulum supplex accessisset in continenti desi¬
deratum recuperauit auditum.

Alius autem Menicus nomine cum per annos duos sur¬
dus exlitisset, ad archam ueniens, mox sanitati reditus
abscessit.

Rolandus quidam cognomento bolgatus cum per uigin-
ti annorum spatia, inualescente capitis eius egritudine
quadam, surdus fuisset, fusa oratione coram sancti tumu¬
lo per eiusdem patris merita pristine sanitati restitutus
domum rediit.

De mutis.

Bartholomeus quidam de plebe sacci, cum toto uitesue
tempore mutus extitisset, ac per annos quatuordecim to¬
to corpore paralisi resolutus, in lecto doloris sui iugiler
uolueretur, tandem ad beati patris antonii sepulcrum de¬
latus, soluta lingua confitebatur domino, et qui dorso ue-
ctus aduenerat, propriis pedibus domum recedebat.

Mulier quedam nomine michelota cum per annos unde¬
cim muta, et nichil omnino loquens perstitisset, tocius
corporis insuper uiribus destituta languebat. Que cum
mira, que per seruum dei antonium fiebant, audisset, ad
eius se tumulum deportari fecit, Ubi cum fusa oratione

cordis paululum permansisset, loquens, et sana discessit

Uir quidam de foro iulii cum se officio lingue priuatu®
gemisset, ductu matris sue ad archam beati antonii per-
uenit. Qui dum coram tumulo in oratione deuotus persis¬
teret, diu perditam reporlauit loquelam.

De epileticis.

In ciuitate paduana erat mulier quedam nomine miche¬
lota , que dum per dies viii.° egritudine quadam labora¬
ret, tandem morbi caduci peste horribiliter occupata lumen
occulorum penitus amiserat, et morti apropinquare uisa
est; Quam cum mater eius ad sancti patris antonii tumu¬
lum deportari fecisset, et super archam orationis gratia
collocasset, mox apertis occulis lumen recepit, et ab eo
tempore epilentica nequaquam peste laborauit.

Puer quidam nomine symeon ab annis tribus morbi ca¬
duci passionibus tortus, pronam terre quam sepe faciem
collidebat; Cumque ruinam passus miserabiliter palpita¬
ret, nullo se conamine ad locum alium mouere potuit. Fa¬
cto igitur uoto, sollicita mater cius ad sancti antonii tu¬
mulum puerum duxit, fusaque oratione domum rediens
nequaquam ultra dicte infirmitati uel signa pertulit.

De Gibosis.

Juvenis quidam triatinus nomine cum v. a annorum spa¬
tio, excrescente in spina dorsi eius osse quodam, gibbo¬
sus incessisset, ferula quadam sustentatus manus ad ge¬
nua protensas ferebat; Quem cum mater eius ad sancti
antonii tumulum die quadam deuota perduxisset, supra
sepulcrum positus mox decrescente gibbo descendit, et
dimissa ferula cum matre domum rectus aduenit.

In ciuitate treuisina erat mulier nomine veneciana, que
ab annis duobus, et eo amplius gibbum ad instar panis
superporlauerat. Que cum necessitate aliqua ad locum
quempiam procederet, caput ad genua protensum recli¬
nabat. Ueniens igitur ad beati patris antonii tumulum,
diebus duobus orationi institit, et complanata gibbo, ac
eleuato capite domum rediit.

Uir quidam Guidotus nomine cura tem pore quodam e-
gritudine nimia laboraret, confractis renibus gibbum con¬
traxit. Cumque non nisi ferulis sustentaliis incedere uale-
ret, caput suum fere ad terram applical»at; Quem cum
mater eius recuperande salutis gratia ad sepulcrum beati
antonii duci fecisset, mox per totum corpus tantis cepit
urgeri doloribns, ut pre angustia uehementer sudaret. Re¬
cedente autem dolore uir dictus renes extendit, et per san¬
cti merita mox gibbus ille disparuit.

De febricitantibus.

Boracus quidam de runcalia cum per vm.° dierum cur¬
ricula inflatis faucibus dolorem nimium sustinuisset, tan¬
dem seuienle acrius angustia hanelis febribus urgeri ce¬
pit. Die autem quadam duo e fratribus per locum, in quo
iacebat, iter facientes, ad eum uisitationis gratia diuerte-
runt, Cumque multis eum consolationibus ad penitenciam
prouocassent, unus eorum particulam clamidis, que bea¬
tus antonius uti solebat, protulit, et egrotanti recuperan¬
de salutis gratia applicuit, Qui presentibus fratribus ilico
conualuit, et tacto pulsu febrem cecisse cognouit. Rece¬
dentibus autem illis mox eger corpus erexit, et signo cru¬
cis cum parte clamidis capiti impresso tumor gene rese¬
dit.

Puer quidam zorius nomine, quartanis languens febri¬
bus , et gutta quadam medullitus anxiatus, ad tumulum
sancti patris antonii delatus est, Qui cum breui temporis
spatio super archam positus sustinuisset, a gutta simul el
febribus liberatus descendit.

Digitized by v^ooQie

VITA SANCTI ANTONII.

129

De mortuis suscitatis.

Io comitatu padue erat puella quedam eurllia nomine,
qoe eunte ad domum uicine pro querendo igne, matre ex
more secuta, redeunte ea domum, in fossa quadam, aqua
et luto plena, supino uultu natans, inuenta est mortua;
Accurrens itaque gemebunda mater submersam filiam de
lacu traxit, Et aduolantibus ob triste spectaculum multis
in ripa fosse suffocatam locauit; Quam cum uir quidam
de circumstantibus letali frigore rigidam contrectasset, uer-
so ad terram capite pedes eius super discum in altum le-
uauit. Sed nec sic quidem erat uox, neque sensus, quia
oppressis more defunctorum genis, ac labiis iunctis, spes
omnis salutis abscesserat. Tandem sollicita mater uotum
uouens domino ac seruo eius beato antonio promisit so
yeonam ceream ad tumulum ipsius delaturam, si natam
sibi restituere dignaretur uiuam. Facto autem uoto, mox
sidentibus cunctis labia mouit, et immisso ori eius cuius¬
piam digito aquas haustas emisit; et per sancti patris me¬
rita uitali fata calore reuixit.

Simile aliquid contigit in ciuitate de comaglo. Erat e-
nim ibi uir quidam Dominicus nomine, qui die quadam
a domo sua , ut operis quippiam ageret, exiens, paruu-
lum filium e uestigio comitem habuit. Cumque a domici¬
lio suo paululum recessisset, retro spectans neminem ades¬
se uidebat; At ille stupefactus, atonilis circumquaque lu¬
minibus , querens Circuit, at tandem submersum in lacu
quodam filium reperit. Extractum uero puerum infelix
paler matri exlinctum tradidit, sed facto confeslim uoto,
beatissimi antonii meritis uiuum recepit.

De uitrQ conseruato.

Miles quidaid de saluaterra adelardinus nomine, cum
adhuc ineumte etate heretica prauitate delusus, die qua¬
dam post obitum sancti cum uxore sua, ac familia non
parua paduam aduenisset, constitutus in mensa super mi¬
raculis beati antonii meritis fidelium deuotioni exibitis,
eum ceteris prandentibus conferebat. Cumque uere san¬
ctum dei beatum antonium fore ceteri asseruissent, eua-
cualo, quem manibus tenebat, cyato, in hec ferme uerba
prorupit: Si cyatum hunc illesum seruauerit, quem uos
sanctum dicitis, uere fore credam, que de ipso mihi per¬
suadere contenditis. Proiectoque de solio, cui ad pran¬
dendum consederant, in terra cifo, dictu mirabile! col¬
lisum lapidi uitrum restitit, et uidentibus multis, in pla¬
tea prope astantibus, inconcussum permansit. Quo ujso
miraculo, penitencia ductus miles ad uitrum impiger pro-
siliuit, illesumque secum proferens fratribus, que facta
fuerant, cuncta per ordinem narrauit. Facta igitur con¬
fessione, iniunctam sibi pro peccatis penitcnciam deuolus
suscepit, et fideliter christo adherens mirabilia eius cons¬
tantissime predicauit.

De muliere percussa a domino
et sanata.

Soror quedam de ordine dominarum pauperum oliua
nomine, cum adhuc sancti patris funus in sepulcrum ma¬
neret, supplici deuotione manus eius deosculans accessit.
Cumque coram sacratissimo prona manens corpore, pre¬
ces ad deum funderet, inter cetera suppliciter peciit, ut
penam omnem, quam peccatis exigentibus meruisset, me¬
ritis beatissimi patris antonii, in presenli uita sibi domi¬
nus infligeret, nec quicquam in posterum puniendum ser-
uaret. Completa uero oratione monasterium intrauit, mox-
que ualidissimo per omne corpus iterato dolore semelipsam
nequaquam sustinere preualuit, quin et ceteras pre uehe-
menti doloris angustia clamoribus inquietauit. Sequenti ue¬
ro die intrantibus ad mensam ceteris, et ipsa simul clan¬
culo subintrauit ; Crescente autem sensuum infirmitate, nec
M. H. Tom. I.

cibum quidem ullatenus sumere potuit, sed prandentibus
ceteris ipsa se huc illueque reuoluit. Jubente igitur abba¬
tissa ad infirmariam delata est, et que sibi uotis omnibus
in presenti penam infligi poposcerat, multiplicatis inter¬
cessionibus remedium postulabat. Tandem autem reminis-
cens mulier quandam apud se tunice sancti antonii parti¬
culam habere reconditam, allatam protinus sibi applicuit,
et mox dolor omnis abscessit.

De muliere proiecta in aqua,
et non madefacta.

Mulier quedam de monte silice, ab infancia sua fide
deuotione religiosa, uiro cuidam, secundum desideria car¬
nis ambulanti, matrimonio coniuncta est. Qui iuxta quod
scriptum est: per mulierem fidelem sanctificabis est uir
infidelis, die quadam ad preces uxoris sacerdotem adiit,
et facta peccatorum confessione domum rediens, iturum sc
ad beati iacobi limina, ipsamque mulierem secum uentu-
ram fore spopondit; Super quo non mediocriter exhilarata
mulier, iter suum quo cicius potuit accelerauit, et pro
emendis peregrinationis uasis ad ciuitatcra paduanam ui-
rum precibus deduxit. Cumque profecti, uinctis sibi sociis,
per uiam, que paduam tendit, pergerent, conceptam men¬
tis leticiam mulier celare non preualens, in risum et ex¬
terioris hominis iocundilatem soluta, cordis gaudium in¬
solita alacritate prodebat. Quod cum uir eius adtendisset,
cxullalionis tante comes, impaciens mulieri dixit: ut quid
tot uerbis leta diffluis? ac uana eundi spe decepta, risibus
et importuno gestu disolueris? Scias me a proposito resi-
lisse, et nequaquam, quo tu properas, iturum esse. Au¬
diens autem hec mulier subito expalluit et mutato uultu
tristem animum ostendebat; Cumque eiuscemodi uir eam
uerbis exasperans perstitisset, post longa tandem silencia
obiurganli respondit: Nisi promissum mihi peregrinatio¬
nis munus facto conpcnsaueris, in nomine iesu christi et
beati antonii in aquis me submergendam noucris. A 1 ille
uerbis ipsius nequaquam fidem adhibuit, quin pocius, ob-
firmala facie stultum denuncians, promissum soluere con¬
stanter negabat. Sublata igitur spe omni et fiducia admo¬
dum frustrata, infelix mulier manus in se conuertit, et
inuocalo beati antonii nomine in flumine, quod prope
uiam (luebat, prccipitem se dedit. Uidenles autem que
aderant mulieres mediis fluctibus cam uoluptari, exami¬
nate fere pro stupore rapido cursu aduolant, et feminei
pudoris oblite, madefactis natibus, ac tolis ueslibus, ob-
uolutam fluctibus extrahunt; Quam, cum educta esset,
in littore collocantes, mirum rcuera quod narro! ceteris
uesles suas contorquentibus, et aquarum copiam nimiam
educentibus, mulier ipsa nec filium sub tegminis humeclum
habens inuenta est. Et quidem licet scriptura teste gra-
dientes simpliciter protegat dominus, factum tamen hu¬
juscemodi non in consequendam trahendum proponimus.
Nam et fatuitati pocius quam uirluti rem gestam ascribi¬
mus, Sed nimirum inuocati sanctissimi patris merita hoc
apud deum obtinuisse credimus, quoniam uere semper
enim simplicitatis zelatorem fuisse non dubitamus.

De naufragiis.

Forle die quadam uiri et mulieres numero ferme xx.*'
vi. ex ut ucnelias irent apud sanctum Narium nauem cou-
cenderunt. Cumque propellentibus eam remis in lacunam,
que ab ecclesia sancti georgii una leuga aut longe distat,
in hora completorii peruenissent, orta tempestate grauis-
sima, ad dictum locum refugere conati, preualescente ae¬
ris intemperie ad loca prorsus incognita delati sunt. Vix
denique se uidentes, ac desuper irruentibus uento etplu-
uia, de salute penitus desperantes, imminentem sibi mor¬
tem accelerari, et dolorem cum uita finiri cupiebant. Fle¬
bant enim omnes, et sonantes admodum procellas striden¬
tibus augmenlabant clamoribus. Facta igitur peccatorum
confessione, et a sacerdote, qui presens aderat, absolu-

Digitized by v^ooQie

130

VITA SANCTI ANTONII.

lione suscepta, beati anlonii suppliciter inuocantes suffra¬
gia uotis se obligare, ceperunt. Alii nauem ceream datu¬
ros spondebant, alii sancti patris archam candelis cereis
cingere statuebant. Stalim autem emisso uoto circa eos
procella quieuit, incumbentibus tamen adhuc tenebris, ubi
forent, uel quo tenderent, nemo cognouit. Et ecce de na-
ui, in qua erant, lux quedam egressa, nauigantes, ac
pre leticia conlacrimantes precessit, ducalumque prebens
ad locum sancti Marci, a ueneciis per miliare distantem,
saluos perduxit; Quo cum beati anlonii meritis de manu
mortis eruti peruenissent, continuo dux itineris lumen dis¬
paruit, et in tuto positis ultra radios subtraxit. Dicebant
autem quia dum luce preambula equor paccatum sulcarent,
currentem cum impetu nauem remis detinere conati> ni-
chil omnino ualuerunt, Quoad usque ductu lucis preuie,
oblata littoris statione eam composuerunt.

De infideli percusso et sanato.

Clericus quidam de anguillaria tiuidolus nomine cum
die quadam in camera domni episcopi paduani constitu¬
tus testes super miraculis beati antonii deponentes derisis¬
set , sequente nocte ualidissimo dolore- per totum corpus
urgeri cepit in tantum, ut absque dubitatione mortis sibi
indicium crederet imminere ; Indignum igitur se miseri-
cordie iure estimans matrem rogare cepit, ut uotum in fi¬
de sua faceret sancto dei, quatenus misericordiam conse¬
qui mereretur. Quo facto cessante mox dolore, ante diem
conualuit, et qui testes subsannauerat infidelitatis cachin¬
no, uerilati testimonium peribere compulsus est.

De panicio a passeribus conser-

uato.

Mulier quedam uita nomine, cum magna beati antonii
feruerel deuotione, ad sepulcrum eius summo desiderio
anelabat uenire; Quia uero tempus messis instabat, et pa-
nicium, quod iam albebat ad messem, passerum multitu¬
do uastabat; ad effugandum inportunum illud auium ge¬
nus custos panicii posita, nulla occasione ueniendi facul¬
tatem consequi ualebat. Ueniens igitur die quidam ad
clausuram, qua cingebatur panicium, uouit, quod si bea¬
tus antonius illud a passeribus custodiret, sepulcrum eius

nouies uisitaret. Facto autem uoto, mox uno agmine ma¬
gna dictarum auium numerositas loco cessit, nec super
salices, panicium cigentes, ullus, quem cerneret, passer
mansit.

De uoto subtracto.

Puer quidam de ciuitate padua benricus nomine cum
inflato collo magnam per dies xv.*" sustinuisset passio¬
nem , uouente matre eius se collum cum capite cereo ad
sancti antonii tumulum fore delaturam, reuersus a loco
fratrum sanitatem colli adeptus est. Dissimulante autem
matre pueri, nec promissum soluente, collum eius itera¬
to cepit inflari; At illa reatus sui conscia merito doluit et
replicato uoto caput corium 1 cum collo ad sepulcrum san¬
cti transmisit; Quod cum factum fuisset, inflatum collum
sibito* detumuit, et interiectis diebus paucis puer plene
conualuit, prestanle domino iesu christo, cui est honor et
gloria per omnia secula seculorum Arnen.

Multa quidem et alia signa perseruum suum antonium
maiestalis dominus operari dignatus est, que non sunt
scripta in libro hoc. De multis tamen hcc pauca, et de-
uotioribus certissima excipiendo conscripsimus, ut et lau¬
des adiccre cupientibus occasionem demus, et incertum
remittes, dum laudare intendimus, a mendacii uicio Un¬
gue parcamus. Si enim per singula scriberentur signa,
que quidem magna, et mirabilia eius que forcia sunt, li¬
meo ne sicut legenti fastidium, ita etdissueta operum ma¬
gnitudo infirmandum mentibus incredulitatis suscitet of¬
fendiculum.

Ecce, benignissime pater, tua gesta uerbis inperitis ut¬
cumque scriptando narraui, ecce ueritatis tue magnitudi¬
nem , etsi non ad plenum, iuxta sciencie possibilitatem
loquens annunciaui. Recordare obsecro, pie pater, mei,
cum ceteris congregationis tue fratribus, ut qui felici sor¬
te mortalitatis statione trono diuinitatis assistis, suspiran¬
tes ad te tuis extrahas meritis de lacu mfserie et luto fe¬
cis. Memento, inquam , uiscerum misericordie, quibus,
dum adhuc in carne preter carnem uiueres, erga miseros
aflluebas; et qui misericordie fonti coniunctus uoluptatis
torrente potaris, uberioris riuum gratie sicienlibus effun¬
das. Amen.

1 lege cereum

2 lege subito.

Explicit de uita et miraculis sancti antonii confessoris.

.J

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS

DE

LINHAGENS

Digitized by v^ooQie

Digitized by

Google

J.nserindo neste logar os Livros de Linhagens, ou catalogos historicos das familias nobres,
redigidos durante a idade media, comegaremos por extrahir de um trabalho anterior nosso 1 rela¬
tivo principalmente ao nobiliario do Conde D. Pedro o que dissemos acerca da natureza destes
monumentos, dos quaes a Historia ainda pode tirar grande vantagem, apesar de haverem chegado
ate nos mutilados, alterados e talvez intencionalmente viciados, aproveitando-se com cautela as
noticias que encerram, e confrontando-as com os resultados das outras fontes historicas.

«O Livro das Linhagens, chamado do Conde D. Pedro, 6 o livro, ndo de um homem,
mas sim de um povo e de urna epocha : e urna especie de registo aristocratico, cuja origem se
vae perder nas trevas que ceream o bergo da monarchia. Atd o ultimo quartel do seculo XV,
ou principios do XVI, tempo em que parece scr escripto o codice que hoje se considera como
origmal, e que existe no Archivo do Reino, cada geragdo ahi foi langar um memento da sua
passagem na terra; cada urna dellas o alterou segundo as opinides que vogavam, e o accrescen-
tou com os acontecimentos mais notaveis recentemente occorridos, e com as successdes das fami¬
lias, cujas tradigdes historicas e cujos direitos este livro era destinado a perpetuar. No estado,
pois, em que a idade media no-lo herdou, elle continha, ndo so as linhagens das nobres familias,
mas tambem o espirito, a indole, dessa larga serie de annos. A singeleza, a credulidade, os
costumes de entdo surgem ahi as vezes inesperadamente no meio do arido catalogo das geragdes,
que, d por assim dizer o seu pensamento radical, a sua essencia, e foi o seu primeiro destino.
Nas suas paginas sente-se viver a idade media : ouve-se a' anecdota cortes an, de amor, de vin-
ganga, ou de dissolugdo, como a contavam escudeiros e pagens por salas d’armas, e as lendas
como corriam de boca em boca, narradas pela velha cuvilheira juncto do lar no inverno. Assis-
timos, por meio delle, as faganhas dos cavalleiros em desaggravo da propria honra, aos feitos
de lealdade, as covardias dos fracos, ds insolencias dos fortes, e, emfim, a grande parte da
vida intima do solar do infangdo, do rico-homem e do pago real, que as chronicas raro nos re-
velam, e que a historia, como o seculo XVI a reformou e puliu, achou indigna de occupar 'os
seus periodos brilhantes moldados pelos de Sallustio e de Livio.»

«O Livro das Linhagens ndo d mais do Conde D. Pedro que . de dez ou vinte sujeitos
diversos, de cujos nomes se duvida, e que em varias epochas o emendaram, acct % escentaram, ou
diminuiram, substituindo muitas vezes verdades a erros, erros a verdades, ou etros a erros, mas
que nisso mesmo deixaram vestigios das ideas da sua epocha, tornando este livro um monumento,
debaixo de certas relagdes, cada vez mais importante.»

1 Memoria sobre a origem provavel dos Livros de Linhagens por A. Herculano. Memor, da Acad. (4.* Classe) T. I, P. 1 .* p. 35.
il/. H. Tom. I. 34

Digitized by

Google

134

uA natureza da nossa antiga oiganisagdo e. dos antigos costumes explica-nos a existencia
do Livro das Linhagens, e a sua popularidade nos tempos remotos, ao passo que os vestigias
de nobiliarios anteriores ao que se diz ser do Conde de Barcellos, e a contradicgdo anachronica
de algumas passagens deste mesmo, escriptas evidentemente antes e depois da epocha em que
o Conde poderia redigir a obra que se Ilie attribue, ludo nos habflita para acharmos com o mais
alto grau de probabilidade a historia da composicdo daquella especie de cadastro da fidalguia,
que era urna verdadeira necessidade para regular os direitos e relagdes entre as illustres fami¬
lias. ”

0

uE sabido que desde o tempo do papa Gregorio I os impedimentos matrimoniaes tinham
sido exaggerados a tal ponto pela igreja que ate o setimo grau (ou antes aU o oitavo, porque,
segundo vernos do canon 11.° do concilio de Selingstadt, ndo se comegava a contar o primeiro
sendo dos filhos de irmdos) o casamento entre os descendentes de um tronco commum estava se-
veramente prohibido, salvo o caso de dispensa, a qual, sobretudo nos mais proximos graus, ndo
era facil de, obter *. E evidentc que f6ra difficultoso ndo haver muitos matrimonios illegitimos
entre parentes, ao menos nos graus prohibidos mais remotos, principalmente entre a fidalguia,
que evitava contrahir semelhantes alliangas com individuos da raga pean ou burgueza. Assim
desde os primeiros tempos barbaros ate os seculos XII e XIII sdo frequentissimos os divor-
cios em consequenda da consanguinidade entre os consortes, ndo faltando exemplos delles entre
as mais illustres personagens de todos os paizes christdos. No meio da bruteza e das paixdes
violentas e desregradas daquellas eras, quando o tedio vinha asscntar-se no leito conjugal do
nobre, ou novas affeigdes Ihe agitavam o coragdo, era quasi sempre a um parentesco verdadeiro
ou imaginario que elle recorria para quebrar lagos que se Ihe haviam tomado odiosos. As con¬
sequendas necessarias desses factos sdo faceis de prever. Dissensdes entre as familias illustres,
vingangas atrozes, guerras particulares, quebra dos vinculos domesticos e da picdade filial de¬
viam d’ahi nascer. Era mais um elemento de perversdo moral, de odios e de luctas langado no
meio de tantos outros que para isso contribuiam

i‘Ncste estado de cousas nada mais facil do que occorrer a idea de um registo publico,
onde se escrevessem as geragdes dos fidalgos, e pelo qual se evitassem os frequentes divorcios,
para os quaes nos parentescos verdadeiros ou suppostos se iam buscar ou causas ou pretextos.
A existenda de semelhante registo, que devia ser accrescentado e reformado com o correr dos
tempos, habilitava as familias para poderem contrahir entre si alliangas solidas e sem risco de
que a disciplina ecclesiastica viesse invalida-las algum dia.>’

«Urna razdo vehemente de interesse material se dava, alem dessa, para que desde os pri¬
meiros tempos da monarchia se conhecesse a vantagem de um livro com certo caracter de ait-
thenticidade, que indicasse todos os descendentes de cada tronco primitivo da fidalguia. Esto
razdo de interesse era o direito de padroado. Os mosteiros e as parochias (collationes) funda-
dos pelos poderosos, e por elles dotados para poderem subsistir, foram at4 rnuito tarde cbnsi-
derados no essencial como outras quaesquer propriedades. Legavam-se, dividiam-se pelos herdei
ros, escambavam-se, e vendiam-se no iodo ou em parte. Pouco a pouco a sorte destas fundagdes
pias fixou-se; mas ficaram subsistindo varias obrigagties das igrejas e mosteiros para com os
descendentes do fundador. Todos os de sua linhagem eram sustentados um ou mais dias do anno
pela igreja, cujos berdeiros ou naturaes se denominaram : della recebiam as donzellas da fa¬
milia dos padroeiros urna dadiva quando se casavam, e do mesmo modo os mancebos quando al-
cangavam o grau de cavalleiros. Ao passo que as linhagens se dilataram, estes direitos de co-
medorias, casamentos, oavallarias foram-se annullando porque se tomavam impossiveis : mas
durante os dous primeiros seculos da monarchia elles fizeram despovoar alguns mosteiros, deram
origem a frequentes queixumes da parte do.clero, e trouxeram innumeraveis pleitos sobre a legt-
timidade dos individuos, que exigiam ragdes dos logares pios como naturaes delles. Estes pleitos,

1 Fleury, Hist. Eccles. T. IX, p. 211.—O codigo wisigothico levava nas Hespanhas o impedimento ate o sexto grau
(Liv.'3, tit. 5, § 1). No quarto concilio lateranense (1215) reduziu-se a prohibi$ao ao quarto.

Digitized by

Google

135

que vmkam de ordinario debater-se a fmal na curia do rei, reduziam-se a provar, que a pessoa
eu pessoas de que se tractava pertendam ou ndo a tal ou tal familia. Para os resolver ndo ha-
via outro meio sendo o da prova ordinaria, o inquerito, ou um registo publico da aristocracia,
d vista do qual elles se houvessem fadimente de deddir, como d vista dos registos dos bens do
rei e da corda se resoldam promptamente as questdes de propnedade, e ainda as de privilegio.
Daqui a probabilidade da sua existencia .»

«Outra instituigdo daquelles tempos contributa ainda para se julgar necessaria a composigdo
de um nobiliario offlcial. A propriedade interessava nelle por diverso modo. A lei da avoenga,
ou do retracto, dava a preferenda aos parentes para haverem, tanto por tanto, os bens que se
vendiam pertencentes a qualquer individuo da sua linhagem. Sobre esta materia parece occorriam
duvidas frequentes, e muitos monumentos nos restam por onde se conhece qudo respeitada era
semelhante lei. E claro que um registo da nobreza devia facilitar o seu cumprimento, e nessa
convenienda achamos mais urna probabilidade para o suppormos existente desde o principio da
Monarchia.»

« Accrescente-se a estas razdes a importanda que a fidalguia ligava entdo como hoje ao
grande numero de antepassados, os direitos sobre honras c coutos, o espirito de familia, que
nesses■ tempos reinava nas dissengdes e guerras entre os grandes; e as suspeitas de que as ave-
riguagdes genealogicas ndo deviam comegar no seculo XIE, em que floresceu o Conde de Bar-
cellos, se converterdo quasi em certeza.»

Resume-se a nossa opinido em que os Livros de Linhagens anteriores ao seculo XVI sdo
apenas expressdes diversas da transformagdo gradual de um registo primitivo da aristocrada,
trans formagdo que em parte se tomava indispensavel pelo desenvolvmento e multiplicagdo das
geragdes, e em parte devia provir da influenda de individuos e de familias poderosas que bus-
cariam, com razdo ou sem ella, alterar as tradigdes da propria origem, quando isso servisse a
interesses materiaes ou a vaidades e emulagdes nobiliarias.

Existem hoje quatro Livros de Linhagens anteriores ao seculo XVI. Sdo elles :

I, O que propriamente e chamado Livro Yelho publicado no tomo i das Provas da His¬
toria Genealogica, pag. 145' ;

II, O fragmento, proximamente da epocha do antecedente, que se acha impresso depois
daquelle no mesmo volume das Provas e que se indue na mesma denominagdo de Livro Velho;

III, Um fragmento de nobiliario ainda inedito, que anda juncto ao manuscripto do Can-
cioneiro denominado do Collegio dos Nobres, na Bibliotheca Real;

IV, O Livro das Linhagens attribuido ao Conde D. Pedro, que se conserva manuscripto
no Archivo Nacional da Torre do Tombo.

O codice que subministrou as copias dos N. ot I e II existia antigamente, segundo se af¬
firma, na Totre do Tombo. Attribue-se a Gaspar Alvares Lousada, escrivdo daquelle archivo,
a revelagdo da sua existencia. Urna copia tirada em 1634 por Affonso de Torres de outra feita
pelo proprio Lousada e conservada na livraria dos marquezes 'd’Abrantes, veio a servir de texto
para a edigdo deste nobiliario dado d luz um seculo depois pelo auctor da Historia Genealogica.
Outra copia existia na liwaria dos carmelitas descalgos que se ignon'a se era tirada do transum¬
pto de Lousada se do original. Ha quem repute a segunda hypothese mais provavel, visto ndo
se acharem nella as notas margmaes que Lousada ou Torres ajmctaram aos seus traslados. As
variantes da copia dos carmelitas aproveitou-as Sousa para a sua edigdo. Depois de transcripto,
o codice desappareceu, e nunca mais foi possivel encontra-lo.

O Livro Velho das Linhagens, se attendermos ao modo por que chegou atd nds, labora
em grande suspeigdo. « Foi—dissemos nds n outra parte z —o escrivdo do Archivo, Gaspar Al¬
vares Lousada, quem tirou a copia dos doiis nobiliarios, os quaes considerou como um sd por se

1 Este livro e o subsequenle fragmento foram tirados a parte com rosto e numerafao proprios n’um volume em folio de
76 paginas e indices, em 1737.

2 Meiporia anteriormqnte citada.

Digitized by v^ooQie

136

acharem seguidamente no mesmo codice. Elles desappareceram depois de Lousada os transere -
ver', e a copia deste foi d’onde Affonso de Torres extrahiu a que depois veio a servir de texto
para se imprmirem nas Provas da Historia Genealogica

Contra a genuinidade dos dous nobiliarios occon'e desde logo urna ponderando. & notavel que
de todos os escriptores do seculo XVI que tractaram em especial do assumpto de linhagens, ou
em geral de materias historicas, nenhum cite os dous monumentos contidos no Livro Velho e que
delles nenhuma noticia houvesse na Torre do Tombo antes de Lousada os transcrever. De feito,
nuns apontamentos de Femdo de Pina que adiante havemos de citar, e que evidentemente foran
colligidos na Torre na primeira metade do seculo XVI, sendo frequentissimos os excerptos do
N.° IV, ndo apparece a menor allusdo aos N.°’ I e II.

0 Nobiliario de Damido de Goes, que hoje se conserva no Archivo Nacional, i apenas
urna copia do seculo XVII, que alii mandou depositar com auctoris agdo superior o Guarda-mor
Gregorio Mascarenhas Homem em logar do original que desapparecera. Este original parece
ser um volume que ex iste na Bibliotheca Real da Ajuda, com o titulo Livro de Linhagens de
Portugal por Damiao de Goes, contendo urna especie de boirdo daquelle nobiliario em letra
muito mais aniiga, e de duas ou tres mdos diversas. Tanto neste codice como na copia do Archivo
citu-se algumas vezes o nobiliario attribuido vulgarmente ao Conde de Barcellos sem que ahi appa¬
rebo a menor allusdo a nenhum dos nobiliarios N.°’ I e II. Se no tempo de Damido de Goes,
um dos. Guarda-mor es da Torre do Tombo que melhor conheceram aquelle archivo, alii existisse
o chamado Livro Velho, e altamente improvavel que elle desconhecesse a sua existencia.

Na verdade, o mesmo Damido de Goes na Chronica de D. ManueP, debatendo a origem
e filiagdo da rainha D. Mafalda, mulher de Affonso I, refere-se aos que compozeram os Li-
vros das Linhagens de Hespanha, assi o velho como o novo. Houve quem visse nisto um
allusdo aos nobiliarios I e II e nos proprio adoptamos irreflexivamente essa idea\ Para a re-
jeitar basta attender a que nem num nem n outro se tracta da rainha D. Mafalda.

No codice que parece ser o original do nobiliario de Goes, e no fim do quai se cncmtra
em forma de dissertagdo toda a materia do capitulo acima citado da Chronica de D. Manuel,
le-se tambem a f. 242 v. a seguinte nota : «Posto que algiias destas linagens, que se aguora
seguem adiante, fiquem escritas ja atras, tornaraose agora a escreuer porque differem em
muitas cousas, aecrescentando nesta segunda traduqao muitas cousas de que na primeira
se nao fazia meiK-ao : e isto consta do outro liuro do Tombo delrei, que fala das linha¬
gens, feito depois do liuro de dom Pedro; mas nao he muito apurado, nem tanto como
este que atras fica.» Neste mesmo codice, tractando da origem dos Melios a f. 168, diz-se :
«E deste Martim Affonso de Mello fala o Livro Antiguo das linagens no titolo xxx de
D. Gomees Mendes, e no titolo lv dos da Cunha f. 167 porque nao trata da genologia
antigua dos Melos, antes de se elles chamarem de Mello, como se contem no livro das
linagens do conde D. Pedro, filho delrei D. Dinis de Portugual.»

E stas duas passagens combinadas com o capitulo 71 da 4.* parte da Chronica de D.
Manuel provam claramente que no tempo de Damido de Goes existiam dous livros de Linhagens
escriptos em epochas anteriores, a um dos quaes, com exclusdo do outro, se chamava o Livro
do Conde D. Pedro. Mas que o Livro Antiguo ndo era o que hoje chamamos o Livro Ve¬
lho (N.°* I c II) i o que com evidencia resulta igualmente dessas passagens, porque nem este
se pode reputar como feito depois do livro de D. Pedro e menos apurado, nem nelle se en-
contra a divisdo de titulos, em que da segunda passagem se conhece ter sido dividido o Livro
Antigo ahi citado.

Apesar, pois, de escrever especialmente sobre linhagens e sendo Guarda-mor da Torre, Da¬
mido de Goes desconheceu a existencia do chamado Livro Velho, eous a altamente improvavel

1 Esta opiniao, que adoptamos segundo a torrente dos escriptores, e inexacta como adiante veremos.

* P.IV, c. 71.

1 Memoria sobre a Orxg. dos Liv. de Linh. 1. cit.

Digitized by v^ooQie

137

se elle existisse no Archivo, onde apenas quarenta a cincoenta annos depois Lousada o foi encon-
trar, segundo se diz. Na verdade, o sincero Fr. Antonio Branddo cita o codice que continha
os N,- I e II' ; mas das suas palacras ndo se pode deduzir que tivesse visto o proprio codice.
Foi Branddo um dos que se dcixaram illudir pela supposta emdicdo de Lousada, a quem a
maior parte dos escriptores seus contemporaneos ndo pouparam encomios. Assim i possivel que
elle se refira a urna copia ou extracto de Lousada, e a propria citagdo da Monarchia Lusitana
estd indicando que jd, quando Branddo escrevia, o codice da Torre havia desapparecido, o que
favorece esta supposicdo.

Diz -se que alem do Livro Yelho Lousada descubrira certas folhas de um livro de fami¬
lias que remontava aos primeiros tempos da monarchia. Delias affirma ter tirado copia, que
nunca produziu. Essas folhas tambem desappareceram. O descubrimento feito por um unico in¬
dividuo de dous manuscriptos ao mesmo tempo; o desapparecimento quasi simultaneo desses ma-
nuscriptos depois de copiados por elle; o logar onde se achavam . logar a que tinham tido accesso
tantos escriptores e homens de letras, e onde, nenhum destes os havia encontrado, e fxnalmcnte o
caracter pouco honesto do descubridor sdo factos que conspiram para langar sobre o Livro Ve-
Jho terriveis suspeitas de ndo ser sendo mais urna das muitas invengdes dos falsarios dos jxns do
seculo JS i FI e principios do XFII entre os quaes Lousada foi um dos mais audazes.

Taes sdo as objeccdes principaes que se podem fazer contra a genuinidade do Livro Yelho.
As razdes, porem, que favorecem essa genuinidade sdo em nosso entender de maior consideragdo.

A primeira, e para nos peremptoria, e a que se deduz dos caracteres litterarios do Livro
Velho. A reputagdo de antiquario que Lousada disfructou entre os seus contemporaneos, era
mentida. Foram justamente as suas invengdes embusteiras, apparecendo maravilhosamente a ponto
para favorecer as patranhas historicas enido de moda, que Ihe grangearam essa reputagdo im-
merecida. Quaes eram na verdade os conhecimentos historicos do consocio dos Britos, dos IIi-
gueras, e de outros impostores mais de um cscriptor moderno o tem advertido*. Nem Lousada
nem nenhum delles era capaz de dar aos dous monumentos que vdo debaixo dos N.°‘ I e II
(permitta-se-nos a expressdo) o sabor de antiguidade que nelles encontrdmos. Todas as inven-
gdes desses fabricantes de burlas, taes como o instrumento da Apparigdo, as c6rtes de Lamego,
o concilio de Braga sub Pancratiano, a correspondencia entre S. Bemardo e Affonso Henri-
ques, as historias de Fuas Roupinho, do monge Felino ou da moura Saluquia ctc., brigam de tal
modo com a phrase, idioma e estylo dos monumentos legitimos, com os factos sociacs e politicos,
com as ideas, instituigdes e costumes da epocha a que se refer em, que movem a riso, e antes susci-
tam compaixdo por seus auctores do que indignagdo. Nada, porem , se encontra no Livro Velho
que traia poi' este lado a ignoranda atrevida de Lousada em fabricar textos, antes pelo contrario
ha ahi allusdes e vestigios de ideas e de factos sociaes, que urna erudigdo mais solida do que a sua
ndo saberia fadimente inveniar naquelle tempo 3 . Onde a impericia de Lousada apparece e nos
eiros de copia; mas esses mesmos eiros estdo revelando um original do seculo XIF, que elle nem
sempre sabia ler \ abonando assim a genuinidade dos dous monumentos que nos conservou.

O que seria possivel e que, para satis fazer a vaidade ou o interesse de algum individuo
ou de alguma familia, fosse urna ou outra passagem viciada, supprimida, ou introduzida de novo
por elle. O que tem tambem todos os visos de fabula i o descubrimento das taes folhas anti¬
quissimas que nunca appareceram. Inventar, porem, na integra um monumento tdo extenso re-
velaria singular paciencia, de que nenhum outro exemplo resta entre as invengdes dos falsarios

' Mon. Luzil. P. III, 1. 8, c. 31.

2 M. Figueibkdo, Disserlacao I sobre EIR. D. Rodrigo, p. 23.—J. Anastacio de Figueiredo, N. Malia, P. II, p. 168,
n.° 59.—J. P. Ribeiro, Memor, do R. Arch., f. 33 e segg. etc.

3 Tal 6, por exemplo, no N.° II referindo-se aos chefes de linhagem, aquelles d’entre os quaes se tiravam os ricos-
homens, chamar-lhes filhos d’algo dos que decem a armar e crear. Esta phrase nenhum dos eruditos do principio do seculo XVII
era capaz de a inventar. Torna-a intelligivcl a leitura do Fuero Viejo, ainda entao nem impresso, nem conhecido. A subscri-
pfao de N." 1 nenhum dos imperitos embusteiros da eschola a que Lousada pertencia era capaz de a fingir tao natural e tao
da epocha. Poderia, todavia, ser transcripta de algum outro codice do seculo XIV.

4 Como na palavra conde, que elle copia con porque no codice estaria coii, em conquerer (conquistar) que copia com
querer, em dei ante que copia delante, em Laude (appelido) que copia Lande, etc. A pontuacao que deu ao texto, o qual
provavelmenle nenhuma tinha, esta tambem moslrando que muitas vezes transcrevia sem entender o que lia.

M. H. Tom. I. 35

Digitized by v^ooQie

138

p&rtuguezes daquella epocha. Depois, como jd noutro escripto notdmos, para que fingir a exis -
tencia de um codice, cuja subscripgdo confrontada coni passagens do texto, mostra que jd era
uma copia, quando o inventor podia imaginar um original, o que daria maior valor ao proprio
trasladof Falsarios que voluntariamente diminuam a aucforidade dos documentos que forjam se-
rdo difficeis de encontrar . A mesma circunstancia de se ndo divulgar o Livro Velho logo de¬
pois do seu apparecimento, sendo rarissimos os traslados delle ate que Sousa o imprimiu, enfra-
quece as suspeitas de que fosse um invento de Lousada, o qual nenhuma diligenda parece ter
feito para o tomar conhecido. Ndo succedia o mesmo com as outras invengdes delle e dos seus
consocios. O ter sido desconhecido por Damido de Goes, circunstancia digna de reparo consi-
derada em si, diminue muito de valor se nos lembrarmos da desordem em que estava e esteve
por longo tempo a Torre do Tombo e a facilidade com que d’alli satam documentos, que muitas
vezes ndo voltavam, ou voltavam depois de dilatada ausencia'. O apparecimento do Livro das
Leis e Posturas nos comegos do seculo XVII, sepultado nos subterraneos da Torre entre lixo
e capas velhas, e desconhecido por largos annos, mostra bem a possibilidade de ter acontecido
o mesmo com o Livro Velho, monumento de muito menor importanda, e ate materialmente de
muito menor vulto. O nobiliario de Damido de Goes dd-nos a certeza de que no tempo deste
ainda existiam no Archivo dous livros diversos de Linhagens, e todavia o seu immediato ante¬
cessor Ferndo de Pina apenas cita o codice hoje alii existente, como adiante veremos, mos-
trando assim que, apesar de ndo ter frequentado o Archivo menos que Damido de Goes, ndo
conhecera sendo um dos que este nos assegura existirem alii no seu tempo.

Acabam de desvanecer-se, por em, todas as suspeitas contra o Livro Velho, se attender-
mos a certos factos ate aqui ndo advertidos. Ha acaso certeza de que o original do Livro Velho
estivesse na Torre quando Lousada o copiou? Os dous Branddcs o que affirmam e' que elle ahi
estivera 1 ; e da Advertenda de Affonso de Torres, cuja copia, feita sobre a de Lousada, ser¬
viti de texto a edigdo de Sousa, nenhuma outra cousa se pode inferir. Mais : se attendermos
ao que diz o mesmo Sousa 3 referindo-sc ds noticias deixadas por Lousada no seu livro manu-
scripto Ulustraqao da Casa de Sousa, acharemos positivamente que ndo foi na Torre que elle
transcreveu o codice antigo. Segundo affirma Sousa este faltava do Archivo desde as altera^oes
do reino. E sia phrase ou se hade referir a 1580 ou a 1640, unicas epochas de alteragdes
que entdo houve; mas a 1640 e impossivel applica-la, porque Fr. Antonio Branddo, que es-
crevia quinze annos antes, jd o dava por distrahido do Archivo, bem como Affonso de Torres,
que o transcrevia da copia de Lousada em 1634. A conclusdo d que elle andava alheado da
Torre do Tombo desde as ultimas duas decadas do seculo XVI; que Lousada entrando na-
quelle archivo so em 1612, ndo podia te-lo olli encontrado, e que, embora fosse escrivdo da
Torre, copiou esse monumento n’outra parte.

Se dermos credito a Sousa, no prologo da sua edigdo do Livro Velho, das palavras do
proprio Lousada na obra Illustraqao da Casa de Sousa se colligia que elle ndo ignorava
onde o antigo codice, furtado da Torre, se achava, e que f6ra principalmenie por causa deste
que sollicitara uma carta d excommunhdo contra os que haviam tirado e ndo restituido livros
e documentos do Archivo publico \ D aqui se ve o pouco fundamento com que tem sido acceito
como facto, que o antigo codice f6ra distrahido depois de transcripto por Lousada.

Preparando a sua edigdo do Nobiliario, Jodo Baptista Lavanha poz d margem de diver¬
sos titulos as variantes historicas relativas a diversas linhagens, que se achavam num manuscri-
pto a que elle chama Livro Antigo. No prologo dirigido em 1622 a D. Manuel de Moura
marquez de Castel-Rodrigo e conde de Lumiares, diz que tirou essas variantes ude um Nobi¬
liario antiguo de V. Ex. Ha , que se presume ser o verdadeiro do conde D. Pedro, e o que

1 Ribeiro, Memor, do R. Arch. passim.

2 Mon. Lusit,, P. III, 1. 8, c. 31 , e P. Y, i. 17, c. 5.

3 Ilist. Genealog. Prov. T. I, p. 142 e seg.

* Effectivamente existe a, carta de excommunhao, expedida pelo vice-collector apostolico a instandas de Lousada, datada
de 14 de outubro de 1621. Ahi se mencionam as causas desses extravios, e entre outras as alteracdes que se seguiram por
morte do cardeal rei. Foi impressa em Lisboa por Craesbeck em 1622. Ribeiro, Memor, do R. Arch. p. 33.

Digitized by v^ooQie

139

se tem por seu que e traslado do antigo copiado pelo doutor Jodo de Aregas, valido e changarel-
mor delrei D. Jodo 1 .» Estcvdo Paulinio, editor do Nobiliario prcparado por Lavanha, diz
na Advertenda preliminar posta d frentc da edigdo de 1640 : «EI Libro antiguo, o Nobilia¬
rio antiguo, de quicn se sacaron las notas que van al margen deste, es uno, que estes artos es-
tava en poder de D. Miguel de Castro, que murio obispo de Viseu, y le liuvo de Miguel Gu-
dmo de Castelbranco, hijo dei que puso en limpio los mas de los libros dei Archivo Real de
Lisboa, que estd en la Torre do Tombo; que- pudo ser le sacase de alii como cosa que ya no
servia, estando incorporado en el dei conde, que qucdo en el Archivo .»

Ternos pois um codice antigo, tirado da Torre ainda no seculo XFI, c possuido succes-
sivamente pelo bispo D. Miguel de Castro, e pelo niarquez de Castel-Rodrigo, se e' que o do
marquez ndo era um codice diverso da mesma obra, ou ate urna simples copia do primeiro.

Mas o Nobiliario de que se extrahiram as notas de Lavanha ndo e sendo o Livro Velho,
como poder d verificar quem fizer o cotejo deste com as passagens citadas d margem das planas
do Nobiliario impresso em Roma em 1640.

Assim fica explicado o mysterio em que se involveu Lousada copiando o antigo codice.
Sabia que era um documento do Archivo publico que andava distrahido, mas que estava em mdo
de pessoas poderosas. Limitou-se a dizer vagamente que estivera na Torre c d’alii desappare-
eira, sollicitando depois em geral urna carta de excomunhdo contra os detentores de documentos
publicos, e procurando por esse meio indirecto a restituigdo do codice.

Sousa, entendendo as avessas o prologo de Lavanha, e esquecendo-se de cotejar as cita-
gtks d margem das Planas do Nobiliario de Roma com o proprio Livro Velho que publicou,
ndo fez sendo confundir-se a si e aos seus leitores, desarrazoando miseravelmente a este propo¬
sito'. Faria e Sousa, cuja auctoridade seria maior, como vivendo naquella epocha e escievendo
sobre o assumpto, se ndo fosse a leveza ordinaria dos seus juizos, e a certeza que attribuia a
quolquer cotisa que se Ihe antolhava, affirma que no seu tempo nenhum outro nobiliario remoto
havia sendo o do conde D. Pedro e o chamado Livro Antigo, que era mais propriamente o
do conde*; que todos os outros eram modernos,, vindo a ser o mais antigo o de Damido de Goes,
anterior apenas oitenta annos, e os restantes de escriptores contemporaneos delle Faria e Sousa.

Eis o que hoje se pode saber sobre a authenticidade do Livro Velho, ctija indole, fdrma
e estylo seriam sobejos fiadorcs da sua legitimidadc, na falta de um codice antigo, se ndo hou-
vera passado pelas mdos de Lousada, ou se nos restasse urna copia que com certeza soubesse-
mos ndo ser transumpto da que tirou esse homem costumado a inventar documentos em abono dos
seus ou de a/heios embusies.

Para a presente edigdo servimo-nos ale onde nos foi possivel do unico manuscripto que
parece restor do Livro Velho anterior d sua publicagdo nas Provas da Historia Genealogica.
Todas as diligendas que se jxzeram em Lisboa e nas provincias para achar outra copia de que
nos valessemos na correcgdo do texto impresso, foram baldadas. O unico que existe i infeliz-
mente um fragmento que ndo abrange todo o N.° I, o qual pertence d Bibliotheca Real. A letra
parece do principio do seculo XVII, e o texto e obviamente mais correcto que o de Sousa,
posto que o copista ndo parega ter sido escrupuloso em conservor a ortographia antiga. Segui-
mo-lo at6 onde elle abrange, indicando as variantes dos dous manuscriptos de que o auctor da
Historia Genealogica se sgrviu, e designando o de Affonso de Torres que constitue o texto da
edigdo de Sousa com a letra S , c o que pcrtcnceu aos carmelitas descalgos cujas variantes este
indicou d margem, com a letra C. Das variantes entre o nosso manuscripto e a edigdo da His¬
toria Genealogica desprezdmos as que nenhuma importanda tinham, como Pires por Peres, Pay
por Payo, Soer por Soeiro, Mor por Mayor etc. Desprezdmos igualmente as que so procedem
de saltos de palavras e de obvios e grosseiros erros typograpliicos, de que poucos livros serdo

1 Hist. Genealog. T. I, p. 278.

* Notas finaes ao Nobiliario, por Montebello, Vera c Faria e Sousa, p. ii. Esta opiniao de que o Livro Velho e o ori-
ginal do conde seguiram-no outros escriptores, mas sao apenas conjecturas que nao se estribam em prova alguma.

Digitized by

Google

140

tdo abundantes como os volumes de Provas junctos d obra de Sousa. Obrigados, desde onde
acaba o nosso manuscripto, a tomar para texto o impresso, ndo hesitdmos tambem em corrigir
esses erros naquettes logares em que nenhuma duvida tinhamos de que o eram, indicando as emen¬
das que nos pareciam convenientes onde a duvida era possivel.

O N.° III e um fragmento de nobiliario analogo ao chamado Livro do Conde D. Pedro.
Acha-se juncto, segundo dissemos, ao manuscripto, tambem truncado, do celebre Cancioneiro de-
nominado do Collegio dos Nobres, que se conserva na Bibliotheca Real da Ajuda. E como eUe
escripto em pergaminho, folio grande, a duas columnas, em caracteres monachaes assas nitidos,
e posto que de duas diversas mdos, proxirfiamente semelhantes aos do Cancioneiro, com as ru¬
bricas em vermclhdo. Bem que ndo seja facil fixar pela letra a epocha dos codices escriptos em
monachal, a que os nossos pa/eographos chamam' letra franceza, a do manuscripto do N.° III
nem parece anterior aos fns do seculo XIV nem posterior aos principios do XV. Como o Li¬
mo de Linhagens da Torre do Tombo, este fragmento estd dividido em titulos correspondendo
aos do exemplar da Torre, mas com urna divisdo de paragraphos, assignalada por numeragdo ro-
mana, mais exacta do que a dess’outro, como abaixo notaremos. O codice pertenceu aos jesuitas, e
foi trazido, pelos annos de 1825, do deposito de livros sequestrados d Compqnhia de Jesus para
a Bibliotheca Real. Esse deposito conservava-se no edifcio do antigo collegio daquelle instituto,
applicado depois para a casa de educagdo intitulada Collegio dos Nobres. D 'essa circunstancia
proveio a denominacdo vulgar do Cancioneiro a que se acha unido o fragmento do nobiliario.

Posto que considerado em geral o N.° III se podesse qualificar como um fragmento de
outro exemplar do mesmo livro que se guarda na Torre do Tombo com a denominagdo de No¬
biliario do Conde D. Pedro, ha todatna nesse fragmento taes differengas que entendemos ser
mais conveniente imprimi-lo separadamente, como, escripto diverso. Os monumentos da idade me¬
dia que chegaram ate nos dcerca da origem das familias nobres podem na verdade considerar-se
como constituindo um livro unico, o primitivo registo da nobreza successivamenie accrescentado
e ait erado, mas podem tambem considerar-se como obras diversas de origem commurn, tendo os
auctores mais modernos aproveitado em maior ou menor escala os trabalhos dos seus antecessores,
0 que, como veremos, claramenfe resulta do N.° IV.

O fragmento da Bibliotheca Real mostra bem como de epocha para epocha o'antigo registo
de nobreza se ia tornando urna cousa nova sem deixar de ser essencialmente o mesmo. Apesar de
abranger tdo poucos titulos, apparece ahi o que se encontraria em muitos transumptos analogos se
muitos existisscm ainda, isto e, additamentos d margem, que mais tarde ou mais cedo teriam de
vir confundir-se com o texto, lacunas deixadas para preencher .com as novas geragdes de que jd
as vezes se indica algum nome, e finalmente suppressdcs de factos cuja tradigdo por qualquer mo-
tivo ndo convinha conservor. No N.° III vamos achar, digamos assim, em flagrante transforma-
gdo os anteriores livros de linhagens.

Das differengas que se encontram entre o texto do fragmento e o do N.° IVurna sobretudo
e' digna de notar. No N.° IV a divisdo anterior em titulos foi conservada, mas confundiu-se a dos
paragraphos, que alias era indispensavel, visto que nas referendas de urnas para outras linhagens
o texto indica ndo so o titulo mas tambem o paragrapho a que esse logar onde se faz a citagdo e
correlativo. Em vez de manter com escrupulo as antigas subdivisdes a que o texto se estava referin-
do a cada passo, o redactor ou copista do N.° IV subdividiu os titulos a seu capricho, de modo que
as citagdes sdo constant emente inexactas. Ndo succede assim no N.° III, onde e conservada a sub-
divisdo primitiva, e apparecem alem disso muitas referendas, escriptas d margem, que foram sup-
primidas. no N.° IV, ao passo que alguns periodos que aindh no codice da Bibliotheca Real est do
escriptos d margem apparecem jd incorporados no texto do codice do Archivo Nacional.

Na opinido de varios escriptores as alteragdes feilas no primitivo texto do nobiliario do
Conde D. Pedro foram devidas d penna do nosso primeiro e mais illustre chronista Femdo Lo-
pes. Branddo 1 combateu com bons fundamentos esta affirmativa que ndo se estriba sendo em vagas

1 Monarch. Lusit., L. 17, c. b.

Digitized by v^ooQie

141

Iradigdes. O codice da Bibliotheca Real parece porem derimir definitivamente a questdo. Femdo
Lopes de m certo vivia jd nos fms do seculo XIV ou nos principios do XV quando esse codice se
escreveu; mas dedicou-se aos irabalhos historicos numa epocha posterior. Foi pelos annos de
1434 que elrei JD. JDuarte o encairegou de reduzir a. corpo d'historia as memorias dos anterio¬
res reinadose ndo d provavel que elle encetasse a sua carreira de historiador pela coirecgdo
ou perversdo, como quizerem chamar-lhe, do Livro das Linhagens. O fragmento juncto ao Can-
cioneiro e evidentemente anterior ao mciado do seculo XV, e todavia, do mesmo modo que o
exemplar do Archivo Nacional, refere-se no titulo 35 ao Nobiliario do conde como a um tra-
balho que carecia de correcgdo, e que naquelle transumpto effectivamente se conigia. Ve-se pois
que as alteragdes feitas no Livro de D. Pedro mal se podem attribuir a Femdo Lopes.

As suppressdes que se encontram neste fragmento, e a que jd alludimos, foram feitas de-
pois d'escripto o codice. Essas passagens respangadas, ainda em parte se leem. Entendemos
que era util e curioso imprimi-las ate onde se alcangasse decifra-las, indicando no baixo da pa¬
gina a circunstancia da supprcssdo, como indicamos qualquer outra que possa conduzir o leitor
a fazer urna exacta idea do manuscripto original.

Resta ajunctar aqui algumas observagdes preliminares sobre o N.° IV. Na maior parte
dellas ndo faremos sendo repetir com leves mudangas o que observdmos dcerca desse monumento
num trabalho anteriori. O N.° IV e o codice conhecido ha seculos pclo titulo de Livro do Conde
D. Pedro, conservado ainda hoje na Tort e do Tombo. Este monumento considera-se como jd
publicado, mas deve-se em rigor reputar inedito, a A edigdo preparada por Lavanha—dissemos
n6s nesse escripto a que acima nos referimos — publicou-se em Roma no anno de 1640; Far ia e
Sousa verteu-o depois em castelhano, e imprimiu a sua versdo em Madrid em 1646; mas nem
um nem outro se adstringiram, na publicagdo deste celebre livro, a reproduzir fielmenle o texto
no estado em que o encontraram. Delie ndo existia, e certo, um original verdadeiro ou supposto,
e nem sequer se conhecia urna copia, que, remontando ao mciado do seculo XIV, tivesse urna
especie de authenticidade. Todavia o avultado numero de iraslados do Nobiliario , cuja fonte unica
era, acaso, o que se guardava e guarda na Tome do Tombo; a estimagdo que este codice me-
recia, a ponto de se mandar, no tempo do govemo castelhano , tirar dclle copia authentica para
ser depositada no Escurial, tinham-lhe dado um caracter, por assim dizer, publico, que ndo era
licito alteror : LaVanha alterou, porem, tudo : supprimiu, transpoz, corrigiu. Comparado o im¬
presso com o manuscripto suo duas obras differentes .»

O Ms. da Torre do Tombo e um volume em folio de 228 folhas numeradas, ricamente en-
quademado em 1693 por ordem do Guarda-mor D. Antonio Alvarcs da Cunha, que o achou na
mesma Torre desordenado e maltractado. Um fragmento que faltava e que constitue quasi toda
a segunda metade do titulo 36, f6ra jd anteriormente restiiuido por urna copia que existia na
livraria do duque de Braganga D. Jodo, depois rei, no tempo do Guarda-mor Gregorio Mas-
carenhas Hornem \ N uma especie de prologo em forma de epistola dedicatoria a D. Pedro II,
Cunha affirma que o codice fdra mandado copiar por Damido de Goes. Esta affirmativa desti-
tuida de provas, e cuja origem debalde procurdmos, e diffidi de concilior com os indicios que
o proprio manuscripto subministra. Comparando os caractcres em que esta escripto o Nobiliario
com os dos livros chamados de leitura nova de D. Manuel, parecem-nos aquelles caractcres
assemelharem-se antes aos dos mais antigos volumes dessa tdo esplendida como inexacta collecgdo,
do que aos dos que escreveram no. reinado de D. Jodo III, alguns dos quaes sdo rubi'icados por
Goes. Suppomos ate mais provavel que o codice da Torre remonte aos fns do seculo XV.

Em um volume de apontamentos historicos colligidos na primeira metade do seculo XVI
que existe na Bibliotheca Real da Ajuda, apontamentos que na maxima parte sdo da letra de
Femdo de Pina, transcrevem-se frequentemente passagens do Livro das Linhagens. A cttagdo

1 Memor, do R. Arch. p. 54 c seg.

2 Memoria citada.

3 Consta isto do prologo e da certidSo juncta no fim do mesmo livro e do Doc. da Gav. 10, M. 5, n.° 2 do Arch. Nac,

M.n. Tom.I. 36

Digitized by v^ooQie

142

dessas passa gens feita, ndo cm relagdo 'aos titulos, mas sim aos folios. corresponde exactamente
aos logares em que essas passagcns se acham no manuscripto do Archivo. Ft-se poi\ que este
transumpto era anterior aos primeiros irabalhos historico$ de Femdo de Pina nomeado em 1523,
por morte de seu pae Rui de Pina, Guarda-mor da Torre e Chronista-mor. Assim, o codice
ndo podia ser mandado cscrever por Damido de Goes, que suhstituiu Rui de Pina em 1548 1 .

O manuscripto da Toire do Tombo da iestemunho de que no estado em que hoje possuimos
o Livro das Linhagens, ou primitivo registo das familias nobres, e no estado, portanto, em que
se acham nos fins do secuto XF ou nos primeiros annos do XFI, elle pertence a mui diversas
epochas e a mui diversos auctores, lendo-se ahi passagens que evidentemente foram escriptas com
um secuto d’intervallo. Falando, por exemplo, dos reis de Franga no titulo 6.°, leva a serie delles
at e Philippe o Ousado, que reinou de 1270 a 1285, e accrescent a que ora reina. A serie
dos reis de Navarra ndo passa de Sancho o Forte fallecido em 1234, e a dos de Aragdo ter¬
mina em Pedro III, cujo reinado chega a 1285. Ao rnesmo iempo que no titulo 7.°, em que. es-
creve a successdo dos reis portuguezes, para em D. Affonso IF, tracta no titulo 21.° de D. Pe¬
dro I como jd fallecido, dizendo chamaram-lhe justiqoso; porque no seu tempo etc. o que
sd poderia escrever-sc no reinado de D. Jodo I ou pelo menos no de D. Fcmando. Sera o Conde
de Barcellos, fallecido em 1354, auctor da genealogia dos reis de Franga escripta setenta ou
oitenta annos antes? Seria um unico auctor que fccharia, ndo linhagens obscuras., mas successdes
reacs, ndo de paizcs remotos, mas das diversas monarchias d Hespanha, urnas no principio do
seculo XIII outras nos fins do XIF? Finalmcnte, poderia um filho de D. Dinis ndo so falar
de D. Pedro I, mas a te como de quem vivera cm tempos passados?

Ndo e, porem, isto somente. Para que ndo reste a mcnor sombra de duvida sobre a diver-
sidade de epochas em que foram compostas differentes partes do Livro das Linhagens, e para
ao mcsmo tempo se conhecer que o Conde de Barcellos apcnas seria um dos muitos, que, tornando
por fundamento o registo da nobreza, Ihe accrescenta.ram ou mudaram as cousas em que o cre¬
ram defectivo, citaremos um logar que pde a evidente luz o nosso pensamento. E o titulo 35.°
que nos subministra essa passagem. decisiva. Eis como elle comega :

“Do bom D. Vasco Pimentel. Diz o conde JD. Pedro em seu limo que esto D. Vasco
foi filho de D. Sancha Martins etc.» Scmelhantes palavras mostram que pessoa bem differente
do Conde de Barcellos cscrevcu o titulo 35.° Dcpois de repeiir em substanda urna historia cs-
candalosa que elle narrava, accrescenta : “E nos fizemos muito em nosso tempo por saber a
verdade deste feito; se passara assim como aqui e escripto; e achamos por fidalgos, assim
como por D. Pedro Fernandes de Castro, e por Lopo Fernandes Pacheco, e por D. Pay de
Meira, e por D. Pay Correa, abbade de Pombeiro, e por D. Egas Louremjo Chantre de Bra-
ga, que foi mui bem com elrei D. Diniz, que esto fora apostilla de maldizer etc.» Esta passa¬
gem, que evidentemente se ndo pode aiiribuir ao Conde, tambem se ndo pode suppor do rnesmo que
escrevia no tempo de D. Fcmando ou D.Jodo I; porque das personagens que cita a maior parte
falleceram pelo meiado do seculo XIF*. Assim vernos que pouco dcpois de D. Pedro compilar o
seu livro, e talvez sendo ainda vivo, era jd refutado por quem se cria melhor informado do que elle.

Tai e o estado desse famoso nobiliario, que se attribue exclusivamente a um homem. E das
entranhas do livro, que, por assim dizer, se vdo arrancar os testemunhos do infundado de tal
opimdo. Um leve exame bastava para isso, e iodavia, apesar de que muitos notaram as diffcul-
dades chronologicas que occorriam sobre a epocha da composigdo da obra, o nome do Conde pre-
valeceu, porque e o unico que ahi se menciona, e sobre todos os outros sujeitos que nelle traba-
Iharam sd ha tradigdes vagas ou completa ignoranda.

Nos eremos, porem, que o livro de JD. Pedro de Barcellos, sem que deixasse de ter por
fundamento o registo da nobreza, foi ate certo ponto urna obra d parte. Parece provavel que os
que foram successivamente alterando o registo antigo se contentavam de accrescentur as linhagens

1 Memor, do R. Arch., p. 62 c 67.

2 D. Pedro Fernandes de Castro em 1343, c Lopo Fernandes Pacheco cm 1349.

Digitized by {j ooQie

143

te gundo as mudangas que occoiriam , ou tirando copias em que introduziam essas mudangas nos .
competentes logares, ou pondo notas marginaes, que nos traslados subsequentes se melteram no
texto, ao passo que o Conde piocurava refundi-lo inteiramente pdos documentos c memorias, que
o exercicio de cargos importantes, a sua elevada situagdo, e ate urna dilatada assistenda em
Castella Ihe fadlitariam.

O resto do nosso pensamento acerca do Livro das Linhagens, isto e, que elle ndo era um
trabalho historico, intentado por mera curiosidade particular, resulta evidentemente dos pream-
bulos tanto deste N.° IV como do N.° I. Um e outro tendem a occorrer a urna necessidade,
por assim dizer, material daquella epocha, em relagdo d classe nobre : e o que os seus redacto-
res indicaram claramente nos preambulos, em que expdem o objecto da sua composigdo.

I

Em nome de Deos Arnen. Por saberem os homens 1 fidalgos 1 de Portugal de qual 2 linhagem uem, e de
qoaes contos 1 , honras 5 , mosteiros 3 , e igreias som naturaes, e per saberem como som parentes, fazemos escreuer
este liuro uerdadeiramente dos linhagens daqueles que som 1 naturaes e moradores no 5 reino de Portugal estre*
madamentc. E deste liuro se pode seguir muita prol e arredar muito danno : ca multos uem de bom linhagem
e iroi»* o* sabem elles, nem o’ sabem os reis, nem o® sabem® os® grandes homens : ca se o soubessem em alguma
maneira Hies* uiria ende bem, em 10 algua 14 maneira, dos senhores. E os“ outros" nom casam como deuem, c
casam em pecado porque nom sabem o linhagem. E muitos som naturaes c padroeiros 12 de muitos mosteiros,-
e de inuilas igreias, e de muitos coutos, e de muitas honras, e de muitas terras, que 13 o perdem a" mingoa
cie saber de que 15 linhagem uem : e outros se fazem naturaes de muitos lugares onde o nom som : porque des 1 ®
o ** lempo delrey D. Affonso o que ganhou Toledo aca forom feitos os mais dos mosteiros, c 17 igreias 17 , c 17 dos 17
coutos, e das honras. Que 1 * em 1 ® tempo deste rey que reinou longamente forom muitos ricos homens, c in-
fangoeus que ora poremos por padroens onde descendem os filhos d’algo. Em tempo deste rey foi D. Egas Go-
nnes de Sousa, D. Gongalo Trastamires da Maya, e D. Mendo Alao de Braganga, e D. Egas Gozendes de Riba
tlo Douro, e D. Moninho 19 Veegas de Riba do 24 Douro 24 , e D. Pedro Tracosendes 21 de Panha de Riba do Douro,
e- D. Suer Guedaz 22 o da Yarsea, e D. Fafes Serraciis 23 de Lanhoso, e D. Egas Pafis do 24 Boiro 21 de Penagate, e D.
CJuterre Alderele 25 da Sylua, e D. Pay 26 Guterres dc Cunhaens 27 , e D. Yasco Nunes de Baruaens, e D. Rodrigo
i^roiaz 2 ® de Trastamara que casou em Portugal 29 , e D. Vermuim Paes 30 que casou em Portugal 31 ; e 31 o 31 conde D.
^*uno de Cellanoua que casou 32 , c 32 Ayras Carpinteiro donde 33 uem os Ramyraos 34 , e 31 Pay Rcymondo donde 3 '
os Correaos 3 ®, e 3 ® D. Ayras Nunes donde 37 uem 37 os 37 de 37 Valladares, c 3 ® outros muitos : D. Aluaro Fernan*
eles 3 *, D. Gil Vasques, e D. Pero Nunes, D. Nuno Osores 44 , - D. Godinho Veegas de Vilar dc Frades,

e D. Pero 41 Framiguis 41 donde 41 uem os de Riba de Visela 42 , e 42 D. Diogo Gongalues onde uem os de Belmir, e
EX Soeiro de Brito, Ayras Galuo de Bouro 43 , o 43 conde D. Pero Pires de Traua, Nuno Soarcs de Grijd 44 , Egas
Stares Uzurei 45 de 4i Cucuiaens 45 . D. Egas 46 de Souza foi casado com D. Gontinha Gongalues filha de D. Gongalo

24 de Boaro e S.

25 Alderes 5.

26 Ruy S.

27 Truub&ens S.

28 Royes 5.

29 Porto 5.

80 PeFes S.

31 Porto, EI S .

32 casou em Porto, S.

33 onde 5.

34 RamirOes, S.

35 onde S.

36 Cortejaos, S.

37 onde vera os S.

38 e os S

39 Fernandes donde vinita S.

40 Ozores, D. Touretravea, S.

41 Pedro Formareguiz onde S.

42 Tisela, 5.

43 Buiro, EI S.

44 Egrijd S.

45 Yisurey dc Cutivaes. S.

46 Egas Goraes C.

-fidalgos S.
que S .

terras, e dc qoaes coutos, honrras e mosteiros S.
forio 5.
do 5.

■om S.

BO S.
os S.

com direito lbes S.

^ e em alguma S.

1 estontros S.

2 padrtie? 5.

3 e que S,
i com a S.

-5 qoal 5.

6 delo S.

7 e das igrejas, dos S.

8 ca 5.

9 Monio S.

^0 Douro S.

Antonsendes S.

6E2 Guedes S .

Sarrazis 5.

Digitized by ^ooQie

144

OS LIVROS DE LINHAGENS

Trastamires e de D. Mecia' Godins 1 , e fez em ella D. Mem Veegas que casou com D. Tareja* Fernandes 1 filha
de D. Fernao Gongalues de Marnel, e fez em ejla D. Goncalo de Souza, e D. Soeiro Mendes o gordo, e D. Cha-
moa Mendes que foi molher de D. Gomes Gedeao 3 , e D. Oroana Mendes que foi molher de D. Mem Moniz de
Riba do Douro, e D. Urraca Mendes que foi molher de D. Egas Fafes de Lanhoso. Este D. Gongalo de Sousa
foi casado com D. Dordea Veegas filha de D. Egas Moniz 4 de Riba do Douro e da jninhana D. Tareia que fez a
Sarzeda e fez em ella D. Tareja Gongalues molher que foi de D. Vasco Fernandes, e a condesa D. Eluira que
foi molher de D. Soeiro Mendes Facha. E este D. Gongalo de Sousa casou outra uez com D. Urraca Sanches
filha de D. Sancho Nunes, e da irma delrey D. Affonso 5 o 5 primeiro 5 e fez em ella o conde D. Mendo; e‘o‘
conde D. Mendo casou com D. Maria Rodrigues filha do 1 conde D. Rodrigo o Velloso," e fez em ella D. Gongalo
Mendes, e D. Garcia Mendes, e D. Vasco Mendes, e D. Rodrigo Mendes : e este D. Gon^alo Mendes foi casado
com D. Tareja Soares filha de D. Soeiro Veegas de Riba do Douro, e de D. Sancha Vermuins filha do conde
D. Vermuim de Trastamara e da irma delrey D. Affonso o primeiro 9 , e fez em ella D. Mem Gongalues eD.
Mayor Gon^alues, c D. Maria Gon^alues, e D. Sancha Gongalues : este D. Mem Gongalues casou com D. Ta¬
reja Affonso filha de D. Affonso Telles que 9 pobrou Albuquerque c de D. Eluira Martins 10 Giroa, e fez em ella
D. Maria Mendes que foi casada com D. Mem 11 Affonso filho delrey de Liom, c de D. Tareia Gil“. E o sobre-
dito D. Egas Gomes de Sousa houue huma irma que houue nome D . 13 Sancha 13 Gomes 13 que 13 foi casada com o“
conde D. Nuno de Cellanoua, e fez em ella D. Sancho Nunes, e o 15 conde D. Gomes de Pombeiro: este 1 *
D. Sancho Nunes foi casado com a infante irma delrey D. Affonso o primeiro que foi de Portugal; c despois
casou este D. Sancho Nunes com D. Tareia Mendes 11 fillia de D. Mem Moniz 19 deBiba de Douro, e fez em
ella D. Nuno Sanches, c o conde D. Vasco Sanches. Este D. Sancho Nunes sobredito houue da primeira mo¬
lher huma filha que houue nome D. Urraca Sanches que 19 foi madrc do 30 conde D. Mendo ‘o Sousao. Este D.
Nuno Sanches sobredito foi casado com D. Tareia Alueres irma de D. Fernand’alueres donde * 1 uem os de
Souerosa, e fez em ella D. Pero Nunes de Raruosa, e D. Sancha Nunes : este D. Pero Nunes foi casado eom
D. Eluira Martins filha de D. Martim Pires da Maya, e de D. Tareja Martins 33 de Riba de Visela, e fez em ella
muitos 33 filhos 33 e 33 filhas que nom houuerao semel lidima. Este 34 conde D. Gomes de Pombeiro houue duas
filhas, D. Urraca Gomes, e D. Loba Gomes; huma dellas foi casada com D. Mem Rodrigues de Touges* 5 , ea-ootra
foi casada com D. Fernan * 6 Ynhigues 26 de Montor; e outra foi casada com D. Godinho Veegas Godinho Mouro,
filho de D. Egas Paes de Penagatc que fez Randufe 31 . E a que casou com D. Mem Rodrigues de Touges 31 fez
em ella D. Soeiro Mendes Facha que iaz em Santo Tirso. E desque morreo Mem Rodrigues de Touges 39 cazou
com D. Payo Soares Qapata, c fez 30 D. Pero Paes o Alferes, e D. Ximena 31 Paes. E aquel D. Soeiro Mendes
Facha foi casado com a -condesa D. Eluira da Faya que foi filha de D. Gonfalo o bom de Sousa, e fez em
ella D. Gomes Soares pay 33 de 33 D . 33 Ghamoa 33 Gomes 33 , e 33 de 33 D . 33 Pero Soares Carnes mas, e 33 de 33 D. Gon-
tinlia Soares molher de D. Garcia Pires de Braganga, c Maria Soares a que roufou Pedro Martins 34 de Peneia.
Gomes Soares filho de D. Soeiro Mendes Facha foi casado com D. Tareia Rodrigues, c fez em ella D. Vaseo
Gomes, e D. Soeiro Gomes, e D. Chamoa Gomes; e destes nom ficou semel lidima. E D. Gontinha Soares filha
de D. Soeiro Mendes Facha foi casada com Garcia Pires de Bragan^a, e houue dei D. Fernao Garcia, eD.
Pero Garcia, e D. Tareia Garcia, e D. Eluira Garcia, e D. Mor Garcia : e D. Eluira Garcia foi casada com D.
Ordonho Aluares das Asturias, e fez em ella D. Aluaro Dias, c D. Ayras Dias, e D. Sancha Ordonhes, e
D. Mor Aluares madre de D. Pero Dias, e de D. Munhio Dias de Castanhcda : este D. Aluaro Dias casou com
D. Tareia Pires filha de D. Pero Martins 35 Giron e de D. Sancha Pires irma de D. Abril Pires, e fez em ella
D. Pero 36 Aluares 39 , c 36 Aluar 36 Dias 36 , e 36 D . 36 Mor 36 Aluares 36 , e 36 D . 36 Ordonho 36 Aluares 36 que 36 foi 36 cardeal 3 *.
E D. Pedro ^luares filho de D. Aluaro Dias c de D. Tareja 31 cazou com D. Sancha Rodrigues filha de D. Rodrigo
Aluares d’Alcala e de D. Sancha Dias c fez hi Rodrigo Aluares. E 39 D . 39 Mor 39 Aluares 39 irma 39 de D. Pero Aluares
foi casada com Joam Dias de Finoiosa 39 e fez em ella o bispo D. Gon^alo, e D. Diogo Martins, e D. Mor Ayras 44

1 Gusco Guedes S.

1 Gnsco Godins C.

2 Tareja S.

3 Guedes, 5.

3 Guedes, C.

4 Nunes S.

8 Affonso S.

e ei s.

7 dei S.

8 primeiro de Porlugal S.

9 o que S.

10 Rodrigues S.

11 Martim S.

12 Gil Soverosa ; S.

13 Sancha Orraca Gomes e S.

14 el S.

15 el S.

16 e este conde S.

17 Mendes de Barboza S.

18 Nunes S.

19 e S.

20 dei 5,

21 onde S.

22 Martins da Maya C.

23 muitos e muitas S.

21 Esto el S .

25 Togucs, S.

26 Fernandalveres S.

27 Rendufes, S.

28 Togues S.

29 Togues S.

30 fez em ella S.

31 Exmca S.

32 c D. S.

33 c S.

34 Rodrigues S.

35 Rodrigues S.

36 Pedro, e D. Ordonho Alvares, S.

36 Pedro Alvares e Alvaro Dias, e D. Ordonho Alvares C.

37 Tareja Pires, S.

38 a lrma& S.

39 Finijoza S.

40 Soares S.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

145

que foi casada com Loy‘ Dias o Chico, e outra que casou 3 com Diogo Froiaz. E Aluar Dias irmao dc D. Pero
Aiuares e do cardeal foi oasado com filha de D. Pero Soares, e fez em ella a molher de Joam Gongalues Rapozo.
E D. Mor Aiuares irma do cardeal foi casada com Diogo Gomes de Gastanheda, e fez em ella Ruy Dias, e
Pero Dias, e Munho Dias, e Aluaro Dias : e Pero Dias foi casado com 3 filha de Affonso Garcia de Celada 4 , e
fez em ella Diogo Gomes : e Munho Dias foi casado com filha de Diogo Lopes de Salzedo e de D. Ta-
reia Aiuares Potcstade filha d’Aluaro Fernandes Potestade, e 5 despois molher d’Affonso Sanches filho del-
rey D. Sancho de gaanga. E Maria Soares foi casada com Pero Rodrigues de Peneia, e fez era ella Sancho®
Pires*, e* Tareia* Pires® de® Freeris®; e csta Tareia Pires foi casada com D. Esteuam Gomes 1 Zagomba 1 , c 1
fez 1 em 1 ella 1 Vasco 1 Gomes 1 e 1 huma 1 filha 1 que 1 foi 1 casada 1 com 1 Esteuam 1 Ermigis 1 de Teixeira, e fez
em ella Martiro Esteues de Teixeira; e este Martim Esleues casou com filha de Sociro Correa e de Tareja
Martins Espinhel. E Vasco Gomes Zagomba® foi casado com Maria Pires filha de D. Pero Homem de Pereyra
e de D. Tareia Annes filha de Joao Pires Redondo, e fez em ella Tareia Velasques 9 que foi casada com Sancho
Nunes de Braganga e fez era ella Urraca Sanches 1

. 10

■ Aqni eomeea o“ llnlwgem das Irmans de D. €Um$alo de Souza

0 conde D. Vasco Sanches foi casado com D. minhana 11 Urraca 13 Veegas de Tuyas, filha de D. Egas 13
Moniz 13 de Riba do Douro, e da minhana D. Tareia e fez em ella D. Rodrigo Vellasques 14 , e D. Gongalo Vcllas-
ques 15 o que mataram na lide de Eruas terras 16 ; e houue hi outras donas que non houuerom semel : este 11 D.
Rodrigo Vellasques 1 ® foi casado com a condesa D. Toda Palacim 19 , e fez em ella D. Tcreia Rodrigues, e D. Ma¬
ria Rodrigues : e D. Tareia 34 Rodrigues 34 foi casada com D. Gomes Soares e fez em ella D. Vasco Gomes, e
D. Soeiro Gomes, e D. Chamoa Gomes, e estes nom houuerom filhos. E ora tornemos como foram casadas
as irmans de D. Gongalo 31 de Souza. D. Chamoa Mendes foi casada com D. Gomes Mendes Gedeao, e fez em
ella D. Egas Barroso, e D. Gueda Gomes; e Gueda Gomes foi casado com Urraca Enriqucs de Portocarreiro,
e fez em ella Gil Guedas; e Gil Guedas foi casado com Maria Fernandes e fez em ella Martim Gil de 33 Aroes 33 ,
e Gongalo Gil, e Tareia Gil : e Martim Gil foi casado com Toda 33 Lourengo 33 dc Gundar, e fez em ella Lourengo
Martins Gango 34 , e 3 ‘ Gil 34 Martins 34 . Esta 31 Tareia Gil foi casada com D. Gomes Lourengo da Cunha, e fez em
ella Vasco Gomes, e Gongalo Gomes, e Alda Gomes, e Maria Gomes, e Sancha Gomes, e Mecia Gomes que foi
casada com D. Joao Annes 33 Redondo : e Alda Gomes com Martim Zote, e fez em ella Martim Martins 36 Zote 3 *
que 3 ® foi 3 ® deam de Braga, e Gil Martins Zote que foi casado com 31 filha de Martim Affonso Alcoforado, e houue
ende huma filha que se ue casada com Vasco Martins filho de Sancho 3 ® Vasques 3 ® Pimentel, e Vasco Martins
Zote, e D. Mayor, e Maria Martins, e Guiomar Martins, e Branca Martins que foi freira de Loruam : c estes fo-
rom filhos de Martim Zote e de D. Alda Gomes. Vasco Martins Zote seu filho cazou com Maria Mendes filha de
Mem Rodrigues de Vascongelos : e Mayor Martins sa irma casou com Affonso Velasques 39 Pimentel : e Maria
Martins 34 casou com Martim de Baruosa, e fez em ella Nuno Martins, e Sancho Martins, e Martim de Baruosa.
Guiomar Martins irma de Vasco Martins Zote cazou com Fernao Fernandes d’Almeyda. E Maria Gomes filha 31
de 31 D. 31 Gomes 31 Lourengo 31 foi casada com Fernao Gongalues de Moreira, e fez em ella Margarida Fernan¬
des que foi casada com Joao Rodrigues de Portocarreiro, e houue della Joao Rodrigues de Portocarreiro :
« 31 houue 33 de 33 Joao 33 Rodrigues 33 hum 33 filho que houue nome Fernam Ianes 33 de Portocarreiro. E o sobredito
Lourengo Martins Gango foi casado com Mayor Pires Uelha 34 , e fez em ella Sancho 33 Lourengo que casou com
Tareia Gomes filha de Gomes Paes d’Azeuedo, e fez em ella Lourengo Martins Gango, c Gomes Paes Gango que
he clerigo, e huma filha que casou com Sancho 36 Mafaldo 3 ® de Beia, e outras filhas que sam em ordem, e outros 31
pera casar. E morreo ao dito Lourengo Martins Gango a dita Mor Paes 3 ® Eruilhoa, e casou despois com Marinha
Fernandes filha de Fernam Gongalues Chacinho 39 e de Mor Affonso de Cambra, e fez em ella D. 44 Mor 44 molher
de Lourengo Annes Redondo. Este Egas Barroso sobredito foi casado com D. Urraca Vasques 41 d’Ambia filha

I Baj 5.

4 86 y£ S.

3 com huma S.

4 Calardo S.

5 e'foi S.

6 Estev&o Pires de Frciris, S.

7 Hermejis S.

8 Trangola S.

S Valques S.

10 Sanches e o sobredito Pero Soares Carnesm&s. j5.

II a S.

14 Orraca S.

13 Moniz S.

11 Yelasquid S.

15 Yelasquid S.

10 tenrras S.

17 E S .

18 Yelasquid S.

19 Pelazi S.

40 Tereja S.

41 Vasco C.

M. H. Tom. 1.

44 d’Alroens,S.

43 D. Lourenca S.

43 D. N- Lourenco C.

44 Gomes, e esta S.

45 Gomes S.

46 Zote S.

47 com a S.

48 Eslev&o Yasqni S.

49 Yalasqoid S.

30 Rodrigues S.

31 Irma d’Alda Gomes S.

34 bum S.

33 Joannes S.

34 Hervilboa S.

35 Estev&o S.

30 Estevfio Malfadado S.

37 outras S.

38 Pires S.

39 Ghacim S.

40 a S.

41 Yalasquid S.

37

t

Digitized by v^ooQie

146

OS LIVROS DE LINHAGENS

de D. Vasco Guedelha, e foi seu filho Gomes Veegas de Basto, e Pero Veegas, e Urraca Veegas de Barroso,
e Ruy Veegas : e Gomes' Veegas foi casado com D. Mayor 2 Rodrigues 2 de Gandarei, e fez em ella Rny Go¬
mes de Basto, e Mem Gomes, e Pay Gomes : este Ruy Gomes foi casado com D. Eluira Paes de Pereira, efe«
em ella Pay Rodrigues; e Pay Rodrigues foi casado com Guiomar Rodrigues filha de Ruy Fafes e de Tareia
Pires Alcoforada, e fez em ella Ruy Paes. E Mem Gomes* foi casado com Mor Pires Eruilhoa, e fez em ella
Martim Mendes, e Maria Mendes 4 , e 4 Anna 4 Mendes 4 : e Martim Mendes foi casado com Tareia Reimondo
de Portocarreiro : e Maria Mendes foi casada com Louren^o Esteues de Moles. E D. Urraca Veegas foi casada
com Suer Reimondo e fez em ella D. Mem Soares de Melo 5 , e Pero Soares d’Aluim, e Louren$o SoaresFreire,
e Gontinha Soares, e Tareia Soares Soldar* : e* este 6 D. Mem Soares de Melo 1 foi casado com Tareia Af-
fonso Gata, e fez em ella Ruy Mendes, e Affonso Mendes, e Maria Mendes : este Ruy Mendes foi casado com
Mor Marlins, filha de Martim Annes do Vinhal e de Sancha Pires de Payua", e fez em ella Leonor Rodri¬
gues ; e esta Leonor Rodrigues foi casada com Martim Redondo filho de Gongalo Annes Redondo e de Urraca
Fernandes d’Aldercte, e houue desta Leonor Rodrigues duas filjias, a huma se u3 casada com Joao Gomes daSyl-
ua, e houue delle 9 hum filho que houue nome Ayras Gomes : e a outra filha de Martim Redondo foi casada com
Ayras Gomes filho de Martim Gomes da Silua e de Tareia Garcia de Seabra. E Affonso Mendes de Melo 14 foi
cazado com Inez Velasques" filha de Vasco Louren^o da Cunha e de Tareia Pires filha de Pero Portugal, e
fez em ella Martim Affonso, e Lopo Affonso : e Martim Affonso casou com filha de Sancho 12 Soares d’Alber-
garia, e fez em ella Martim Affonso, e Lopo Affonso e huma filha que casou com Gon^alo Martins da Fonseca.
Este 13 Martim'* Affonso 1 * filho'* de'* Martim'* Affonso'* de'* Melo'* casou com filha de Vasco Martins de Rc-
sende, e" neta" do arcebispo D. Joanne 15 de' 5 Soalhaens‘ 5 . E Lopo Affonso de Melo 16 casou com Guiomar
Gil filha de Gil Nunes de Braganga e de D. Maria, fez 11 em ella Tareia Affonso freira de Santa Clara de Coim-
bra. E Maria Mendes filha de Mem Soares de Melo 16 cazou com Pay Gorrea, e fez nella Affonso Correa, e
Sancha Correa; e esta Sancha Correa foi casada com Fernando Affonso de Cambra e fez em ella Martim Fer¬
nandes, e Brites Fernandes, e Milia' 9 Fernandes : e 20 este 20 Martim, 20 Fernandes de Cambra casou com Velas-
quida Pires filha de Pero Rodrigues 2 ' de £amora, e f ez em ella Fernam 22 Lourengo 22 de Cambra. E este Fernando
Affonso casou com filha dc Joanne Mendes de Briteiros de gaan^a, e 23 despois que lhe morreo Velfisquida Pi¬
res casou na Estremadura com irma do alcayde d’Azambuja, e ha ende hi gerafao. E Brites 24 Fernandes ca¬
sou com Aluaro Gongalues 25 de Sequeira, e fez em ella Joam Redondo; e huma filha Emilia Fernandes se ufi ca¬
sada com Fernam Rodrigues de Vascon?clos, e ha hi filhos. E o dito Pero Soares d’Aluim foi casado com Maria
Esteues filha de Esteuam Malho da terra de Santa Maria e de irma de Vasco Lourengo da Cunha, e fez em ella
Martim Pires d’Aluim que 26 casou com Maria Pires filha de Pero Affonso Ribeiro e de Alda Martins Curutelo 21 ,
e fez em ella Joam Pires e Joanna Pires : e Joam Pires foi casado com filha de Esteuam Coelho e 26 de 24 D."
Maria 28 filha 28 de 28 Sociro 28 Mendes 28 Petite 28 : Joana Pires foi casada com Joao Coelho filho de Esteuam Coelho.
E o sobredito Louren^o Soares Freire irmao dc Mem Soares de Melo 29 casou com Maria Rodrigues filha de Rny
Fafes, e de Tareia Pires Alcoforada, e fez cm ella Guiomar Louren^o, e Tareia Lourcnco e Ruy Louren?o e
Pero Louren$o : e Guiomar Lourengo foi casada com Joane Annes Redondo e fez em ella Lourengo 30 Annes 54
Redondo 30 . E*° Gontinha 30 Soares 30 de 30 Melo 30 foi 30 casada 30 com 30 D. 30 Joao 30 Pires 30 Redondo 30 , e 30 fez 38 em”
ella 30 D. 30 Maria 30 Annes 30 , e D. Tareia Annes, e Brites Annes, e Guiomar Annes, e D. Urraca Annes : e Maria
Annes foi casada com Mem Coronei, e houue hum filho dcl que 3 ' morreo, e uengeo 32 ella 32 por 32 ende 32 o 32 herda*
mento do marido, e despois casou com Gomes Correa e fez em ella Ayras Gomes que foi clerigo, e Vasco Go¬
mes, e Martim Gomes, e Tereia Gomes, e Maria Gomes : Martim Gomes foi casado com Esteuainha Pires filha
de Pero Paes Curuo, e de Guiomar Affonso Gata que 33 non houue semel : Vasco Gomes foi casado com D. Boa
de Pamplona, e fez em ella Affonso Correa, e Ynez Velasques 34 : e Tareia Gomes foi casada com Payo Soares
d’Azeuedo e fez em ella Gomes Paes, e Vasco Paes, e Esteuao Paes, e Ayres Paes que foi clerigo, e Pay Correa
que foi abbade de Pombeiro. E Gomes Paes de Azeuedo foi casado com Constanda Rodrigues filha de Rodrigo
Annes de Vasconcelos, e fez em ella Ruy Gomes, e Diogo Gomes que foi conego de Braga e foi muy bom cosi-

1 Vasco S.

18

Merlo S.

9 Mayor S.

19

Anna S.

3 Gomes sobredito 5.

90

E Martim S.

4 Mendes, S.

91

Affonso S .

5 Merlo S.

99

Fernandaffonso S .

€ Solfeira; Este S.

93

E Martim Fernandes S.

6 Solteira. E este C.

94

Beatriz S.

7 Merto S.

95

Domingues S.

8 Ronha S.

96

e este Martim Pires de Alvim S.

8 Panha C.

97

Caretelia S.

9 della S.

98

Petite, o S.

10 Merto S.

98

e de D. Maria filha de EslcvSo Mendes Petile. C.

11 Velasquid S.

99

Merlo S.

19 Estev&o S .

30

Marianes, S.

13 e este Martim Affonso de Mello S.

31

o S.

14 neta S.

39

venceu a ella por S.

15 Joanne, S.

33

e S .

16 Merlo S.

34

Valasquid S.

17 e fege S.

Digitized by *^.ooQLe

OS LIVROS DE LINHAGENS

147

nheiro aos do seu deuido em quanto uiueo, e' Gongalo Gomes, e Leonor Gomes abbadessa de Riolinto, e*
Mecia* Gomes*. Este Ruy Gomes d’Azeuedo casou com filha de Pero Esteues de Villamayor 3 e de SanchaVe*
lasques 4 filha de Vasco Peixolo. Gon^alo 5 Gomes casou com filha do caruoeiro d’Euora. Vasco Paes d’Azeuedo
casou com Maria Rodrigues filha de Rodrigo Annes de Vascon^elos, e fez em ella Ruy Vasques 6 , e Gongalo
Vasques 7 , e Maria Vasques 8 , e Tareia Vasques* freira de Loruao : e Ruy Vasques 10 , e Gongalo Vasques 11 ca-
saram com Joanna Vasques 1 *, e Beringueira Vasques 13 filha 13 de Vasco Martins Seco e de Senhorinha Fernan-
des Chancinha : e Mecia 14 Vasques 14 filha de Vasco Paes d’Azeuedo casou com Affonso Botelho filho de Martim
Botelho de Sindim 15 , e fez em ella Diogo Affonso, e Martim Affonso 16 . Affonso 16 Botelho 16 mataranno 16 em
Aguiar de Campos; e casou Mecia Vasques outra uez com Vasco Martins de Resende, e 17 fez em ella Vasco 1 *
Martins 18 tres 18 filhas, a huma casou com Fcrnand’Annes Portocarreiro filho que 1 * foi 1 * de 1 * Joao Rodrigues
Portocarreiro e de Maria Fernandes Moreira* 0 . E Esteuam Paes .d’Azeuedo casou com Guiomar Rodrigues
filha de Rodrigo Annes de Vascongellos, e fez em ella Ynez Esteues, e Tareia Correa : e Ynez Esteues casou
com Ruy da Cunha e fez em ella Joao da Cunha, e Aluaro Rodrigues e outros : e Tareia Correa casou com Lou*
ren<jo Gomes d’Aureu, e fez em ella filhos* 1 . E Maria Gomes filha de Gomes Correa foi casada com Ruy Lou*
ren$o de Cerueira, e fez em ella Pero Rodrigues de Cerueira e Aldonga Rodrigues; e esta Aldon?a Rodrigues
foi casada com Fernand’Annes de Meira, e fez em ella Joao Fernandes de Meira e a molher de Fernao Pires
Turricham. E Pero Rodrigues de Cerueira foi casado com Tareia Rodrigues* 2 filha de Rodrigo Annes de Vascon-
pelios, e fez em ella Lopo Pires e Maria Correa molher de Ruy Nouaes : e fez Ruy Nouaes em Maria Correa* 3
Payo Nouaes e outros. E Brites 24 Annes 24 molher 24 de 24 D.* 4 Joao Pires Redondo e de Gontinha Soares de
Melo* 3 casou com Pero Soares Coelho e non houue dei filho* 6 , e casou despois com D. Ruy Martins de Nomaens
filho que foi de D. Martim Gon^alues de Nomaens, e fez em ella Joanna Rodrigues, e Maria 27 Rodrigues, e Ur-
raca Rodrigues : e esta Joanna Rodrigues filha de Ruy Martins de Nomaens foi casada com Martim Velasques 28
filho que foi de D. Vasco Louren^o da Cunha, e fez em ella Vasco Martins Seco, e Ruy Martins de Nomaens e
Brites 29 Martins, e Tareja Martins. E de Vasco Martins Seco sahio Martim Velasques 30 que foi casado com D.
Violante Lopes filha de Lopo Fernandes Pacheco 31 , e sahio Joanna Velasques 32 e Beringueira Velasques 33 ,
que casarom com Ruy Velasques 34 , e com Gonfalo Velasques 35 d’Azeuedo. E Ruy Martins de Nomaens irm£o
de Vasco Seco casou com Senhorinha Rodrigues filha que foi de Ruy Gon$alues Bifardel, e dc Senhorinha Fer*
nandes Chancinha 36 , e fez em ella a molher de Pero Paes d’Aluarenga 37 e outras 38 filhas 38 . E Brites 39 Martins
irina de Vasco Seco casou com Fernan Martins de Teixeira, e fez em ella Martim Fernandes de Teixeira, e a
molher de Martim Fernandes de Portocarreiro : e Martim Fernandes filho de Fernao Martins de Teixeira casou
com filha dc Pero Esteues de Beia meirinho mor que foi d’Entre Douro e Minho. E Tareia Martins irma de
Vasco Seco casou com Gon$alo Fernandes Chancinho 40 , e fez em ella a molher de Ruy Vasques Ribeiro filho
que foi de Vasque Annes e neto do arcebispo D. Joao de Soalhaens. E D. Tareia Annes filha de D. Joao Pires
Redondo e de Gontinha Soares de Melo 41 casou com Pero Homem de Pereyra, e fez em ella o bispo D. Sancho
do Porto, e D. Esteuam Pires Froyao, e 42 Martim 42 Froyao 42 , e 42 Mayor Pires, e Maria Pires, e Inez Pires monja
d’Arouca : D. Esteuam Pires Froyao foi casado com Tareia Airas Queixada, e fez em ella Francisco Pires e
Urraca Pires; e morreolhe esta molher, e casou outra uez com Maria Ramyres filha de Ramyr Dias e de irm3
de Nuno Fernandes de Valdencuro 43 , e fez em ella Esteuam Pires, e Joam Pires. E Martim Froyao foi casado
com 44 huma 44 filha de Gomes Paes d’Aluarenga e de Sancha Gon$alues, e fez em ella AfTonso Martins Froyam
morador em Santarem, e Pedro Homem que morou 45 na Beira; e este Pedro Homem fez filhos Martim Pires, e
Aluaro Pires, e Gongalo Pires, e Esteuam Pires 46 , e 46 Vasco 46 Pires 46 conego de Braga e abbade de Vilacoua 47 , e 47
Francisco 47 Pires 47 , e 47 Senhorinha 47 Pires? 7 , e outros filhos e filhas a que nom sei o nome. E AfTonso Martins
Froyao casou com filha de Martim Dade dc Santarem, e fez em ella huma filha molher de Affonso Nouaes, e

t e fege nella S .

2 e fege nella Maria Gomes a mft ; e S.

3 Yilhar mayor 5.

4 Velasquid S.

5 e Lou re neo S.

6 \

7 1

8 /

$ > Vasquid S.

i° l
11 1
1* /

13 Vasquid filhas S.

14 Maria Vasquid 5.

15 Sandim S.

16 Affonso que matarSo S.

17 que S

18 tres S.

19 de C.

20 Moreira, e outra filha de Mecia Vasquid. S.

21 filhas S.

22 de nouvaes S.

23 Cenreira S.

24 Beatris eanes filha de S.

Merlo S.

16 filhos S .

17 Martim S.

18 Vasqui S.

19 Beatris S.

80 Vasqui S.

81 Peixoto S.

31 Vasqui S.

33 Vasqui S.

34 Vasquim S.

35 Vasquim S.

36 Chacim S.

87 d^Wergaria C.

38 outros filhos. S.

39 Beatriz S.

40 Chacim S.

41 Merlo S.

41 e S.

43 Valdenueuro S.

44 com S.

45 morreu S.

46 Pires S.

47 Villa Vicosa S.

Digitized by v^ooQie

148

OS LIVROS DE LINHAGENS

ontra filha que casou com Marlim Affonso filho de D. Joao' Affonso 1 d’Oliueira que foi bispo de Lisboa, e fez
outro filho que houue nome Marlim Dade, que 2 casou com fdha de Mem Pires d’01iueira. E D. Maria Pires
filha de D. Pedro Homem 3 casou com Vasco Gomes Zagomba e fez em clla Tareia Vasques; e esta Tareia Vas-
ques casou com Sancho Nunes de Braganga e fez em ella D. Urraca Sanches que foi freira. E Mayor Pires filha
de D. Pedro Homem 4 foi casada com Diogo Lopes Galo. E a sobredila D. Tareia Soares 5 Soldar filha de D.
Soeiro Reymondo foi casada com Giraldo Affonso de* Resendc 8 , e fez em ella Giraldo Affonso huma filha que
casou com Fernam Furtado.

Aqni se 7 acaba 7 a 7 linhagem de D. Chamoa Mendes frm& de D. Gon^alo de Sausa
o bom, que foi casada eom Gomes Mendes Gedeam 1 , e eomeease
o de D. Ouroana Mendes sa irmft

Esta D. Ouroana Mendes foi casada com D. Mem Moniz 9 de Riba do Douro, e fez em ella D. Mem Moniz'®
a D. Gontinha Mendes, e D. Sancha Mendes, e D." Tareia" Mendes" : e" esta" D. Gonlinha Mendes foi casada
com Gueda Mendes Guedeam, e nom houue hi semel : e D. Sancha Mendes foi casada com D. Godinho Fafes
o uelho -e fez em ella D. Fafes Godins e D. Gontinha Godins; e esta D. Gontinha Godins foi** casada 12 com
Payo Correi e fez em ella D, Ouroana Paes, e D. Sancha Paes : esta D. Ouroana Pacs foi casada com D.
Pero Paes de Grauel' 3 , e fez em ella D. Maria Paes", e D. Mayor Paes", e D. Sancha Paes 1 * da Vciga : e esta
D. Maria Paes' 7 foi casada com D. Pero Rodrigues de Pereyra, e fez nella D. Pero Homem, e D. Gon^alo Pires
que foi gran comendador do Hospital, e fez em ella mais" Marlim 18 Pires 18 , e 18 D. 18 Mor 18 Pires 18 , e D..E1-
uira Pires, e D. Ouroana Pires, e D. Tareia Pires, e D. Maria Pires; e esta D. Maria Pires filha de D. Pero
Rodrigues de Pereira foi monja d’Arouca. E de D. Pero Homem filho de D. Pero Rodrigues de Pereyra sahio
geragom, e filhos assi como ia de suso dito he. E esta D. Mor Paes 1 * filha 19 de 19 D. 19 Pero 19 Rodrigues 19 de 19
Pereyra 19 foi casada com D. Vicente Pires d’Ulgueses, e fez em ella Maria Vicente; e esta Maria Vicente cazou
com D. Marlim Pires Zote, e fez em el!a Marlim Martins Zote, e D. Maria : e este Martim Martins Zote ca¬
zou com Alda Gomes filha de Gomes Louren^o da Cunha, e fez em ella Martim Martins Zote dayam de Braga,
e 20 fez 20 em 2# ella 20 mais 20 Vasco Martins, e D. Mayor, e D. Maria, e Guiomar Martins, e Alda Martins freira
em 21 Loruam 21 , e 21 Gil 21 Martins 21 ; e Gil Martins filho de Martim Martins Zote cazou com filha de Martim Af¬
fonso Alcoforado, e fez em ella Tareia Gil; e esta Tareia Gil foi casada com Vasco Martins filho de Esteuam
Vasques Pimentel. E Vasco Martins filho de Marlim Martins Zote casou com Maria Mendes filha de Mem Rodri¬
gues de Vasconcollos e de Constanda AITonso. E D. Mayor filha de Martim Martins Zote foi casada com Affonso
Vasques Pimentel que matarom quando foi o desbarato de Barcacrota. E D. Maria filha de Martim Martins Zote
foi cazada com Martim de Baruosa filho de Nuno Pires de Baruosa, e fez em ella Sancho 22 Martins 22 de Barbosa,
e Nuno Martins 23 de Baruosa e outro que houue nome Marlim de Baruosa. E D. Guiomar Martins filha de Mar¬
tim Martins Zote foi 21 casada 21 com Fernam Fernandes d’Almeyda. E a sobredila D. Maria irma de Martim
Martins Zote foi casada com Gil Nunes de Braganca, e fez em ella o 25 dito 25 Gil Nunes a Sancha Gil e Guiomar
Gil : e esta D. Sancha Gil foi casada com D. Pedro Ponge 28 das Asturias; e D. Pero Ponfe 27 fez em ella D. Ro-
drigo e D. Isabel molher de D. Pero Fernandes, c D. Urraca molher de Henrique Henriques de Seuilla. E mor-
reo 28 Gil Nunes de Braganca e 29 casou 29 Maria Martins sa molher com Mem Rodrigues de Vascongelos, e fez em
ella Costanga Mendes que casou em terra de Leon 30 com Gomes Pires de Ceruantes, e Guiomar Mendes que foi
prioresa d’Arouca,' c Joanne Mendes que casou com filha de Vasco Affonso Alcoforado e de Brites Martins
filha de Martim Fernandes 31 Barreto 31 . E a sobredita Mayor 32 Paes 32 .filha de D. Pero Rodrigues de Pereira
despois que Ihe 33 hi 33 morreo D. Vicente Pires de Ulgeses seu marido casou com D. JoSo Pires Redondo, e fez
em ella Joanne Annes Redondo, e Gon^alo Annes, e Pero Annes, c Rodrigo Annes, e Martim Annes, e Con¬
standa Annes, e 34 Froilhe 34 Annes 34 : e 31 este 34 Gon$alo Annes Redondo foi casado com Urraca Fernandes filha
de Fernam Pires d’Andradc, e fez em ella Martim Redondo da Beira, c Aluaro Gongalues de Sequeira e Maior
Gon$alues. Este Martim Redondo da Beira foi casado com filha de Ruy Mendes de Merlo, e fez em ella duas

I Affonso S.

io s.

3 Homem dc Pereira S.

4 Homem de Pereira S.

5 Anes Soares S .

6 Rendamor S.

7 acaba o S.

8 Guedeam S,

9 Nunes S.

10 Nunes S.

II Tareja Mendes de Bairros. Esta S
19 casou S.

13 Gravo S.

11 i

15 o

18 D. Mayor Peres S.

19 Peres S.

90 e S .

91 que foi de Lorvfio. S.
99 D. Sancho Nunes C.

93 Nunes C.

94 casou S.

95 esse S.

96 Ponco S.

97 Ponco S.

98 morto S.

99 casou S.

30'Liste 5.

31 Barreto S.

39 Peres S

33 Ihe S.

34 Este S.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

149

filhas, a huma casou com Joao Gomes fillio de Gomcs Paes da Silua, e outra casou com Ayras Gomcs filho de
Martim Gomes da Silua. E Aluaro Gonfalues de Sequeira casou com Britcs' Fernandes filha dc Fcrnao Affonso
de Cambra e de Sancha Correa e fez em clla huma fdha. E o sobredito Joanne Annes Redondo casou com
Goiomar Lourcn^o filha de Lourengo Soares Freire, e fez em clla Louren^o Annes Redondo. E Pero Annes
irmao de Gon^alo Annes Redondo casou com Inez Pires filha de Pero Garcia Gallego e de Tareia Nunes filha
de Nuno Pires Maldoado, e fez em clla Joam Redondo de Quebrada, Maior Peres, c Tareia Peres, e Branca
Peres : e esla Maior Peres casou com Aluaro Peres de Yaluerde : e Tareja Peres irma desla Mor Peres casou
com Affonso Martins Pantoia: e Branca* Peres foi freira d’Arouca. E Martim Annes irmao 3 de Gongalo Annes Re*
dondo casou com Maria Rodrigues fdha de Rodrigo Affonso de Jola 4 e de Ouroana Martins Curutela, e fez em
ella Martim Redondo, e Mor Martins, c Maria Martins, c Alda Martins, e Britcs 3 Martins, e Guiomar Martins,
e Joanna Martins : e este Martim Redondo filho de Martim Annes casou com filha de Joao de Sandc, e fez em
ella Joao Redondo de Trcxemil*. E 6 Maior 6 Martins irm& de Martim Redondo foi casada com Ruy Pires de
Vasconcelos, e houue della tres filhas, c huma foi casada com Giraldo Estcucs Feyio 7 , e outra com Nuno Gon-
$alues filho* de* Lopo* Gongalues* d’Aureu 8 , e* outra com Joao Martins filho de Martim Annes* c neto do
arcebispo D. Joao de Soalhaens. E Maria Martins foi casada com 10 Gon^alo Estcucs filho d’Esteuc Annes dc Bra-
gan$a : e Guiomar Martins foi casada com Lopo Affonso de Gernado 11 : c Joanna Martins foi earada com Suciro
Paes filho de Payo Pires da Aldeanoua: e Alda Martins foi abbadesa de Semide : e Britcs 12 Martins foi abbadesa
<le Vitorinho 13 . E Rodrigo Annes Redondo casou com Mor Fernandes filha de Fernam Martins Gurutelo. E D.
Sancha Paes 14 da Yeiga filha de D. Ouroana Paes Correa casou com Martim Viegas de Sequeira, e non houue 1 *
semel, e casou despois com Gongalo Viegas de Portocarreiro e fez em ella Pero Gomjalues, e Gon$alo Gon?alues
arcediago de Braga, e Joao Gon^alues, e 16 Ruy Gongalues Bifardel, c Urraca Gongalues, c Maria Gon^alues : e
este Ruy Gon$alues Bifardel foi casado com Senhorinha Fernandes filha de Fernam Goncalues 17 Chancinho 17 , e *
de Mor Affonso de Cambra, e fez em clla Senhorinha Rodrigues; e esla Senhorinha Rodrigues foi casada com
Ruy Nunes de Nomaens, e fez em ella a molher de Pero Paes d’Aluarenga e outros. E Urraca Goncalues irm5
de Ruy Gongalucs Bifardel foi casada com Fernand’Affonso Gato, e fez em ella a‘* Aluaro 1 " e Ruy Fernandes,
e Sancha Fernandes, e outra freira d’Arouca : c este Ruy Fernandes casou com filha dc Maflim Affonso de Cam¬
bra. E Sancha Fernandes irma de Ruy Fernandes casou com Joao Estcues de Tauares, e fez em ella Goncalo
Annes 1 *, e 19 Esteue 19 Annes 19 , c Pero Annes. E 20 D. 20 Mayor 20 Paes 20 Correa 20 filha 20 de 20 D. Ouroana Paes 21
Correa casou com Ruy Fernandes de Meira, e fez em ella Payo Rodrigues, e 22 Pero 22 Rodrigues 22 , e 22 Esteuam Ro*
drigues, e Tareia Rodrigues, e Urraca Rodrigues : e Payo Rodrigues foi casado com D. Tareia 23 filha de Fernam
Lopes d’Ulh6, e fez em ella Constanda Paes : e Esteuam Rodrigues 21 foi casado com Maria Affonso filha de Af¬
fonso Pires Arganil c de D. Velasquida de Qamora 25 , c fez em ella Esteuam de Meira, e Pay de Meira. E Tareia
Rodrigues irma deste Pay Rodrigues foi casada com Affonso Nouaos, e fez em ella Ruy Nouaes, c Martim
Nouaes, c Pedro Nouaes, e Gontinha Nouaes : e este Ruy Nouaes foi casado com filha de Fernam Gongalues
Turrichao, e fez em ella Pay de Meira, e Affonso Nouaes, e Ruy Nouaes. E D. Urraca Rodrigues irma desla
Tareia Rodrigues foi casada com Pero Velasques 26 Pinguelo 26 , e fez hi Ruy Pires Folhcte 27 . E Sancha Paes irma
de D. Urraca 2 * Paes Correa foi casada com Reymao Pires filho de Pero Pires 29 de 29 Guimaraens 29 , e fez em
ella Maria Reimondo; e esta Maria Reimondo casou com Martim Dade o uelho, c fez em ella Martim Dadc al-
rayde de Santarem, e Payo Dade, e Maria Dadc : e Martim Dade alcayde de Santarem casou 30 com D, Sancha
de Santarem, e fez em ella Joao Dade de Santarem, e Fernam Dade, e Mecia Dade : e este Joao Dade foi
casado com Domingas Martins dc Santarem : e Fernam Dade foi casado com Mor Esteues filha de Estcuao
d’Aboim irmao 31 de D. Joao d’Aboim. E Maria Dade foi casada com D. Joao Pires Brochardo 32 e fez em
ella o bispo D. Esteueannes de Coimbra, e Gon$aleanncs, e Reymonde Annes; e este Reymonde Annes ca¬
sou com filha de Martim Fernandes Barreto, que hauia 33 nome Constanda Barrelo, e fez em ella Brites 31 Mar¬
tins que casou com Gomes Louren^o de Beia, que foi priuado delrey, e despois comendador mayor da ordem de
Santiago.

1 Bealriz S.

2 Beringueira S.

3 de Crexenul innao S.

4 Jolda S.

5 Beatris S.

S Creixomil Mor S.

7 Freixo, S.

8 de Avrcu, c a 5.

* Aaes Davo S.

10 com filho de 5.

11 Zernada S..

Ii Beatris S.

13 Estorinho S.

13 Bitorinho C.

14 Peres S.

13 boaue dei S.

14 e Pero Goncalues, e S.
17 Chancino S .

18 Alvar fernandes,

19 anes, S. -

20 e a sobredita D. Mor Peres filha de D. Pedro Gravel e de S.

21 Peres S.

22 e S.

23 Tereja Fernandes S. #

24 Paes S.

25 Carreira S.

25 Cerveira C.

26 Velasquid Piriguelo, S.

27 dc Folhent, S.

28 Oroana S.

29 Guimaraens, S.

30 foi casado S.

31 irma S.

32 Bocardo S.

33 ouue S.

34 Beatriz S.

M. H. Tom. I.

38

Digitized by

Google

15 «

OS LIVROS DE LINHAGENS

jtqiil se aeaba o linhagem de D. Ouroana Mendes Irina de O. Cion^alo Mendes
de Sousa o bom, que foi easado' com D. Mem Menix 2 de Riba do Deuro, e comesa
o de D. VJrraea Mendes Irmft 3 de D. C«onealo de Souoa e bom.

Esla Urraca Mendes foi casada com D. Egas Fafes de Lanhoso, e fez em ella D. Mem Yeegas, e D. Gon^alo
Veegas o primeiro mestre que houue em Auiz, e D. Froilhe 4 Veegas. E aqueste Mem Yeegas filho do D. Egas
Fafes de Lanhoso foi easado com D. Tareia 5 Pires 5 filha de D. Pero Veegas de Riba de Douro, e fez em ella
Hermigo Mendes que* foi easado com Maria Paes filha de D. Pay Nouaes e de D. Mor Soares c fez em ella Lopo
Hermiges, Esteuam 7 Hermiges 7 , e 7 AITonso 7 Hermigcs 7 , e Esteuainha Hermiges de Teixeira : e csle Lopo Her-
miges foi easado eom D. Ouroana Pires de Pereira e fez em ella Maria Lopes. E D. Esteuao Hermiges de Teixeira
foi easado com Urraca Gomes Zagomba filha de D. Gomes Veegas de Pcnagate, c fez em ella Martim Esteues
da Teixeira; e este Marlirn Esteucs da Teixeira foi easado com D. Hermegonga Soares filha de Soeiro Correa,
e fez em ella Fernam Martins de Teixeira, c Affonso Martius que foi easado em Tolcdo, e houue* Martim Af-
fonso : e o dito AITonso Martins morreo na Vciga de Granada* com o infante D. Pedro : e fez em ella Tareja
Martins da Teixeira, e D. Maria molher de Fernam Goncalucs Colchafria : c de D. Maria e de Fernam Goncal-
ues Colchafria sahio Martim Esteues e Agostinlio t0 Fernandes. E o sobredito Esteuam Hermiges da Teixeira
despois que lhe morreo a primeira molher Urraca Gomes Zagomba casou outra uez com Urraca Fernandes filha
de Fernam Lourenco" da" terra de Santa Maria, e fez em ella Affonso Esteues comendador de Tauora, e Joao da
Teixeira, e Margarida Esteues, e Riringeira Esteues : e esta Margarida Esteues foi casada com Pero Coelho filho
de D. Joao Soares Coelho, e fez em ella Esteuam Coelho; este 12 Esteuam" Coelho" foi" easado" com" Maria"
Mendes 12 filha" de" Soeiro" Mendes" Petite", e 12 fez" em" ella" Esteuam" Coelho", e" Soeiro" Coelho"
e" Joao" Coelho, e Branca Coelho : e este Joao Coelho foi easado com Joanna Pires" filha" de" Martim" Pires".
d’Aluim" : e Soeiro Coelho casou com filha de Affonso Dias que era filho de D. Diogo" Lopes de Bayao de gaanga:
e Esteuam Coelho irmao de Joao Coelho casou com filha de" Affonso" Pires" Ribeiro" e" de" D." Clara" de"
Lishoa" : c" Pero" Coelho" irmao 15 de" Joao"Coelho" casou" com" filha" de"Vasco" Pereira: e Branca Coe-
lha irma" deste" Pero" Coelho 16 casou com Joao Pires filho de Martim Pires de Aluim. E o sobredilo Joao da
Teixeira filho de 17 D." Esteuam Hermiges casou com Guiomar Lopes filha de Lopo Galo. E a sobredita D. Froilhe
Veegas filha de D. Egas Fafes de Lanhoso e da irma de D. Goncalo de Sousa o bom foi casada com D. Soeiro
Pires" Torta" filho de D. Pero Paes Escacha que coutou Tibaens" e fez cin ella o areebispo D. Esteuam .Soares 20
de 2B Braga 20 , e 20 D. 20 Esteuainha 20 Soares 20 , e 20 D. 20 Tareia 20 Soares 20 : e 20 esta 20 D. 20 Esteuainha 20 Soares 2 * foi ca¬
sada com D. Martim Fernandes de Riba de Visela, e fez em ella D. Durfio Martins, e 21 D. 21 Tareia 21 Martins 21 ,
e 21 D. 21 Sancha 21 Martins 21 , e D. Mayor Martins, c outra Mayor Martins que foi abbadesa d’Arouca, e El-
uira Martins : e csle D. Durao Martins foi easado com Esteuainha Martins filha de Martim Gomes da Silua e de
D. Urraca Nunes 22 , c fez em ella D. Joao Duraens, c D. Maria Duracns : e este D. Joao Duraens foi easado
com Constanda Annes filha de D. Joao Pires Rcdondo : e D. Maria Duraens foi casada com Ruy Pires o
alto filho de D. Pero Annes de Nouoa. E D. Tareia Martins filha de D. Martim Fernandes de Riba de Visela
casou com D. Martim Pires 23 o 23 Jami 23 irmao 23 de 23 D. 23 Joao 23 Pires 23 da Maya, e fez em ella D. Joao Martins
Abana 24 , e D. Eluira Martins, e o mestre D. Martim Martins : c este D. Joao Martins Abana" foi easado com
D. Tareia Pires de Bragan^a, e fez em ella Aldonca Annes : e esta Aldon^a Annes foi casada coni D. 2# Gil** Ve-
lasquid 26 filho de D. Vasco Gil de Souerosa, e fez em ella Guiomar Gil e Marquesa Gil : c esta Marquesa Gil casou
com Heitor Nunes filho de Nuno Martins de Chacirn : e Guiomar Gil irma, desla Marquesa Gil foi casada com
D. Joao Rodrigues de Briteiros, e fez em ella Martim Annes de Brileiros, e Goncalo Annes de Briteiros fron-
teiro por elrey em Antre Douro c Minho, quando foi a guerra antre clrcy de Portugal e elrey de Castella. E este
Goncalo Annes foi o que teue a Faya e a terra de Basto em quanto D. Pedro correo terra de Montenegro, e 27
de 27 Valenda 27 , e 27 de 27 Lampazes 27 : e este foi o que casou com D. Maria filha de Martim AITonso Chichorro o
uelho c de 29 filha de Lourenco Soares de Valadares e da primeira molher que era filha de D. Mem Garcia de

1 casada S.

2 Nunes S.

3 8A irmA e S.

4 Eivicbe S.

5 Tereja S.

6 e este Ermiguo Mendes S.

7 Estevam Ermigues, S.

8 ouve por filho S.

9 Roda S.

9 Grada C.

10 Goncalo S.

11 Louredo de S.

19 e Soeiro Coelho ; Eslcvilo

13 Peres de Alvim; S.

14 Pedro S.

15 de Vasco 5.

16 filha de Pero Coelho irinfla deste Estevilo Coelho S.

17 do dito S.

18 Peres o torto, S.

19 Turrichaes S.

19 Tinhacs C.

90 Soares, c D. Tareja Soares S.

91 e D. Sancha Martins, e T>. Tareja Martins, S.

99 Nunes Velha, S.

93 Peres S.

94 Avana S.

95 Avana

96 Gil Vasqucs S.

97 e terra de Yalarica, o de Loupazes, S.

98 de Ignez Lourenco C.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

151

Sonsa : c fez Gonfalo Annes em esta sa molher Aluaro Gon^alues, c Diogo Gonfalucs. E' Martim' Annes' ir-
mao' de' Gon^alo' Annes' casou' cora'D.' Branca' Louren<jo' filha' de' Louren^o' Soares' de' Valladares'
e' da' 6lha de Nuno Martins de Chacim, e fez em ella Marti m Annes, e Vilante* Pon$o. E esta Vilanle 5
Ponco foi casada com Rodrigo Affonso filho d’A(Tonso Diniz irmao delrey D. Diniz. E D. Sancha Martins filha
de Martim Fernandes de Riba de Yisela foi casada com D. Gongalo Rodrigues de Nomaens, c fez em ella Mar¬
tin) Gonfalues; e este Martim Goncalues casou com Mayor Soares filha de Suer Dias Gallego, e fez era ella
Goncalo Martins, e Ruy Martins, e Eluira Martins : e Gongalo Martins morreo na lide de D. Henrique : e Ruy
Martins seu irmao casou com Briles 4 Eannes 4 filha de D. Joao Pires Redondo, e fez em ella Joanna Rodri¬
gues, e Maria Rodrigues, e Urraca Rodrigues : c esta Joanna Rodrigues casou com Martim Vasques da Gunha
filho de D. Vasco Lourenco, e fez em ella Vasco Martins Seco, e Ruy Martins de Nomaens e filhas 5 ia 5 suso di¬
tas : e Maria Rodrigues casou com Martim Affonso de Resende. E D. Mayor Martins filha de D. Martim Fernan¬
des de Riba de Visela casou com D. Ponco Affonso de Bayam, e fez em ella D. Pero Ponco, e D. Esleuainha*
Ponco*, e* D.‘ Maria* Ponco*, e* D.* Sancha* Ponco®: c esta D. Maria Ponco foi casada com D. Suciro Go-
mcs e nao houue delle semel, e casou oulra uez com Ruy Lopes de Mendosa filho de D. Diogo Lopes de
Biscaya, e fez em ella D. Ponco, e Diogo Lopes. E Sancha Ponco irma de D. Martim Ponco casou com Ruy
Lopes Cocho 1 , e fez em ella Joao Rodrigues. E Esleuainha Ponco irma de D. Sancha Ponco casou com Soeiro
Paes' de Valadares, e fez em ella Payo Soares, e Lourenco Soares : e este Payo Soares foi casado com San¬
cha Fernandes Delgadilha 9 , e fez em ella D. Esteuainha Paes 10 : e esta D. Esteuainha" casou com D. Pedro
Affonso de £amora e fez em ella Payo Pires Pichel, Joao Pires, e Lourenco Pires, e Constanda Pires, e Ve-
lasquida Pires, e Marinha Affonso, e Incz Pires. E este Payo Pires Pichel foi casado com Urraca Rodrigues,
e nom houue della filhos, e casou oulra uez com Marinha Lopes de (lamora, c fez em ella Soeiro Pires >
e este Soeiro Pires filho de Payo Pires Pichel casou com Joanna Martins filha de Martim Annes Redondo de
Treixemil '*, e houueram filhas 11 . E Velasquida Pires filha de D. Pedro Affonso de Qamora casou com D. Mar-
tjm Fernandes de Camhra, e fez em ella Fernam Affonso; e este Fcrnam Affonso casou com D. Maria filha de
Joanne Mendes de Briteiros de gaanca. E Constanda Pires filha de D. Pedro Affonso de Qamora casou com
Goncalo Martins do Vinhal c' 4 nom" houuerom 14 semel". E casou ella outra uez com Fernam Gonfalucs Ca¬
melo, e fez em ella Esteuainha Fernandes c Milia 15 Fernandes : e 16 Esteuainha Fernandes foi casada com Ro¬
drigo Annes" filho de Joao de Sande, e esta outra sa irma foi casada com Gomes Nuncs d’Outiz. E D. Pero
Ponco irmao de D. Sancha Ponco casou com D. Sancha Rodrigues de Briteiros, e nom houue della semel. E D.
Sancha Martins filha de D. Martim Fernandes de Riba de Visela, depois que lhe morreo D. Goncalo Rodrigues
de Nomaens com que" seia" casada, c de que hauia scus filhos que de suso som escritos fez filhos com Martim
Pimentel : os" filhos forom estes, D. Vasco Martins Pimcntel que foi meirinho mor 20 de 20 todo Portugal em tempo
delrey D. Affonso que 21 ueo de Bolonha, e fez Sancha Martins irma deste meirinho; e esta Sancha Martins foi
casada com D. Esleuao de Freitas, e fez em ella Martim de Freitas, e Joao de Freitas, e Vasco de Freitas, e
Tareia de Freitas : c este Martim de Freitas foi casado com D. Sancha Paes, e teue huma filha que houue nome
Maria de Freitas e foi casada com Ayres Paes 22 , e fez em ella Fernam Ayres e Mor Ayres. E este Fernam Ayres
casou com filha de Martim de Baruosa e de filha de Joanne Ayres 23 : D. 23 Mor Ayras sa irma filha de D. Ayres
Paes 24 foi casada com Fernam Martins 25 de Baruosa c fez em ella Senhorinha Fernandes. E o sobredito Estc-
uao de Freitas 2 * foi casado com filha de Pero Annes de Yasconcclos nom lidima, e fez em ella Martim Esteues
e oulros filhos a que nom sey o nome. E Joao de Freitas filho de 21 D. 21 Esteuam de Freitas casou com filha
de Sancbo 2 * Espinho : e Tareia de Freitas irma deste Joao de Freitas casou com Goncalo Annes, e nom houue
hi semel : e Vasco de Freitas irmao de Joao de Freitas casou com filha de Lourenco do Rego, c fez em ella a
Gil de Freitas, c Martim Vasques de Freitas, e outros a que nom sey o nome. E a sobredita D. Eluira Martins
filha de D. Martim Fernandes de Riba de Visela foi casada com D. Pedro Mendes de Candarei.

1 que foi casado com Glha de Goncaleanes de Berredo, c outra filha-que
ha nome D. Maria Martins de Valadares, e de S.

2 Violante S.

3 Violante S.

4 Beatriz Alvares S.

4 Beatris anes C.

5 filhas e filhos ia de S.

fi Sancha Ponco e I). Estevainha Ponco e D. Maria Ponco S.

7 Cocho Corhovache S.

8 Peres S.

9 de Algadiela S.

10 Peres S.

11 Esterainha Peres £

12 Creixemil S.

13 filhos S.

14 c fege nella, e morreo este Goncalo Martins do Vinhal S.

15 Emilia 5.

16 E esta S.

17 dos Guzares S.

18 quem sia S.

19 e 09 5.

20 em 5.

21 o que S.

22 Paes de Sogilde S.

23 Ayres orros, e S.

24 de Sogilde S.

25 Nunes S.

26 Freitas Anximas S.

27 do dito S.

28 Simao S.

Digitized by v^ooQie

152

OS LIVROS DE LINHAGENS

jlqui se aeaba o llithageni da 1 irmft' de' O. 1 Ciion^ala de Seusa o boni,
e comc«ja»e 2 o 1 inhalem do 3 conde O. Mendo o Sousfto.que fol fllho

de O. Cion^alo de Sousa o bom

Esle condo 4 D. Mendo foi casado com D. Maria Rodrigues filha do conde D. 5 Rodrigo 5 o 5 Veloso, e fez
em clla D. Gongalo Mendes, e D. Garcia Mendes; e este D. Garcia Mendes d’Eixo foi casado com D. Eluira Gon-
galues filha de D. Gongalo Paes de Toronho, c fez em ella D. Mem Garcia, e o conde D. Gongalo Garcia, e D.
Joao Garcia o Pinto, e D. Fernam Garcia Esgarauanha, e D. Pedro Garcia Albouja®, e* Maria* Garcia*. E D.
Mem Garcia de Sousa filho de D. Garcia Mendes d’Eixo foi casado com D. Tareja Annes a das coxas caentes 1
filha de D. Joao Fernandes Baticcla e de D. Maria Paes Ribeira, e fez em ella Gongalo Mendes, c Joannc
Mendes, e Ruy Mendes, e Constanda Mendes, e Tareja Mendes. E csta Maria Mendes rougoulha seu* irmao"
Gongalo® Mendes,® e despois leixoua ca Ilia filhou o arcebispo D. Joab Ayras de Santiago, c casoua com D.
Lourengo Soares de Valladares; e este Lourengo Soares fez em ella Inez Lourengo; e esta Inez Lourendo casou
com Martim Alfonso Chichorro filho d’elrey D. Affonso da barrega irmao d’elrei D. Diniz : e fez este Martim
Affonso Chichorro em esta Inez Lourengo bum filho que houue nome Martim Affonso Chichorro®, e* huma*
filha* que* houue® nome® D.* Maria*. E® Martim* Affonso® filho® de® Martim* Affonso* Chichorro® e de Inez
Lourengo nao foi casado mas dormio 10 com 10 a 10 abbadesa d’Arouca que houue nome D. Aldonga, e" era"
filha de D. Joao Rodrigues de Briteiros, e de Guiomar Gil. E este Martim Affonso filho de Martim Affonso Chi*
chorro fez em esta D. Aldonga abbadesa de Arouca hum filho que houue nome Vasco Martins e outros 12 filhos
E D. Maria filha de Martim Affonso Chichorro e de Inez Lourenco de Valadares casou com Gongalo Annes de
Briteiros e fez em ella filhos e filhas que ia de suso som escritos. E D. Constanca Mendes filha de D. Mem Gar¬
cia de Sousa e de D. Tareja Annes Baticela casou com D. Pero Annes Portel filho que foi de D. Joao d’Auoim,
e de D. Marinha 13 Affonso filha de D. Affonso Pires d’Arganil, e fez em ella Joao 14 Pires de Sousa, e outro Joao
Pires de Sousa, e Branca Pires, e Maria Ribeira. E deste Joao Pires de Sousa, e Branca Pires sa irma nom
ficou semel nenhuma. E esta Maria Ribeira irma deste Joao Pires casou com Affonso Diniz.que era irmao del-
rey D. Diniz 15 de 15 gaanga 15 , c fez em ella Pero Affonso, e Rodrigo Affonso, c Gongalo Mendes, e Garcia Men¬
des, e Diogo Affonso; e este Diogo Affonso foi casado com Violante Lopes filha de Lopo Fernandes Pachero.
E Rodrigo Affonso irmao deste Diogo Affonso casou com Violante Pongo 16 filha de Martim Annes de Briteiros
e de D. Branca 11 Lourenco de Valladares. E o conde D. Gongalo de Sousa nom houue filho lidimo, houue" de
gaanga Joao Gongalues, padre de Gongalo Garcia de Sousa. E D. Fernam Garcia casou com D. Urraca Abril.
E D. Maria Garcia foi casada com D. Gil Sanches filho delrey D. Sancho de gaanga e\le D. Maria Paes Ribeira. E D.
Joao Garcia foi casado com D. Urraca Fernandes c fez em ella D. Esteuam Annes d’Alegrele, e D. Aldara Annes, c
D. Eluira Annes, e D. Sancha Annes : c D. Aldara Annes foi casada com D. Gomes Gongalues Giron, e fez em
ella Joanna Gomes molher de D. Nuno de Lara : e D. Eluira Annes que 1 ® foi 19 irma desta D. Aldara Annes
foi casada com D. Guter Soares Mocho 20 , c fez em ella D. Urraca Gutterres; e csta D. Urraca Gutterres casou
com D. Fernam Pires Pongo, e fez em ella D. Pero Pongo, e D. Gutterre, e outro que houue nome D. Fernam
Pires Pongo : e este D. Pero Pongo casou com D. Maria filha de Martim Gil de Sousa 21 , e de D. Milia"
filha de D. Andreo de Castro, c nom houue della filho 23 ; e despois casou com D. Sancha 24 filha de Gil Nunes
de Chacim e de Maria Martins 25 irma de Martim Zote, e fez em ella D. Rodrigo, e D. Joanna molher que foi
de Joao Affonso filho d’elrey D. Diniz de gaanga, e houue della huma filha. E fez mais este D. 2 ® Pedro 2 * Affonso"
em 2 * esta 2 ® D. Sancha Gil a 21 D. Isabel que casou com D. Pedro filho de Fernam Rodrigues de Castro, e fez
em ella D. Urraca que casou com Henrique Henriqucs. E 28 D. Guiomar Mendes filha do 2 * sobredito 2 * conde
D. Mendo foi casada com D. Joao Pires da Maya, c fez em ella D. Maria Annes, e D. Tareia Annes, e'D.
Eluira Annes : D. Maria Annes foi casada com D. Gil Martins filho de D. Martim Annes e de D. Este-
uainha Paes, e fez em ella D. Martim Gil, e D. Constanga Gil, e D. Tareia Gil, e D. Guiomar Gil. E este D.

1 de irmaas de S.

2 comeea S.

3 dei Sl

4 el conde S.

H Rodrigo S.

6 Alvorigua, S.

7 coenles S.

8 Goncalo Mendes seu irin ito, S.

9 de dhichorro S.

9 a 12 Chichorro. Este Martim AlTonso Chichorro, filho dc Ignez, nilo foi
casado, mas de D. Aldonca abbadessa de Arouca filha de Joilo Rodrigues
de Briteiros, e de Guiomar Goncalves de quem bouve hum filhopor nome
Vasco Martins, e outros filhos. C*.

10 da 5.

11 era S.

12 outras filhas S.

13 Mariana S .

14 D. Pedreanes Portel, e esta Costanca Mendes , e Joao. 5

14 D. Costanca Mendes esle Pedreanes Portel, e JoSo C.

15 Deniz. S.

16 Affonso S.

17 Anna S.

18 e ouue S.

19 a S .

20 Tello S. •

21 Soverosa C.

22 Anha S.

23 filhos S.

24 Sancha Gil 5.

25 Pires S.

26 Pedro Ponco em S. ^

27 huma filha que ove nome 5.

28 E a sobredita S.

29 dei S.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

153

Marlim Gil foi casado coni D. Milia filha de D. Andreo Fernandes de Castro e de D. Mecia Rodrignes Giroa,
e fez em ella o conde D. Marlim Gil. E D. Tareia Annes da Maya foi casada com Fernando Annes de' Lima 1
filho' de' Joao' Fernandes' o' bom' de' Lima' e de D. Beringueyra Affonso de Bayao, e fez em ella D.
Joao Fernandes, e D. Fernao Fernandes, e Ruy Fernandes, Urraca Fernandes, e Mayor Fernandes : D. Joao
Fernandes foi casado com D. Sancha 2 Gongalues 2 Giroa 2 fez 2 em 2 ella 2 Gonfalo 2 Annes 2 que 2 mataram 2
os 2 mouros 2 na 2 Yeiga* de 2 Grada 2 : e 2 D. 2 Fernao 2 Fernandes 2 foi 2 casado 2 com 2 D. 2 Sancha 2 Ve-
lasques 2 filha 2 de 2 D. 2 Yasco 2 Gil 2 de 2 Soiierosa 2 e 2 de 2 D. 2 Froilhe 2 Fernandes 2 , e 2 fez 2 em 2 ella 2
D. 2 Joao 2 Fernandes 2 ; e 2 D. 2 Joao 2 Fernandes 2 foi 2 casado 2 com 2 D. 2 Maria 2 Annes 2 filha de D. Joao d’A-
boim, e nom houue 3 semel. E D. Urraca Fernandes foi casada com Gongalo Annes Raposo, e fez em ella Joao
Gon^alues, e Ruy Gongalues, e Affonso Telles, e Sancha Gonfalues : e Affonso Telles casou com Berengueira
Lourenco filha de Lourenco Soarcs de Yaladares, e fez em ella Martim Affonso, e Jo&o Affonso, E D. Mor
Fernandes foi freira nas Celas de Coimbra. E a sobredita D. Eluira Annes da Maya foi casada com o 4 dito 4
D. 4 Ruy Gomes de Briteiros por rougo que lhe fez, e fez em ella D. Mem Rodrigues, e D. Joao Rodrigues, e
Gon$alo Rodrigues que foi sandeu, c D. Sancha Rodrigues, e Urraca Rodrigues, e Tareia Rodrigues : e D. Mem
Rodrigues foi casado com D. Maria Annes filha de D. Joao Pires da Veiga e de D. Tareia Martins de Berredo, e
fez em ella D. Joao Mendes, e Martim Mendes, e Maria 5 Mendes, e Mecia 6 Ribeira, e Tareia Mendes abba-
desa que foi de Loruao, e Guiomar Mendes abhadesa 7 que 7 foi 7 de Celas, e matoua o badalo do sino : e Joao
Mendes foi casado com Urraca Affonso e fez em ella D. Gonfalo Annes de Berredo, e D. Guiomar, e D. Leonor :
Gon?alo Annes de Berredo casou com D. Sancha filha de Pero Nunes de Gusmao 9 , e 9 fez 9 em 9 ella 9 huma* filha*
que 9 houue* nome* D. 9 Maria* de* Berredo* que* casou* com* D. 9 Ruy* Yasques*Pereira*: e* D. 9 Leonor casou
com Martim Annes filho de Martim Annes de Briteiros. E D. Joao Rodrigues foi casado com D. Guiomar Gil, e
fez em ella Martim Annes, e Gon^alo Annes e outros que ia som cscritos. E Sancha Rodrigues foi casada com
D. Pero Pon$o de Bayam, e nom houue hi semel. E Urraca Rodrigues foi casada com Martim Garcia de Torque-
mada.

Ora tornemos a contar os que uem de D. Cionealo Trastamires

D. Gon^alo Trastamires* da* Maya* foi casado com D. Mecia Godins, e fez em ella D. Mem Gon^alues, e D.
Gontinha Gonfalues; e esta D. Gontinha Gontalues foi casada com D. Egas Gomes 10 de Sousa, e fez em ella ge-
ragom como ia suso dito he : D. Mem Gonfalues foi casado com D." Leoguida" Soares" que" chamarom" a“Tay-
nha" filha de D. Suer Guedas' 2 da Varzea, e fez em ella Suer Mendes o bom e Gongalo Mendes : e Suer Mendes' 3
o 13 bom 13 foi casado com D. Urraca filha do' 4 conde D. Moninho irmao de sa madre da ravnha molher do
conde D. Henrique de Porlugal, e fez em ella D. Payo Soares, e D. Gueda Soares : e D. Payo Suares foi ca¬
sado com filha do' 5 conde D. Gomes de Pombeiro que fora ia antes casada com D. Mem Rodrigues de Tougues
como ia de suso dito he, e' 6 fez em ella D. Pedro Paes o alferes, e D. Examea Paes : e D. Pero Paes foi casado
com D. Eluira Viegas filha de D. Egas Moniz 11 de Riha de Douro, c da minhana D. Tareia da Sarzeda e fez em
ella D. Joao Pires da Maya, e D. Mem' 9 Pires, e D. Sueiro Pires, e D. Urraca Pires.

’ Aqni se comesa o linhagem de Pay Romen

D. Joao Pires foi- casado com D. Guiomar Mendes filha do '* conde D. Mendo o Sousao, e fez em ella gera*
<jom assy como ia de suso dito he. E D. Martim Pires foi casado com D. Tareia Martins filha de D. Martim Fer¬
nandes de Riba de Visela, c de D. Esteuainha Soares, e fez em ella geragao en 20 como 20 ia de suso dito he. E
D. Urraca Pires foi casada com D. Pero Annes dauNouoa, e fez em ella D. Joao Pires, e Ruy Pires o alto. E o
sobredito D. Sueiro Pires non houue filhos lidimos, e houue de gaanfa Martim Soares de Baguim, e Joao Soares
da 2 ' Gaya, e Maria Soares que foi casada com Sueiro Pires Pacheco. E D. Examea Paes foi casada com D. Gon-
$alo Paes 22 Curuo, e fez em ella D. Eluira Gon^alues que foi casada com D. Garcia Mendes d’Eixo filho do 23
conde D. Mendo, e fez em ella gerafom como ia de suso dito he. Goda Soares casou com D. Payo Romeu filho
de D. Pedro Trocosendcs e de filha de D. Hermigo Alboasar 2 ', e fez em ella D. Sueirh Mouro, e D. Mayor Paes :

'1 Balicela S.

2 Marianes, S.

3 houue hi S.

4 D. S.

5 Mecia S.

6 Maria S.

7 que foi abbadeca S.

8 Zuiina e fege nella huma filba que casou com Alvar Goncalves de Brilei- 4
ros, D. S.

9 Trastamires S.

10 Gomes. de Mendes S.

11 Tayuha S .

12 Guedes S.

13 Mendes S.

14 dei S.

15 dei S .

1$ e ante este S.

17 Nunes, ou Mortiz S.

17 Nunes C.

18 Martim S .

-19 dei 5.

20 como S.

21 de S.

22 Peres S.

23 dei S.

24 Carraca S.

21 Naaca C.

M. H. Tom. I.

39

Digitized by v^ooQie

154

OS LIVROS DE LINHAGENS

e este D. Sueiro Mouro foi casado com D. Urraca Mendes de Braganca e fora ia casada com Diogo Goncalues
que mataram na lide de D. Enrique, e fez em ella Joao Soares 1 , e Esteuainha Soares, e Payo Soares dito Ro*
meu; e este Pay Soares 2 Romeu 2 foi casado com D. Sancha Henriques de Portocarreiro, e fez em ella Gon-
calo Paes Taueira; e Goncalo Paes casou com Maria Rodrigues irma de D. Gil Rodrigues arcediago de Lis-
boa, e fez em ella Lourenco Goncalues, e Ruy Goncalues, e Martim Yelho, e D. Eluira Goncalues, e D. Sancha
Goncalues : e Lourenco Goncalues foi casado com Maria Annes filha de Joam Pires 5 Ernilhado, e fez em ella
Gomes Lourenco, e a molher de Joam Lopes d’Ulhd, e outra que se 116 com Ruy Pires.

4qni ae comesa o 4 linhagem 4 dos 4 Tanelras 4

Este Gomes Lourenco casou com D. Margarida frlha de Martim Annes irma do chancerel D. Esteuam An¬
nes, e fez em ella Martim Gomes, e Maria Gomes : e este Martim Gomes foi casado com Maria Lourenco d’Alen-
quer : e Maria Gomes foi casada com Lopo Fernandes Pacheco, e fez em ella Diogo Lopes, c Violante Lopes
que casou com Martim Velasques da Cunha, filho de Vasco Martins da Gunha Seco e de Senhorinha Fernandes
filha dfe Fernam Goncalues Chancinho, e houue dei* hum filho. E Ruy Goncalues Taueira foi casado com (ilha
do alcaide da Lourinha, e fez em ella Vicente Rodrigues; e Vicente Rodrigues foi casado com Sancha Correa.
E Eluira Goncalues Taueira foi casada com Joao Correa, e fez em ella Goncalo Annes, e Gomes Annes, oTa-
reia Annes que foi casada com Nuno Pires de Barbosa : e Goncalo Annes casou com Aldara Annes filha deD.
Joao Soares Coelho. E Sancha Goncalues casou com D. Rodrigo d’Euora. E Joao Soares* casou com D. Maria
Annes filha de Joao Fernandes de Riba de Visela e de D. Maria Soares filha de D. Soeiro Mendes o gordo dc
barrega, e fez em ella Pero Annes, e Rodrigo Annes, e 1 Soeiro 7 Annes 1 e 1 Joanne 7 Annes, e Tareia Annes
que foi monja de Loruam : e Joanne Annes foi casado com Maria Reimondo de Portocarreiro e fez em ella Es-
leue* Annes', e* Maria* Annes*; e Maria Annes foi casada com Lopo Lopes® Gato*, e* fez* em® ella’ Joao’
Lopes* Gato® : e* Pedro* Annes* foi® casado® com* Sancha® Gil® de® Jola*, e* fez* em* ella* Sancha* Pires’;
e Sancha Pires foi casada com Martim Annes do Vinhal e fez em ella Goncalo Martins, e Mor Martins, c w Ma¬
ria 10 Martins 10 : e ,# este Goncalo Martins foi casado com Constanca Pires filha de D. Pero Affonso de £amora, e
de D. Esteuainha Paes. E Mor Martins foi casada com Ruy Mendes de Merloo, e fez em ella Leonor 11 Rodrigues";
e despois casou com Goncalo Correa, e fez em ella hum filho que houue nome Goncalo Correa e 11 foi gafo. E Ma¬
ria Martins casou com D. Gomes Lourenco da Cunha, e nom houue della semel, e despois casou com D. Payo
Godins. E Soeiro Aunes de 13 Payua 13 casou e fez hi Jo5o Soares, e Payo Soares, e Constanca Soares que foi
abbadessa de Loruao : e Paio Soares de 44 Payua 14 casou com Inez Rodrigues filha de Rodrigo A.ffonso Ribeiro
e de D. Urraca Godins dos Godinhos de Coimbra. E Rodrigo Annes nao foi casado mas foi seu filho Lopo Ro¬
drigues. E Esteuainha Soares foi casada com Fernam Ramyr 15 filho de Ramyro Quartela, e bouuea per rou$o,
e fez em ella Pedro Affonso, e Rodrigo Affonso Merda-assada, e Dordia Affonso : e este Pedro Affonso casou
com Maria Acha c fez em ella Tareia Pires; e esta Tareia Pires casou com D. Garcia Fernandes de 1 ' Panha 16 e
fez em ella D. Ruy Garcia, e D. Sancha Garcia : e este Ruy Garcia foi casado com Constanca Amnes filha de D.
Joao Pires Redondo, e de D. Mayor Pires de Pereira, e fora ia ante” elle 17 casada com D. Joao Duraens;e
morreolhe esta 1 * molher, e casou despois com D. JJoringueira Ayras filha de D. Ayras Nunes e de D. Sancha Pires
da Vide. E Rodrigo Affonso Merda-assada foi casado com Maria Gomes da Silua, e fez em ella D. Affoiiso Rodri¬
gues 1 *; e este D. Affonso Rodrigues casou com Tareia Pires, e fez em ella Martim Affonso que foi freire, e
Rodrigo Affonso o gafo : e este Martim Affonso que foi freire foi casado com Constanca Rodrigues de Meira e fez
em ella a molher de Martim Velasques 20 Pimentel, e a molher de Gil Martins d’Aroens o sandeu. E Maria Rodri¬
gues filha de Rodrigo Affonso Merda-assada foi casada com D. Payo Arias d’Ambia, e fez em ella D . 21 Pero"
Paes 21 , e 21 D . 21 Ayres 21 Paes 21 , e 21 D . 21 Maria 21 Paes 21 : e 21 este 21 D . 21 Pero 21 Paes 21 foi 21 'casado 21 com 21 D . 21 Ma¬
ria Fernandes de Gondiaens e fez em ella Eluira 22 Pires 22 , e 22 Maria 22 Pires 22 : e esta Eluira Pires foi casada com
Nuno Goncalues de Nouoa, e fez em ella Joao Pires, e outros filhos e filhas : e Maria Pires irma desta Eluira
Pires foi 25 casada 23 com 23 D . 23 Rodrigo 23 Aluares d’Aca e houue filhos. E a sobredita Dordia Affonso irini de
D. Rodrigo Affonso Merda-assada casou com D. Reimao Paes de Riba de Visela, e fez em ella Dordia Reimon-
do; e esta Dordia Reimondo casou com D. Pero Annes de Cerueira, e fez em ella o bispo D. Gil de Tuy, e
D. Affonso Paes, e Goncalo Paes : e Affonso Paes foi casado com Tareia Pires filha de D. Pero Soares Sarra»,.

13 desPanha S.

14 desPanha S.

15 Ramiril S.

16 desPanha S.

17 ante 5.

18 esta sa S .

19 Rodrigues e Maria Rodrigues S.

80 Vasques S.

81 D. 5.

88 Maria Pires e Elvira Pires 5.

83 casou com Rodrigues S.

e

1 Soares o fln, S.

8 Romeu S.

3 Paes S. _

4 dos Carvoeiros S.

5 della S.

6 Soares Freire S.

7 e Joane S .

8 Estevftoanes S.

9 Lopes S.

10 e S.

Ih Rodrigo S.

18 que S .

OS LTVROS DE LINHAGENS

155

e de D; Eluira Nunes Maldoada, e fez em ella D. Joao Affonso de Geraeira; e este D. Joao Affonso foi ca-
sado com 1 filba de D. Pedro Vidal* de Santiago e de Tareia Sanches de Ulhd. E Gon$alo Paes* filho de D.
Pero Annes de Cerueira casou com Tareia Annes filha de Joao Ayres de Meyra e de irm& de D. Pedro Fer*
nandes Cabega de yaca, e fez em ella Affonso Gonfalues. E a sobredita Mayor Paes filha de D. Pay Roraeu
foi casada com 4 D . 4 Gomes 4 Mendes 4 Gedeao 4 e 4 fez 4 em 4 ella 4 Nuno 4 Gomes 4 , e 4 Maria 4 Gomes 4 : e 4 Nano
Gomes foi casado com Maria Aluares filba de Aluaro Rabaldes, e fez em ella Pero Nunes Pestanas de eam; e
Pero Nnnes foi casado com D. Maria Soares filha de D. Suer Nunes o velho e de D. Tareia Annes, e fez Affonso
Pires Ribeiro, e Pero Pires 5 , e Aluaro Pires, e Soeiro Pires, e Urraca Pires : e Affonso Pires foi casado com
Maria Reymondo filha de Reymao Viegas de Sequeira, e fez em ella Pero Affonso e Rodrigo Affonso.

Aqui se* comesa' o llnhagem 'de Pero Affonso 1

Pedro Affonso foi casado com Alda Martins filha de Vasco* Marlins de Curutelo e de Mor Viegas filha do
bispo D. Egas e fez em ella Affonso Pires, e Martim Pires. E Rodrigo Affonso foi casado com Urraca Godins
filha de D. Godinho moedeiro de Coimbra. E D. Urraca Pires Ribeira casou com Affonso Annes de Cambra e
fez em ella Fernando Affonso, e Martim Affonso, e Mor Affonso, c Constanda Affonso; Conslanfa Affonso foi
casada com Esteuam Mendes Petite e fez em ella Sueiro Petite; e desque lhe morreo aquel marido foi barregS
de D. Rodrigo Sanches; e desque lhe morreo D. Rodrigo casou com Fernam Pacheco e fez em ella Martim Fer*
nandes Batalha, e Joao Pacheco. E Maria Gomes foi casada com Mem Pires de Briteiros filho de Pero Longos,
e fez em ella Gomes Mendes, e Sancha Mendes; e Sancha Mendes foi casada com D. Egas Veegas de Pe*
nagate e de Randufe, e fez em ella Maria Veegas do Reguengo, e Mor Veegas que* foi* casada com D. Pedro
Annes de Portocarreiro, e fez em ella Joao Pires, e Fernao Pires, e Gonfalo Pires, e Martim Pires, e Mar*
garida Pires : e Joao Pires foi casado com Mor Annes filba de D. Joao Soares Coelho, e fez em ella Martim An*
nes, e Fernam 1 ® Annes 10 que 10 foi'® casado 1 ® com 1 ® Maria 10 Gon^alues 1 ® Pereira 1 ® : e 1 ® Fernao 1 ® Pires 1 ® foi 1 ®
casado 10 com 1 ® Mor 1 ® Marlins 1 ® filha de Martim Geruas e de Mor Martins de Baguim, e fez em ella Martim
Fernandes Geruas : c Gon^alo Pires foi casado com Maria Martins filha de Martim Louren?o da Cunha e de San¬
cha GarciadePanha 11 , e" fez 11 em 11 ella 11 Martim 11 Goncalues 11 ; e Martim Gon^alues casou com Eluira 1 * Soares
filha de Sueiro Pires de Barbosa e de Maria 11 Gomes da Ribeira. E Martim 14 Pires casou com Maria 1 * Gon$al-
ues filha 1 ® de Gon^alo Coronei e de D. Maria Fernandes filha de D. Fernam Gil e de D. Sancha Fernandes de
Calamancos ”, e fez hi Gon$alo Annes : e Margarida Pires casou com Pedro Annes de Vascongelos e fez em ella
Joao Pires, e Esteuam Pires. E Maria Veegas sobredita casou com D. Pedro Lourenco de Gundar, e fez em ella
Sancha Pires; e Sancha Pires foi casada com Lopo Gato e fez em ella Affonso 1 * Lopes, e Diogo Lopes, e
Fernam Lopes que morreo alem mar com Gongalo Mendes, e Lopo Mendes que mataram em Eixares'* de
Badalhou^e, e Martim Lopes, e Guiomar Lopes, e outra que casou com o Petite e matoua. E este Affonso
Lopes casou com Joanna Lourengo filha de Lourenco Annes de Fermoselhe e de Maria Lopes de Teixeira : e
Diogo Lopes foi casado com Mor Pires filha de D. Pedro Homem e de D. Tareja Annes; e este Diogo Lope9
matouo*® hum*° rapaz* 0 que andaua com el : e Lopo Pires casou com Maria Annes de Panha : e Guiomar Lo¬
pes casou com Joao da Teixeira e fez em ella Gon^alo Annes freire do Hospital, e Maria Annes que se u6*‘ com
Pero Esteues de terra de Santa Maria. E esta Maria Veegas do Reguengo de suso dita foi barrega de D. Rodrigo**
Mendes de Sousa, e fez em ella Garcia Rodrigues de* 3 Arguijo* 3 , e matouo em Montemayor Vasco Teiga; e despo.is
esta Maria Veegas foi barrega do bispo D. Egas Fafes de Coimbra, e fez em ella Mor Veegas; e esta Mor Vee¬
gas foi casada com Vicente Martins* 4 de Curutelo, e fez em ella Egas Curutelo, e Alda Martins, e Ouroana Mar¬
tins : e este Egas Martins foi casado com Inez Pires** filha de Pero Velho e de D. Tareia Pires de Pereyra, e fez
em ella Martim Viegas e Mor Veegas : e Ouroana Martins foi casada com Rodrigo Affonso de Jola, e fez em ella
Martim Rodrigues, e Mor Rodrigues, e Gon$alo Rodrigues que matou o clerigo : Mor Rodrigues foi casada com
Martim de Barbosa filho de Nuno Pires de Barbosa, e fez em ella Martim de Baruosa, e Fernam Martins, e Son¬
cho Martins, e Ouroana Martins, e Guiomar Martins; e Martim Baruosa mataramno na** quinta de Marcns* 7 ante
D. Pero** Fernandes*® da** Guera**, e** casou*® com** huma filha de Joao Ayres d’Urr6**: e Fernam Martins ca-

y

I com Maria Pires S.

£ Nndal S .

3 Pires 5.

4 com- S.

5 Pires, e Gomes Pires S.

$ comeca S.

7 longos S •

8 Vicente S.

9 e Mor Viegas foi 5.

10 Fern&odeanes, e Fernandeanes foi casado com S

II Cnnha e fege Martim Gil, e Martim Goncalves 5.

19 Aldara S.

13 filha de Martim S .

14 Maria S.

15 Martim S.

16 filho 5.

17 Gamalhardos S.

18 Alvaro C.

19 Xares S.

30 matou hum 5.

31 ve casada S .

33 Ruy S.

38 Draguxo S.

34 Mendes 5.

35 Fernandes C.

36 em 5.

37 mar90 S.

38 Pedro da Guerra, e ouve S .

39 de Ruum S.

39 Dermim C.

Digitized by v^ooQie

150

OS LIVROS DE LINHAGENS

sou com filha de Ayres Paes de Toroselhos 1 . E Sancha de Baruosa casou com Pero da Gunha. E Maria Rodri-
gues foi casada eom Martim Annes Redondo e fez geragao como de suso dito he. E Al9a Martins foi casada com
Pedro Affonso Ribeiro, e fez em ella Affonso Pires, e Margarida Pires : e Affonso Pires foi casado com filha de
Domingos Martins* cidadao* do Algarue; e Margarida Pires foi casada com Martim Pires d’Aluiro. E Maria Ri-
beira foi casada com Martim Affonso Alcoforado, e fez em ella Pero Martins que casou com filha de Gongalo Ca¬
melo. E Maria Veegas do Reguengo 3 casou com Ansur Soares 4 , e fez em ella Gomes Ansur; e este Gomes Ansur
foi casado com D. Esteuainha irma de D. Joao d’Aboim, e fez em ella Martim Gomes, e Maria Gomes, e Ta-
reia Gomes : e Martim Gomes foi casado com irma de Ruy Fernandes alcayde d’Azambuja de padre e de madre
de filha de Urraca Nunes Manteiga, c fez em ella Joao Martins, e Esteuainha Martins : e Joao Martins casou
com Sancha Gomes filha de Gomes Martins, e de Maria Annes de Santarem : e Esteuainha Martins 5 foi casada
com Henrique Soares, e fez hi Vidente Soares; e desque morreo casou com Vasco Annes Cesar. E Maria Gomes
foi casada com Giral 6 Gongalues d’Atouguia.

Aqui se comesa o llnhagcm de Maria Gomes de Brlteiros

Tareia Gomes foi casada com Vasco 1 Raha 7 , e fez em ella Esleuao Annes*. E do dito Giral 9 Gongalues*
sahio Ruy Goncalucs Infangom 10 e casou com filha de Domingos Martins de S. Mamcde de Lisboa. E de Vasco
Annes Cesar e de Esteuainha Martins de suso 11 dito 11 sahio Maria Gomes; e csta Maria Gomes casou com Gongalo
Velasques 1 * de 1 * Goes 1 *. E Gomes Mendes de Britciros suso 13 dito 13 casou com Urraca Gomes da Silua e fez em ella
D. Ruy Gomes, e Gongalo Gomes; e este Gongalo Gomes fezeo caualeiro D. Gongalo Mendes" de Sousa; e Ma¬
ria Gomes que foi freira, e jouue com ella D. Nuno Martins de Chacim, e fez em ella Ruy Nunes; e Ruy Nu¬
nes foi casado com filha de Martim Tauaya 15 e de Aldonga Paes 16 irma de Pero Paes 11 Marinho, e fez em ella
Nuno Rodrigues Bocarro que matarom em Riba 18 de 18 Douro 18 sobre 18 Miranda 18 ; e este Nuno Rodrigues casou
com Maria Migueis 19 de Lisboa, filha de Miguel Fernandes colabo d’elrey D. Affonso. E Maria Rodrigues houuea
elrey D. Diniz, e despois casou com Martim Fernandes Barrelo, e*° fez em ella Nuno Martins Barreto* 1 , e* 1 Gil* 1
Martins* 1 Barreto* 1 , e Aluaro Martins, e Affonso Martins, e Brites** Martins, e D. Sancha que* 3 casou* 3 com
Reymondannes filho de D. Joao Pires Brocbardo* 1 , e houue desta D. Constanda huma filha que casou com Go¬
mes Lourengo de Beja. E Nuno Martins de suso dito casou com neta de Lourengo Soares de Valadarcs de gaanga,
e fez em ella huma filha; e mqrrculhe esta molher e casou com filha de Ruy Gongalues Raposo e fez em ella
dous filhos : e o sobredito Gil Martins Barreto casou com filha de Pero Rodrigues alcayde d’Azambuja, e fez em
ella huma filha que casou; e morrcolhe esta molher, e casou com filha de Gongalo Mendes d’Aluelos. E D. Ruy
Gomes sobredito rousou D. Eluira Annes e casou com ella c fez em ella geragom como ia de* 5 suso* 5 dito* 5 he* 5 .
E este D. Suciro Mendes o bom sobredito tirou Espanha do feudo de Franga, e houue huma filha de gaanga que
houue nome Maria Soares, e* 6 casou com Pedro Bernaldo* 7 de* 1 S.* 1 Fagundo* 1 e fez em ella Tei Pires de Me-
neses; e Tei Pires casou com D. Urraca Garcia d’Orca* 8 , c fez em ella D. Affonso Telles, e D. Soeiro Telles : e
este D. Affonso Telles casou com D. Eluira Rodrigues Giroa, e fez em ella D. Affonso Telles de Cordoua, e D.
Tello Affonso, e D. Mor Affonso, e D. Tareia Affonso : e D. Affonso Telles de Cordoua foi casado com D. Maria
'Annes Baligela que* 9 fora* 9 ante barrega delrcy D. Fernando, e fez em ella D. Affonso Telles, e Rodrigo Af¬
fonso, c D. Mor Affonso, e D. Tareia Affonso : e este Affonso Telles filho de Affonso Telles de Cordoua
foi casado com D. Brites 30 Fradique filha do infante D. Fadrique c da condesa D. Malespina : e D. Mor Af¬
fonso foi casada com Gongalo Gil de Vilalobos, e desque el morreo casou com el’a o infante D. Affonso de
Molina e fez em ella a raynha D. Maria, e D. Affonso : e a raynha D. Maria casou com elrey D. Sancho de Cas¬
tella e de Leon, e fez em ella elrey D. Fernando, e o infante D. Affonso, e o infante D. Pedro, e o infante D.
Filipc, e o infante D. Henrique que foi mudo, e a infante D. Isabel que foi csposa delrey D. Jaimes d’Aragam,
e deixoua, e a infante D. Brites. E este rey D. Fernando casou com a raynha D. Constanga filha d’elrey D.
Diniz rei de Portugal e da raynha D. Isabel. E elrey D. Affonso de Portugal filho d’elrey D. Diniz de suso
dito, casou com a raynha D. Brites filha delrey D. Sancho de Castcla c da raynha D. Maria, e fez em ella

1 Turaselo S.

15

de Tavora S.

2 dos de Coruche S.

16

Pores S.

3 Redondo S.

17

Goes S.

3 Reguo C.

18

Argancias S.

4 Sanches S.

19

Miguel Landim S.

5 Marlins Fernandes S.

20

que S.

6 Giraldo S.

21

Barreto S.

7 Vicente Ur8o S. *

22

Beatriz S.

8 Anes Ticoro S.

23

casou com Joao Pires Portel e D. Constanca que casou S.

9 Giraldo S.

24

Bocardo S.

10 Franco 5.

25

he susu dito S.

11 susudita S.

26

que S.

12 Yasques de Poyos S.

27

Bernal de S. Fagum S .

13 sobredito S.

28

de Roel S.

14 Marlins S.

29

e fora ella ja S.

14 Gomes C.

30

Beatris 5.

Digitized by

Google

0

OS LIVROS DE LINHAGENS 157

o infinite D. Pedro e a rainha D. Maria, e a infante D. Leonor. E esla raynba D. Maria casou com elrei
D. Affonso de Castella filho delrey D. Fernando e da raynha D. Constanda; e este rey D. Femando fez
aa raynba D. Constanga a raynha D. Leonor d’Aragam, que casou com elrey D. Affonso d’Aragam. E o in¬
fante D. Pedro de suso dito filho delrey D. Sancho e da raynha D. Maria, casou com a infante D. Maria d’Aragam,
e fez em ella D. Branca que foi esposa do infante D. Pedro de Porlugal. E D. Affonso filho do infante de Molina
e de D. Maria Affonso foi casado com filha de D. Pedro Aluares das Asturias, e de D. Sancha Rodrigues, e fez
em ella D. Tello; e este D. Tello casou com D. Maria filha do infante D. Affonso de Portugal e de D. Violante
filba de D. Manuel de Castella, e fez em ella este D. Tello D.' Isabel que foi casada com Joao Affonso d’Albuquer-
qoe; e este Joao Affonso foi filho d’Affonso Sanches de Portugal. Tareia Affonso sobredita filha de D. Affonso
Telles de Cordoua foi casada com D. Pero Annes da Vide, e fez em ella D. Martim* Pires da Vide e outros.
E o sobredito D. Affonso Telles desque 3 Ihe 3 morreo 3 esta 3 Eluira 3 Rodrigues 3 Giroa 3 em que fez esta geragom
sobredita, casou com D. Teresa Sanches filha d’elrey D. Sancho de Portugal o primeiro e fez em ella D. 4 Joao 4
Affonso 4 , e 4 D. 4 Affonso 4 Telles 4 , e 4 D. 4 Martim 4 Affonso 4 , e 4 D. 4 Maria 4 Affonso 4 abadesa 4 de 4 Gadafes 4 . E este D.
Joao Affonso foi casado com D. Beringuela Giroa e fez em ella D. Rodrigo Annes, e D. Gongalo Annes Raposo : e
este D. Rodrigo Annes foi casado com D. Tareia Martins filha de D. Martim Gil de Porlugal que uengeo a lide
do Porto, e de D. Inez Fernandes, e fez em ella o conde D. Joao Affonso 5 : e este conde 1). Joao Affonso* de*
Portugal* foi casado com D. Teresa Sanches filha d’elrey D. Sancho de Castella e 1 de 1 huma 1 dona 1 de 1 Bu-
roua 1 , e 1 fez 1 em 1 ella 1 este 1 D. 1 Joao 1 Affonso 1 duas filhas, huma houue nome a condesa D. Violante San¬
ches, e D. Tareia Martins : e esta D. Violante Sanches casou com ella o conde D. Martim Gil de Portugal, e nom
honue dei semel : e D. Tareia Martins casou com Affonso Sanches de Portugal filho delrey D. Diniz de gaanga e
de D. Aldonga Rodrigues de Telia 8 , e fez em ella Joao Affonso d’Albuquerqu6. E o sobredito Gongalo Annes
Raposo foi casado com D. Urraca Fernandes irma de D. Fernam Fernandes Pam genteo, e fez em ella filhos
e filhas que de suso som* escritas 9 . E D. Martim Affonso irmao de D. Affonso Telles Tigom foi casado duas
nezes, e nom houue semel. E o sobredito D. Soeiro Telles o uelho filho de D. Tei Pires de Meneses, e de D. Ur¬
raca Garcia d’Orca ,# foi casado com huma dona a" que 11 non 11 sey 11 o nome, e fez em ella D. Guter Suares.
E este D. Guter Suares foi casado com D. Eluira Annes filha de D. Joao Garcia de Sousa, e fez em ella D. Ur¬
raca Gulerres que foi casada com D. Fernam Pires e fez em ella 12 D. 12 Fernam 12 Pires 12 , e“ D. Pero Pires,
c D. Guter, e D. Fernam Pires : e D. Pero Pires foi casado com D. Maria 13 Gil irma do conde D. Martim Gil
de Portugal, e nom 14 houue 14 della 14 semel, e casou despois com D. Sancha Gil dous 15 filhos e tres filhas, D.
Femando, e D. Rodrigo, e D. Joanna, e D. Isabel, c D. Urraca : e D. Fernando non foi casado nem houue se¬
mel : e D. Rodrigo casou com D. Inez Ramyrcs filha de D. Pedro 16 Ramyres d’Almanga : e D. Joanna foi casada
com Joao Affonso filho delrey de Portugal de gaanga, e fez em ella huma filha que s6 casada com Aluaro Pires
de Gusmao : e D. Isabel*s6 casada com D. Pero 11 Fernandes 11 de Castro filho de D. Fernam Rodrigues de Cas¬
tro : e D. Urraca se casada com Enrique Enriques de Seuilha neto do infante D. Enrique de Castella. E o
sobredito D. Fernam Pires filho 18 do 18 sobredito 18 D. 18 Fernam 18 Fernandes 18 e 18 de 18 D. 18 Urraca Gulerres casou
com D. Isabel filha de D. Affonso Pires de gaanga, e fez em ella D. Pedro Pires, e D. Maria Pires, e D. Fer¬
nam Pires e outros. E o sobredito D. Guterre irmao de D. Pero Pongo 19 casou com D. Joanna filha de D. Fernam
Rodrigues de Sandoual 20 . E o sobredito D. Garcia Suares irmao de D. Guterre Suares houue hum filho de
gaanga que houue nome Tei Garcia, e foi casado com Urraca Telles 21 , de 21 quem 21 teue 21 Mecia 21 Telles 21 , e 21
Urraca 21 Telles 21 ; e esta Urraca Telles foi casada com D. Pay Aynfs de Cordona.

Aqui se eomega • llnhagem de D. Gongalo Mendeti da Maja
irin&o de Suer Mendes o boni

Este D. Gongalo Mendes foi o qUe deo grande algo a Santo Tirso e As igreias, e deolho porque era seu ir¬
mao D. Suer Mendes e o nao quiz acolher no couto de S. Tirso que o coutassem ambos, e deolho com esta con-
digam que cada hum da 23 linhagem de Gongalo Mendes que brilasse o couto, ou fizesse 24 hi 24 alguma coima, que
a coima que fizesse fosse corregida por este hauer que Gongalo Mendes hi daua a S. Tirso. E este D. Gongalo

i a d. s.

i Maria S.

3 foi casado com D. Elvira Giroa 5.

3 foi casado com D. Bivira Giroa. E desque lbe morreo esla Elvira Rodri¬
gues Giroa C.

4 D. Tareja Pires Ribeira e ella D. Jofio Affonso, e D. Affonso Telles casou
com D. Maria Affonso. E D. Maria foi abadessa de grade S.

4 D. Tareja Pires Ribeira, e D. Joao Affonso, e D. Joao Affonso Telles ca¬
sou com D. Maria Affonso, e D. Maria Affonso foi abbadessa de Grade, C.

5 Affonso de Porlugal S.

€ Affonso 5.

7 e de D.e fez em ella D. Joao Affonso, e este D. Joao Affonso fez

em esta D. Tereja Sanches S.

3 Telles S .

8 Telles da Telha C.

M. H. Toii. I.

9 ditos sao escritos S.

10 de Roe S.

lia quem nao se sabe S.

12 ella S.

13 Anna S.

14 ouve delle S.

15 e fege nella dous 5.

16 Diogo S.

17 Fernao Rodriguos S.

18 por filho de D. S.

19 Paes S.

20 Saldova S.

21 Telles S.

22 do S.

23 hi fizesse S.

40

Digitized by

Google

158

OS LIVROS DE LINHAGENS

Mendes mataramno os mouros na lide que houue com elles em Beja; e este D. Gon$alo Mendes foi casado eom'
D. Urraca Tellcs molher que foi de D. Pay Ayras de Cordoua, e fez em ella D. Gontinha Gon$alues que 1 casou 1
com D. Rodrigo Froyaz 2 de Trastamar, e houue d ella 3 D. Mem Rodrigues de Touges 4 , e D. Gon$ak> Rodrigues da
Palmeyra : e este D. Mem Rodrigues de Touges 5 foi casado com D. Chamoa Gomes* de* Pombeiro* filha que foi
do 1 conde D. Gomes de Pombeiro, e fora ia ante* casada com D. Payo Soares filho de D. Suer Mendes o bom, e
houue della geracom Mem Rodrigues que ia de suso 9 he escrito. E este conde D. Gomes de Pombeiro foi esher-
dado dos da geracom e foi despois frade em Fran<ja em Ermego. E D. Gon$alo de Sousa o bom seu sobrinho do 1 *
conde pedio a elrey por merce que lhe desse a herdade que fora do conde, e elrey deolba com esta condigao que
a houuesse D. Gongalo em sua uida, e 4 morte de D. Gongalo que ficasse a herdade toda a Pombeiro. E D. Gon-
$alo Rodrigues 11 da 11 Palmeyra 11 irmao de D. Mem Rodrigues 12 de 12 Touges 12 foi casado com D. Froilhe Affonso
filha do 13 conde D. Affonso, irmao do 11 conde D. Nuno de Cellanoua 15 : e este D. Gongalo Rodrigues da Palmeyra
fez em esta D. Froilhe Affonso hum filho e huma filha, o filho houue nome D. Rodrigo Gongalues da Palmeyra,
e a filha houue nome D. Eluira Rodrigues da Palmeyra : e este D. Rodrigo Gon^alues da Palmeyra foi casado
com D. Sancha Enriques de Portocarreiro, e fora ante 16 ella 16 casada com Payo Romeu de Panha, e fez em ella
D. Rodrigo Gongalues 11 hum filho e huma filha, o filho houue nome D. Pedro Rodrigues de Pereyra, e a filba
houue nome D. Froilhe Rodrigues. E este D. Pedro Rodrigues de Pereyra foi casado duas uezes, e fez gerafom
que ia de suso 1 * he escrita : e D. Froilhe Rodrigues irma deste D. Pedro Rodrigues de Pereyra casou com D. Pero
Fernandes Portugal 19 filho de D. Fernao Ramyres 20 e de D. Esteuainha Soares de Panha, e fez em ellaTareia Pi-
res, e Mafalda Pires : e esta Tareia Pires foi casada com D. Vasco Louren$o da Cunha, e fez em ella Martim Vas-
ques, e Estevam Vasques, e Sancha Vasques, e Inez Vasques, c huma Touquinegra que nom foi boa. E este Mar¬
tim Vasques filho de D. 21 Vasco 21 Lourengo 21 da 21 Cunha 21 foi casado com D. Joanna Rodrigues filha de D. Rny
Marlins de Nomaens e fez em ella geragom que ia de 22 suso 22 dito 22 he 22 : e Sancha Vasques foi casada com D. Fer-
nam Goncaluos Coronei, e fez em ella Joao Fernandes Coronei, e a molher d’Affonso Pires Gusmam : e Inez Vas¬
ques filha de Vasco Lourenfo da Cunha foi casada com Affonso Mendes de Melo 23 e fizerom geragom que ia dc*‘
suso 21 he 21 escrita. E Mafalda Pires filha de D. Pedro Portugal e de D. Froilhe Rodrigues de Pereyra foi casada
com Lourengo Pires d’Aluarcnga e fez em ella huma filha, e.esta filha foi freira d’Arouca, e tiroua da ordem Af¬
fonso Pires Rendamor, e casou despois com ella, e fez em ella Martim Affonso, e Rodrigo Affonso, e Giraldo Af¬
fonso; e estes fizerom geragom que ia de suso he escrita. E a sobredita D. Eluira Rodrigues da Palmeyra irma
de D. Gongalo Rodrigues de Palmeyra foi casada com Ruv 25 Nunes 25 das 25 Eslurias 25 e fez em ella tres filhos, e
duas filhas; hum filho houue nome D. Gon^alo Rodrigues de Nomaens, e outro D. Pero Rodrigues que morreo
de amor, e outro filho houue nome D. Martim Rodrigues que foi bispo do Porto, e huma das filhas houue nome
D. Urraca Rodrigues, e outra houue nome D. Ermesenda 26 Rodrigues. E este D. Gon$alo Rodrigues de Nomaens
* foi casado com D. Sancha Martins filha de Martim Fernandes dc Riba de Visela, e fez em ella D. Martim Rodri¬
gues assi como ia he de suso escrito. E D. Urraca Rodrigues irma de D. Gonfalo Rodrigues de Nomaens casou
com D. Mem Moniz de Riba de Douro e fez em ella D. Pero Mendes, e Payo Ayras, e D. Pero Poyares 27 que
foi o que lidou na Penha 28 de 28 Trasconho 28 com D.Pero Rodrigues de Pereyra, e morreo hi: D. Pero Poyares 2 *
foi casado com D. Maria Fernandes filha de D. Fernand’Anncs Cheira e dc D. Maria Mendes irma de Esteuam
Mendes Petite, e fez em ella Maria Pires que foi casada com Fernam Nunes Reuelado, e houue della hum filho,
e 30 morreulhe 30 acabo de tres mezes, e herdou o padre todolos 31 bens que ella hauia, e morreo este Fernam Nu¬
nes Reuelado sem filho e sem filha, e leixou quanto havia a D. Ayras Nunes seu irmao. Ora tornemos a D. Gon-
calo Rodrigues da Palmeira. Despois que lhe morreo D. Froilhe Affonso filha do 32 conde de Cellanoua donde esta
gera$om sobredita ueyo, casou outra uez com D. Urraca Viegas de Tuyas 33 filha de D. Egas 31 Moniz 31 dc Riba
de Douro, e da minhana D. Tareja que fez o mosteiro de Sarzeda; e fez 35 D. Gonfalo Rodrigues de Palmeyra em
esta Urraca 3 * Viegas 34 D. Gonfalo Gon^alues e D. Fernam Rodrigues o que morreo de dor de sede : e este D.
Gongalo Gon^alues 31 filho de D. Gonfalo Rodrigues de Palmeyra foi casado com D. Maria Paes 38 filha de D. Pay

1 e esta D. Gontinha Goncalves foi casada S.

20

Cornetelles S.

2 Flores S .

21

Vasco Loureneo S.

3 della dous filhos S.

22

he de susu dito escrita. 5.

4 Togues S.

23

Merlo S.

S Togues S.

24

he de suso S.

6 Gomes S.

25

Rodrigo Martins das As^urias S

7 dei S.

26

Guiomar C.

8 - ante ella S.

27

Ayres S.

9 suso dito S.

28

pena de Crastomo S.

10 dei S.

29

Pedraines, e S.

11 de Palmeira S.

30

que morreo S.

12 Rodrigues S.

31

em todollos S .

13 dei S.

32

dei S.

14 dei S.

33

Togues S.

15 Cella oova e irmfio de S. Rauzendo que jaz em Cella nova, S.

34

Veigas Nunes S.

16 ella ante S.

33

fege nella S.

Y\ Rodrigues S.

36

D. Orraca Rodrigues S.

18 suso dito S.

37

Rodrigues 5.

19 Paro Portugal S.

38

Peres S.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

159

Guruo, e fez cm ella D. Maria Rodrigues; e esta D. Maria Rodrigues casou com D. Fernand’Aluares que he‘da
linbagem dos Gastros, e fez em ella D. Pero Fernandes o Nino, e non foi boa molher desque lhe morreo o ma-
rido, ca a bouue D. Affonso Pires Gato, e fez em ella hum filho a furto. E 1 este 1 D . 1 Pero 1 Fernandes o Nino
foi casado com D. Guiomar Rodrigues e fez em ella hum filho, e morreo D. Pero Fernandes, e despois morreolhe
o filho, e herdou ella todos os bens, e rousoua D. Martim Gil da Vide e fez em ella D. Pero Martins* da* Vide*,
e D. Berenguela Martins : e este D. Pero Martins foi casado com D. Tareia Affonso filha de Affonso Telles e de D,
Maria Annes Baticela, e fez em ella Martim* Pires da Vide que morreo sem semel : e Berengueira Martins irma
de D. Pedro Martins foi casada com Gon^alo Rodrigues 4 que 4 era 4 da 4 linhagem dos Giroens, e fez em ella Ruy
Rodrigues.

4i|ui camela • linhafem de D. Pero TrocMendes 5 de Payua e de RIIm* do llouro
que eome^on a faser o Paaee de Sansa, e foi fllho de D. Trooeoendo* Ouedas 6

Este D. Pay Romeu foi casado com D. Goda 7 Soares filha de D. Suer Mendes o bom da Maya de Portugal,
e de D. Urraca Nunho 8 , e fez em ella gcra$om, como ia de* suso’ he’ escrito*.

4qni conexa o linhagem de D. Nunho Veegas de Rtba do Rouro

Este D. Munho Veegas foi casado com D. Valido 10 Trocosendes 10 irma de D. Pero Trocosendes 11 de" Pay*
ua 11 , e fez em ella D. Egas Moniz de Riba do Douro; e este D. Egas Moniz 1 * criou elrey D. Affonso de Portugal
o primeiro que hi houue, e fez erguer o emperador que iazia sobre Guimaracns com companha a guiza de leal*
dade, e fez senhor do reyno o criado apezar de sa madre a raynha D. Tareia de cuia parte o reyno vinlia. E esto
D. Egas Moniz foi casado duas uezcs; a primeira 13 se ue casado com D. Mayor 14 Paes filha que foi de D. Payo
Gutterres que fez Cucuiaes 15 , e da filha de D. Suer Mendes que fez a Varzea : e este D. Egas Moniz fez em D.
Mayor Paes a Lourenco Veegas o espadeiro; e este Loureneo Veegas nunqua foi casado, e tcue huma barrega
que houue nome Ortigueira 1 *, e fez em ella Egas Lourenco; e este Egas Lourenco foi casado com neta de D.
Egas Paes de Penagate e de Boiro e fez em ella Suer Veegas Coelho, e Gomes Veegas frade, e Goncalo Veegas
magro, e Pedro Veegas, e Maria 1 ’ Veegas, e Marinha 18 Veegas, e Margarida Veegas. E este Suer Veegas Coelho
foi casado cora D. Mayor Mendes de Candarei, filha de D. Mem Moniz de Candarei, o que entrou primeiro era
Santarem quando lha furtaram aos 19 mouros, e fez em ella Pedro Soares Coelhinho* 0 , e D. Joao Soares Coelho, e
D. Maria Soares, e Ynez Soares : Pedro Soares foi casado com D. Brites * 1 Annes filha de D. Joao Pires Redondo
e de D. Gontinha Soares de Melo**, e non houue della semel : e D. Joao Soares Coelho foi casado com D. Maria
Fernandes Dordiz filha de D. Fernam Sanches * 3 Dordiz natural de Galiza, e fez em ella Pedro Annes Coelho, e
Femao Annes que foi clcrigo, e Maria * 4 Annes, e Aldonca * 5 Annes, e Urraca Annes. E Pedro Annes Coelho
filho de Joao Soares foi casado com Margarida Esteues filha de D. Esteuam Hermiges de Teixeira e de D. Urraca
Fernandes de Louredo filha de Fernam Louredo * 6 de terra de Santa Maria, e fez em ella Esteuam Coelho; e Es¬
teuam Coelho foi casado com Maria Mendes filha de Suer Mendes Petite e de filha de Joao Pires Brocardo * 7 de
Lisboa e fez em ella Joao Coelho, e Esteuam Coelho, e Suer Coelho, e Pero Coelho, e Branca Coelha, c outra
filha que foi freira de Santa Clara de Coimbra, a que nom sei o nome. E Joao Coelho filho de Esteuam Coelho
e de Maria Mendes Petite foi casado com D. Joanna filha de Martim Pires d’Aluim e de D. Margarida filha de
Pero Affonso Ribeiro 28 : e** Esteuam** Coelho * 8 irmao * 8 deste * 8 Joao * 8 Coelho * 8 foi * 8 casado * 8 com * 8 filha * 8 de * 8
Affonso * 8 Pires * 8 Ribeiro * 8 e de D. Clara de Lisboa : e Suer Coelho irmao de Esteuam Coelho foi casado em San¬
tarem com filha de Affonso Dias** e de sua 30 molher 10 de Santarem, que houue hi mui bons moinhos na Ribeira
d’Aluella : e este Affonso Dias foi filho de D. Diogo Lopes de Bayam de gaanga : e Pero Coelho irmao deste Suer
Coelho casou com filha de Vasco Pereira : e Branca Coelha irma de Pero Coelho foi casada com Joao Pires d’Al-
uim : c a sobredita Mor Annes filha de D. Joao Soares Coelho foi casada com Joao Pires Portocarreiro filho
de Pero Annes de Portocarreiro e de D. Mor 31 Veegas 31 , e fez em ella Fernam Annes Portocarreiro 3 *,

1 D. Pedro S .

17

Martim S.

4 Martins S .

18

Mhria S.

3 Maria 5.

19

os S.

4 Rodrigues Cicumbre que veo do S.

20

Coelheiro S.

5 Troytosendes 5.

21

Beatris 5.

6 Troytosendes Guaendes } e de filho de Ermigio Veeca e 1*ay de Troyto¬

22

Merlo S.

sendes foi filho dc Pero Romeo o Yelho. S.

23

Soares 5.

7 Guodins S .

24

Martim S.

8 munho S .

25

Maria S.

9 he de suso dito escrita. S.

26

Lourenco S.

10 Yellido Troytosendes S.

‘27

Bochardo S.

11 Troytosendes de Panha S.

28

Ribeiro S.

19 Moniz de Riba do Douro S.

29

Domingues S.

13 primeira vez S.

30

hunja molher de hi S.

14 Maria S.

31

Maria Braya S.

15 Thraes S.

31

Maria Brava C.

15 Origuera S.

32

Coelho S.

Digitized by ooQie

160

OS LIVROS DE LINHAGENS

e Martim Annes que casou com Tareia Annes, e Guiomar Annes, e Maria Annes Minoreta 1 . E este Fernam
Annes* Portocarreiro* fillio de Joao 3 Pires 3 Portocarreiro foi casado duas uezes, a huma com Maria Pereira
irma do arcebispo D. Gongalo Pereyra de Braga, e a outra uez foi casado com filha de Ruy Gongalues Raposo,
e de nenhuma destas ambas houue semel : e 4 Tareja Annes irma deste Fernam Annes Portocarreiro 5 foi casada
com Gongalo Camelo e fez em ella Nuno Gongalues, c Fernam Gongalues, e* Mem* Gongalues, e Mor Gongal-
ues : e este Nuno Gongalues fillio de Gongalo Camelo foi casado com Inez Marlins filha de Martim Vasques Pi-
mentel e de filha de Martim 1 Vasques de Resende, e fez em ella Gongalo Nunes, e Mor® Nunes que foi monja
d’Arouca : e este Gongalo Nunes filho de Gongalo 9 Camelo casou com filha de Ruy Gongalues 10 Pereyra 10 irmao
deste Vasco Pereyra de ganhadia e de Eluira Pingoa". E Fernam Gongalues irmao de Nuno Gongalues Camelo
casou com D. Constanga filha de D. Pero Affonso de Qamora, e fez em ella duas filhas, a huma dellas casou
com Rodrigo Annes de Sande filho de Joao de Sande, e a outra filhou Nuno Gongalues Camelo, e 1 * casou com
Gomes Nunes d’Outiz filho de Nuno Pires d’Outiz. E Meni 13 Gongalues irmao deste Fernam Gongalues Camelo
casou com filha de Ruy Vasques Pimentel e de Tareia Rodrigues filha de Ruy Bugalho, e fez em ellaDiogo Gon¬
galues. E Mor 14 Gongalues irma deste Nuno Gongalues Camelo foi casada com Pero Martins Alcoforado. E Guio¬
mar Annes filha de Joao Pires de Portocarreiro foi casada com Joanne Annes do Esmenal filho que foi de Gu-
lerre Rodrigues de Qamora e Marinha Fernandes. E Aldara Annes casou como de suso dito 15 he u , e Urraca An¬
nes casou com Suer Mendes Petite, e Maria Annes casou com Martim Affonso de Resende; e.estas tres irinas
non houuerom semel nenhuma. Ora tornemos a sobredita Maria Soares irma de Joao Soares Coelho. Esta Maria
Soares foi casada com Joao Pires de Vasconcelos, 6 fez em ella ao 16 arcebispo 10 D. Esteue Annes de Lisboa, e
Rodrigo Annes,'e Pero Annes de Vasconcelos, e Tareia Annes, e Maria Annes : e este Pero Annes filho de Joao
Pires.de Vasconcelos foi casado com Margarida 11 Pires de Portocarreiro e fez em ella Joao Pires, e Esteuao Pires
que morreo som semel; e filhou despois este Pero Annes de Vasconcelos Tareia Gil sua prima coirma por bar-
rega, e fez em ella Ruy Pires de Vasconcelos, e Pero Monda que dizem que foi sepolo 18 do Demo, e Berin-
guela Pires : e Ruy Pires filho de Pero Annes de Vasconcelos foi casado com filha de Martim Annes Redondo
de Treixemil 19 , e fez em ella tres filhas, a huma se ue casada com Nuno* 0 Gongalues* 0 d’Aureu*° filho de Lopo
Gongalues d’Aureu*‘, e* 1 outra* 1 se ue casada com Giral** Esteues** Feij6**, outra** esteue** casada** com** Joao”
Martins** neto** do** arcebispo** de** Braga” D.** Joao** de” Soalhaes” : e Beringela Pires irma de Ruy Pires
de Vasconcelos foi casada com Esteuam 23 de Freitas e fez em ella Martim Esteues de Freitas. E Tareia Annes* 4
filha de Joao Pires de Vasconcelos foi casada com Joao Fernandes o Franco, e sairam ende estes d’Ornelas. E Ro¬
drigo Annes filho de Joao Pires de Vasconcelos foi casado com D. Mecia Rodrigues filha de Ruy Vicente de Pe¬
neia e de D. Froilhe Esteues de Belmir, e fez em ella Mem Rodrigues de Vasconcelos, e Fernao Rodrigues”, e
Nuno Rodrigues, e Esteuam Rodrigues que foi conego de Lisboa, e Constanga Rodrigues, e Maria Rodrigues,
e Guiomar Rodrigues, e Leonor Rodrigues, e Tareia Rodrigues Neues : e este Mem Rodrigues de Vasconcelos
foi casado duas uezes, a priineira se u6 casado com D. Maria filha de Martim Pires Zote e de D. Maria Vicente
dTJlgueses, e fez em ella Joao Mendes, e Constanga Mendes, e Guiomar Mendes : e este Joao Mendes filho de
D. Mem Rodrigues de Vasconcelos foi casado com filha de Vasco Affonso Alcoforado : e Constanga Mendes filha
de Mem Rodrigues de Vasconcellos e da priineira molher foi casada no reino de Leon com Gomes Pires'de Cer-
uantes : e Guiomar Mendes irma desta Constanga Mendes foi freira d’Arouca. E este Mem Rodrigues de Vascon¬
celos de suso dito foi casado outra uez com Constanga Affonso filha de Affonso clerigo d’Euora e de D. Ousenda
<l’01iueira, e fez* 6 este* 6 Mem Rodrigues em esta Constanga Affonso Martim Mendes, e Gongalo Mendes, e Ruy
Mendes, e Maria Mendes, e huma filha que houue nome Mecia Rodrigues, e Mor Rodrigues, e Joanna Rodri¬
gues que* 1 entrou em ordem em Sanlarem, e outras duas filhas que entraram por freiras em Arouca : c Martim
Mendes filho de* 8 D.* 8 Mem 28 Rodrigues de Vasconcelos foi casado com Aldonga Rodrigues filha de Martim Pires
d’Aluarenga : c Gongalo Mendes irmao deste Martim Mendes foi casado com Maria Telles filha de Affonso Telles
e de D. Beringuella : Mecia Rodrigues filha deste Mem Rodrigues de Vasconcelos foi* 9 casada* 9 com Vasco Gon¬
galues Barroso, e Maria Rodrigues 30 irma desta Mecia Rodrigues foi casada cora Vasco Martins Zote. E Fernao
Rodrigues de Vasconcelos irmao de Mem Rodrigues foi casado com Milia Fernandes filha de Femando Affonso

1 menorccu S.

2 Martins Coelho S.

3 Pedreanes de 5

4 esta S.

5 Coelho i S .

6 Maria S .

7 Maria S .

8 Maria S .

9 Nono Gongalo S.

9 Nuno Goncalues C.

10 Goncalves,5.

11 Piconi S.

12 e a S.

13 Martim S.

14 Maria S.

15 be dito S

16 o bispo S.

17 Magdalena C.

18 seposo S.

19 Crexomil S.

20 Goncalo S .

21 da Rua, e estootra S.

22 Giralde Esteves Feixo S.

23 Estevam Fornandes S.

24 Nunes S.

25 Rodrigues e Joao Rodrigues S.

26 fez S.

27 e huma filha que S.

28 do dito Mem S.

29 casou S.

30 Mendes S.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

161

de Cambra o oelho, e fez em ella Gongalo Rodrigues, e Martim Rodrigues, e huma filha que houue nome Ta-
reia Rodrigues : e Joao Rodrigues irmao deste Fernao Rodrigues de Vascongelos foi casado com Constanda Soa-
res filba de Payo Soares de Barundo 1 , e fez em ella Pero Annes, e Gongalo Annes, e Rodrigo Annes, e Diogo
Annes, e bunia 61ha que houue nome Leonor Rodrigues. Nuno Rodrigues de Vascongelos non foi casado, e houue
bnm filho de barrega : e Constanda Rodrigues irma de Mem Rodrigues de Vascongelos foi casada com Gomes
Paes d’Azeuedo, e fez em ella geragom como de suso he escrito : e Leonor Rodrigues filha de Rodrigo Annes
de Vascongelos foi casada com Pay de Meira, c fez em ella AlTonso Nouaes, e Gongalo Paes, e Mecia Rodrigues,
e Tareia Nouaes : e este Affonso Nouaes foi casado com filha de Fernam Rodrigues Bogalho : c Gongalo Paes
casou com filha de Martim Gongalues Leitom mestre de Christo : e Mecia Rodrigues irma deste Affonso de No-
oaes casou com Lopo Soares d’Albergaria : e Tareia Rodrigues filha de Rodrigo Annes de Vascongelos foi casada
com Pero Rodrigues de Ccrueira, e fez em ella hum filho e huma filha; o filho hauia nome Lopo Rodrigues e
a filha* Maria Cerueira; e esta Maria Cerueira foi casada com Ruy Nouaes irmao de Payo de Meira : e Guiomar
Rodrigues de Vascongelos irma de Mem Rodrigues e de Fernao Rodrigues foi casada com Esteuam Paes d’Aze-
uedo\ e fez em ella dous filhos e duas filhas, Ruy Vasques, e Gongalo Vasques, c Mecia Vasques, e Tareia
Vasques freira de Loruam : e Mecia Vasques irma desta Tareia Vasques casou com Affonso Bolclho de Sendim,
e fez em ella Diogo Affonso; e Martim Affonso, e mataram Affonso Botelho, e casou ella com Vasco Martins de
Resende, e fez este Vasco Martins quatro filhas'. E Ruy Vasques e Gongalo Vasques filhos deste Vasco Paes
d’Azeuedo casaram como de suso he escrito. E a sobrcdila D. Inez Soares Coelha irma de 3 D. 5 Joao Soares Coe-
ll.o casou com* Gil® Paes* Feyio* e fez em ella Martim Gil, e Tareia Gil, e Urraca Gil, e Sancha Gil, e Maria Gil;
e esta Maria Gil foi casada com D. Ruy Paes de Valladares, e fez em ella Joam Rodrigues, e Payo 7 Rodrigues 7 ,
e Gil Rodrigues que foi morto por Pero Soares Galhinalo*. E este Joao Rodrigues foi casado com filha de Fernam
Esleues Pintalho : e Payo Rodrigues foi casado com Aldonga Rodrigues de Telha : e Tareia Gil irma desta Maria
Gil de suso dita foi casada com Huer* Nunes, e fez em ella Fernam Hueris 10 que foi gafo; e desquelhe morreo
este marido casou com Gongalo Annes de Portocarreiro, e fez em ella Fernao Gongalues Colchafria, c MorGohgal-
ues: e este Fernao Gongalues foi casado com D. Maria filha de Fernam 11 Esleues da Teixeira, e fez em ella Martim
Esteues Colchafria, e Affonso Fernandes e outros : c Mor Gongalues irma deste Fernao Gongalues foi casada com
Payo Soares de Payua 1 *, o que fez 11 muito" pola malar por mao prego que ella hauia. E esta Tareia Gil de Suso
dita madre de Fernao Gongalues Colchafria foi" a" que" se" dormio " com" seu primo Pedro Annes de Vascon-
gelos e fez em ella Ruy Pires e os outros, assi como de suso he 15 escrito 13 : e Sancha Gil foi casada com Ruy Fernan¬
des das Maos morador em terra de Lima e fez em ella Gongalo Rodrigues e outros : e o sobredilo Martim Gil
filho de. Gil Paes 1 * Feyio 1 * e de Inez Soares Coelha foi casado com Maria Pires filha de Pero Alegre : c Urraca
Gil foi casada com Pero Ourigues de Nourega, e fez em ella Joao d’Aboim que foi priuado d’elrey D. Affonso
padre d’elrey D. Diniz de Porlugal, e fezeoe lrey D. Affonso rico-homem; e fez em ella Esteuam d’Aboim, e Fer¬
nam Pires Tarrmquel 17 que catou bem o 1 ® agouro 18 , e Esteuainha Pires. E o 6obredito D. Joao d'Aboim irmao
deste Esteuam d’Aboim foi mui bom por merce d’elrey, e houue muy 19 bons 19 vassalos, e foi casado com D. Ma-
rinha Affonso filha de Affonso Pires d’Arganil, e este Affonso Pires foi o que trouue as cabegas dos martyres a
Sauta Cruz de Coimbra, e dc D. Velasquida de Qamora : e fez D. Joao d’Aboim em esta D. Marinha Affonso
filha d’Affon8o Pires e de D. Velasquida de Qamora a D. Pedro Annes Portel, e D. Maria Annes : e D. Pedro
Annes foi casado com D. Constanga Mendes filha de D. Mem Garcia de Sousa, e de D, Tareia Annes Bali-
cela a das coixas quentes, e fez D. Pedro Annes Portel em ella geragom assi como ia de suso he escrito.
E dc D. Maria Annes filha de D. Joam d’Aboim non sahio semel : e Esteuam d’Aboim irmao de D. Joao d’A-
boim foi casado com Enxamea* 0 Soares filha de Soeiro Gongalues d’Alfange que 21 nom foi lidimo; e fez Es-
teoam d’Aboim em ella Gongalo Esteues, e Mor Esteues : e este Gongalo Esteues foi casado com Aldara Vas¬
ques filba de Vasco Affonso alcayde de Coimbra, e fez em ella Nuno Gongalues, e Diogo Gongalues, e Aluaro
Gongalues, e Fernam Gongalues priol de Pouos. E a sobredila Esteuainha Pires irma de D. Joao d’Aboim
foi casada com Gomes Ansur, e fez em ella geragom como de suso he escrita; e desque morreo Gomes An-
sur casou esta Esteuainha Pires com Joao Gongalues de Barundo”, e fez em ella Rodrigo Annes de Leyria
oque cegou” ao” fogo”, e Esleue Annes, e Martim Annes clerigo, e Mayor Annes : e este Rodrigo Annes
filho de JoAo Gongalues de Barundo*' casou com Maria Fernandes filha de Fernam Galego de Leyria, e fez em

13 se fez morto S.

14 que.... com S.

15 dito he escrito. S.

16 Pires Freixo S.

17 Farinquel S.

18 os agouros, S.

19 bons S.

20 F.xamea S.

21 e este Soer Goncalves S.

22 Barbuda S.

23 ?egou o filho S.

24 Barbuda S.

it

1 Meyra 5.

2 ftlha ouue nome S.

3 d Atexedo, e fege nella geracom como de suso he escrito. £ Maria ftodri-
git* irmt de Guiomar Rodrigues foi casada com Vasco Paes d’Azeyedo S .

4 llbos S .

5 deste S.

6 hi com Gil Pires Feyo S.

7 Pay Rodrigues que foi morto com justica, S.

8 Galinhato S.

8 Saer S.

18 Ayres S.

11 Martim S.

12 Panba S:

Jtf* H. Tom. I. •

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

m

ella Joam Rodrigues o que el ccgou, e Martim Rodrigues, c' Esleuainha Rodrigues. E Eslcuc Annes filho de
Joao Gongalues dc Barundo 3 foi casado, e non sei com quem. E Gomes Veegas Fradc irmao de Sueiro Veegas
Goelho foi casado com e fez em ella Aldara Gomes; c csla Aldara Gomes foi casada com Af-

fonso Pires Alcoforado e fez em ella Pero Aflonso, e Lopo Aflonso, c Lourenco Affonso, e Martim Affonso, e
Vasco Affonso, e Aldara Affonso, e Constanda Affonso. Este Martim Affonso filho de Affonso Pires Alcoforado
foi casado.com filha de Vicente* Godins de Coimbra Godinho moedciro, e fez em ella Aldara Marlins que foi
casada com Gil Martins Zole; c este Gil Martins fez em esla Aldara Marlins Tareia Gil; c csta Tarcia Gil filha
de Gil Martins Zote casou com Vasco Martins Pimentel filho que foi de Estcuam Vasques Pimentel e de huma
molher d’Eluas : e este Martim Affonso Alcoforado desquc lhc morreo a filha dc Vasco 4 Godins de Coimbra casou
com Maria Ribeira filha de Pcdro Affonso Ribeiro, e fez em ella Pero Martins Alcoforado; e este Pero Martins
Alcoforado casou com Mor Goncalucs filha dc Goncalo Camelo. E Lopo Affonso de suso dito irmao de Martim
Affonso Alcoforado casou com filha de Mem Lourenco d’Abrantes que houue nome Tareia Mendes, e matoua
por mao prcco que hauia : e Conslanca Affonso irma de Martim Affonso Alcoforado casou com Affonso Velho
filho de D. Pero Velho e de D. Tarcia Pires filha dc D. Pedro Rodrigues de Pereyra, e fez em ella Goncalo Velho;
e este Goncalo Velho foi casado com Aldonca Marlins filha dc Martim Annes d’Azeuedo e de Sancha Gomes da
Sylua, e fez em ella hum filho e duas filhas. E Goncalo Magro irmao de Soeiro Viegas Coelho non foi casado
mas houue hum filho de gaanca que houue nome Lourenco Goncalucs 5 Magro \ e foi ayo d’elrcy D. Diniz; e este
Lourenco Goncalues foi casado com Tareia Godins 6 de Coimbra, e fez em ella o adayao D. Egas Magro de Lis-
boa, e Vasco Lourenco, e Brites 1 Lourenco. E Margarida Veegas irma dc Sueiro Veegas Coelho foi casada com
Esteuam Pires 8 de Cambra, e fez em ella Esteuam Lambat, e Maria Pcrcs; c csta Maria Peres foi casada com
Mem Goncalues da Fonseca, c fez em ella Vasco Mendes, c Ruy Mendes, c Fcrnam Mendes : c Pedro Veegas
foi casado com filha de Esteuc Annes : e Marinha Veegas irma de Soeiro Veegas Coelho casou com Fernam Ou-
rigues*, e fez em ella Fernam Fernandes Gozelhas, c Nuno Fernandes priol que foi de Baldreu.

Aqni se aeaba o llnhagem de O. Lourenco Veegas e Espadelro filho que foi dc D.
Egas Monlz de Rlba de Douro, e de filha de D. Pay Guterres que fez Tlbaens,
e comesa 10 a'° de 10 Aloeo flcgas filho que foi de D. Egas Monlz de Rlba do Douro.

D. Moc-o Veegas casou com Aldara Pires c fez filhos Pero Affonso, c D. Egas Affonso, e Dordia Affonso,
e Urraca Affonso : e D. Pero Affonso filho de Moco Veegas foi casado com D. Urraca Affonso filha d’elrey D. Af¬
fonso o primeiro rey que houue em Portugal, e dc Eluira Gualter, c fege em ella D. Abril Pires de" Lumiares,
e D. Sancha Pires, e D. Aldara Pires : c este Abril Pires foi casado com D. Sancha Nuncs de Baruoza, e fege em
ella D. Urraca Abril, e Pero Abril, c cstes ambos forom gafos : e csta D. Urraca Abril foi casada com D. Joao
Martins Chora de Riba de Visela, e fege em ella D. Pero Annes Gago; e este D. Pero Annes foi casado com D,
Urraca irma d’elrey D. Diniz de gaanca, que fora filha de huma moira, e non houue della semel. E a sobredita
D. Sancha Pires irma de D. Abril Pires de 13 Lumiares foi cazada com D. Pero Rodrigues Giron", e fege em ella
D. Tareia Pires"; e 14 csla" D." Tareia" Pires" foi" casada" com D. Aluaro Dias das Asturias, e fege em ella
geracom, como dc suso he escrito. E o sobredilo D. Abril Pires foi iustador da lide do Porto, e morreo em ella.
E D. Dordia Affonso filha de Moco Viegas foi cazada com D. Reymon Paes dc Riba dc Visela, c fege em ella Giral
Reymondo, e D. Maria Reymondo; e csta D. Maria Reymondo foi casada com D. Pero Annes de Cerueira e fege
em ella geracom como ia de suso he escrito. E o sobredito D. Egas Affonso filho de D. Moco Veegas foi cazado
com D. Sancha Paes filha de D. Payo Curuo, e fege em ella Lourenco Veegas, e Pavo Veegas", e D. Aldara
Veegas : e este Lourenco Veegas foi casado com huma dona e fege em ella Gomes Lourenco aquel que roucou
D. Maria Paes Ribeira, c non houue filhos : e Pay Veegas filho de D. Egas Affonso foi casado com Tareia Annes
filha de D. Joao Fernandes de Riba dc Visela, e de D. Maria Soares filha dc D. Sueiro Mendes o gordo de bar-
rega, e herdou o padre, e fege em ella Pero Paes Curuo, e Lourenco Paes d’Aluarenga, e D. Sancha Paes : e
este Pero Paes Curuo foi casado com D. Guiomar Affonso Gato", e fege em ella semel como ia de suso dito 17
he" : e 17 Lourenco 17 Paes 17 d’Aluarcnga 17 foi 17 casado 17 com 17 D. 17 Mafalda 17 Pires 17 filha 17 de 17 D. 17 Pero 17 Fer¬
nandes 17 de 17 Portugal 17 , e 17 fege 17 em 17 ella 17 geracom 17 como 17 ia 17 de 17 suso 17 dito 17 he 17 : e D. Sancha Paes
irma de D. Pero Paes Curuo foi casada com D. Fernam Gomes Barreto, e fege em ella geracom como ia de auso

1 e Mor Rodrigues e S.

2 Rarbuda S.

3 Vasco C . •

4 Viccntc S.

5 Goncalves 8.

6 Gomes C.

7 Bcatris S.

8 Gomes S.

9 Ouriguit S.

10 coraeca-se o do S.

11 dos de S.

12 dos de S.

13 Giram S.

14 Pires que casou S.

15 Viegas, c Pero Viegas S
1 fi Gata S.

17 dito he S.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

163

he' dito*, e' fora' ia 1 ante' esta' D . 1 Sancha' Paes' casada 1 com' Esteuam' Mendes', e' fege‘ cm 1 ella' gera-
5010' como' de' suso' he' oscrito 1 . E 0 sobredito Pero Veegas filho de D. Egas* non foi casado mas leue huma
deToronho por barrega, que houue nome Caualinha, e fege em ella Gonies Pires d’Aluarenga, e Fernam Pires,
ePayo Pires, e huma filha que foi freira de Loruani : e csles Fernam Pires e Payo Pires matarannos no con-
gelbo d’Eluas : e Gomes Pires d’Aluarenga cazou com Sancha Gongalues filha de Gongalo Correa de Santarcm,
e de Eluira Baralha, e fege em ella Fernam Gomes Cousa-ma, e Maria Gomes; e esta Maria Gomes foi casada
com Martim Froyao, e fege em ella filhos como ia de suso he dito. E 0 sobredito D. Sueiro Veegas filho do D.
Egas Moniz de Riba do Douro casou com D. Sancha Vermuy filha de D. Vermuy Pires, que foi irma 1 do conde
de Trastamar, e da infante irma d’elrey D. Affonso 0 primeiro e fege em ella D. Vermuy Soares, e D. Tareia
Soares, e D. Lourengo Soares; este D. Lourengo Soares foi casado com D. Urraca Sanches filha delrey D. San-
cho 0 primeiro de Portugal c de D. Maria Ayres de Fornelos, e nom liuerom semel de que fizessem geragom :
e D. Vermuy Soares irmao deste Lourengo Soares mataranno na lide d’Eruas-tcnras. E D. Tarcja Soares filha
de D. Soeiro Veegas de Riba do Douro foi casada com D. Gongalo Mendes de Souza, e fez 4 geragom como de
soso dito he. E a sobredita D. Dordia Veegas filha de D. Egas Mendes de Riba do Douro foi casada com Gongalo
de Sousa, e fez em ella geragom como de suso dito he : cD. Eluira Veegas irma desta Dordia Veegas foi casada
com D. Pero Paes 0 Alferes, e fege em ella geragom como de suso dito he. E D. Urraca Veegas de Tuyas filha
de D. Egas Moniz de Riba do Douro foi casada duas uczcs, a primeira com D. Gongalo Rodrigues de Palmeyra,
donde nem os de Pereyra, c morto D. Gongalo Rodrigues de Palmeyra casou esta D. Urraca Veegas de Tuyas
com el conde D. Vasco e fcgg em ella geragom como de suso he cscrito.

Aqul «e 5 eomeea 6 a 3 llnha^em de D. Egas Gozendes de Riba do Douro

D. Egas Gosendes foi casado com huma dona, e fez em ella Monigo Veegas; este Monigo Veegas foi casado
com huma dona e fege em ella D. Egas Moniz 0 Gasco; e este D. Egas Moniz 0 Gasco foi casado com huma dona
e fege em ella D. Hermigo Veegas, c Pero Paes*, e Nuno Veegas, c Joao Veegas Ranha : e este Hcrmigo Veegas
filho d’Egas Moni{ 0 Gasco foi casado com huma dona, e fez 1 em 1 ella 1 filhos D. Affonso Hermiges, e D. Froi-
llie Hermiges, e D. Constanga Hermiges : c este D. Affonso Hermiges filho de Hermigo Veegas 0 Gasco casou'
com D. Urraca Affonso filha de Mogo Veegas, e feze cm ella geragom : c 0 sobredito Pero Veegas dito Pero® Paes®
casou e feze huma filha que houue nome Maria Pires; 0 esta Maria Pires foi casada com Mcm Veegas filho de
D. Egas Fafes, 0 que fez muilo bcm em Randufc, e feze cm ella Hermigo Mendes de Teixeira; e este Hermigo
Mendes casou e feze geragom como de suso he dito. E Nuno Veegas filho de D. Egas Moniz 0 Gasco foi casado
com Imma dona c feze em ella Mcm Moniz 10 ; e este Mcm" foi casado com D. Urraca Rodrigues de

Pereira' 2 c feze cm ella Pero Poiares; c este D. Pero Mendes Poiares matouo 13 D. Pero Rodrigues de Pereyra em
liurna lide assy como de suso he dito : este Pero Mendes Poiares foi casado com Maria Fernandes filha de Fer-
nandeannes Cheira e feze cm ella Maria Paes 1 '; e esla Maria Paes 13 foi casada com Fernam Nunes Reuclado,
e non houuerom filhos que herdassem, e herdou os 16 seus 1 * bens l ‘a‘*D. Bcringueira Ayras assy como de suso
he escrito. E 0 sobredito Joao Veegas Ranha filho de D. Egas Moniz 0 Gasco foi casado com huma dona e feze
em ella D. Maria Annes; e esta D. Maria Annes foi casada com Pero Nunes 17 Pero Velho, e feze em ella Mourao
Pires, e D. Fernam Pires Tinhoso, c D. Affonso Pires Gato., e D. Tareia Pires : e este D. Affonso Pires Gato foi
casado com D. Urraca Fernandes filha de D. Fernam Pclengrim, c irma-de D. Maria Paes Ribeira e feze em ella
aLopo Gato, c Fernam Gato, e D. Constanga Affonso, e D. Tareia Affonso, e Guiomar Affonso : e Lopo Gato foi
casado com D. Sancha Pires de Gundar, e houue hi semel como de suso he escrito : e Fernam Gato foi casado
com Urraca Gongalues de Portocarreiro, c feze cm ella semel como ia de suso he escrito : e D. Tareia Affonso
Gata foi casada com D. Mcm Soares de Merlo, e feze em ella semel, como ia de suso he escrito : e D. Guiomar Af¬
fonso Gatafoi casada com D. Pero Paes d’Aluarenga 18 Curuo", e feze em ella semel, como de suso he 1 * escrito 1 ®:
e D. Constanga Affonso Gata foi casada com D. Sueiro Pires d’Azeuedo e feze em ella Payo Soares* e Jo&o Soa¬
res que foi esposo de D. Maria Soares freira de Loruam, e Sancha Soares; e esta Sancha Soares foi casada com
Joad Martins de Cunha, e feze em ella Martim Annes; e este Martim Annes foi casado com Sancha Gomes d&
Silua, e feze em ella Gongalo Martins, e Aldonga Martins, e Tareia Martins : e este Gongalo Martins foi casado
com filha de Joao Vicente de Valenga e de Brites 20 Gomes d’Abreu : c Aldonga Martins foi casada com Gongalo
Velho filho de Affonso Velho : e Tareia Martins foi casada com Esteuam Paes de Molles, c feze em ella Martim

1 he dito; S.

2 Egas Affonso S.

3 irmio S.

4 feserom S.

5 eomeca 0 S .

3 Viegas, e dito Pero Pay S.

7 fex 5.

8 foi casado S.

3 Pay 5.

M Nunes S.

11 Mem Nunes S.

12 Nomaes S.

13 raatou S .

14 Peres 5.

15 Peres S.

16 seus bens S.

17 Moniz S.

18 Alvarenga S.

19 dito he S.

20 Beatris S.

Digitized by v^ooQie

164

OS LIVROS DE LINHAGENS

Esteues, e Gongalo Esteues, e Joao Esteues, e outros. E Payo Soares d’Azeuedo sobredito foi casado com Tareia
Gomes Correa fdha de Gomes Correa, e feze em ella semel como ia he 1 dito*. E a sobredita D. Tareia Pires Gata
irma de D. Affonso Pires Gato foi casada com D. Fernao Gongalues de Sousa filho de D. Gongalo de Sousa o bom
e de D. Goldora 2 Goldares 2 de 2 Refeyteyra 2 , e feze em ella D. Maria Fernandes; e esta Maria Fernandes casou
com Gil Gueda 3 d’Aroes, e feze em ella Mariim 1 Gil 4 d’Aroes 4 , e 4 Tareia 4 Gil 4 ; e 4 esta 4 Tareja 4 Gil, e Martim
Gil seu irmao fizerom 5 geragom como de suso be dito. E morreo D. Fcrnam Gongalues de Sousa, e casou esta
D. Tareia Pires Gata com D. Fernam Pires Turicham o uelho, e feze em ella Nuno Fernandes, e Gongalo Fer¬
nandes, e Aldara Fernandes, e Maria 6 Fernandes : e este D. Nuno Fernandes foi casado com D. Urraca Gil filha
de D. Gil Fernandes Batisella, e de D. Tareia Paes filha de D. Payo Sorodea, e feze em ella D. Esteuam Nunes
Turricham o muy bom fidalgo; e este Esteuam Nunes Turricham foi casado com D. Tareia Garcia de Campos,
e feze em ella Joao Nunes o que matou o infante D. Joao na 7 prizom 1 quando 7 foi a guerra d’elrey D. Fernando
de Castella, e* dos* outros que se chamauam 9 reys. D. Aldara Fernandes fdha de D. Fernam Pires Turricham
o uelho foi casada com Nuno Pires Maldoado, e feze em ella Pero Nunes, e Giral 14 Nunes Boquinhas, e Tareia
Nunes, e Ermezenda Nunes, e Eluira Nunes; e esta Eluira Nunes foi casada com D. Pero Soares Saraga, e feze
em ella Vasco Pires, e D. Gomes Pires, e Mor Pires, e Eyria Pires : D. Vasco Pires Saraga foi casado com filha
de Joao Pires da Nouoa o uelho, e fez em ella Joao Vasques, e Sancha Vasques; e esta Sancha Vasques foi ca¬
sada com Pero Annes Marinho : c Joao Vasques filho de D. Vasco Pires Saraga foi casado com filha de Affonso
Gomes de Dega, e morreo-lhe esta molher e casou com filha do infante D. Joao de gaanga. E Gomes Paes" irmao
de D. Vasco Pires Saraga foi casado com Maria Sanches filha de Sancho Fernandes de Gres‘ 2 , e 12 de 12 que 12 Ihe
morreo aquela molher casou com Constanga Gomes Galhinala' 3 : e Mayor Pires irma deste Gomes Paes' 4 Saraga
casou com Affonso Pires de Cerueira, e feze em ella Joao Affonso de Cerueira; e este Joao Affonso de Cerueira
foi casado com Mayor Pires filha de D. Pero Vidal de Santiago, e de D. Tareia Sanches de Ulh6. E Ermezenda
Nunes filha de D. Nuno Pires Maldoado foi casada com D. Payo Mendes Sorodea, e fez em ella Aluaro Paes, c
Ruy Paes, e Mem Paes, e Gongalo Paes, e Tareia Paes : e este Aluaro Paes foi casado com D. Tareia Fernandes
filha de D. Fernao Pires de 15 Rodeiro 15 , e fez em ella Pero Aluares, e Fernand’Aluares : e Ruy Paes filho de D.
Payo Sorodea foi casado com Maria Marlins de Tudela filha de Martim 16 Tudela Burgues; e desque lhe morreo
esta molher casou com Eluira Dias filha de Diogo Peres Sarmento : e Mem Paes foi casado com filha de D. Joao
Ayras de Meira : e D. Tareia Paes filha de D. Payo Mendes Sorodea foi casada com D. Pero Rodrigues Taueira 17 ,
e fez em ella Gongalo Pires, e Ruy Pires, e Mem Rodrigues, c Inez Pires; e esta Inez Pires foi casada com Af¬
fonso Godins. E Gongalo Paes de Solomayor foi casado com Maria Mendes filha de Mem Vasques Roato 18 . E D.
Tareia Nunes filha de D. Nuno Pires Maldoado foi casada com D. Pero Garcia Galego, e fez em ella Joao Galego
o que mataram na lide que houue 19 D. Henriquc com 20 elrey Charles, e D. Fernam Pires mestre d’Alcantara 21 ,
e Esteuam Pires Galego, e Inez Pires, e Mayor Pires, e Estcuaninha Pires, e Sancha Pires freira d’Aluclos. Inez
Pires filha de Pero Garcia Galego foi casada com Pero Annes Redondo, e fez em ella semel como ia hc dito : e
Mor Pires irma desta Inez Pires foi casada com Fernaodaires de (*) Meira, e fege nella Aires Fernandes e Tcreja
Fernandes; e Tereja Fernandes foi casada com Pero Fernandes Valverde; e desque lhe morreo Fernaodaires
de Meira casou Mor Pires com Gongalo Lopcs de Ribeira. E Esteuainha Pires filha de Pero Garcia Galego foi
casada com Garcia Pires d’Ambia, e leixou-a por mao prego que ouve, e tomou-a por barregan hum cavaleiro
de Galiza que ha via nome Adam Fernandes, e fege nella Gongalo Pires mestre de Alcantara. E o sobredito Gil
Nunes filho de Nuno Pires Maldoado foi casado com Tereja Fernandes filha de D. Fernao Sanhoane, e fez em
ella Fernao Nunes Boquinhas e Marinha Nunes : e este Fernao Nunes foi casado com filha de Pero Vidal de
Santiago, e esta Marinha Nunes foi casada com Pay Gomes Charinho. E Pero Moniz filho de Nuno Pires Mal¬
doado foi casado com huma dona, e fege nella Giral Peres 22 e Ayres Peres, e Affonso Peres. E D. Mor Fernan¬
des filha de D. Fernao Pires Turricham o velho foi casada com Pay Anes Marinho, e fege nella Pero Paes Mari¬
nho, e Aldonga Paes; e esta Aldonga Paes foi casada com Martim Tahaya filho de Pero Garcia o Bargangao c D.
Maria Garcia sa irma, e fege nella Aldonga Martius; e esta Aldonga Marlins foi casada com Ruy Nunes filho de
Nuno Martins de Chacim, e de D. Gomes 23 de Briteiros, que foi freira d’Arouca, e fege nella Nuno Rodrigues
Bocarro e Maria Rodrigues, e estes fizerao geragom como de susu he dito. E o sobredito Gongalo Fernandes

I de suso dito he; S.
Goldres de Refronteira S.

3 Guedas S.

4 Tereja S.

5 que fizerao S.

6 Mor 5.

7 quando S.

8 e S.

9 chamarSo 5.

10 Gil S .

II Peres 5.

Verges e desque S.

13 Galinhata S.

14 Peres S.

15 do Redondo S.

16 D. Martim de S.

17 Tameiro S.

18 Roato, e D. Tareja Moniz espadarona; S.

19 ouue com S.

20 e 5.

21 Calatrava S.

22 Pires e Pero Pires C.

23 Maria Gomes C.

(1) Aqui acaba o manuscripto da Bibliotheca Real que te tn servido de texto d presente edifdo ; d'ora ovante seguimos a edifdo de Sousa com as correcfdes a que
nos refermos na Advertenda preliminor.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE L1NH AGENS

165

filho de D. Fernao Pires Turrichao o vclho foi casado tres vezes. E a sobredita Maria Fernandes filha de D. Fer¬
nao Gongalves de Souza foi casada com Gil Gueda Gedeam, e fege nella geragam que de suso he dito. E D. Ma-
rianes filha de D. JoSo Viegas Ranha dc Riba do Douro, desque a ella morreo o primeiro marido Pero Nunes
filho de Nuno Velho, casou com Egas Gabaire, e fege nella como de susu dito he; e desque lhe morreo Egas
Gabaire casou esta Marianes com Martim Viegas de Taydc, e'fege Martim Viegas. E D. Mourao Pires irm5o de
D. AfTonso Pires Gato foi casado com huma dona, e fege nella Gongalo Mourao e Tereja Mourao : e este Gon¬
galo Mourao foi casado com Elvira Rodrigues de Val de Madre, e fege Joao Gongalves, o que mataram os mouros,
e Gongalo Mourao que matou a pedra do engenho em Tarife : e Tereja Pires Moura foi casada com Joao Pires
Marinho. E D. Fernao Pires irmao de D. Affonso Pires Gato, foi casado com huma dona, e fege nella Elvira Fer¬
nandes onde vem os Osouros de terra de Leao, e dos d’Avisela, e os de Drados.

4qui comesa o llnhagem dos Barfan^&os

D. Mendo Alao de Barganga filhou por forga huma filha d’elrey d’Armenia que hia em romaria a Santiago,
e fege nella D. Fernao Mendes o velho e D. Ouriana Mendes : e este a > casou com filha d’elrey D. AfTonso de Cas.
(ella o que ganhou Toledo, e fege nella D. Mem Fernandes; e este D. Mem Fernandes foi casado com D. Sancha
Viegas filha de D. Egas Gosendes de Riba Douro, e fege nella D. Fernao Mendes o bravo e Ruy Mendes, que
regou entrante a lide que ouve com seu irmao D. Fernao Mendes, porque lhe jurara em Santa Maria de Morei-
rola que nom fosse contra elle, e porque passou o juramento que fizera em Santa Maria de Moreirola cegou en¬
trante a lide e morreo em ella. Este D. Fernao Mendes o bravo foi o que tnatou sa madre na pello da ussa, e
poselhe os cacs, porque lhe baralhara com a barregan : e este foy o que cortou o dedo, porque criou o usso,
com huma azagua : e este foi o que levou por prema d’elrey D. AfTonso o primeiro rey de Portugal a irm5 que
tinha casada com D. Sancho Nunes de Barbosa em terra de D. Gongalo de Sousa o bom, porque se riram dei
ante elrey, por huma pouca de nata que lhe corria pela barba sendo hi comendo : e este foi o que se exerdou
a sa morte pela infante que assi houve : e este foi casado com huma dona e fege nella D. Pedro Fernandes; e
este D. Pedro Fernandes foi casado com huma dona, e fez em ella D. Vasco Pires Veirom e D. Garcia Pires e
D. Nuno Pires e D. Tereja Pires : e este D. Garcia Pcres Veirom foi casado com D. Gonlinha Soares Carnesmas,
filha de D. Sociro Mendes Maos-d’aguia c da condega D. Elvira da Faya, e fege nella geragom como de susu he
escrito : D. Vasco Peres Veirom foi casado, e fez Nuno Vasques e D. Orraca Vasques; e esta D. Orraca Vasques
casou com D. Vasco' Fernao' Pires' Pelegrim' irmao dos Lumiares, e lidimo, mas foi de outra madre, e fege
nella Orraca Fernandes e Sancha Fernandes Memmha sandia : e esta D. Orraca Fernandes foi casada com D.
Joao Garcia de Sousa o Pinto d’Alegrete, e fege nella geragom como he dito. E D. Nuno Vasques foi casado, e
fez geragom como dito he : c este Nuno Vasques ouve hum filho e huma filha que ouue nome Orraca Nunes, e
foi casada com Fernao Rodrigues Cabega-de-vaca; e este Fernao Rodrigues Cabega-de-vaca fez filho Pero Fer¬
nandes e Fernao Fernandes e Joao Fernandes Cabega-de-vaca. E o sobredito D. Garcia Peres Ladrom irmao
de D. Vasco Veirom foi casado com Gontinha Soares, e fege nella Fernao Garcia; e este Fernao Garcia fez cava-

leiro Nuno Martins de Chacim, e fege nella D. Pero Garcia o que.e emprenhou sa irm 5 D. Maria Garcia, e

ouve ende hum filho, e ouve nome Martim Tabaya, e fege nella Elvira Garcia; e esta Elvira Garcia foi casada
com D. Ordonho Alvares das Asturias, e fege nella geragom como dc susu he dito. E D. Pedro Garcia filho de
D. Garcia Peres Ladrom foi casado com huma dona, e fege nella D. Tereja Pires de Barganga; e esta D. Tereja
Pjres foi casada com D. Joao Martins Avana filho que foi de D. Martim Pires da Maya, e fege nella D. Aldonga;
e esta D. Aldonga foi casada com D. Gil Vasques de Soverosa filho que foi de D. Vasc6 Gil, e fege nella D. Gui-
mar Gil e D. Marqueza Gil : e este D. Gil Vasques foi o que mataram na lide de Gouvea : e esta D. Guimar Gil
e Marqueza Gil foram casadas e fizeram geragao como de susu he dito. E esta D. Tereja Pires foi barregan de
Lourengo Martins de Berredo, e fege nella Alda Lourengo; e esta Alda Lourengo foi casada com Martim de Bar¬
bosa irmao de D. Fernao Pires; e despois foi esta D. Tereja Pires* freira de Cistel. E a sobredita D. Tereja Pi¬
res filha de D. Pedro Fernandes de Barganga ouvea por barregan o infante de Molina, e fege nella D. Berenguela
e D. Leanor : esta D. Berenguela ouvea elrey D. James d’Aragao, c delles diziam que a recebera, e outros que
nom : e D. Lconor foi casada com D. Affonso Garcia de Celada, e fege nella Joao Affonso e a molher de Pero
Dias da Castanheda. E o sobredito Nuno Pires filho de D. Pero Fernandes de Barganga, ouve por barregan a
Maria Fogaga, e fege nella Ruy Nunes c Froilhe Nunes; e esta D. Froilhe Nunes foi casada com Martim Pires
de Chacim, casamento desaguisado, e fege nella Nuno Martins e Alvaro Martins.

1 Fernlo Pires C.
i Martins C.

a) Parete faliar Fernam Mendes.

M. H. Tom. I.

a

4

Digitized by v^ooQie

i 00

OS LIVROS DE LINHAGENS

Aqni se comesa e 1 inhalem de D. Ayrcs Munes, ondc veni os de Yaladares,

e ©utros multos

Este D. Ayres Nunes foy casado com D. Exemea Nunes, e erao ambos naturaes de Galiza, e fege nella D.
Suer Ayres e D. Joao Ayres e D. Pay Ayres : e este D. Suer Ayres foi casado com D. Elvira Nunes filha que foi

de D. Nuno o velho, e fege nella D. Pay Soares : e esla Elvira Nunes sendo casada com D. Suer Ayres.com

Mem de Laude, e foise com elle; e este Mem de Laude foise com ella : e deste Mem de Laude e d’Elvira Nu¬
nes vem os Carpinteiros, e os de Nevenhoom^, e os de Calheiros. E este D. Pay Soares filho de D. Suer Ayres
rougou D. Elvira Vasques irma de D. Gil Vasques de Soverosa o velho, e casou com ella, e fez em ella D. Suer
Paes e D. Rodrigo Paes e D. Maria Paes e D. Sancha Paes : e este D. Sueiro Paes sobredito foi casado com
D. Estevainha Pongo de Bayao filha de D. Pongo Affonso, e fez em ella semel como ja de susu dito he : e D. Ruy
Paes, irmao deste Sueiro Paes, foi casado com D. Maria Peres 1 de Azevedo, e fege nella semel como ja de susu
dito he; e desde que lhe morreo esta D. Maria Peres de Azevedo casou com Maria Gil Feyo, e fege nella semente
como ja he dito : e D. Maria Paes, irma de D. Sueiro Paes de Yaladares, foi casada com D. Martim Paes Ribeira,
e fege nella D. Gil Martins e D. Lourengo Martins e Tereja Marlins e Alda Martins que foi freyra d’Arouca :
e Lourengo Martins ouve Tereja Paes, e fez em ella semel como ja de suso he dito : e esta Tereja Martins foi
casada com D. Joao Peres da Veiga filho que foi de D. Pedro Mendes d’Azevedo, e fege nella Marianes que foi
casada com D. Mem Rodrigues de Briteyros, e D. Mendo fege em ella semel como ja de susu dito he. E D. San¬
cha Paes irma de D. Soeiro Paes de Yaladares foi casada com D. Mem Rodrigues Gueirogua, e fege nella Ruy
Mendes e huma freira que foi abbadega d’Alveos; e este Ruy Mendes ouve por filho Mem Rodrigues que foi san-
deo : foi casado com Maria Vasques filha de Vasco Fernandes d’Ambia, e de Maria Mendes de Candarey. E o
sobredito D. Soeiro Ayres desque se lhe foi Elvira Nunes com Mem de Laude casou com huma infante de Galiza,
e fege nella Joao Soares que foi bom trovador. E D. Pedro Ayres irm 5 o de D. Soeiro Ayres de Valadares foi ca-
sado com D. Mayor Paes filha de D. Pay Vasques de Bravaes, e fege nella D. Pedro Pires Gravel e D. Maria Pe¬
res e Orraca Peres : e este D. Pedro Pires Gravel foi casado com D. Ouroana Paes Gorrea, e fege nella geragom
como de suso he dito. E D. Joao Ayres irmao de D. Soeiro Ayres de Valadares foi casado com D. Gontinha Gomcs
de Penagati, e fege nella D. Rodrigueanes e D. Terejaanes e D. Affonscanes e D. Pedreanes : e este D. Rodri-
gueanes foi casado com Dordia Reimondo filha de D. Reymon Garcia onde vem os de Porto Garreiro, o que deu
grand’algo a Mancelos, e fege nella Vicente Rodrigues de Penella. Este D. Pedro Rodrigues rougou D. Maria
Soares, e fege nella semel como he dito. E D. Vicente Rodfigues de Penella foi casado com huma cuvilheira da
rainha D. Orraca, e era molher pouco filha-dalgo, e fege nella Ruy Vicente Penella; e este Ruy Vicente Peneia
foi casado com D. Froilhe EstcveS filha de Estevao Soares de Belmir e de oulra cuvilheira que viera com a rai¬
nha D. Orraca, e era dos de Trandeiras, e avia nome D. Tereja, e fege nella D. Mecia Rodrigues, que foi casada
com Rodrigueanes de Vasconcelos, e fege nella semel como de suso dito he. E Maria Rodrigues foi casada com
Martim Gorrea, e non ouve semel. E a sobredita D. Terejaanes irma de D. Rodrigueanes de Peneia foi casada com
D. Soeiro Nunes o velho, e fege nella D. Pedro Soares e D. Mayor Soares e D. Maria Soares : esta D. Mayor Soares
foi casada com D. Pay Nomaes o velho : D. Maria Soares foi casada com D. Pedro Nunes da Ribeira, onde vem os
Ribeiros. E este Soeiro Nunes o velho sobredito ouve outro filho que ouve nome Vasco Soares; e este Vasco Soares
nom foi casado, mas ouve muitos filhos de barregan, onde descenderam o linhagcm dosVasquinhqs. Payo Soares
onde vem os de Cequiavi, «Aldonga Nunes filha de Nuno Fernandes, e neta de D. Fernando Armentares, e o so¬
bredito D. Sueyro Mendes,' que fez o mosteiro de Vargea*^ : e D. Fernando foi casado com huma dona, e fege nella
Nuno Velho e Payo Soares d’Armentares, onde vem os de Cequiavi e os de Ayrd, e D. Maria Soares a Taranha e
D. Gontinha Soares; esta D. Gontinha Soares foi casada com D. Evo Martins que fez Santa Ovaya, c fege nella D.
Orraca Soares, onde vem os de Molles e os Ramiraos : e Maria Soares irma desta Gontinha Soares foy casada com
D. Godinho Viegas de Azevedo que fez Villar de frades : e este D. Nuno Velho el Vcjo foi casado com Elvira Toures
filha de D. Toure Qarnao que fez Vairao e Roris, e fege nella D. Suer Nunes; e este D. Suer Nunes foi casado com
D. Aldonga Nunes filha de D. Nuno Fernandes, e neta de D. Fernao Armentares de Castella, e fege nella o pos-
trimeiro Nuno Velho; e este Nuno Velho foi casado com D. Mor Pires Perna filha de D. Pero Paes Escacha, que
coutou Tibaes, e fege nella D. Sueiro Nunes e D. Pero Nunes e D. Mem Nunes e D. Elvira Nunes, a que foi
ma dona, e D. Orraca Nunes e D. Sancha Nunes : e D. Suer Nunes filho de Nuno Velho o postrimeiro foi ca¬
sado com D. Tereja Anes de Peneia, e fege nella geragom como ja de suso he dito : e Elvira Nunes, a que foi
ma, foi casada com D. Suer Ayres de Valladares, e fege nella geragom como dito he, e esta Elvira Nunes foi a
que.com Mem de Laude, e fege nella Affonso Mendes de Vinhdo e Sancha Mendes onde vem os de Ca-

1 Paes C. .

a) Vinh6o? —Vide adiante.

b) Nesta passagem entre asteriscos ha um salto ou transtorno do testo .

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

107

Iheiros e os Carpinteiros como de susu hc dito : e Pero Nunes foi casado com filha de Joao Viegas Ranha de
RibaDonro, e fege nella semel como ja he escrilo : e Sancha Nunes foi casada com D. Payo Vasques de Bravaes,
e fez em ella Pero Paes o Prove; e este Pero Paes o Prove foi casado com D. Examea Nunes, madre de D. Sueiro
Ayres de Valladares, e fez em ella D. Mor Peres a Prove; e esta D. Mor Peres a Prove foi casada com Ayres Nu-
nes de Fornelos, e fege nella D. Sueiro Ayres de Fornelos e D. Pedro Ayres e D. Maria Ayres; e esta Maria
foi barregan d’elrey D. Sancho I de Portugal, e fege nella D. Marlim Sanches D. Maria Soares D. Orraca San-
ches; e esta D. Orraca Sanches foi casada com D. Lourendo Soares filho de D. Soeiro Viegas de Riba de Douro,
e nom ouverom semel: e este D. Martim Sanches foi casado com a condega D. Curumbias ; e este D. Martim
Sanches foi muito bom e venceo a lide de Bragua, e de Guimaraes, e da Varzea; e sendo contra el poder d’elrey
de Portugal todo; e este ouve tao grande poder em Ponte de Lima que quiz lidar com elrey de Portugal e todo
seu poder, e non teve elrey que hi era lide; e este D. Martim Sanches foi o que deo o condado de Trastamar a
Rny Gomes, e de sa mao o teve ata sa morte. E esta D. Maria Ayres madre de D. Martim Sanches foi depois ca¬
sada com D. Gil Vasques de Sovorosa, e fege nella D. Martim Gil o bom e D. Fernao Gil (o que fege trinta e sete
cavaleiros^ aquel dia que os fizera cavaleiros, e este D. Fernao Gil non ouve semel), e fege D. Tereja Gil. E
este D. Martim Gil o bom passou muitos feitos darmasT, e outras cousas muito boas, e venceo a lide do Porto,
e foi igual em grao contia em Castella a D. Diogo de Biscaya, e ouve gera^ao como de susu he dito. E D. Tereja
Gil irina deste D. Marlim Gil o bom foy barregan d’elrey de Leao, e delles dizi&o que a recebera, e delles que
non, e fege nella D. Martim Aifonso e D. Maria Affonso e D. Sancha Affonso e D. Orraca Affonso : e D. Martim
Monso foi casado com D. Maria Mendes, e non ouve dclla semel : e Sancha Affonso foi casada com D. Simao
Rodrigues dos Cameiros, e non ouve della semel : e D. Orraca Aifonso foi casada com D. Garcia Romeu de Ara-
gao, e despois casou com D. Gusmao 1 , e de nenhum delles houve semel : e D. Maria Affonso foi casada com D.
Alvar Femandes filho do conde D. Fernando de Lara o que jaz em Fiteiros, e non ouve dei semel, e despois a
ouve elrey D. Affonso de Castella seu sobrinho, e fege nella D. Berenguela que morreo sem semente. E despois
que morreo D. Ayres Nunes de Fornelos*^ casou com D. Suer Ayres de Valladares, e fege nella D. Pedro Soa-
. res de Sarrana e D. Affonso Soares : e este D. Pedro Soares foi casado com D. Elvira Nunes Maldoada, e ouve
semel como de suso dito.he : ^e D. Affonso Soares irmao de D. Pedro Soares Sarrana foi casado com D. Te-
rejanes d’Ega, e fege nella Fernao Affonso. e D. Mor Affonso : e Fernao Affonso non ouve semel; e D. Mor Af¬
fonso foi casada com D. Gomes Anriques de Probaos, e de Trandeiredos, c fege nella Affonso Gomes c Gomes
Anriques, que ouve nome como o padre : e este D. Affonso Gomes filho de D. Gomes Anriques de Probaos foi
casado com D. Maria Femandes filha de Fernao Bicos, e fege nella Affonso Soares e Tereja Affonso e Aldonga
Affonso e Maria Bicos : e esta Tereja Affonso foi tasada com Joao Vasques Sarrana : e Aldonca Affonso irma
desta Tereja Affonso foi casada com Pero Soares Galinhoto. E Mem Nunes filho de Nuno Velho foi casado com
huma dona, e fege nella Gomes Mendes Barreto e Elvira Mendes : e este Gomes Mendes foi casado com D. Con¬
standa Paes, filha de D. Pay Gomes Gabare, e fege nella D. Joao Gomes e D. Fernao Gomes Barreto e D. Pay
Gomes e D. Sancha Gomes Barreto : e este D. Joao Gomes Barreto foi casado com D. Sancha Paes de Vasconce-
los, e fora ja ella casada com D. Mendo Affonso de Santarem : e D. Fernao Gomes Barreto foi casado com D.
Sancha Paes, filha de D. Pay Viegas de Riba de Douro, e fege nella Estevao Femandes e Gil Femandes e Mar¬
tim Femandes : e D. Estevao Femandes foi casado com D. Joana Esteves, filha de Estevao Barlholomeo e de
Sancha Ozemas, e fege nella Joao Barreto e Pay Barreto, que foi gafo, e Gomes Barreto e Froilhe Barreto e
Constanda Barreto : e esta Constanda Barreto foi casada com D. Egas Lourendo da Cunha morador em terra de
Coura aquem Valenda : Froilhe Barreto nao foi casada : e Martim Femandes Barreto foi casado com Maria Ro¬
drigues filha de Ruy Nunes Bocarro, e neta de Nuno Martins de Chacim, e fege nella Gil Martins Barreto e
Nuno Martins Barreto e Affonso Martins Barreto e Alvaro Barreto e D. Sancha Martins e D. Constanda Mar¬
tins e outra filha que foi casada com Vasco Affonso Alcoforado. E este Nuno Martins filho de Martim Fernan-
des Barreto foi na morte do bispo D. Giraldo de Evora, e foi casado com filha de Joao Esteves de Tavares, e fege
nella huma filha, que foi casada com Ruy Gondalves irmao de Vasco Pereira nom lidimo : e Gil Martins Barreto
foi casado duas vezes, a huma com filha de Pero Rodrigues alcaide d’Azambuja, e outra com filha de Gondalo
Mendes d’Alvelos. E Sancha Martins casou com Joao Peres Portel, e non ouve semel. E Constanda Martins filha
de Martim Barreto casou com Reymondanes filho de D. Joao Peres Bocardo, e fege nella Beatris Martins mulher
de Gomes Lourendo de Beja, e hum filho que entrou em ordem de Santiago. Gil Femandes, irmao de Martim
Femandes Barreto, foi Freire do templo : e D. Eslevainha Femandes irma deste Gil Barreto casou com Fernao
Peres de Barbosa, e non ouverao semel. E a sobredita D. Elvira filha de D. Mem Nunes, e neta de D. Nuno
Velho, foi casada com Fernao Guiela o bemfeitor de Villa Nova de Muhia, e de outras duas igrejas de Sabadim;

1 Pedro de Gasmao C.

a) Aurembiax?

b) Ha aqui evidentemente urna lacuna.

c) Idem.

d) Svpprimimos as palacras «Constanca Paes filha de D. Payo Gomes Gabeyre» que se leem na edigiio de Sousa , porque sdo repelidas do que se acha pouco
abaixo por erro de copia, ou de impressio.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

i(>8

e fege nella Orraca Fernandes c Sanclia Fernandes; e esla Orraca Fernandes casou em Santarem com Domin-
' gueanes mui rico, e casou hi D. Joao Gomes Barreto seu primo e fege nella D. Sancha Ruiz, e D. Urraca
Ruiz; e esla D. Urraca Ruiz foi casada com D. Fernao Martins Curutelo, e fege nella Gomes Fefnandes e Ruy
Fernandes e D. Mor Fernandes e Marinha Fernandes : e esta Mor Fernandes foi casada com Rodrigueanes Re~
dondo, e fege nella Fernao Rodrigues e Joao Rodrigues : e este Fernao Rodrigues foi casado com filha de Pero
Affonso de ^amora. E o sobredito Nuno Velho, o poslrimeiro, desque lhe morreo D. Mor Pires Perna sa molher
casou com D. Gonlrode Fernandes filha de D. Fernandeanes de Montor, e fege nella Joao Nunes de Cerveira :

e esle Nuno Velho a dava.a Goncalo Sapo que era primo cora irmao dei conde D. Vasco : e matou porende

Goncalo Sapo e incurcou a molher muy deshonradamenle; e retou-o D. Simao Nunes de Curutelo, e porque era
velho Nuno Velho, foi julgado por corie que metece por el Pero Nunes seu filho o campo, porque era o pri-
meiro filho, e deu o reto pelo padre, e foi vengudo D. Simao de Curutelo, e desdicese em campo, e encheo a
sela de merda, e por esto chamarao a D. Simao Caga-na-rua. E D. Joao Nunes de Cerueira, filho de Nuno Ve¬
lho foi casado com D. Sanchaanes filha de D. Joao Soares, e neta da condeca D. Elvira onde vinha D. Fernao
Goterres de Castro, e fege nella D. Pedreanes e Goncaleanes e D. Lourenceanes e D. Soeiroanes e D. San¬
chaanes : e este D. Pedreanes foi casado com D. Maria Reymondo, e fege nella geragom como dito he; e Lou¬
renceanes foi casado com D. Maria Fernandes filha de D. Fernao Nunes de Rodeiro, e fege nella Ruy Lourenco
de Cerveira e Orraca Lourenco : e este Ruy Lourenco foi casado com D. Maria Gomes filha de Gomes Correa,
e fege nella Pero Rodrigues c Aldonga Rodrigues : e este Pero Rodrigues foi casado com D. Tereja Neves filha
de Rodrigueanes de Vasconcellos e fege nella geracom como dito he; e Aldonca Rodrigues irma deste Pero Ro¬
drigues casou com D. Fernaoanes de Meira e fege Joao Fernandes de Meira e a molher de Fernao Peres Torri-
chao. E desde que morreo esta molher a Ruy Lourenco de Cerveira casou com filha de Ruy Soga, e neta de.Pero
Paes Marinho, e fege nella Alvaro Rodrigues, que em mentes el morou em Tebia e em Pesegueiros non cantou
hi oulro galo, senon o que el mandou. E Orraca Lourenco irma de Ruy Lourenco de Cerveira foi casada com

N_de Lemos, e non casou em seu dereilo, e fege nella Estevao Sacco. E o sobredito Soeiroanes de Cerveira

foi casado em Toledo com D. Inez, e fege nella Goncalo Soares Osores; e este Goncalo Soares foi casado' com
Marinha Soares filha de Soeiro Correa Coelho e nao ouverao filhos. E Sanchaanes irma deste Soeiroanes de Cer¬
veira foi casada com D. Gil Martins de Jola, e fez em ella Affonso Gil e Romeu Gil e Elvira Gil e Sancha Gil :
e esta Elvira Gil foi casada com D. Alvar Nunes de Candarey, e fege nella Tereja Alvares, que foi casada com
Lopo Affonso de Lemos, e fege nella Affonso Lopes e Diogo Lopes e Lopo Lopes e Sancha Gil Jolda, que foi
casada com Pedreanes de Panha, e fege nella Sancha Paes; e esta Sancha Paes foi casada com D. Martim Anes
do Vinhal, e fege nella a Goncalo Martins e Mor Martins e Maria Martins : este forao casados, e fizerao gera-

com como de suso he dito. E o sobredito Goncaleanes de Cerveira foi casado com N_e fege nella Orraca Gon-

Calves; esta Orraca Gongalves foi casada com Lourengoanes de Portacarreiro, e fege nella Joao Lourenco e Pero
Lourenco; c estes non ouverao filhos lidimos,

AquI se acnba o llnhagem «Ie Nuno Velho, e eome^aae o de Tainha, (11 ha

de D. Suer Guedes, que fez Vargca

•

Esla Tainha foi casada com D. Mem Goncalves da Maya, e fege nella D. Soeiro Mendes o bom, e D. Gon¬
calo Mendes; c destes sairom semel como ja de susu he escrilo. E a sobredita D. Maria Soares filha de D. Soeiro
Mendes*^ foi casada com D. Godinho Viegas que fege Villar de frades : e casou com ella por fuir o omezio, ca
hum irmao de D. Godinho Viegas matou a molher de D. Soeiro Mendes, e era a madre desta com que elle ca-
sara; e fege nella Pay Godins. E esle D. Godinho Viegas leixou esta molher, e matou-o por ende D. Pay Guter-
res, o que fez Tibaes; e este D. Pay Goterres cegou por ende. D. Truito Gozendes que era primo com irmao de
D. Godinho Viegas o nao quiz matar, porque D. Pay Goterres era adeantado d’elrey, mas cegouho de ambos os
olhos. E este D. Pay Goterres, pero era leigo, foi abbade em todo o tempo de sa vida de Tibaes. E este Pay Godins,
filho de D. Godinho Viegas e de Maria Soares, casou com huma dona, e fege nella Nuno Paes Vida e Mem Paes
Bofinho : e este Nuno Paes Vida foi casado com minhana D. Gontinha Nunes; e esta D. Gontinha Nunes foy
casada com Reymon Garcia de Porto Carreiro : e morto este marido, casou ella com D. Gomes Ramires, e fege
nella Orraca Gomes, que foi casada com Fernao Silvestre d’Encoirados, e fege nella Chamoa Fernandes e Lou¬
renco Fernandes da Abotrim : e Chamoa Fernandes casou com Pero Fernandes do Vinhal. E D. Gontinha Soa¬
res filha de D. Soeiro Mendes, que fez Vargea, foi casada com D. Ero Mendes o que fez Santa Ovaya, e fege
nella Gontinha Eres; e esta Gontinha Eres foi casada com D. Pero Affonso de Doreas que fez Manhente, e fege
nella Orraca Peres; e esta Orraca Peres foi casada com Ramiro Ayres, onde vem os Ramir 5 es, e fege nella D.

a) O texto esta depravado neste logar e ndo faz sentido, como outras vexes succede. N6s leriamos «com Domingueanes mui rica, e casou-ha D. Joio
Gomes Barreto seu primo : e tege etc.

b) Esta iiwan de Goncalo Mendes da Maia nao figura anteriormente. E talvez urna passagem alterada.

e

OS LIVROS DE LINHAGENS

169

{‘avo Ramires e D. Gongalo Ramires e D. Gomes Ramires e Ouruana Raraires e Orraca Ramires : e o sobrc-
tlilo Payo Ramires foi casado com D. Orraca de Caldelas de Galiza, e fege nella o alcaide D. Vasco Pacs; e este
al&ide D. Vasco Paes foi casado com D. Ermezenda Martins, que fora ja casada com Pero Randufe, e avia della
D. Pero Rodrigues e Maria Pires, madre que foi de Pero Pombeiro : e esta Ermezenda Martins era filha do al-
raide D. Martins Anaya, e fege nella Maria a ) Vasques; e esta Maria Vasques foi casada com D. Pero Soares Es-
raldado, e fege nella D. Joao Pires Redondo e D. Pedro Velho e D. Pedro Bravo e D. Marlim Peres Zote c
D. Maria Brava e D. Sancha Peres abbadega de Vairao; e estes forao casados, c fizerao geragao como de susu
be dKo. E desque morreo esta molher a D. Payo Ramires casou com irroa de D. Payo Correa o velbo, e fege nella
0 niestre D. Gualdim Paes do Templo c D. Gomes Paes de Piscos : e este mestre D. Gualdim Paes fez Tomar,
e Pombal e Castclo de Alinoyrol, e pobrou outros muitos lugares que ganhou a ordem, e foi muito forte em
armas e lcixou ao Templo o que agora ha, e em Abelamary : e D. Gomes Paes de Piscos foi casado com huma
dona e fege nella D. Fernao Gongalves e 1 Pero Gongalves que foi clerigo e fez huma successao em Bragua : e
este Fernao Gongalves foi casado com D. Mor Randufes filha de D. Randufe c de D. Examea, e fege nella D.
Loarcngo Fernandes da Cunha; e este Lourengo Fernandes foi casado com D. Sancha Lourengo, filha de Lou-
rengo Gomes de Maceira, c fege nella D. Vasco Lourengo da Cunha e D, Egas Lourengo e D. Joao Lourengo c
D. Gomes Lourengo e D. Martim Lourengo e Orraca Lourengo e Sancha Lourengo e Mor Lourengo e Maria Lou¬
rengo ') : e D. Vasco Lourengo foi casado com D. Tereja Peres, filha de Pero Porlugal e de Froilhe Rodrigues
de Pereira, e fez em ella geragom como de susu he escrilo : e Martim Lourengo da Cunha o velho foi casado
com D. Sancha Garcia de Panha, e fege nella geragom como dito he; e Orraca Lourengo foi casada com Martim
Dade alcaide de Santarem, e nao ouverao semente; e Joao Lourengo non foi casado; c D. Egas Lourengo nom
foi casado; e Sancha Lourengo foi freira de Vairao, e levoua Pero Talvaya e casou com ella, c fege nella Mar¬
lim Talvaya e foi exerdado, salvo em Pombeiro; e Mor Lourengo foi casada com Estevao Malho da terra de S.
Maria, e fege nella Martim Esteves e Maria Esteves; e esta Maria Esteves foi casada com Pero Soares Alvim,
e fege nella geragom como dito he. E o sohredito Ramiro Gongalves irmao dc D. Fernao Gongalves da Cu-
Bba foi casado com huma dona, e fege nella Ramiro* Ramires* e* Orraca* Ramires*, non ouve filhos lidimos,
mas ouveos de ganga, e herdouos sem condigom. E o sohredito D. Gomes Ramires o velho foi casado com D.
Gontinha Nunes filha de D. Nuno Paes Vida. E Ouroana Ramires, filha de D. Ramir Ayrcs, foi casada com Mem
Gongalves de Moles, e fege nella D. Pedro Mendes; e este D. Pedro Mendes foi casado e fege nella D. Este¬
vao Paes de Moles; e este Estevao Paes foi casado com Orraca Peres Correa, e fege nella Payo de Moles e D.
Sancha Vasques que foi abbadega de Vairao, e outra que foi freira de Arouca, e D. Tereja a que foi comenda-,
deira de Santos : e este Pay de Moles foi casado com filha do Capeiro, e fege nella Lourengo Paes, e huma filha
que se ve casada com Martim Moella; e morreolhe esta molher e casou com D. Beatris, filha de D. Pero Rodri¬
gues de Pereira e de filha dc Estevainha Ermiges de Teixeira, e fege nella Estevao Paes. E Orraca Ramires, filha
de D. Ramiro Aires, foi casada com D. Egas Paes de Torozelo, e fege nella Nuno Viegas e D. Vasco Viegas que
loi abbade de Tibaes e Pay Viegas e Martim Viegas e Joao Viegas : e este Pay Viegas foi casado com Oruana
Fernandes de Sohreda, e fege nella Ayres Paes; e este Ayres Paes foi casado com filha de Martim de Freitas,
e fege nella Fernao d’Aires e Mor Ayres; e esta Mor Ayres foi casada com Fernao Martins de Barbosa. Ora
tornemos a Maria Lourengo filha de Lourengo Fernandes da Cunha que nos esqueeeo : esta. Maria ^ Lourengo
foi casada com D. Eurigo da Nhouregqa, e fege nella geragao como dito he.

Aqnl eemega • Hnhafem «TAyres Carpintelre onde vem m Ramlr&os

Este Ayres Carpinteiro onde vem os Ramiraos foi casado com a miana de Selharis e de Tevora que fez Lo-
mar, e fege nella Ramiro Ayres e Soeiro Ayres e Mem Ayres : e este Ramiro Ayres foi casado com filha de Pero
Affonso d’Oraes e fege nella geragom como de suso he dito; e foi casado Mendayres, e foi seu filho Lopo Men¬
des; e destc Lopo Mendes sahio Gomes J^opes de Guisande; e de Gomes Lopcs sahio Lourengo Gomes; e de Lou¬
rengo Gomes sahio Egas Lourengo d’Alvares.

i

1 e Ramyro Goncalves e C. _

2 Rodrigo Ramires e Orraca Ramires, e Rodrigo Ramires C.

a) Martim na edi$ao de Sousa . ^

b) TaXtez em alem-mar.

c) O texto de Sousa tem Martim Lourenco repetido; mas e obviamente Maria Lourenco de quem fala no fim desta linhagem, tornando ahi a escrever Mar¬
tin por Maria.

d) Ha um salto.

e) Martim na edi$ao de Sousa.

M. H. Tom. I. 43

Digitized by v^ooQie

170

OS LIVROS DE LINHAGENS

Aqui se eomeea o linhagem do eonde D. Fafes Marraelns onde vena os Codtnhos

que vem do nobclissimo «angue dos Godos

•

Este D. Fafes Sarracitis foi casado com D. Onroatia Mendes irma de D. FcrnSo Mendes o vclho de Bar-
ganga, c foi bom rico hoinem, e morreo com grao pega de cavaleiros quando lidou elrey D. Garcia de Portugal
com elrey D. Sancho de Castella, *e foi entom preso elrey D. Garcia delrcy D. Sanclio seu irmfto, e fege nella
D. Godinho Fafes, o que edificou Fontearcada, e o coutou : e este D. Godinho foi casado, e fege nella D. Fafes
Luz que foi bom rico homem, e alferes do conde D. Henrique; e este D. Fafes Luz casou com D. Froulbe Vicgas,
filha de D. Egas Pacs, que fez Randufc, e fege nella D. Godinho Fafes e D. Egas Fafes : e este D. Godinho*^
Fafes foi casado com irma de D. Gongalo de Sousa o bom, c fege nella D. Fafes Godins e D. Gontinha a ) Go-
dins; e esta D. Gontinha Godins foi casada com Payo Correa o vclho, e fege nella semel como he de susu es-
crito : e Fafes Godins foi casado com D. Sancha Gualdefes 1 , e fege nella Godigho Fafes c Ruy Fafes e Soeiro
Fafes e Mem Fafes e Martim Fafes e Ermigio Fafes, que foi abbade de Refoyos de Basto, c D. Egas Fafes,
que foi bispo de Coimbra, e Orraca Fafes e Tereja Fafes : e este Godinho Fafes foi casado com D. Tereja Alva-
res, e non ouverom semente; e ouve hum filho de ganhadia que ouve nome Martim Godins : c Ruy Fafes foi
casado com Tereja Percs Alcoforada, e fege nella Fernao Rodrigues e Ruy Fafes e Maria Rodrigues e Guimar
Rodrigucs : e este Fernao Rodrigues foi casado com Guimar Dias, filha de D. Diogo de Bayao de barregan, e
fege nella Affonso Fernandes c Lopo Fcrnandes : e Diogo Fcrnandes^ foi casado com Catberina Martins, filha
de Martim Estcves da Teixeira, e non ouverom semel. E Maria Rodngucs foi casada com Lourengo Soares Freire,
e fege nella Pero Lourengo e Ruy Lourengo c Tereja Lourengo e Constanga Lourcngo e Guimar Lourengo; e esta
Guimar Lourengo foi casada com Joaneanes Rcdondo, e fege nella Lourenceancs Redondo; e Constanga Lou¬
rengo foi casada com Joao Martins o trobador; c Pero Lourengo foi casado com huma villa no Crato; e os ou-
tros non ouverom semente. E Mem Fafes irmao dcstc Ruy Fafe 6 sobredilo foi casado com D. Ermezcnda cuvilheira
que foi da rainha D. Orraca, e fege nella Joane Mendes Fafes; c Joane Mendes Fafes foi casado com Orraca Gil
Caravelha moradora em Alenqucr, e fege nella a molhcr de Lourengo Estcves de Moles.

Aqui «e eome$a • linhagem de D. Goter Alderete da Stiva

D. Gotcr Alderete da Silva foi casado com huma dona, e fege nella D. Pay Golerres; c este D. Pay Goterres
foi casado com D. Terejaanes filha de D. Joao Ramires, c irma de D. Fernaoanes de Montor lidima, e non he
ella irma como quer que o fosse melhor 'que os lidimos^, e fege nella D. Gomes Pacs e D. Pero Paes Escacha :
e este D. Gomes Paes foi casado com D. Orraca Nunes filha de Nuno Velho o que jaz em Carvoeiro c comprou
a Varzea a quarta de Carvoeiro que era sogeita de Varzea, e leixou-a a Carvoeiro : e fege nella Martim Gomes e
Payo Gomes e D. Maria Gomes e Orraca Gomes : e esta Maria Gomes foi casada com D. Payo Correa, e com Af¬
fonso Rodrigues Rcndamor, e fizerao em ella geragao como de suso dito he ; e D. Orraca Gomes foi casada com
D. Gomes Mendes de Briteiros, e fege nella geragom como de suso he escrito. E D. Pay Gomes da Silva foi ca¬
sado com D. Maria Fernandes, filha de D. Fernandeanes de Dura de ganga^, e fege nella Gongalo Paes c Es-
tevao Paes e Gomes Paes; c este Gomes Paes foi casado com Maria Rodrigues, filha de Rodrigo Rodrigues de Cal-
dellas e do Monle-ncgro, e fege nella Martim Gcrvaz e ' ) c Gongalo Gomes c Sancha Gomes; e morreolhe esta
molher e casou com Mecia Dade em Santarem, e^ Joao Gomes c Maria Gomes que foi abhadessa de Almos-

ter e Aldonga Gomes que foi hi freira.com Gil Vasques Pechoto : c Martim Gomes, irmao desle Joao Gomes,

casou com Sancha Garcia de Scurca, e fege nella Diogo Gomes de Seurca e Ayrcs Gomes e a molher de Nuno
Gongalvcs de Aureas : c Ayres Gomes casou com filha de Martim Redondo da Beira. E Sancha Gomes casou com
Martim Anes d’Azcvedo. E Joao Gomes filho de-Mecia Dade casou com filha de Martim Redondo da Beira, e fege
nella filhos, c morreolhe esta molher e casou com Leanor Affonso, filha de Affonso clerigo de Evora. Ora torne-
mos a como foi casado D. Martim Gomes da Silva o velho : este Martim Gomes foi casado com huma dona, c
fege nella Aldonga Martins da Silva e D. Estevainha Martins : esta D. Aldonga Martins da Silva foi barregan

r

1 Giraldes C.

a) No texto esta Egas por Godinho e Sancba por Gontinha. Peto que segue , pelo patronimico e comparando com o principio da linhagem de D. Ouroana Men¬
des se conkece o erro.

b) Parece que deve ser ou Affonso Fernandes ou Lopo Fernandes.

c) Passagem evidentemente corrupta.

d) No texto de Sousa natura! de Ganea. Este erro esta mostrando como se ticiaram successivamente as copias do manuscripto primitivo. N uma deitas es-
creveu alguem d margem uatural (filha) interpetrarulo a expressao de ganea. O copista subsequente metteu no texto a nota marginat e converteu ganea em Ganea, sup-
pondo que era nome de logar, e ficando assim natural dc Ganea.

e) Parece que deve ser Gomes.

[) Falta fcz nella.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

171

dVlrey D. AfTonso de Leao, c fego nella D. Rodrigo AfTonso e D. Tercja AITonso e D. Aldonga AITonso : c esle
D. Rodrigo AITonso foi casado com D. Incz Rodrigues, fdha dc D. Ruy Fernandes de Valdoada e de D. Maria
Froyas 1 , irma de D. Rodrigo Froyas*, e fege nella Joao Rodrigues e Aldonga Rodrigues : e estg Rodrigo Af-
fonso foi scnhor de grao terra, e de muitos vassallos e bo 5 s : e esta D. Aldonga Rodrigues foi casada com D. Es-
levao Fernandes de Caslro, e fege nella D. Fernam Rodrigues de Castro que foi o melhor pastor d’Espanha, eji-
dou com o infante D. Fillipe, e morreo hi ; e este D. Fernao Rodrigues foi casado com D. Violante, fdha d’elrey
D. Sancho e de D. Maria AfTonso da Zeira, e“J D. Pero Fernandes de Castro; e este D. Pero Fernandes foi
casado duas vezes, a primeira com D. Beatris, fdha do infante D. AfTonso, irmao d’elrey D. Diniz e de D, Violante
filha do infante D. Manoel, e non ouverom semel; e-casou com D. Isabel, 'Glha de D. Pedro Pongo e de D. San-
chaGil, filha de Gil Nuncs de Barganga. E o sobredito Joao Rodrigues neto d’elrey de Leom non ouve semel.
D. Tereja AfTonso irma de D. Rodrigo AfTonso foi casada com D. Nuno o bom que ouve no seu tempo cento an¬
nos, c non ouve melhor, e nem tao bom no seu linhagem como el, e fege nella D. Jo&o Nunes o velho e D. Nuno
Goncalves : este D. Joao Nunes foi casado com fdha de D. Tereja Alvares, filha de D. Alvaro Paes d*Alvarazem, e
fege nella D. Alvaro e D. Nuno e D. Joao Nunes e D. Maria a Polombinha de Lara : e D. Joao Nunes foi muy sesu-
do, e de grandes feilos em armas; este foi o que lidou com o infante D. Jo&o e D. Joao AfTonso de Albuquerque,
e venceraono, e prenderaono na lide de Pellicas, c troveraono preso a elrey D. Diniz; dahi foi solto. E D. Al¬
varo c D. Nuno e D. Joao Nunes non ouverao semel. E D. Maria a Polombinha de Lara foi casada com D.
Fernao Guedelha irmao de D. AfTonso de J^acerda, e fege nella D. Joao Nunes; e este D. Joao Nunes herdou os
bens do thio, e foi casado com filha de D. Joao o torto; e este D. Joao Nunes foi o que foi cercado d’elrey D. Af-
fenso em Lerma, e filhado as maos : este D. Joao Nunes que foi filhado em Lerma, ouve huma irma que he ca¬
sada com D. Joao Manoel. Ora tornemos como foi casada D. Aldonga AfTonso, filha delrcy de Leao e de Aldonga
Marlins da Silva : esta D. Aldonca foi casada com D. Pero Pongo filho do conde D. Pongo Veias de Cabreira, e
fege nella D. Joao Pongo c D. Fernao Pcrcs Pongo e D. Ruy Peres mestre de Calatrava; e D. Joao Pongo nom foi
casado; e D. Fernao Peres Pongo foi casado com D. Orraca Gotcrres, filha dc D. Guterres Soares e de D. Elvira
Anes, c fege nella D. Pero Pongo e D. Goter, que foi freire, c D. Fernao Peres Pongo : e D. Pero Pongo foi.ca¬
sado com Sancha Gil, filha dc Gil Nunes de Barganga, e fege nella D. Fernando e D. Rodrigo e D. Joanna e D.
Jzabel e D. Orraca : c D. Rodrigo casou com filha dc Diogo Ramires d’Almanga, e fora ella antes casada com filho
de Fernao Rodrigues de Saldanha. Ora tornemos a D. Fernao Peres Pongo como foi casado : este D. Fernao Pe¬
res Pongo foi casado com filha de AfTonso Peres de Gusmao, e fege nella D. Pero Pongo e D. Joao Pongo e ou-
tros. Ora tornemos como foi casada D. Eslevainha Martins da Silva : esta D. Estevainha foi casada com D. Durao
Marlins, filho de D. Martim Fernandes de Riba de Vizela, e fege nella D. Joao Duraes e D. Maria Duraes : este
D. Joao Duraes foi casado e fege geragom como de susu he dito; e Maria Duraes non ouve semel. E o sobredito
D. Pay Guterres da Silva, onde esta geragom sobredita vem, oulra vez foi casado com D. Orraca Rabaldcs, c fege
nella Gontinha Paes; estaGontinha Paes foi casada com D. Pero Geres 6 ' 1 dc Belmir, e fege nella Martim Pires e
Sancha Pires : este Martim Pires foi casado com D. Sancha Martins, filha de D. Martim Fernandes de Riba Vi¬
zela, c deulhe o coulo dc Belmir em compra de seu corpo, e non ouverao semel : e Sancha Pires foi casada com
Soer Dias, filho de D. Diogo Gongalvcs Duros, porque matara os mouros na lide do Ouriqucd, e fege nella D.
Estevao Soares, D. Diogo Soares o sandeo, e o Pero Soares nom foi desta madre, e D. Maria Soares; e esta Ma¬
ria Soares foi casada com D. Mem Sanehes, c fege nella' , ' ) Estevayna Mendes Queixada c Estevao Mendes Petite
e Pero Mendes o bel pastor e Martim Mendes : c esta Estevainha Mendes Queixada foi casada com Sancho Peres
d’Alvarengua 1 e fege nella Tereja Nunes, e outras que forao freiras de Arouca : e esta Tereja Nunes foi casada
com Nuno de Chacim, e fege nella Gil Nunes e Eitor Nunes e Alvaro Nunes e Sancha Nunes e Orraca Nu¬
nes; e estes forao casados como de suso dito he : e Estevao Mendes Petite foi casado com Constanga AfTonso de
Cambra, e fege nella Sueiro Mendes Petile; c Sueiro Mendes Petite foi casado e fcz geragom como de suso dito
he : c Maria Mendes irma deslc Estevao Mendes Petile foi casada com Fernao Nunes 1 Cheira, e fege nella ge¬
ragom como de suso he escrito. E esta Gontinha Paes da Silva desde que lhe morreo D. Pero Oriz casou com D.
Mendo AfTonso de Refoyos, e fege nella Garcia Mendes.

l«(ui se coinega o linhagem do eonde D. Pedro Pires de Trava

De esle D. Pedro Pires de Trava sahio o conde D. Fernando c o conde D. Vcrmoim Pires : e este conde D.
Fernando foi casado com huma dona, e fege nella o conde D. Gomes e Guiomar Fernandes e a condega D. Te-

1 Frojaz, C .

2 Frojaz, C.

m dc Bjrganca C .

4 Anes C.

a) Parece que falla fege nella.

1) Adianlc chama-lhe Pedro Oriz. Ambos os cogiwmes parecrn errados.

c) Ha claranrente uma lacuna nesle logar.

d) Seguimos a leitura da copia dos Carmelilas, sem a consideror como varianlc, porque o iexto de Sousa o/ferece obviamenle uma lacuna.

Digitized by v^ooQie

172

OS LIVROS DE LINHAGENS

reja Fernandes e D. Maria Fernandes; e este conde D. Fernao foi mui prezado ein tudo o bom, e fez cavaleiro
D. Fernao Rodrigues de Castro e D. Pedro Aragao. Ora tornemos a como foi casada a condega D. Tereja Fernan-
des de Trastamar: casou com o conde D. Nuno de Lara, o que ouve os muitos cavaleiros e ganhou as divizas de
mar a mar; e este foi o que foi vencido duas vezes em campo de D. Fernando Rodrigues de Castro, e fege uella
o conde D. AI varo e o conde D. Gongalo e o conde D. Fernando de Fiteiro: e este conde D. Alvaro foi casado
com a condega D. Orraca de Canas, filha de D» Diogo o bom e de D. Toda Peres de Qagra, e non ouverao semel,
e filliou despois D. Tereja Gil de Sornos, e fege nella D. Rodrigo Alvares e D,Fernao d’Alvares c D. NunoAlva-
res : e este D. Rodrigo Alvares foi casado com D. Sancha Dias, filha de D. Diogo Frojaz e de D. Aldonga Martins
da Silva, e fege nella Fernao Rodrigues Frojaz e D. Sancha Rodrigues e D. Maria Rodrigues : e esta D. Sancha
Rodrigues foi casada com D. Pedralves das Asturias de Noronha que foi o melhor que ouve em seu linhagem, e
para a ) dos que em Castella ouve bons, e fege nella geragom como dito he; e Maria Rodrigues, irma desta San¬
cha Rodrigues, foi casada com Affonso Alvares irmao de D, Pedralvares, e non ouve semel. E Diogo Frojaz foi
casado com filha de Joao Dias de Finojosa c da irma deste Pedralves que matou elrey D. Sancho : e Fernao Ro¬
drigues irmao deste Diogo Forjaz nao foi casado, nem ouve semel. E o sobredito Fernao d’Alvares, filho do conde
D. Alvaro e deD. Tereja Gil de Sornos, foi casado com Tereja Rodrigues, filha de Roy Peres de Villa Lobos, e
fege nella Nuno Fernandes de Valdemouros e Tereja Fernandes ; e esta Tereja Fernandes levoua D. Ramiro Dias,
e fege nella D. Ramires ^ e Maria Ramires e Diogo Ramires que entrou em ordem : e Maria Ramircs foi casada
com D. Pero Paes das Asturias, e nao ouverao semel; e despois casou com D. Estevao Pires Forjaz, filho deD.
Pedro Ilomem de Pcreira, e fege nella Estevao Pires e Joao Pires e Tereja Pires. E o sobredito Nuno Fernan¬
des de Valdemouros foi casado com filha de D. Enhego de Mendosa, e fege nella D. Joanna; e esta D. Joanna
casou com Joao Fernandes filho do dayao de Santiago, e morreo este Joao Fernandes, e casou ella com D. San¬
cho filho do infante D. Pedro c dc D. Maria de Narbona. E D. Nuno Alvares non ouve semel. E o conde D. Gon¬
galo filho do conde D. Nuno de Lara foi casado com a condega D. Maria, filha de D. Diogo o bom e deD.
Toda Peres de Sagra, e fege nella Diogo Gongalves, o que matarao os mouros na Cabega dc Elvira, calo de
Grada, e D. Nuno Gongalves; c este D. Nuno Gongalves o bom foi casado e fez geragom como de suso he dito.
E o conde D. Fernando de Fiteiro foi casado com huma dona, e fege nella Alvaro Fernandes e o conde D. Fer¬
nando o Condego, c nunca o elrey fez conde, mas chamavasse assi, e D. Sancha Fernandes e D. Alvaro Fernan¬
des; e este D. Alvaro Fernandes foi casado com D. Maria Affonso, filha d’elrey dc Leao e de D. Tereja Gil, e non
ouvcrom semel : c esta D. Sancha Fernandes foi casada com o infante D. Fernando de Serpa, e non ouvcrom
semel : o conde non foi casado. Ora tornemos a como foi casada D. Guimar Fernandes de Trastamar : ella foi
casada com D. Diogo d’Examenes dos Cameiros, e fege nella Ruy Dias e D. Alvar Dias; e forao bons fidalgos,
e mui grandes : e este Ruy Dias foi casado 'com D. Orraca Dias filha de D. Diogo o bom, e de D. Toda Pacs de
Sagra, e fege nella D. Simao Rodrigues o bom fidalgo que rnandou queimar elrey D. Affonso por mao prego que
ouve ; e este D. Simao Rodrigues foi casado com D. Sancha Affonso filha d’clrey de Leam e de D. Tereja Gil que
foi gafa; e desque Ihe morreo esta molher casou com Beatris Fadrique filha de D. Fadrique e da condega D. Ma-
lespina. E D. Alvar Dias filho de D. Diogo Examenes casou com huma dona, e fege nella Tereja Alvares; c esta
Tareja Alvares foi casada com D. Affonso Lopes de Biscaya filho de D. Lopo e dc D. Orraca, filha d’elrey de
Leao e de D. Inez de Mendonga, e fege nella Joao Affonso d’Alfaro; e este D. Joao Affonso foi casado com D.
Mor Affonso, filha de Affonso Telles de Cordova e de D. Marianos Baticcla, c fege em ella D. Joao Affonso d’Al-
faro. E a sobredita D. Maria Fernandes de Trastamar casou com D. Joao Ayres de Moeiro , e fege nella D. Gon-
galeanes, o bom rico homem que fez D. Sueiro Pires de Valladares cavalleiro; e D. Sueranes e D. Fernaoanes
de Duura^ forao irmaos deste D. Gongaleanes; e este D. Gongaleanes morreoce na Ordem, e foi mestre de Ca-
latrava. E D. Pcroanes de Novoa o velho foi filho de D. Joao Ayres d’Ameiro d e de D. Maria Fernandes filha
do conde D. Fernando dc Trastamar : e non pugi este D. Peroancs de Novoa apar de D. Fernaoanes Duro c ) seu
irmao senon porque me esqueeeo; e este D. Peroanes de Novoa foi casado com filha de D. Pero Paes o alferes
e de D. Elvira Viegas, filha de Egas Moniz 1 dc Riba de Douro, e ouve nome D. Urraca Peres de Pongo, e fege
nella Joao Peres de Novoa o velho, e fez D. Rodrigo Peres o alto : e este D. Joao Peres de Novoa foi casado com
huma dona, e fege nella Gongaloanes e D. Peroanes, que foi bispo de Ourence : e este Gongaloanes foi casado com
huma dona, e fege nella Nuno Gongalves; e Nuno Gongalves foi casado com Mor Nunes de Rodeiro, e leixoua, c
casou despois com D. Elvira Peres, filha dc D. Pero Paes d’Ambia e de D. Maria Soares de Gomdiaes, e fege nella
Joao Peres e o bispo de Ourence D. Gongalo Nunes : e Joao Peres foi casado com Beatris, filha de Gongaleanes
Raposo e de D. Orraca Fernandes Baticela, e fege nella Peroanes e Elviraanes e Marianes e D. Moranes. E Ro¬
drigo Pires o alto foi casado como dc suso dito he. E D. Fernaoanes de Duro, irmao de Peroanes de Novoa o velho,

t Nunes €.

a) Taltet par.

b) Ou (alia o nome proprio do primeiro filho de D. Ramiro Dias, ou D. Ramires i inlercalado por erro de copia, o que parece mais provatel pelo que septe

c) Jgnoramoi : qual i a verdadeira lic$ao desles appelidos Moeiro ou Ameiro, Duura ou Duro. O Livro do conde D. Pedro wbstUue' Novoa o Moeiro o*
Ameiro, e Lavanha, que consultou o original do Livro Velho , leu (TUroo (Urro?) em logar de Duura ou Duro.

*

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

473

foi casado com huma dona, e fege nella Gonfalo Fernandes c D. Maria Fcrnandes, que casou na Silva : c oste
Gonfalo Fernandes casou com D. Eluira Rodrigues que ca valeo pouco. E Peroanes de Novoa, filho de Joao Pe-
res e de filha de Orraca Fernandes Baticela, foi casado com filha de Fernao Garcia de Ceabra : e D. Elvira, irma
deste Peroanes de Novoa, foi casada com Pero Affonso de Sousa. E D. Maria Fernandes de Dura foi casada com
D. Payo Gomes da Silva, e fege semel como de suso dilo he. E D. Soeiroanes, filho de D. Joao Ayres de Meiro, foi
casado com D. Sancha Rodrigues, e fege nella D. Joao Soarcs, a condega D. Elvira Soares e Gongalo Soares d’Or-
selhom : e a condega D. Elvira Soares foi casada com D. Goter Rodrigues o Escalavrado, e fora ante clla casada
com o conde D. Real de Lamoes, e non ouve della semel; e este conde matarao a aleive os de Sever: e D. Goter
Rodrigues Escalavrado fege nella D. Fernao Goterres; e este D. Fernao Goterres foi casado com D. Melia de Men-
don$a, e fege nella D. Estevao Fernandes e D. Andre Fernandes e D. Orraca Fernandes e D. Goter Fernandes e D.
Tereja Fernandes e D. Sancha Fernandes e D. Inez Fernandes, e huma dellas foi casada com D. Martim Gil o bom,
e outra cora Soer Telles, e outra com D. Joao Garcia de Sclada, e oulra com D. Pero Gusmao, e estes todos ouve-
rom semel ct>mo de suso dito he. E o sobredito D. Joao Soares foi casado com huma dona e fege nella Sancha-
aines; eSanchaanes foi casada com Joao Nunes de Cerveira, e fege nella gcragom como de susu dito he. D. Gon-
falo Soares foi casado com huma dona, e fege nella Martim Goncalves de Paramio; e este Martim Gongalves foi
casado com huma dona, e fege nella Gongalo Soares. Ora lorncmos a como foi casado o conde D. Gomes Fer¬
nandes, filho do conde D. Fernando de Trastamar : este conde D. Gomes Fernandes foi casado com D. Maria Fer¬
nandes, e fege nella D. Rodrigo Gomes; e este D. Rodrigo Gomes foi casado com D. Mor Affonso, filha de D. Af¬
fonso Telles, o que pobrou Albuquerque, c de D. Elvira Rodrigues Giroa, e non ouverao semel. E D. Tereja Go¬
mes, irma deste D. Rodrigo Gomes, foi casada com Goncalo Peres de Molina, filho do conde D. Pedro de Molina e
de filha de D. Aimeriquc de Narbona, e fege nella Lourengo Gongalves: este a l Gomes a > Goncalves; e Gomes Gon¬
calves casou com huma dona, e fege nella Ruy Gomes que foi gafo; e este Ruy Gomes foi casado com Marinha
Lopes, filha de Lopo Garcia de Lagons e de Maria Fernandes de Andrade, e fege nella a molher de Sancho San-
ches Ulhd.

*

Aqal camera o llnhageiu do eonde O. Vermulm irmao do eonde O. Fernando

de Trastamar

Este conde D. Yermuim foi casado com filha do conde D. Anriquc e da rainha D. Tereja, e fege nella D.
Tereja Vermuis e D. Sancha Vermuis; e esta D. Sancha Yermuis foi casada com D. Soeiro Viegas de Riba do
Douro, e fege nella D. Lourengo Soares e D. Vermuim Soares e D. Tereja Soares : e este D. Vermuim Soares
mataraono na lide de Ervas-lenras; e D. Lourenco Soares foi casado com D. Orraca Sanches, irma de D. Mar¬
tim Sanches, e non ouverao semel; e esta D. Tereja Soares foi casada com D. Gonfalo Mendes de Sousa, e fege
nella geragom como de suso he escrito. E D. Tereja Vermuis, filha de D. Vermuim de Trastamar, casou com D.
Fernao d’Aires, e fege nella D. Joao Fernandes Baticela c D. Ruy Fernandes o Codorniz e D. Gil Fernandes
e D. Maria Fernandes e D. Tereja Fernandes : e este D. Joao Fernandes Baticela foi casado com D. Berenguela
Affonso deBayao, e fege nella D. Fernandeanes Baticela; e morreolhe esta molher e casou com D. Maria Paes
Ribeira, e fege nella D. Gongaleanes e D. Terejaanes e D. Maria Anes : e esta Terejaanes e Mareanes forao ca-
sadas e fizerao gerafom como de suso he dito. E D. Gil Fernandes Baticela foi casado com D. Elvira Paes, filha
de D. Paio Sorodea, e fege nella D. Fernao Gil e Orraca Gil; e esta Orraca Gil foi casada com Nuno Fernandes
Turrechao, e fege nella geracom como de suso he dito : e este Fernao Gil foi casado com D. Sancha Fernandes,
filha de D. Fernao Paes de Calamacos, e fege nella Ruy Fernandes e Joao Fernandes, o que matarao os mouros
quando matarao o arcebispo D. Sancho, e Maria Fernandes e Joao Fernandes e Tereja Fernandes; e esta San¬
cha b > Fernandes foi casada com Garcia Soares de Mollcdo; e D. Maria Fernandes foi casada com D. Gongalo
Corvel, e fege nella semel como he dito; e outros nao for 5 o casados, nem ouverom semel. E D. Tereja Fernan¬
des, irma de D. Joao Fernandes Baticela, rougoua D. Lopo Rodrigues dTJlho, c ouve tresentos cavaleiros com
que a defendeo ao seu linhagem; e despois outorgoulhe o casamento, e fege nella Fernam Lopes e Aldara Lo¬
pes e D. Tereja Lopes que foi casada com D. Fernao Paes Varela o do capello, e fege nella Joao Varella c Pero 1
Varella : e este Joao Varella foi casado com huma dona, e fege nella Pero Varella e Fernao Varella : e D. Aldara
Lopes foi casada com Gomes Garcia, *e D. Vasco Gomes foi arcebispo de Toledo, e D. Gongalo Gomes c D.
Vasco Gomes foi casado com D. Aldara Lopes, e ouveya o dayao de Santiago D. Fernando Affonso de Santiago
filha d’elrey de Leao de huma moura de Salamanca, e fege nella o dayao D. Joao Fernandes*^; e este Joao Fer¬
nandes* foi casado com filha dc Lopo Rodrigues, e morreolhe esta molher, e casou com Maria Fernandes, filha
de D. Andre Fernandes, e fege nella filhos como dito he, e morreolhe esta molher e casou com Joanna Nunes

1 P»jr c.

a) Tahez e Gomes.

b) TaXvez Tereja.

c) Esta passagem entre asteriscos csld grandmente deturpada, mas ndo i possivel reslitui-la por simples conjecturas.

M. H. Tom. I. 44

Digitized by v^ooQie

174

OS LIVROS DE LINHAGENS

filha de D. Nuno Fernandes de Valdemouro. E D. Fernao Lopes dTJlhd foi casado com filha de D. Mari oho, e
fege nella Martim Fernandes Topete; e Martim Fernandes foi casado com Constanda Paes filha de D. Pay Ro»
drigues de Meira. E o sobredito D. Ruy Fernandes Codorniz, irmao de D. Joao Fernandes Baticela, foi casado
com huma dona, e fege nella D. Maria Rodrigues Codorniz; e esta D. Maria Codorniz rougoua Joao Bezerra de
casa de D. Rodrigo Gomes, e fege nella Gongalo Gomes o gordo; e fora ante ella casada com Martim Martins
Marinho, e fege nella D. Pero Martins Marinho.

itqul comesa o linhagem de D. Gueda o velho onde vem es Guedeftos

E D. Gueda casou com huma dona, c fege nella Mem Gueda e Oer Gueda; e este Oer Gueda foi casado com
huma dona, e fege nella D. Orraca Oeres; e esta D. Orraca Oeres foi casada com Soeiro Correa, e fege nella D.
Pay Correa, que foi casado com D. Gontinha Rodrigues; e desque Ihe morreo esla molher casou com D. Maria
da Silva, e fege nella semel como dito he. E o sobredito Mem Gueda foi casado com D. Sancha, e fege nella D.
Gomes Mendes e D. Gueda Mendes : e este D. Gomes Mendes foi casado com D. Chamoa Mendes, irma de D.
Goncalo de Sousa, e fege nella Egas Gomes Barroso e Gueda Gomes; e morreo esta molher a Gomes Mendes,
e casou outra vez, e fege n’ambas semel como dito he : e este D. Egas Barroso foi casado com D. Orraca Yas-
ques d’Ambia, filha de D. Vasco Gucdelha d’Ambia, e fege nella D. Gongalo Viegas, Pero Viegas e Orraca Vie-
gas e outros : e Gueda Gomes irmao de Egas Gomes Barroso foi casado com D. Orraca Anriques de Porto Car-
reiro, e fege nella Gil Gueda; e este Gil Gueda foi casado com D. Maria Fernandes, filha de D. Fernao Gongalves
de Sousa e de D. Goldra Goldres da Refonleira, e fege nella Martim Gil de Aroens e Tereja Gil, e cstes fizerao
geragom como dito he.

Aqui comesa o ltnhagem de D. Vaseo Gomes que fex Bravaens

Este Vasco Gomes foi casado com huma dona e fege nella D. Pay Vasques de Bravacns; e este Pay Vasques
foi casado com D. Sancha Soares, filha de D. Soeiro Nunes o velho c de Aldon^a Nunes que fora filha de D. Fer¬
nao Armenlares, e fege nella Martim Paes de Jolla e D. Pero Paes o pobre e D. Mor Paes e D. Marinha Paes e
D. Sancha Paes : e esta D. Mor Paes casou com D. Pero Ayres do Gravo, e fege nella D. Pero Paes Gravel e D.
Mor Paes e D. Orraca Paes e D. Maria Paes; e esles forao casados e ouverao gera^om como dito he. E o sobre¬
dito D. Martim Paes de Jolla foi casado com huma dona, e fege nella D. Gil Martins de Jolla; e este Gil Martins
de Jolla foi casado com Sanchaanes filha de D. Joao Nunes de Cerveira, e fege nella Affonso Gil e Romeo Gil
e Elvira Gil e Orraca Gil; e estes forao casados e ouverao geragom como de suso dito he. E D. Pero Paes o po¬
bre, filho de D. Pay Vasques de Bravaens, foi casado com Examea Nunes, e fege nella geragom como ja de auso
he dito. E Maria Paes foi casada com Gomes Paes que fez o mosteiro de Souto, e fege nella D. Louren^o Gomes
de Maceira e D. Loba Gomes; e esta D. Loba Gomes non foi casada, e ouve filhos de ganhadia : e D. Lourenfo
Gomes da Maceira foi casado com huma dona, e fege nella Joao Lourengo e Maria Lourengo e Sancha Louren?o :
e este Joao Lourengo foi casado com Maria Anes Mariacha, e fege nella Estevao Anes Pintalhopardo e Louren-
ceanes Garneiro e Orracaanes e Mariaachaanes Maceira : e este Lourengo Anes Carneiro foi casado com Mor Pi-
res, filha de D. Pedro Novaes, e non ouverom semel : e Estevao AnesTintalho foi casado com huma dona, e fege
nella Fernao Esteves Pintalho; c este Fernao Esteves foi cazado com Maria Acha Nunes, filha de D. Nuno Mar¬
tins de Chacim e de D. Sancha Correa, e fege nella D. Sancha, molher de Martim Vasques Pimentel de Fornelos,
e a molher de Joao Rodrigues de Valladares. E Orracaanes, filha de Joao Lourenfo Maceira, foi casada com Gil do
Eiro, e fege nella Affonso Gil e Orraca Gil c Mor Gil : e este Affonso Gil mataraono na Coruja : e Mor Gil foi ca¬
sada com Martim Soares Pacheco, e non houverom semel: c Orraca Gil do Eiro foi casada com Soeiro Mendes
d’Alcoirados, e desque matarao Joao Brucheiro casou ella com Ermigio Martins, e fege nella Estevao Ermiguo
d’Aeyro e Affonso Ermigis e outra filha a que non sei o nome. E D. Sancha Lourenfo, filha de Louren$o Gomes
de Maceira, foi casada com D. Lourengo Fernandes da Cunha, e fege nella Egas Lourenfo e D. Vasco Lourenfo
e D. Gomes Lourenco e D. Joao Lourengo e D. Martim Lourengo (e estes forao casados, e ouverom gera^om
como he dito) e D. Orraca Louren?o e D. Mor Lourengo (o mesmo °). E a sobredita Maria Acha Lourenco foi
casada com D. Pero Mendes de Moles, e fege nella Estevao Peres e outros; e este Estevao Peres foi casado com
D. Orraca Correa. E Sancha Paes, filha de D. Pay Vasques de Bravaes, foi casada com Giraldo Nunes (GiralCa-
brom), e fege nella D. Tereja Giraldes e Margarida Giraldes^ : c esta Tereja Giraldes foi casada com D. Fafes Go-
dins, e fege nella geragom como de suso he dito : e D. Maria Giral foi casada com D. Joao Dias de Freitas, e fege
nella geragom como de suso he escrito : e esta Sancha Giraldes foi casada com Joao Fernandes da Cunha, e fege

a) Jntroduzimos aqui esles parenthesis para se entender o texto.

b) Segundo o conde D. Pedro as filhas de Giraldo Nunes (oram Tereja, Maria e Sancha, O que segne prova que o texto do Livro Velho estd aqui deturpado.

Digitized by ^ ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

175

tiella geragom como de suso dito he. E D. Egas Paes que fez Randufe, e o coutou, foi seu filho Gomes Yiegas
de Penagati e Godinho Yiegas (Godinho Mouro) e Egas Yiegas e D. Fruilhe Yiegas, e estes fizerao geragom como
de suso he escrito. Jam liber est scriptus quis his scriptis scribat semper cum Domino vivat.

ES* Martlnus «loan. scripsi Istum Librum, qui est de Domino meo Deeano et
debet mihi dare unam tunicam propter Istam serlpturam et pro aiys scripturis
per gratiam suam era M.CCCLAAAI an.

«)

Agora amigos se vos plaze vos conlaremos os linhagehs dos bons homens filhos-dalgo do reyno de Por-
tugal dos que devem a armar e criar e que andarao a la guerra a filhar o reyno de Portugal. E elles, meos ami¬
gos, forao partidos.em cinco partes. A primeira parte foi el Uffo Belfages, donde vem directamente os Sousaos.
A segunda parte D. Alam que foi clerigo filho-dalgo, e filhou a filha d’elrey de Armenia quando foi em oragao
a Santiago e foi sa hospeda em sao Salvador de Crasto de Avclajis, e filhouha com seu linhagem, e enviou as
companhas suas para sa terra, e ficou elle com ella, e fege nella dous filhos donde vierao os linhagens dos Bar-
gangaos, e despois vos diremos como ouverom nome, e quaes sahirao delles. A terceira geragom forao os da
Maya, que forao os mais nobres e os mais filhos-dalgo de toda Espanha, e como elles vierom directamente do
mui nobre e muyto alto senhor D. Ramiro, e em como elles comsograrao com os Bargangaos, e em como vierom
direitamente do mui nobre e muy alto linhagem dei conde D. Monio de Biscaya, e em como consograrao com
os condes de Trava, e em como casarao as netas com os netos de D. Monio lo Gasco. A quarta geragom forao
os de Bayao, netos de D. Gozendo Araldes; e despois vos diremos quaes filhos e quaes netos sahirao delles, e
em como se virao casados. A quinta geragom, que veo postrimeira a Portugal de Gasconha com Monio Gasco,
donde vem os que ora chamao de Riba do Douro; e veyo com elle seu irmao o bispo D. Sesnando que jaz em
Villaboa do Bispo, e o bispo D. Enego seu irmao, que jaz em Tuyas. Em primciramente convcm a saber que Uffo
Belfages foi seu filho el conde D. Guigoy e santa Senhorinha a que jaz em Basto. El conde D. Guigoy, aquel que
lidou com Frade Baldando b ), fege filho, convem a saber, el conde D. Acbega, o que foi casado com a condega
D. Araguntc Soares filha dei conde D. Soeiro e de D. Mona Dias, que foi filha dei conde D. Diogo que pobrou
a Burgos. El conde D. Achega cegou el conde D. Mem Soares em o pago de Novelas com outros seis condes, e
mataraono por ende, porque o cegou, na Portela de Vade, e matou-o hum cavaleiro que chamavao Soeiro da
Yelha, e era natural de Negrelos, por mandado dei conde D. Pedro Paes de Bagunte, que foi hum dos condes
<jue el cegou, que foi avo dos Ramiraos : e estes condes jazem em S. Pedro de Atey. El conde D. Achega fez
filho D. Gomes Echegues, que se ve casado com D. Gontrode Nunes, que foi filha de D. Monio Fernandes de
Touro, que foi filho d’elrey D. Fernando, que foi pay do emperador. D. Gomes Echegues fez filhos em sa mo-
lher, D. Egas Gomes e D. Sancha Gomes : e D. Egas Gomes casou com D. Goinha Mendes, filha de Mem Gon-
galves e de Tainha, irma de D. Soeiro Mendes o bom e de D. Gongalo Mendes : D. Sancha Gomes casou com el
conde D. Nuno de Trastamar, e fez filho el conde D. Gomes de Pombeiro. El conde D. Gomes casou com filha
dei conde D. Pero Peres de Trava, e fege nella D. Chamoa Gomes e D. Fernam Gomes que foi.abbade de Pom¬
beiro e D. Maria Gomes. Casou D. Chamoa Gomes com D. Payo Soares, filho de D. Soeiro Mendes o bom e de
D. Gontroude Moniz, que era filha dei conde D. Monio de Biscaya, e fez em sa molher D. Pedro Paes, o alferes,
e D. Payo Sapata e D. Exemea Paes : e despois D. Chamoa meteuce monja em Vairao, e fege em drudaria um
filho com D. Mem Rodrigues de Togues, e o filho ouve nome D. Soeiro Mendes Facha; e essa D. Chamoa fez
outro filho em drudaria com elrey D. Affonso de Portugal, e ouve nome D. Fernando Affonso, e mataraono os
freires d’Ucles em Evora. Esta Maria Gomes, sa irma de D. Chamoa, casou com D. Lourengo Viegas o espadeiro,
e nom ouverom filhos. D. Soeiro Mendes Facha, filho de D. Chamoa Gomes e do D. Mem Rodrigues de Togues,
casou com a condega D. Elvira, que foi filha de D. Gongalo de Sousa e de D. Dordia Viegas, e ouverom filhos

a) Gaspar Akares de Lousada entende ser este livro segunda parte do Livro Yelho ; por£m eu enlendo ser diverso, e se conjectura que era se-
parada do outro, e se t 6 do prologo, e tambem da copia acima, em que o escrevente Hartim Jo&o deu alii por acabado o livro, na petic&o que pela es-
crita pede ao De&o. De mais, que tambem o estylo 6 differente, como se p6de observar em muitas partes. Nota de Sousa.

b) Os N .°* III e IV chamum-lhe Frade Yaldrique ou Balderique.

Digitized by v^ooQie

176

OS L1VROS DE LINHAGENS

D. Gomes Soares D. Pedro Soarcs Carnesmas e D. Nuno Soares e D. Gontinha Soarcs e D. Maria Soares : D. Gomes
Soares casou com D. Tereja Rodrigues, fdha dei conde D. Rodrigo Vasques e da condega D. Toda Palazim, e fege D.
Tereja Rodrigues D. Vasco Gomes e D. Chamoa Gomes, molher que foi de D. Rodrigo Frojaz e non ouverao filhos :
D. Pedro Soares Carnesmas fez filho D. Soeiro Peres Carnesmas que non ouve fllhos : D. Gontinha Soares se ve ca-
sada com D. Garcia Peres Ladrom, e fege nclla fllhos D. Pero Garcia o Bargangom c D. Fernam Garcia e D. Mor
Garcia e D, Tereja Garcia c D. Elvira Garcia : e D. Pero Garcia casou com D. Sancha Ozores, filha de D. Ozorioanes,
e fez em essa molher D. Tereja Peres; e D. Tereja Peres casou com D. Joao Martins Avana, que fege hi a Aldonga-
anes; e D. Aldonga casou com Gil Vasques, e fege hi Martim Gil e Marqueza Gil e D. Guiomar Gil, que casou
com D. Joao Rodrigues de Briteiros : o sobredito D. Fernao Garcia fez hum filho em barrega que ouve nome Pero
Fernandes, e morreo em Marrocos : a sobredita D. Mor Garcia ouve hum filho de seu irmao D. Pero Garcia, que
ouve nome Martim Tavaya, e huma filha que ouve de oulro cavaleiro, e se ve casada com Pero Mendes Testa : e a
sobredita Tereja Garcia se ve casada em Leao e non ouve filhos : a sobredita D. Elvira Garcia se v 6 casada nas
Asturias com D. Diogo Ordonhes e ouve filho D. Alvaro Dias e D. Sancha Ordonhcs e D. Mecia abbadega de An-
tre-ambos-os-rios : e o sobredito D. Alvar Dias casou com D. Sancha Peres, filha de D. Pero Gongalves Girao, e
ouverao filhos o cardeal D. Ordonho e D. Pero Alvares e seus irmaos : e D. Sancha Ordonhes foi casada com D.
Lourengo Soares, e non ouverao filhos. E o sobredito D. Egas Gomes de Sousa casou com D. Guimar Mendes
filha de D. Mem Gongalves da Maya e de Tainha irma de D. Soeiro Mendes o bom, e ouverom hum filho, que
ouve nome D. Mem Viegas de Sousa; D. Mem Viegas casou com D. Elvira Fernandes, que foi filha de D. Fer-
nando Affonso que foi de Toledo e casou com D. Orraca Gongalves filha de D. Gongalo Viegas de Marnel; c ouve
dous filhos e tres filhas, o primeiro ouve nome D. Gongalo de Sousa, o outro ouve nome D. Soeiro Mendes o
grogo, e huma filha que ouve nome D. Gontinha Mendes, a outra filha ouve nome D. Chamoa Mendes, e a outra
filha ouve nome D. Mor Mendes dos Sousaos. D. Gongalo de Sousa foi casado com D. Tereja Sanches, filha de
D. Sancho Nunes^e da infante D. Sancha que foi irma d’elrcy D. Affonso o velho de Portugal, e fege hi cl conde
D. Mendo o Sousao; c casou D. Gongalo outra vez com Sancha Affonso 1 das Asturias; e porque lha hia doneando
rey D. Affonso que era seu hospede trusquioha logo, c pozea em huma azemela albardada, e hum escudeiro que
lha tangeee, e envioua para sa terra, e fege com ella meter burrela a todos os rapazes que em sa casa erao, e
entom foi rey D. Affonso mui bravo e disse a D. Gongalo «Caprcchus pouco que este 0 - 1 cegou a meu avo o vosso»,
e D. Gongalo lhe respondeo tSenhor no metades em esso mentes; ca o cegou a grao torto e morreo por ende a
grao direito»: e non ouve nessa sa molher nenhum filho, e casou D. Gongalo com outra molher D. Dordia Vie¬
gas, filha de D. Egas Moniz e de miana D. Tereja de Cerzeda, e fege hi duas filhas; huma ouve nome a condcssa
D. Elvira e a outra ouve nome Tareja Gongalves, a qual casou com D. Vasco Fernandes, filho de D. Fernam
Cativo, e fege hi dous filhos; o primeiro ouve nome D. Martim Vasques, e cativaraono os mouros em Palenga,
e nunca souberao dei parte; outro filho ouve nome D. Gil Vasques de Soverosa; e huma filha ouve nome D. El¬
vira Vasques, e a outra ouve nome D. Aldara* Vasques, que foi monja de santo Tirgo e que esteve em Burgaes.
E o sobredito D. Gil Vasques foi casado tres vezes, a primeira com D. Maria Ayres, que foi filha de Ayres Cagom
de Fornellos e de Mor Pires a pobre, e fege hi D. Fernao Gil e D. Martim Gil e D. Tereja Gil: da outfa molher,
D. Maria 3 Gongalves Giroa, ouve dous filhos e duas filhas; huma filha ouve nome D. Sancha Gil, e foi casada em
Castella, e non ouve filhos»a outra filha ouve nome D. Dordia Gil, que foi monja de Arouca; e outro filho ouve
nome Gongalo Gil, e non ouve filhos; o outro filho ouve nome D. Joao Gil, e foi casado com D. Conslanga Gil,
que foi filha de D. Gil Martins e de D. Marianes, e ouve hum filho que ouve nome Marlim Anes tio. E o sobre¬
dito D. Fernao Gil nao ouve filhos. E a sobredita D. Tereja Gil ouve duas filhas e hum filho d’elrey de Leao; o
filho ouve nome D. Martim Affonso, foi casado com D. Maria Mendes filha de D. Mem Gongalves de Sousa, e
non ouverao filhos; a outra filha ouve nome D. Tereja Affonso, e non foi casada nem ouve filhos; a outra ouve
nome D. Maria Affonso, c ouve huma filha d’elrey D. Affonso de Castella, c casaraona com D. Pedro de Gusmao,
e non ouverao filhos. E o sobredito D. Martim Gil foi casado com D. Inez Fernandes, filha de D. Fernao Goter-
res de Castro, o pertigueiro de Santiago, e de D. Milia sa molher, e ouve huma filha que chamarao D. Tereja
Martins, e casou com D. Rodrigueanes, filho de D. J.oao Affonso Tello e da de Barreleiros sa molher, e ouverom
hum filho, que ouve nome D. Joao Affonso de Albuquerque. A outra molher do sobredito D. Gil Vasques ouve
nome D. Sancha Gil, filha de Gongalo Gomes Orvenegua, e ouve hi dous filhos, D. Vasco Gil e D. Hcnrique Gil
que non ouve filhos : D. Vasco Gil foi casado com Froilhe Fernandes, filha de D. Fernandeanes Cheira e de Or¬
raca Mendes sa molher, e ouve dous filhos e duas filhas; hum filho ouve nome Martim Vasques, que matarao
em Alfayates e non ouve filhos, e outro filho ouve nome D. Gil Vasques, e ouve filhos que som ja escritos; a
outra filha ouve nome D. Sancha Vasques, e casou com Fernao Gongalves Pimcnlel, e ouverao hum filho que

1 Alvers C. •

2 Aldonca C.

3 Elvira C.

a) Taltez ca per chus pouco que eslo elc.

Digitized by v^.ooQLe

OS LIYROS DE L1NHAGENS

177

ouve nome D. Joao Fernandes; a oulra filha ouvc nome D. Aldonga Vasqucs, c non ouvc filhos. E a sobredila
D. Elvira Yasques foi casada com D. Payo Soares de Valladares, e fcgc nella dous filhos e huma filha; hum filho
onve nome D. Soeiro Paes de Valladares, o outro D. Rodrigo Paes, e a filha D. Maria Paes Berredo. E D. Elvira
Vasqnes fez um filho em drudaria com Vasco Magudo, que ouve nome Martim Vasques Barbas. D. Soeiro Paes
casou com D. Estevainha Pongo, filha de D. Pongo Affonso c de D. Mor Martins, e ouve hi dous filhos; hum
filho ouve nome Lourengo Soares, o outro Payo Soares; casou Payo Soares com D. Delgradelin que foi mula
d’elrey de Portugal, c ouve filha que casarao^com D. Pedro Affonso Qamora; Lourengo Soares casou com D.
Maria Mendes, e fez hi huma filha que ouvc nome D. Inez, e casaraona com D. Martim Affonso filho d’elrey
D. Affonso : o sobredito Lourengo Soares casou outra vez com filha de Nuno Martins de Chacim, e ouverom filhos.
E o sobredito D. Rodrigo Paes de Valladares foi casado duas vezes, a primeira com D. Maria Pcres, filha dc D.
Pedro Semedit e de D. Tereja Paes, e ouve hi hum filho e duas filhas; o filho ouve nome Lourengo Rodrigues
Spadarom, e nao ouve filhos; a filha D.Luca Rodrigues abbadega de Arouca, e a oulra ouve nome Eluira Ro-
drigues de Grasto : a outra molhcr foi filha de D. Gil Feyo, e ouve hi tres filhos; o primeiro filho ouve nome
D. Payo Sovela, que matarao em Riba de Minho, e outro ouve nome Joao Rodrigues, e outro Gil Rodrigues. E
a sobredila D. Maria Paes de Berredo casou com D. Martim Paes da Ribeira, e fez dous filhos e tres filhas; hum
filho ouve nome D. Gil Martins, e outro D. Lourengo Martins, e uma filha ouve nome D. Tereja Martins, c a
outra D. Aldara Martins, e a outra D. Elvira Martins que foi monja em Lorvao : D. Aldara Martins casou com
D. Fernao Lopes, e nom ouverao filhos : D. Tereja Martins casou com D. Joao Peres da Veiga, e ouverao huma
filha, que ouve nome D. Marianes e foi casada com D. Mem Rodrigues de Briteiros, e ouverao dous filhos e
quatro filhas; hum ouve nome Martim Mendes, c outro Joao Mendes, e huma filha ouve nome Maria Mendes
Ribeira, a outra D. Orraca Mendes, outra Maria Mendes, outra D. Guimar Mendes. E 6 sobredito Martim Vas¬
ques Bornes^ teve dous filhos e huma filha; o filho ouve nome Pero Botelho, e casou com fijha de D. Martins
de Lisboa e ouve filho que ouve nome Martim Botelho; o outro ouvc nome Joao Botelho, e a filha ouve nome
Aldara Martins e foi casada duas vezes, a primeira com Fernao Reymondo de Canedo, e fez hum filho e duas
filhas; e o filho ouve nome Martim Fernandes; a filha esteve casada com Joao Esteves Botelho daMaya; a outra
filha esteve casada com Joanne Esteves da Vieira : e essa Aldara Martins se ve outra vez casada com Joao Peres
Tenro, e ouverao hum filho Lourengo Aires, e ouverao filhos. E saibamos do sobredito el conde D. Mendo que
foi casado com a condega D. Maria Rodrigues, que foi filha dei conde D. Rodrigo o veloso, que foi de Trava, e
da condega D. Alambre que foi irma d’elrey de Franga, e fez hi coatro filhos e huma filha; o primeiro ouvc
nome D. Gongalo Mendes, o outro D. Garcia Mendes, o outro D. Vasco Mendes, e outro D. Rodrigo Mendes, e
a filha D. Guimar Mendes : D. Gongalo Mendes casou com D. Tereja Soares, filha de D. Soeiro Viegas e de D.
Sancha Vermuis, e fege hum filho e tres filhas; o filho ouve nome D. Mem Gongalues, e huma filha ouve nome
Mor Gongalves, e outra D. Sancha Gongalvcs, e a oulra D. Maria Gongalves : casou D. Mem Gongalves com D.
Maria Fernandes, e houverao huma filha que he suso escrita; D. Mor Gongalves casou com Affonso Lopes, e
nom ouverom filhos; D. Sancha Gongalves foi monja de Arouca; D. Maria Gongalves nao foi casada, nem ouve
filhos. O sobredito D. Garcia Mendes foi casado com D. Elvira Gongalves, filha de D. Gongalo Paes de Toronho
e de D. Tereja Peres da Maya, e ouverao seis filhos e huma filha; o primeiro ouve nome el conde D. Gongalo, e
ouve huma filha de barrega que ouve nome Joao Gongalvesc outro filho ouvc nome D. Sancho Garcia, e ouve
filho de barregan Fernao Sanches, e outro filho ouve nome D. Mem Garcia, que foi casado com D. Terejaanes,
filha de D. Fernandeanes Baticcla c dc D. Maria Paes Ribeira, e fege hi dous filhos e tres filhas; o filho ouv.e
nome D. Joao Mendes e non ouve filhos; a huma filha ouve nome D. Maria Mendes, que ia he escrita; a outra
ouve nome D. Tereja Mendes, que foi monja de Lorvao; a outra D. Gonstanga Mendes, e casou com D. Pedrea-
nes Portel, filho de Joao dc Avoim e de D. Maria Affonso, e farao filhos. E o sobredito D. Pedro Garcia non ouve
filhos; o outro Joao Garcia foi casado com D. Orraca Fernandes, filha de D. Fernao Peres das Chaas e de D.
Sancha Vasques, e ouve hum filho e tres filhas; o filho ouve nome Estevao Anes, e nom ouve filhos; a huma
filha foi casada em Gastella com D. Gomes Gongalves Girom, e fege hi Joanna Gomes, que foi casada com D.
Nuno irmao de Joao Nunes; a oulra filha ouve nome D. Marianes e foi abbadega de Lorvao ; a outra foi monja
com ella; o outro filho D. Fernao Garcia foi casado com D. Orraca Abril, filha de D. Abril Pires e de D. Sancha
Nunes, e nom ouverom filhos. E o sobredito D. Vasco Mendes nom foi casado, e ouve hum filhcHe barregan,
Ruy Vasques. E o sobredito D. Rodrigo Mendes nao foi casado, e fege hum filho em barregan, Garcia Rodri¬
gues, o que matarao a aleive. A sobredita D. Guiomar Mendes foi casada com D. Joao Pires da Maya, e fege hi tres
filhas, D. Terejaanes, D. Elvira Anes c D. Marianes : casou D. Tereja com D. Fcrnaodeanes de Galiza, e ouve¬
rom dous filhos e duas filhas; hum filho foy D. Joao Fernandes de Lima, outro D. Fernao Fernandes Pancenteo,
e huma filha que foi monja em Lorvao, e a outra D. Orraca Fernandes, que foi casada com Gon^aleanes Raposo,

a) Deve ser o que ocima choma Barbas.

b) Delurpado. Comparando com o Livro do conde D. Pedro e com a nola de Lavanha (plana 135) talvez se deva ler e ouve hum filho de barregan que ouve
nome JoSo Garcia.

M. H. Tom. I.

45

Digitized by v^ooQie

178

OS LIVROS DE LINHAGENS

e ouverao filhos. D. Joao Fernandes de Lima foi casado e ouvc filhos. D. Fernao Fernandes Pancenleo eason
com D. Sancha Vasques, c os filhos que fege ja sao escrilos. Item casou outra vez com molher de D. Pero Paes
d’Ambia, c ouverao filhos. E a sobredita D. Elvira Anes foi casada com Ruy Gomes de Briteiros, e fege hi tres
filhos e tres filhas; o primeiro filho Mem Rodrigues ouve filhos que suso sao escritos; o outro Joao Rodrigues,
c overao filhos “■>; o outro ouve nome Gongalo Rodrigues o sandeo; a huma filha ouve nome Orraca Rodrigues,
e foi monja em Lorvao; a outra ouve nome D. Sancha Rodrigues que foi casada com D. Pedro Pongo e non ou¬
verao filhos; a outra ouve nome D. Tereja Rodrigues que se v6 casada com Lourengo Martins Berredo, c nao
ouverao filhos; a outra filha ouve nome D. Maria Rodrigues, e foi monja em*Arouca. E a sobredita D. Maria
Anes foi casada com D. Gil Martins, e ouverom hi filhos D. Marlim Gil e D. Tereja Gil c D. Guimar Gil eD.
Constanda Gil : c D. Martim Gil foi casado com D. Milia, filha de Andre Fernandes, e ouverao hnm filho que
ouve nome D.-Martim Gil, e huma filha que foi casada com Fernao Rodrigues de Villalobos, e noni ouverao
filhos; D. Guimar Gil foi abbadega de Arouca; D. Tereja Gil foi casada em Castella e nao ouve filhos; D. Con¬
standa Gil foi casada assim como vos ja disemos. D. Guimar Mendes irma de D. Gongalo de Sousa, foi casada
com D. Mendo Moniz, e ouverao filhos D. Hermigio Mendes, D. Tereja Mendes de Barbosa, D. Elvira Mendes, D.
Orraca Mendes : D. Ermigio Mendes casou com D. Sancha Peres a Bargangaa, filha de D. Pedro Fernandes de
Ledia c de D. Froylhc Sanches, e ouverao hi filho e duas filhas; o filho ouve nome D. Affonso Ermigues, e non
ouve filhos; huma filha ouve nome D. Orraca Ermigues e foi .monja de santo Tirgo; a outra ouve nome D. Froilhe
Ermigcs, c foi casada em Lcom, c nqm ouve filhos. A sobredita D. Tereja Mendes de Barbosa se ve casada com D.
Sancho Nunes, filho dcl conde D. Nuno de Celanova, e fege hi hum filho que ouve nome D. Nuno Sanches que ca¬
sou com D. Tereja Alvares, filha dcl conde D. Alvaro de Ferreira de Castella, e fege hi hum filho e huma filha; o
filho ouve nome Pero Nunes de Barbosa, e a filha D. Sancha Mendes : D. Pero Nunes se v6 casado com D. Elvira
Martins da Maya, filha de D. Martim Peres de Jamu c de D. Tereja Martins de Vizela, e ouverom filhos D. NunoPi-
res c Martim Pires c Alvaro Pires c Sancho Pires e Fernao Pires e Soeiro Pires, e tres filhas que forao monjasd’A-
rouca : Nuno Pires casou com filha de Joao Correa, e non ouverao filhos, e fez hum filho em barregan na molher
de Joao Bruclieiro, c a nome Martim Barbosa; Martim Pires foi casado com filha de Lourengo Martins de Berredo
e de D. Tereja Pires, c non ouverom filhos; Alvaro Pires non foi casado, nem ouve filhos : Joao 6 ^ Pires foifrciredo
Templo, e non ouve filhos; Sancho Pires nom foi casado, nem ouve filhos; Fernao Pires foi casado com Estevai-
nha Fernandes, filha de Fernao Gomes Barrcto e de D. Sancha, e farao filhos. A sobredita D. Orraca Mendes se ve
casada com D. Nuno Mendes de Sima, c fege hum filho e huma filha; o filho ouve nome D. Mem Nunes, a filha
D. Orraca Nunes : D. Mem Nunes casou com D. Orraca Rodrigues de Palmeira, filha de D. Rodrigo Nunes e de
D. Elvira, e ouverom filhos D. Pedro Mendes Poyares, que casou com filha de D. Joao Fernandes Cheira, e fez
hi huma filha que ouve nome D. Elvira Paes, que casou com D. Fernao Nunes Revelado, e nao ouverom filhos:
a sobredita D. Orraca Nunes, irma de D. Mem Nunes, casou com Payo Ribcira, filho de D. Monio Cabreiro e de
D. Sancha Nunes, filha de D. Nuno Soares, o que fez Grijo, e fege hi hum filho e duas filhas; o filho ouve nome
D. Martim Paes Ribeira, e fege filhos quaes sao de suso escritos. Outra vez se ve casada D. Orraca Nunes com
Fernao Pclegrim, e ouve huma filha D. Orraca Fernandes, que foi molher de D. Affonso Gato, e fege hi dous
filhos c huma filha, e o filho ouve nome Lopo Gato e outro Fernao Gato e D. Constanda Affonso. Aprimeira
filha de D. Orraca Nunes ouve nome D. Maria Paes Ribeira, que foi molher d’elrey D. Sancho de Portugal, e
fege hi dous filhos e duas filhas; hum filho ouve nome D. Gil Sanches, e foi chus honrado clerigo que ouve na
Espanha, e ouve por barregan D. Maria Garcia; e outro filho ouve nome D. Rodrigo Sanches que non foi casado
nem ouve filhos; e huma filha ouve nome D. Constanga Sanches que foi professa em Santa Gruz de Coimbra, e
nom ouve filhos; outra filha ouve nome D. Tereja Sanches, e foi casada com D. Affonso Telles, e ouverom filhos
D. Joao Affonso e D. Affonso Telles e D. Martim Affonso e D. Maria Affonso que foi abbadega de Gradafes: D.
Joao Affonso foi casado com irma de Gongalo Pires de Burralheiros, sobrinha do arcebispo de SantiagoD. Joao
Aires, e ouve dous filhos, Rodrigo Anes, que he suso escrito, e Gongaleanes Raposo, que outro si escrito he de
suso; D. Martim Affonso se ve casado com filha de D. Joao d’Aboim, e nao ouverom filhos; D. Affonso Telles
nao ouve filhos. D. Elvira Mendes casou com D. Godinho Fafes c ouve filho D. Fafes Godins; e D. FafesGodins
casou com D. Sancha Giraldes, filha de Giral Cabrom, e ouve filhos o arcebispo D. Egas Fafez e D. Godinho
Fafes e D. Rodrigo Fafes c D. Martim Fafes e D. Soeiro Fafes e D. Ermigio Fafes C 1 e D. Tereja Fafes e Egas
Fafes Cravo, que foi de barregan : Godinho Fafes ouve filho Martim Godins de barregan; e Ruy Fafes se ve ca¬
sado com D. Tereja Pires, e ouve dous filhos e huma filha; e hum filho ouve nome Fernao Rodrigues, e outro
Ruy Fafes, e outro Fr. Lopo, e a filha ouve nome D. Maria Rodrigues : casou D. Maria Rodrigues com Lourengo
Soares Freirc, e fege hi Guimar Lourengo, molher de Joao Redondo, e Constanga Lourengo, molher de Joao
Martins trobadof; Soeiro Fafes casou com D. Costanga, e fege hi filhos D. Fernao Soares thesoureiro de Coim-

a) Delurpado.

b) Talvez Soeiro.

r) Falta D. Urraca Fafes, que apparece adiante.

Digitized by v^ooQie

I

OS LIVROS DE LINHAGENS 179

bra, c Martim Soarcs; Martim Fafes non ouvc filhos; e EgasFafes arccbispo ouvc huma filha, D. Maria Viegas,
c foi casada com Viccnto Curutcllo, e ouvc filhos Egas Curutcllo c a molhcr dc Pero Affonso Ribciro; D. Ermi-
gio Fafes foi abbade dc Refoyos de Basto; D. Orraca Fafes casou com Martim Tenro, e fege hi Lourengo Espi-
nhel; D. Tereza Fafes casou com Joao Fernandes Fornello, e fege hi Pedro do Monte e a molher de Vasco Mar-
tins Pimentel, e fege D. Vasco Martins em sa filha de Joao Rodrigues de Fornello dous filhos e huma filha,
Martim Vasques e Affonso Vasques e Orraca Vasques que se v6 casada com Gongalo Pereira, e fege hi D. Gon¬
galo Pereira, arcebispo dc Braga, e Vasco Pereira. E D. Chamoa Mendes, a oulra irma de D. Gongalo de Sousa,
se ve casada com D. Gomes Mendes de Barroso, e ouverom hi hum filho e huma filha; o filho ouve nome D. Egas
Gomes Barroso, e D. Egas Gomes ouve dous filhos e huma filha, hum ouve nome Gongalo Viegas Barroso, c
outro D. Gomes Viegas Barroso; a filha ouve nome D. Orraca Viegas : D. Gongalo Viegas fez filhos Gongalo
Gongalves e suas irmans Orraca Goncalves e Maria Gongalves : e Orraca Gongalves casou com Pero Alvelo :
Gomes Viegas fez filhos Ruy Gomes e Payo Gomes, e Mem Gomes he de barregan, e Pero Gomes Barroso que foi
casado em Toledo, e Ruy Gomes que foi abbade de Pombciro : e D. Orraca Viegas esteve casada cora D. Soeiro
Rcymondo, e fege hi D. Mem Soares de Merlo e D. Pedro Soares de Alvim e D. Lourengo Soares Freire e D. Gon-
tinha Soares e a madre dc D. Giraldo Affonso Rcndamor : D. Mem Soares se ve casado com D. Tereja Affonso, e
fege hi dous filhos e huma filha, c hum filho em barregan que ouve nome Soeiro Mendes; e o primeiro filho ouve
nome Affonso Mendes, e outro Ruy Mendes Beigana; e a filha, Tereja Mendes, se vG casada com D. Pay Correa, e
ouverom filho D. Affonso Correa. E outra irma de D. Gongalo de Sousa, D. Mor Mendes, casou com D. Egas Fafes,
o que jaz em Rendufe, e fege hi huma filha D. Sancha Viegas que foi casada com D, Soeyro Tortas, e ouverom hum
filho que ouve nome arcebispo D. Estcvao e duas filhas, a huma ouvc nome D. Estevainha e oulra D. Tereja Soa¬
res : D. Estevainha Soares casou com D. Martim Fernandes de Visella, e ouverom quatro filhas e hum filho; o filho
ouve nome D. Durao Martins, e huma filha ouve nome D. Tereja Martins, a outra D. Sancha Martins, a oulra D.
Mayor Martins, e a outra D. Mor Martins que foi abbadega de Arouca : D. Durao Martins casou com huma dona da
Silva, e fege hum filho e huma filha; e o filho ouve nome D. Joao Duracs, e foi freire do Hospital; a filha ouve
nome Tereja Duraes, foi casada com D. Rodrigo Percs o alto, e ouverom hum filho que ouve nome Pero Rodrigues
que foi freyre do Hospital: D. Tereja Martins casou com D. Martim Pires da Maya, e ouverom tres filhos c duas
filhas; o primeiro ouve nome D. Martim Martins que foi mestre do Templo, e outro ouve nome D. Joao Martins
Avana, e casou com D. Tereja Pires de Braganga, e fizerao filhos quaes ja som escrilos, e outro, D. Estcvao Martins,
que mataram em Coimbra; e outra filha ouve nome D. Elvira Martins, e se ve casada com D. Pedro Nunes de Bar.
bosa, e ouverao filhos que ia sao suso escrilos; c outra filha ouve nome D. Guimar Martins que foi monja de Arou¬
ca. D. Sancha Martins casou com D. Gongalo Rodrigues de Nomaes, e ouve hum filho D. Martim Gongalves dc No-
maes; e despois meteuce em drudaria esta Sancha Martins, c fez, com Martim Pimentel, Vasco Martins e a molher
de Estevao de Freitas, e fege outra, monja d’Arouca : D. Martins Gongalves de Nomaes casou com D. Mor Soa¬
res, e fez dous filhos e duas filhas; c hum filho ouve nome Gongalo Martins, e nao ouve filhos; e outro ouvc
nome D». Ruy Martins, e casou com D. Beatris, filha de D. Joao Percs Redondo e de D. Gracia Soares, e ouve
duas filhas, huma casou com Martim Vasques da Cunha, outra se ve casada com Martim Affonso de Rezende,
e*ouverom filhos. A outra filha ouvc nome D. Elvira Martins, e foi casada com Pedro Martins de Gandarey, e
non ouverom filhos. D. Mayor Martins casou com D. Pongo Affonso e ouverao hum filho c tres filhas, o filho ouve
nome D. Pedro Pongo, e non ouve filhos; a huma filha ouve nome D. Estevainha Pongo, e foi casada com D.
Soeiro Paes de Valadares, e ouverao filhos que ja sao escrilos; e a outra filha ouve nome D. Maria da Veiga, e
foi casada com Ruy Lopes de Mendoga, e ouve hum filho que ouve nome D. Diogo Lopes; a oulra ouve nome
Sancha Pongo, e foi casada em Castella e ouve hum filho que ouve nome D. Pongo. D. Tereja Soares, irma do
arcebispo D. Estevao-, casou com D. Pero Martins da Torre, e fege hi hum filho e huma filha; o filho ouve nome
Joao Pires de Vasconcellos, c a filha ouve nome D. Sancha Pires; D. Sancha Pires casou com D. Joao Gomes
Barreto, e non ouverao filhos. D. Joao Pires dc Vasconcellos casou com Maria Soares filha de Soeiro Coelho, e
ouverao tres filhos, hum ouve nome Pedreanes, o outro Rodrigueanes, e outro D. Estevao Anes que foi bispo de
Lisboa : Pedreanes casou com filha de Pedreanes de Porto Carreiro e dc Maria Brava, e ouve filhos; Rodrigueanes
casou com filha de Ruy Vicentc de Peneia e de Froilhe Eslcves e neta de D. Estevao Soares da Mota, e ouverao
filhos. Ora saibamos de D. Soeiro Mendes o grosso, irmao de D. Gongalo de Sousa, quaes sahirao dei: e elle ouve
huma filha dc barregan, que ouve nome Maria Soares, c foi segunda vez casada; a primeira vez com D. Egas, e
fege hi hum filho e huma filha; o filho ouve nome Martim Viegas, e casou com Maria Giraldcs filha de Giral Ca-
brom, e ouve hi dous filhos e huma filha, e outro filho que ouve este Martim Viegas d’outra dona ouve nome
Pero Martins de Podenles; os outros filhos, hum ouvc nome D. Joao Martins Bavoso, e outro Egas Martins; a
filha ouve nome Maria Martins; e Joao Martins casou com filha de Ruy Babillom, e nao ouvc filhos daquclla sa
molher, e ouve hum filho de barregan que ouve nome Gilianes : Egas Martins fez em sa barregan Maria Martins
de Travanca tres filhos, hum ouve nome Martim Viegas, e foi frade pregador, o outro filho ouve nome Lourengo
Viegas, o outro ouve nome Gongalo Viegas, c farao filhos : D. Maria Martins casou com Lourengo Viegas de

Digitized by v^ooQie

180

OS L1VROS DE LINHAGENS

Gondar, e fcge hi Toda Lourenfo; Toda Lourenco casou com Martim Gil Duraes, e fege hi Lourengo Gango e
seus irmaos. D. Maria Soares de suso dita se ve casada segunda vez com Joao Fernandes de Vizela, e fege hi
hum filho que ouve nome D. Martim Annes que se ve casado com D. Estevainha Paes, fdha de D. Pay Cabrey-
ro, e fege hi dous filhos, hum ouve nome D. Gil Martins, e outro D. Joao Martins Chora : D. Gil Martins casou
com D. Marianes, e ouverom filhos quacs ja sao suso escritos; D. Joao Chora se ve casado com D. Orraca Abril,
e fege hi D. Pedreanes Gago, que casou com D. Orraca Affonso, e fege hi huma filha; c outra filha ouve nome
D. Tereja Anes c casou com D. Pay Curvo, e ouverom dous filhos e huma filha; e hum filho ouve nome D. Pedro
Paes Curvo, e outro Lourengo Paes, e a filha D. Sancha Paes; D. Sancha Paes foi casada duas vezes, a priineira
com Estevao Mendes Queiiada, e fege hi huma filha, que foi molher de D. Nuno Martins de Chacim, e figerao
estes filhos, Outor Nunes, Alvar Nunes e Gil Nunes e a molher de D. Lourenfo Soares de Valladares, e farao
filhos : e esta Sancha Paes suso dita casou a segunda vez com D. Fernao Gomes Barreto, e ouverao dous filhos
e huma filha; a filha ouve nome D. Estevainha, foi casada com D. Fernao Peres de Barbosa, c ouverao filhos.
D. Tereja Anes, filha de Joao Fernandes de Vizela suso dito, se ve a segunda vez casada com D. Pedro Peres
Espinhel, e ouverom filhos Pedro Espinhel, que nao ouve filhos, e outro, Estevao Espinhel, que foi freire do
Templo, e Garcia Espinhel, que ouve hum filho de barregan que ouve nome Joao Garcia. E outra irma de D.
Martim Anes se ve casada com Joao Soares de Panha, e fege nella Pedroanes e Soeyroanes e Joaneanes e Ma¬
rianes : e Pedroanes casou com D. Tercza Gil, filha de D. Gil de Solda, c ouverom huma filha que se vfi casada
com Martim Anes do Vinhal, c ouverom filhos; Soeiro Anes se ve casado com D. Maria, e ouverom dous filhos,
hum ouve nome Payo Soares, o outro Joao Soares, e averao filhos; Joane Anes foi casado e ouve huma filha,
e farao filhos; Rodrigueancs^ nao foi casado, mas ouve hum filho de barregan que ouve nome Lopo Rodrigues;
Marianes a malfadada se ve casada com D. Nuno Soares Mouro, e ouverom hum filho que ouve nome Mourao

Nunes, e matou sa madre, porque lhe disse que nao.com outrem; e ouverao huma filha que ouve nome

Aldonga Nunes e se ve casada com Joao Soares de Sardoeira, e ouverom huma filha que se v£ casada com Es¬
tevao Anes 1 de Canas, e farao filhos.

Este he o linhagem dos mui nobres c muy honrados ricos-homens, e filhos-dalgo da Maya, em como cllcs
vem dircitamentc do muito alto e mui nobre rey D. Ramiro; e este rey D. Ramiro se v 6 casado com huma rai-
nha, c fege nella rey D. Ordonho; e pois lha filhou rey Abcncadao que era mouro, e foilha filhar em Salvaterra
no logo que chamao Myer : entom era rey Ramiro nas Asturias : e quando Abencadao tornou adusea para Gaya,
que era seu caslello, e quando veo rey Ramiro nao achou a sa molher e pesoulhe ende muito, e enviou por seu*
filho* D. Ordonho c por seus vassallos, e fretou saas naves, e mctcucc em ellas, e veyo aportar a Sanhoane da
Furada; e pois que a nave entrou pela foz cobrioa de panos verdes, em tal guiza que cuidassem que crao ramos,
ca entonce Douro era cuberto de huma parte e da outra darvores; e esse rey Ramiro vestiose em panos de ve-
leto, e levou consigo sa espada, e seu corno, e falou com seu filho e com os seus vassalos que quando ouvissem
o seu corno que todos lhe acorressem, e que todos jovecem pela ribeira per antre as arvores, fdra poucos que
ficassem na nave para mantela, e el foice estar a huma fonte que estava perto do castello; e Abcncadao era fdra
do castello, c fora correr seu monte contra Alf 3 o; e huma donzella que serviajt rainha levantouce pela menha
que lhe fosse pela agoa para as maos; c aquella donzella havia nome Ortiga; e ella na fonte achou iazendo rey
Ramiro, e nom o conhcceo, e el pediolhe dagoa pela aravia, e ella deulha por hum autre, e el meteo hum ca-
mafeo na boca, .0 qual camafeo havia partido com sa molher a rainha pela meadade; el deuse a beber, e deitou
0 anel no autre, e a donzella foice, e deo agoa a rainha, e cahiolbe 0 anel na m&o, e conheceoo ella logo : a
rainha pergunlou quem achara na fonte; ella respondeu qua nao era hi ninguem : ella dice que mentia, e que
lhe non negace, ca lhe faria por ende bem, e merce; e a donzela lhe disse entom que achara hum mouro doente
e lazarado, c que lhe pedira d’agoa que bebece, e ella que lha dera; e entonce lhe disse a rainha que lhe fosse
por el, e se hi 0 achasse que Iho adusese. A donzela foi por el, e dicelhe ca lhe mandava dizer a rainha que
fosse a ella; e entonces rey Ramiro foise com ella; e el entrando pela porta do paco conheceo-o ai rainha, e di¬
celhe —«Rey Ramiro quem te adusc aqui?»— E el lhe respondeu —«ca 0 teu amor»— : e ella lhe dice que
vinha a morrer, c elle lhe respondeu, ca pequena maravilha; e ella dice a donzela que 0 metese na camara, e
que lhe nao dese que comese nem que bebece; e a donzela pensou dei sem mandado da rainha; e el jazendo
na camara chegou Abencadao e deraolhe que jantace, e despois de jantar foise'para a rainha; 0 desque fizerao
seu plazer, disse a rainha —«se tu aqui tivesses rei Ramiro, que lhe farias?»— O mouro entao respondeo —«0 -
que el a mi faria : matalo.»— Entao a rainha chamou Ortiga que 0 adusese da camara, e ella assim 0 fez, e
aduseo ante 0 mouro, e 0 mouro lhe disse *—«es tu rey Ramyro?»— e elle respondeo —«eu sou»— e 0 mouro
lhe perguntou —«a que vieste aqui?»— elrey Ramiro lhe disse entom —«vim ver minha molher que me
filhaste a torto; ca tu havias comigo tregoas, e nom me catava de ti :»— e 0 mouro lhe disse —«vieste a mor-

1 Soares C.

2 infanle C.

a) Pelo que se segue abaixo parece que falta dc Jo£o Fernandes de Visela

b) Parece ter sido anteriormente omittido este entre os filhos de Jotio Soares de Panha.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

181

rer; trias querole perguntar : se me tiveces em Mier que morte me darias?»— Elrey Ramiro era muito faminto
e respondeolhe assim —«eu te daria um capao assado e huma regueifa, e fariate tudo comer, e dartehia em cima
en sa $apa®J chea de vinho que bebesses : em cima abrira portas do meu curral, e faria chamar todas as minhas
gentes, que viessem ver como morrias, e fariate sobir a um padrao, e fariate tanger o corno, ate que te hi sa-
bice o folego.»— Entao respondeo Abencadao —«essa morte te quero eu dar.»— E fez abrir os curraes, e fezeo
sobir em hum padrSo que hi entom estava; e comecou rey Ramiro entom seu corno tanger, c comegou chamar
sua gente pelo corno que Ihe acorressem, ca agora havia tempo; e o filho como ouvio, acorreolhe com seus vas-
sallos, e meteraose pela porta do castello, e el deceuse do padrom adonde estava, e veyo contra elles, e tirou
sa espada da bainha, c descabegando ata o menor mouro que havia em toda Gaya, andarao todos a espada, e
nom ficou em essa villa de Gaya pedra sobre pedra que tudo nao fosse em terra; e filhou rey Ramyro sa molher
com sas donzellas, e quanto haver ahi achou, e meteu na nave, e quando forao a foz d’Ancora amarrarao as
barcas, e comerao hi e folgarao, e D. Ramyro deitoucc a dormir no regago darainha, e a rainha iilhouce acho-
rar, e as lagrimas della caerao a D. Ramiro pelo rostro, e cl espertouse, e diselhe, porque cborava, e ella disc-
—«choro por o mui bom mouro que mataste»— e entao o filho que andava hi na nave ouvio aquella palavra
que sa madre dissera, e disse ao padre —«padre nao levemos comnosco mais o demo.»— Entom rey Ramiro
filhou uma m 6 que trazia na nave, e ligoulha na garganta, e anchorouha no mar, e des aquella hora chamarao
hi Foz d’Ancora. Este Ramiro foice a Myer e fez sa corte, e contoulhe tudo como Ihe acaecera, e entom baptisou
Ortiga, e casou com ella, e louvoulho toda sa corte muito, e poslhe nome D! Aldara, e fege nella hum filho, e
• quando naceo poslhe o padre o nome Albozar, e disse entom o padre, que Ihe punha este nome porque seria
padre e senhor de muito boa fidalguia; e morrco rey D. Ramiro. Deos Ilie aya saude a alma, requiescat in pace.

Reynou depos el seu filho D. Ordonho em seu logo : pobrou a villa de Leom, e veyo conquerer a Portugal
que era de mouros, e deu a Sanliago, porem que o aiudasse, o coulo de Monquim, e de Cornellan; e veyo
com elle seu irmao Albozar; c porque foi bem por armas puzeronlhe nome Gide Albofcar, e fege huma torre no
monte de Monte-Cordova, que hora chamao Pena de Cide, e guerreou dahi os mouros, e deitou os mouros de
S. Romao, e foraoce passar Douro, e foraoce a S. Martinho de Mouros, e des hi filhou o crasto d’Aveozo a mou*
ros, e deitou mouros de crasto de Gondamar, e de Todea, e fezeos hir a crasto Marnel de Riba de Vouga; e ca¬
sou com D. Usco Godins, filha dei conde D. Godinho das Aslurias, e ella com seu marido fundarom a igreja de
S. Nicolao em a villa de Moreyra de Riba d’Avc, que hora chamao S. Tirso de Riba d’Ave; c vierom com el de
Galiza seus vassalos bons : convem a saber quaes forao : D. Guter Telles e D. Osena e D. Tructesendes Turqui*
des; e cada hum delles erao senhores de mui bons cavaleiros, e outros muitos e bons vassalos. Albozar casou
com D. Usco Godins, e fizerao dous filhos; e hum filho ouvc nome Traslamiro Albozar, e outro Ermigio Albozar i
Trastamiro Albozar casou com D. Dordia Soares, irina de D. Sarracim Soares, e fege hi dous filhos e huma filha;
hum filho ouve nome D. Gongalo Trastamires, e outro D. Fernao Trastamires, e a filha D. Ermezenda Trastami-
res : D. Gongalo Trastamires foi casado com D. Usco Fernandes filha de D. Fernao 1 Dias, e fege hum filho e
huma filha; o filho ouve nome D. Mem Gon^alvcs, e a filha ouve nome D. Ermezenda Gongalves de Fraestada,
e nao foi casada nem ouve filhos : D. Mem Gongalves foi casado com D. Leogunda Soares, que chamavao por
sobrenome a Tainha filha de D. Soeiro Godins, o que fege a Varzea, e ouverom dous filhos e tres fillias; hum
filho ouve nome D. Gongalo Mendes, e outro D. Soeiro Mendes o.mui nobre e muito avisado, e huma filha ouve
nome D. Mor Mendes que foi monja em Santo Tirso e Senhora de Burgaes, e fege seu testamento a igreja de Bur-
gaes, convem a saber, dous casaes em Guimaraes e outro em Monte Cordova en o logo que chamao o Orcal, e
oulro em Gaviao; a outra filha ouve nome D. Dordia Mendes, que se ve casada com D. Payo Guterres, c ouve
hum filho que ouve nome D. Mem Paes; e este D. Mem Paes nao foi casado nem ouve filhos; a outra filha ouve
nome D. Goyna* Mendes e foi casada com D. Egas Gomcs de Sousa, e os que dei exirao sao ja escritos. D. Soeiro
Mendes foi casado com D. Gontrode Moniz, filha dei conde D. Monio de Biscaya, e ouverom hum filho e duas
filhas; o filho ouve nome D. Payo Soares, e huma filha ouve nome D. Goda Soares, e a outra D. Godinha Soa¬
res : e casou D. Soeiro Mendes com D. Dordia Nunes que foi das Asturias, e fege nella tres filhas; a primeira
ouve nome D. Mor Soares, a outra D. TerejaSoares, e a outra D. Orraca Soares : D. Pav Soares foi casado com
D. Ghamoa Gomes, filha dei conde D. Gomes de Pombeyro, e fege dous filhos e huma filha; hum filho ouve nome
D. Pay Gapata, e nom foi casado nem ouve filhos; o outro filho ouve nome D. Pedro Paes o alferes, o que foi alfe-
res de Portugal e de Leom; a filha ouve nome D. Examea Paes : D. Pedro Paes o alferes se ve casado com D. El-
vira Viegas, filha de D. Egas Moniz, e ouverom tres filhos e tres filhas; hum filho ouve nome D. Martim Peres da
Maya, e foi casado com D. Tereja Martins da Vizella, e os filhos que ouverom sao ja de suso escritos; o outro
filho ouve nome D. Joao Peres da Maya, e foi casado com D. Guiomar Mendes, e os filhos que ouverao sao ja es¬
critos; D. Tareja casou com D. Gongalo Paes de Toronho, e ouverom hum filho e huma filha; 6 filho ouve nome

f Sesnam C.

8 Goiva C.

a) Deve ler-se, ialvez, uma copa.

M. H. Tom. I. 4G

Digitized by

Google

i 82

OS LIVROS DE LINHAGENS

D. Soeiro Goncalves, e mataraono na lidc de Gaya, e ouve fdhos os quaes ja som cscritos; a outra fitha onvc
nome D. Sancha Peres, e foi casada com D. Fernando Osores, e ouverom tres filhos; hum ouve nome D. Joao
Fernandes Erzilom 1 , e nao ouve filhos ; o outro ouve nome D. Nuno Fernandes, e foi casado com D. Maria Vas-
ques, que foi filha de D. Vasco Veero e de Sanchia, e ouverom dous filhos; hum ouve nome D. Ayres Nunes,
que foi casado com D. Sancha Peres d’Almoster, e ouverao huma filha que ouve nome D. Berengueira que foi ca¬
sada com D. Ruy 2 Garcia 2 de Panha, e nom ouverom filhos : D. Fernao Nunes casou com D. Elvira Peres, filha
de D. Pero Mendes de Poyares, e- nom ouverom filhos; a outra filha ouve nome D. Orraca Peres, e foi casada
com D. Pedreanes de Novoa, e ouverom dous filhos e duas filhas; a huma filha foi abbade^a d’Ubeda; a ootra
ouve«nome D. Orraca Peres, e foi casada com D. Nuno Vasques de Bargan^a, e ouverom um filho e huma filha;
o filho ouve nome D. Gongalo Nunes, o que matarao em Bargan^a, e ouve hum filho de barregan; a filha foi
casada com Cabega-de-vaca, e ouverao dous filhos; hum filho ouve nome D'. Rodrigo Peres Alto, e n&o ouve
filhos; o outro filho ouve nome D. Joao Pires da Novoa, e foi casado com D. Maria Nunes, filha de D. Monio
Goncalves Girom, e ouverom dous filhos; hum ouve nome D. Pedro Anes que foi bispo de Orense, e outro ouve
nome D. Gongaleanes, e ouve filho e fara filhos. O outro filho de D. Pero Paes o alferes Ouve nome D. Soeiro Pi¬
res, e non foi casado, e ouve quatro filhos e huma filha de barregan; hum filho ouve nome Martim Soares Ca-
nelas, e foi casado com filha de Fernao Martins d’Almeida, e fez seus filhos; o outro ouve nome Martim Soares
Narizes, e foi casado com Maria Rodrigues, e ouverao filhos e filhas; o outro filho ouve nome Joao Soares Veloso,
e ouve dous filhos de barregan, hum ouve nome Martim Anes de Gaya, e outro Joaneanes; o outro filho ouve
nome Fernao. Soares, e foi cleri go; a filha ouve nome D. EI vira Soares, c foi casada com Martim Penda, e ou¬
verao filhos Joao Penda, c Ruy Penda. E D. Examea Paes, filha de D. Pero Paes, foi casada com D. Ermigio
Mendes, que foi filho de D. Mendo Bofiom, e ouverom hum filho que ouve nome D. Pedro Ermides, que foi ca-
sado com D. Tareja Paes, filha de D. Pay Curvo c de D. Maria de Marano, e ouverom tres filhos e huma filha;
hum filho ouve nome D. Mem Paes, c nao foi casado nem ouve filhos; o outro filho ouve nome D. Joao Pires da
Veiga, e foi casado com D. Tereja Martins de Berredo, e os filhos que ouverom ja som escritos; outro filho ouve
nome D. Soeiro Paes d’Azevcdo, e foi casado com D. Constanda Affonso, filha de D. Affonso Gato, e ouverom
hum filho e scis filhas; o filho ouve nome Payo Soares, e foi casado com Tereja Gomes filha de Gomes Gorrea,
e ouverom filhos; huma filha foi monja no mosteiro de Mier, que chamao Santa Ovaya das Donas; a outra filha
foi casada com D. Joao Martins da Cunha; Maria Soares foi monja de Arouca, e Tereja Soares; a outra filha ouve
nome D. Maria Peres, e foi casada com Rodrigo Paes de Valladares, e as filhas que ouverao som ja escritas. D.
Pero Paes o alferes fez huma filha em barregan que ouve nome D. Examea Peres, e foi casada com D. Diogo
Dias, e ouverao hum filho que ouve nome Vicenlc Dias, e se ve casado com D. Boa, e ouverom huma filha que
ouve nome D. Joanna, e foi casada com Fernao Fernandes Gogomiuho, e ouverom filhos. E falemos das filhas
de D. Soeiro Mendes o bom quaes forao, e com quem se virao casadas : ellas forao sinco; a primeira foi D. Goda
Soares que foi casada com D. Pay Romeo; a segnnda foi D. Gontinha Soares, c se ve casada com D. Mem o Bar-
gancom; a terceira foi D. Tereja Soares, e se ve casada com D. Fernao Mendes de Barganca; a quarta foi D.
Mor Soares, e foi casada com D. Pero Bernaldes; a quinta foi D. Orraca Soares; que foi casada com D. Aires Pi¬
res de Trava. Item este Soeiro Mendes ouve hum filho de huma moura de Santarem, que ouve nome D. Gon?alo
Soares Mouro, c foi casado com D. Ouroana Soares, irma de D. Nuno Soares de Grijo. D. Goda Soares ouve tres
filhos e duas filhas de D. Pay Romeu; e hum filho ouve nome Martim Caido, e nao ouve filhos; o outro ouve
nome Pero Galego, e nao ouve filhos; o outro ouve nome D. Soeiro Moro de Panha, foi casado com D. Orraca
Mendes, filha de D. Fernandes 3 de Caria; a outra filha ouve nome D. Mor Paes de Curveira, que foi casada com
D. Egas Buffo; outra filha foi avo dc D. Affonso Ribeiro e de seus irmaos. D. Soeiro Mouro ouve dous filhos e huma
filha; e hum filho ouve nome D. Joao Soares de Panha, e foi casado com D. Tereja Anes de Vizela, e os filhos
que ouverao sao ja escritos; outro filho ouve nome D. Pay Romeu o pequeno, foi casado com D. Sancha Enriques,
filha de D. Henrique Magro, e ouverao hum filho que ouve nome Gonfalo Paes Taveira, e a filha ouve nome Chri-
stina Soares, e foi madre de D. Pedro Fernandes de Portugal c de Garcia Fernandes de Portugal. Pero Fernan¬
des Portugal casou com irma de Pedro Rodrigues de Pereira, e ouverom tres filhos; e hum filho, D. Garcia Fer¬
nandes, casou com filha de D. Pedro Affonso Pestana e de Maria Acha, que ouve nome Tereja Pires de Gondim,
e ouverom hum filho e huma filha; o filho ouve nome D. Ruy Garcia, e a filha Sancha Garcia, e foi casada com
Martim Jjourcngo da Cunha, e ouverom filhos, e filhas. E a filha de D. Garcia Fernandes e de Tereja Pires de
Gondim ouve nome Maria Acha de Gondim. E D. Mafalda Peres foi filha de Pero de Portugal, e se ve casada com
Lourengo Pires de Alvarenga, e nom ouverom filhos. D. Tereja Pires, filha de Pero de Portugal, se ve casada
com Vasco Lourenfo da Cunha, e ouverom filhos. D. Mor Peres, filha de Pero de Portugal, se ve casada com Af¬
fonso Rodrigues Rendamor, c ouverom hum filho que ouve nome Martim Affonso de Resende que fara filhos o

1 Bersilom C.

5 Garcia C.

3 Mem Fernandes C.

a) Parcce havei' aqni uma lacuna .

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

183

filho ouye nome Abril Pires, e morreo escudeiro; oulra filha ouve nome D. Garcia Fernandes Portugal de barre*
gan, e se ve casada com Martlm do Casal, e ouverao filhos e filhas. Gongalo Paes Taveira casou com filha de Ruy

Fernandes Capom, que foi filho de Ruy Capom, que foi.e fegeo cavaleiro rey D. Affonso, e ouverao dous

filhos e huma filha; e hum ouve nome Lourengo Gongalves, e ouve filhos e filhas; o outro filho ouve nome Ruy
Gongalves de Taveira, e foi casado, e ouve filhos; a filha ouve nome EI vira Gongalves, e foi casada com Joao Cor-
rea, e ouverom hum filho Gongaleanes Correa. E saibamos da sobredita D. Mor Paes Cupiera que se v 6 casada
com D. Egas Ruffo, quaes sahirao delles : e elles ouverom hum filho que ouve nome Gongalo Yiegas de Cupiera,
e casoU com D. Orraca Vasques, e fege hi o priol D. Mendo do Hospital e seu irmao D. Gomes Gongalves freire
do Hospital, e sa irma D. Tereja Gongalves que foi casada com Egas Enriques de Porto Carreiro, e fege hbo ar-
cebispo D. Joao Yiegas e Gomes Yiegas Peixoto e Lourengo Vicgas Calfeirao e Gongalo Viegas Maga-madeira e
Reymon Viegas de Torres e Orraca Viegas : Lourengo Viegas foi casado com Elvira Reynaldes de Coimbra, e nom
ouverom filhos; Gongalo Viegas foi casado com Sancha Pires deFareloes, e ouverom filhos Gongalo Gongalves ar-
eediago de Braga, Ruy Gongalves Bifardel c Maria Gongalves, c outros que morrerao : Ruy Gongalves se ve ca¬
sado com filha de Fernao Gongalves Chancino, e ouverom filhos; Maria Gongalves se ve casada com Vasco Mar¬
tins Piroentel, e ouverom filhos e filhas : Reymon Viegas foi casado com filha de Ourigo o velho, e ouverom dous
filhos, Joao Rcymondo e Estevao Reymondo; .Orraca Viegas casou com Estevao Anes Pintalapedra 1 , e ouverom
hum filho que ouve nome Fernao Esleves Pintalho, e foi casado com Maria Nunes, e ouverao huma filha que ca-
sarao com Affonso Vasques, c farao filhos. Ora saibamos de D. Gontinha Soares, filha de D. Sociro Mendes o bom,
que foi casada com D. Mem de Braganga, e fege hum filho e huma filha; e o filho ouve nome Poncio o velho,
e a filha ouve nome D. Gontrode Moniz, que foi monja em Santo Tirgo; e Poncio ouve hum filho de barregan
que ouve nome Poncio, o qual foi casado, e ouve hum filho que ouve nome Poncio, e matouho elrey D. Affonso.
E saibamos quaes sairao de D. Tereja Soares, filha de D. Soeiro Mendes o bom, que casou com D. Femam Men¬
des de Braganga o bravo; e ouverom* hum filho que ouve nome D. Pedro Fernandes de Laedra, que foi casado
com D. Froilhe Sanches, filha de D. Sancho Nunes e da iffanta, e ouverom duas filhas e tres filhos ; e hum filho
ouve nome D. Garcia Peres Ladrom, e foi casado com D. Gontinha Soares, e os filhos que ouverom som ja es-
critos; o outro ouve nome D. Fernao Peres, que foi casado com huma dona das Asturias, e ouverom hum filho
que ouve nome D. Fernao Fernandes, e nao ouve filhos; e outro filho que ouve nome D. Vasco Vieira, e foi ca¬
sado com Sanchina, filha de D. Pedro Pay e de Sancha Affonso, e ouverom hum filho e tres filhas; o filho ouve
nome D. Nuno Vasques, e ouve filhos que ja som cscritos; a outra filha ouve nome D. Sancha Vasques, c ouve
filhos quaes ia som escritos; a outra filha ouve nome D. Elvira Vasques, foi casada com D. Pedro Soares Carnes-
mas, e nom ouverao filhos. D. Nuno Candarim 2 , filho de D. Pedro Fernandes de Braganga, nao foi casado, e ouve
hum filho e huma filha de Maria Fisca 3 sa barrega; e o filho ouve nome Rodrigo Moniz, e matou-ho D. Pedro
Fernandes o Bargangom; a filha ouve nome D. Froilhe Nunes, e casou com Martim Pires de Chacim, e ouverom
hum filho que ouve nome Nuno Martins de Chacim, e foi casado, e ouve filhos quaes ja som escritos. D. Sancha
Pires, filha de D. Pedro Fernandes, casou com D. Ermigio Moniz, e ouverao filhos e duas filhas quaes ja som
escrilas; a outra filha de D. Pedro Fernandes ouve nome D. Tareja Pires, e foi casada com Ermigio Affonso de
Bayao, e ouverao deus filhos; hum ouve nome D.Pongo Affonso, e outro D. Lopo Affonso, e as filhas huma ouve
nome D. Berengueira Affonso, e oulra ouve nome D. Sancha Affonso : D. Pongo foi casado com D. Mor Martins
de Vizela, e ouverao filhos que ja sao suso escritos; D. Lopo Affonso foi casado com D. Aldara Viegas, filha de
D. Egas Affonso d’Alvarenga, e ouverao tres filhos e huma filha; o primeiro ouve nome D. Fernao Lopes, outro
D. Diogo, o outro D. Affonso, e a' filha D. Sancha Lopes, e nenhum delles ouve filhos. Ora saibamos d’outra filha
de D. Soeiro Mendes, D. Mor Soares; e foi casada com D. Pero Bernaldes em Toledo, e ouverao hum filho que
ouve nome D. Tello Pires de Menezes, e foi casado, e ouve dous filhos, o bispo D. Tello de Placencia e D. Af¬
fonso Telles de Castella, que foi casado duas vezes.

1 Pintalhaparda C.

£ Cadarrom C.

3 Francisca C.

Digitized by v^ooQie

184

OS LIVROS DE LINHAGENS

111

TITULO XXI

XIIJI. Este suso dito dom Vasco pereira filho de dom gonsalo percira e de dona steuainha ertnigic da
teixeira como se mostra em este Titulo parafro xn se ue casado com dona eines de cuinha filha de dom Louren^o
martins de coinha e de dona maria de lousaa de loyfrey como se mostra no Titulo lv dos de coinha parafro mi.°
E fez em eia dom Roi Vaasqucz percira c dona iohanna uaasquez e dona aldonga Vaasquez.

Este dom Roy uaasquez foi casado com dona maria «gonsalues 1 » filha de dom gonsalo annes de beredo c
de dona sancha de gozmam filha de dom pero nunez de gozmam e de dona enes fernandes de limea como se
mostra no Titulo xvn dos gozmaacs parafro 1111 e no Titulo xxiii de dona eluira anes parafro primo. E fez em
eia dom ioham Rodriguiz de percira e dom iohanne mccndez de pereira e dona senhorinha rodriguiz.

Esta dona iohanna uaasquez filha de dom Vasco pereira se ue casada com dom diego lopez pacheco filho
de dom lope fernandez pacheco c de dona Maria gomez taueeira como se mostra no Titulo l dos pachecos para¬
fro m.° E fez em eia dom fernam lopez c dom lope fernandez e dom fernam diaz e dona branca diaz,

XV/ E a soso dita dona esteuainha gonsalves filha de dom gonsalo pereira como se mostra em este Titolo
parafro xn se ue casada com dom ioham rodriguiz pimentel, filho de dom roy vaasquez pimentel e de dona Te-
reza rodriguiz filha de roy paaez bugalho, como se mostra no Titulo xxxv de dom Vasco pimentel parafro nn.*
E fez em ella dom gonsalo anes pimentel e dona leonor rodriguiz que foy casada com dom gonsalo meendez de
uasconcelos, e nom ouue hy filhos e eia casou com dom stcuam eanes.

Este dom Gonsalo annes pimentel foi casado com dona Affonso filha de dom affonso daragom

que foi neto delrey daragom como se mostra no Titulo xxxn dos gedeaos parafro xvn, e ouue em eia este dom
Gonsalo anes, e aluaro gonsalucz c ioham rodriguiz, e leonor gonsaluez.

Dos de briteiros

XVI. E a suso dita dona sancha anrequcz 3 que se ue casada com dom Roy gonsaluez de pereira e ouue*
rom. filhos como se mostra em este Titulo parafro xi foy depois casada com dom paay soarez roraeu o presto-
meiro que foy filho de dom soeiro paaez soeiro mouro. E fez em eia dom Gbnsalo paaez taueera e dom Roy
paaez taueera e outros filhos donde desccnderom os tauceras e pachecos e dos de molles e rebotiis como se mos-
tra no Titulo xlii de dom goydo araldcz parafro x. E fez em eia huma filha que chamarom dona moor paaez.

Esta dona moor paaez foy casada com dom gomez meendez gedeao e fez em eia dom nuno gomez e dona
marinha gomez.

Esta dona marinha gomez foy casada com dom meen perez de longos. E fez em eia dom gomez meendez
de briteiros.

Este dom gomez meendez foi casado com dona oraca gomez da silua. E fez em eia dom Rodrigo gomez
de briteiros, e dom gonsalo gomez 4 e dona Maria gomez que foi casada com dom nuno martiiz de chacim como
se mostra no Titulo xxxvhi de dom gomez mcendiz gedeam 5 parafro v. E desta ueem os baretos segundo uee-
redes per alega$ 5 es.

Este dom Rodrigo gomez de briteiros 6 foi casado com dona eluira anes filha de dom ioham perez da maya

1 Respancado.

* paragrafo acha-se sem numeragSo riuma folha avulsa entre o Ululo xxvu.

3 A margem Esta dona sancha anrrcqucz ouue huum yrmaSo que chamarom ioham anrequcz de porto carreiro e destc decendeu dona Maria Lou-

renco que foi casada cora dom martim buual como se mostra no Titulo xliii dos de porto careiro parafro vii.

4 A margem Este dora gonsalo gomez fezco caualeiro dom gonsalo meendez do sousa e mataromno em huma naue no mar com dom gonsalo de

sou9a hu se pasaua alem mar.

5 A margem Este dom gomez meendez gedeam foi ante casado c fez muy boa gecracom como se mostra no seu titulo xxx.

6 A margem Este dom llodrigo gomez fezco Ricomc clRei dom afomso padre dclRei dom donis.

Di g i t i- zed b y

OS LIVROS DE LINHAGENS

185

como se mostra no Titulo xvi de dom soeiro roeendez o boo parafro m.° e fez em eia dom meem rodriguiz dc
briteiros e dom ioham rodriguiz de briteiros. Estes ouuerom semel como se mostra no Titulo xxiii desta dona
eluira anes parafro primo.

D«h gtnnalles e pontos

XVII. E a suso dita dona froilhe rodriguiz de pereira yrmaa de dom pero rodriguiz de pereira filhos
de dom Rodrigo gonsaluez e de dona sancha anrequez de porto careiro como ia falamos em este Titulo parafro xi
foi casada com dom pero fernandez portugal filho de dom fernam ramirez como se mostra no Titulo li de dom ra-
miro quartela parafro primo. E fez em eia dona Tereza perez, e dona moor perez que foi casada com dom Afonso
rodriguiz grande amor.

Esta dona Tereza perez se ue casada com doro Vasco Lourengo de coinba filho de dom Lourengo fernandez
de coinba como se mostra no Titulo lv dos de coinha parafro v. E fez em eia martim uasquez de coinha e dona
yngs uasquez e dona sancha uaasquez.

Este dom martim uaasquez foi casado e ouue semel como se mostra no Titulo lv dos de coinha parafro v.
E dona enes uaasquez se ug casada com dom afonso meendez de merloo como se mostra em sa geeragom no
Titulo lv dos de coinha parafro vm. E dona Tereza uaasquez monia de tarouquela

E dona sancha uaasquez foi casada com dom fernam gonsaluez coronel filho de dom gonsalo eanes coro-
nel o uelho como se mostra no. Titulo xli dos coronees parafro v.° e fez em eia dona Maria afonso.

Esta dona Maria afomso foi casada com dom afomso perez de gozmam filho de dom pero nunez de gozmam
como se mostra no Titulo xvn dos gozmaaes parafro primo. E fez em eia dom ioham afomso de gozmam e dona
ysabel e dona leonor.

Este dom ioham afomso de gozmam foy casado com dona oraca nunez filha do conde dom aluar nunez e
fez cm eia dom afomso perez de gozmam e dom ioham afomso de gozmam.

.. i.*.... . ... . i.. . 4

a' sua natura he defender por hu uam. E aquel mouro alcarac polo que ia uira no ordinhamento das lidcs que
faziam os caualeiros ospitaleres que sempre faziam a az do cural temendose que os cristaaos fezesem este or¬
dinhamento da az do cural ordinhou estas duas aazes de coinha pera a fenderem. A az de cural he redonda
como moo e a sa natura he de defender os que ala estam e pera sairem dela a lidar quando comprir. E e
feita dasperooes chantaados as astas no campo e teem os esperoes feros de tres quadras, estam os feros con¬
tra os que querem entrar aquel coral, e o coral he aborbolado descudos quadrados. Este ordinhamento fazem
os Caualeiros do espital naquela conquista que eles an com os mouros porque eles leuam galees e osxees em
que leuam seus caualos en aquel logar hu ariba fazem estes curaaes por guarda das galees e dos ouxees e por se
colherem hy os caualeiros que uam corer pela turquia se ueerem com gann (sic) aficamento que ache hy defensom,
ca sempre eles leyxam em estes curaaes gram parte de caualeiros, e como se hi todos iuntam os coredores c as
algaras, saem todos iuntamente deles em magotes e deles em aazes longas e deles em aazes de coinha e lidara
com o poder dos tureos. E alcarac por esto se moueo a fazer este ordinhamento destas aazes. E fez a az do cural
pera refrescar gentes aa lide e pera se colherem hi os mal chagados e pera sairem todos a lidar iuntamente se
comprise e os que perdesem os caualos pera cobrarem hi outros. E asi estauam os campos e uales e montanhas
cubertas deles que os mais dos christaaos que hy foram tiinham que tanta caualaria de mouros nam podia auer
em todo africa nem en asya, e muytos pensaron que deos mostraua esto aos christaaos porque lhis quebrantase
os cora$oes e lhis acoymar os seos pecados. Outros tiinham que porque os mouros som grandes cstrologos que
faziam parecenga de fantasmas domees de caualo, c nom eram tantos como pareciam. Estauam tam fremosa-
mente ordinhados pera lidar que bem era de pensar que posto que todos espanhoes e francezes e alemaes e in-
greses ali esteuesem que aueriam lides pera vm dias. Os Reis cristaaos ouuerom seu acordo que fosem partidos
em duas partes, EI Rei de castella pela riba do mar, EI Rei de portugal per antre as montanhas e o campo. E or-
dinharom e defenderom que nenhuuns nom se apartasem a pelegar nem iugasem geneta e que todos fosem ferir
nas mayores azes a mantenente. Os Reis partiromse ali e huum foi a destro e o outro ao seestro. E el Rei dom
afomso de portugal era de grandes feilos e quanto mais olhaua polos mouros tanto lhi mais e mais crecia e esfor-
$aua o corafom como home que era de grandes dias e tiinha que deus lhi fezera gram mercee en o chegar aquel
tempo hu podia fazer emmenda de seus pecados por saluagom de sa alma e receber morte por ihesu christo. El

1

O seguinle fragmento acha-se no codice depois do Ululo xxv mas debaixo da rubrica do Ululo xxi.

M. H. Tom. 1.

47

Digitized by v^ooQie

186

OS LIVROS DE L1NHAGENS

de todo boom cootenente falou ali com os seus e diselliis asi,. «Mens naturaaes e meus uasalos sabcdes bem en
como esta terra da espanha foy perduda por Rei Rodrigo e ganhada pelos mouros, c en como outra uez entrou
almangor, e en como os uosos auoos donde descendedes por gram seu trabalho e por mortes e lazeiras ganha-
roih o reino de portugal, en como el Rei dom afomso anrequiz com que a eles guanharom lhis deu onras e con¬
tos e liberdades e contias porque uiuesem honrados, e nom lam solamenle fez esto a eles, mais por a sna onra
daua os marauedis aos filhos que iaziam nos bergos e os padres seruiam por eles. En como os Reis que depos el
ueeram aguardarom esto. Eu depois que uiim a este logo fiz aquelo que estes Reis fezerom, e se alguma cousa
hy a pera emendar eu o coregerei se me deus daqui tira. Olhade por estes mouros que uos querem guanhar a
espanha de que dizem que estam forgados e oie este dia a entendem de cobrar se n6s nom formos uencedores.
Poede en uosos coragocs de husardes do que husarom aqueles donde uiides como nom percades uosas molheres
nem uosos filhos e o en que am de uiuer aqueles que depois uos ueherem, os que hy morerem e uiuerem see-
ram saluos e nomeados pera sempre». Os fidalgos portuguees.es lhi responderom, «Senhor os que aqui estam oie
este dia uos faram uencer ou hy todos prenderemos morte». El Rei foy desto muy ledo. Dise dom aluaro gon-
saluez de pereyra prior da ordem da caualaria de san iohan no Reino de portugal que fezese mostrar a uera
cruz do marmelar que lhi el mandara trager, e o priol dom aluaro de pereira mandou uestir huum crerigo de
misa em Ue6timentas aluas, e a uera cruz em huma asta grande que a podesem ueer de todas partes e fez o cre¬
rigo caualgar em huum muu muyto aluo, e trouxe a uera cruz ant el Rei, e dixclhi o priol dom aluaro, «Senhor
uedes aqui a uera cruz, oradea e poede em -cla feuza e pedidelhi que aquel que prendeu morte e payxom em eia
por uos saluar, que uos faga uencedor destes que som contra a sua fe. E'nom dultedes que pela sua uertude, e
por os boos fidalgos uosos naturaaes que aqui teedes auedes de uencer estas lides, e u6s auedes de uencer pri-
mero». El Rei e aqueles que com el estauam forom muy ledos e csforgados dcslas palauras do priol dom aluaro
e dixerom «asi o compra ihseu christo». E fezerom sua oragom a uera cruz muyto omildosamente. Alcarac o tureo
uyo como se partiam os cristaaos mandou dizer ali albofagem que os cristaaos eram partidos em duas partes, c
ha huma queria entrar pela costa das montanhas pera darem na gaga, e que este saber que os cristaaos faziam
que bem coydaua ordinhar que fosc a seu dano deles. E que el fezese sa lidc com os que yam pela riba do mar
ca el em pequena ora uenceria aqueles cristaaos e seeriam logo com el a ferir na gaga daqueles que com el li-
dasem. Mandou alcarac Reis c Infantes e outros altos homees acometer os cristaaos com ametade dos xxxii rao-
goles dos genetes e arqueiros mui rigamenlc, os huuns na deanteira e os outros pelas costanciras, e os outros na
gaga, ali se uolueo a lide dos Reis christaaos e dos mouros muy danosa e muy crua e sem piedade. Os mouros
eram muyto csforgados e feridores de todas partes. Aos huuns dauam azagayadas, os outros de langadas a man-
tenente e os outros a espadadas e os outros de frechadas darcos lorquics que eram "tam espesas que tolhiam o
sol. «Ali cayam caualleiros e caualos mortos da huma e da outra parte, ali.caualos sem senhores andar sol¬

los, e os caualeiros que eram em terra filhauamse pelos lazes das capelinas e dos bacinetes c dauamse das bro-
chas que as polnham da outra parte» 1 . Os portugueses andauam per a lidc ferindo e deribando e diziam buuns
contra outros, «Senhores este he o noso dia em que auemos dcscrareccr, c este he o dia da uitoria e da honra
dos fidalgos. Este he o dia da saluagom de nosas molheres e filhos e daqueles que de nos.descenderem. E este
he o dia em que auemos semelhar nosos auoos que gaanharom a espanha. Este he o dia da saluagom das nosas
almas. Nom se perca oie per nosa fraqueza, feiramolos de toda crueldade». 0 esforgo era muy grande em eles, c
faziam tam bem e tam ygual que todo horne que os uiese (sic) sofrer e ferir e matar em seus emmiigos que os nom
louuase de todo prez e honra de caualaria. Os mouros nom se lhis oluidaua aquelo porque ali ueeram, ca eles
refrescauam cada uez dos mogotes que estauam folgados e feriam os portugueeses a destro e a seestro asi que o
aficamcnto era tamanho de todas partes que horne nom poderia mostrar. Os portugueeses forom ferir nas un aazes
dobradas asi como lhis fora mandado pelos reis. Esto lhis foy graue de fazer pelo aficamento grande dos mago-
tes. Ali se renouou a lide muy doorida de crueza e de sanha, ali sesmalbauam fortes lorigas e britauam e espe-
ceauam e talhauam cscudos capilinas bacinetes per os grandes e duros golpes que se dauam. As chagas eram
muytas de que se uertia muyta sangue. Os portogueeses asi forom durando c sofrendo sa hatalha em tal presa
e coita como ouuides, mais todo seu trabalho nom lhis ualia rem porque hu tiinham mal treitos os mouros, re-
frescauamse cada uez dos que estauam folgados. Aquela hora foy irada de coita e de presa aos que estauam em
tal batalha, ca a sa coita dos christaaos era tam grande com o gram trabalho que hauiam que home nom o po¬
deria contar. Con Ioda esta presi seu feito deles era auerem maaos e lingua esforgandose huuns a outros di-
zendo, «Senhores nenbradeuos como ihesu christo recebeu morte por nos saluar, esto deuemos nds fazer por el
todos prender morte oie dia por saluar a sa fe. E os que moreremos oie seeremos com el no seu reino celestial
hu ha moradas tam nobres que se nom podem dizer por linguas. Os que daquy sayrmos seeremos louuados
donra de uitoria de prez de bondade de toda a cristaidade que estam em gram coyta c tormenta com muytas la-
grimas por sas faces esperando que por nos c por os nobles caualeiros de castella sceram oie saluos». Estando
em este aficamento qual ouuides os nembros com que auiam de ferir lhis cnfraqueciam assi que os nom podiam

1 Respan$ado onde apenas sc nao pode ter urna palavra.

Digitized by

Google

OS L1VROS DE LINHAGENS

187

reger senom tnoy grauemcnte. As uozes deles eram bayxas e lam mudadas que se nom onlendiam huuns a on¬
iros, como aquelcs que comegaram a lide a ora de prima e estauam pasantc mcyo dia. Os mouros rcfrescauamse
cada uez mays e mais dos que estauam folgados. E os gritos deles e das Irombas e anafiis e daltancaros c ataua-
ques e gaitas asi reteniam que parecia que as montanbas se areygauam de todas partes. Esta hora foy aos cristaaos
deseoridooe damargura de gimidos. E diziam contra ihesu christo «senhor porque entraste no uentre da uirgem
Maria e naceste della e foy uirgem ante parto e depois parto, Senhor porque te prouuc de rcceber morte por sal-
uagom dos christaaos, Senhor porque resurgiste ao tercer dia a tirar os que iaziam en treuas c em coita, Senhor
porque nos mostraste caminho de saluagom pelos sagramentos que nos diste, Senhor porque nos mostraste em
como fezesemos egrejas em que te louuasemos e seguisemos pois de todo esto oie faleces a toda a cristaidade?» Es-
taudo os cristaaos em csta presa e coita e auentuira sen esperanga chegarom tres caualeiros ao priol dom aluaro
de pereira e diseromlhi, «Senhor que fazedes? os cristaaos estam en perdigom asi como uecdes si deus hi nom pom
ootra saluagom, as azes de coinha e do coral e cinque mogotes estam folgados e nom he cousa que como ueerem
a lidar que os posades sofrer. A uera cruz nom teedes aquil» 0 priol foi desto mui coitado polo que el disera a
el Rey dom afomso que por a bem auenturada santa uera cruz auia de ucnccr primeiro. E disc a gram uoz «ai
deus podermiades dizer hu ficou?» E os caualeiros lhi diseron, «Senhor si, ca n6s uimos ficar o crerigo em este

.....

. *... .* E os x mit caualeiros dalaraues da huma aaz da coinha que estauam folgados

enlrarom per antre os christaaos, e fenderonnos que os huuns partirom a huma parte e os outros aa outra, ali se
renouou a lide muyto aficada asi que as muyto aluas lorigas e as eruas do campo eram naquel logar coloradas
dei. Os cristaaos eram tam fdra de forga por o gram trabalho que receberom aquel dia e por o muyto sangue quo
perderom que os nembros nom podiam reger, pero os seus coragoes eram tam fortes e esforgados em fazer o que
cada hnum podia que bem he dentender os fez eslremados em beldade de caualaria sobrelas gentes do mundo
pera o seu nome per eles auer de seer louuado. Quem poderia contar quanto mal sofrerom e ouueron aquela
ora cristaaos? Estando em esta presa e esta coita chegou o caualciro que foy em busca da uera cruz com seus
tres criados bem armados eles e seus caualos e tragia a uera cruz antre seus bragos em grande asta, e os tres
caualeiros ant el e hu uiiam a mayor espesura dos mouros ali entraua com a uera cruz*.

que estauam ia muyto esmahados por a forga que perderom olliarom por eia e uironna andar antre os mouros,
e logo en si sentiron que a graga de deus era com eles porque se acharom aquela ora ualentcs e csforgados come
en comego da lide, e diserom a grandes uozes, «Senhor ihesu christo louuado he o teu nome ca asi praz a ti.
Senhor piadeso que acores a quem te praz mantemnos em estas forgas que nos desle, ca oie o tcu nome sccra
espargudo e nomeado antre todas as gentes do mundo». Ali se mudou a auenlura que cstaua de choro «c de
lagrimas e de gran lastima 3 » e amargura a toda a cristaidade e tornosc em toda lidice c em todo goyuo, os cri¬
staaos seguirom a uera cruz per hu ya. Os mi mogotes dos im mil caualeiros que estauam folgados pera pren-
der os cristatos como uos id ei mostrado uirom que os cristaaos yam pera mal, c que a az da coynha andaua
destroindo em eles, pensarom que a lide era fiida e os cristaaos uengudos, ueerom ferir em eles a langar muyto
aficadamente sas azagayas pera os prender, dando grandes algaridos e poendo sas espadas de toda sa forga, e di-
ziam a grandes uozes «catiuos catiuos.» Mays todo esto nom lhis ualia rem ca os cristaaos crecialhis mays e
mais as forgas, entendiam que andauam cobertos da graga da uera cruz em que tragiam os olhos, e andauam
per a lide deribando e matando e estroindo a sa uoontade como fidalgos que estauam muy mazelados de muyto
mal qne pasarom, e andauam per a lide como leoes brauos, as espadas que tragiam eram muyto aluas, ali se
tornarom uermelhas com sangue, «e coria pelos manipulos delas lorigas ataa os cotouelos pelos muy grandes
golpes que se ali faziam. 4 » Os mouros uirom que seu feito ya pera mal de todo, diserom que seu m&fomede nom
aoia poder pera os defender. Ali comegarom de fugir e gram parte deles pera a aaz do coral que estaua contra
a ribeira do mar que ainda estaua folgada. Aqui se compriu o que disc o priol dom aluaro. de pereira a el Rei
dom afonso que el pela santa uera cruz e pelos nobres fidalgos auia de uenger primeiro.

Os castellaaos ouueram sa contcnda grande com os mouros em pasar a ribeira do salado que era em riba do
mar. Esto durou gram*dia antre eles porque as azes dos mouros se refrescauam e hy moreo grandes gentes. Mais
porque os castellaaos eram bo5s caualeiros ouueromnos de forgar e pasarom a ribeira. Ali foi a lide lam grande
antre eles que todo home que os uise caualeiros castellaaos bem poderia dizer que melhores caualeiros nom auia
no mundo. Os mouros se referscanam mais e mais, e porque uiinham folgados feriamnos de toda forga. E estando
em esta presa os mouros uirom em como os da sa ley eram uengudos por os portugueeses, e em como os ja seguiam
dultarom que se mais durasem na lide que os portugueeses lhi dariam nas costas, e comegarom de fugir, pero esto
nom lhis ualeo muyto, ca os portugueeses Iliis sairom adeante. Ali foy a morte deles grande porque os castellaaos

1 Pastagem respangada onde ndo i possivel ler palavra alguma .

2 Segue um longo espago respangado illegivel.

1 Respangado.

4 Respangado.

Digitized by v^ooQie

188

OS LIVROS DE LINHAGENS

os leuauam em encalgo c hyam ferindo e dcribando em eles. EI Rei almofacem quando uyo os seus sayr do campo
dise muyto alta uoz os olhos contra o ceo, «Ay deos poderoso, ay deos uencedor, porque desemparasti este uelho
. coytado de presa de mezquiidade, coberto de mingua de uergonha sobre todolos Reis do mundo? Ay uelho, oie
perdiste o teu nome que auyas em toda eyropa em toda africa e em asia.» Langaua as maaos da barua que tiinha
muy longa e caa e mesauaa toda e daua grandes feridas em seu rostro. En aquel tempo chegou alcarac a el e di-
selhi, «Senhor esto nom uos compre porque quando a sanha e a yra de deos uem hu lhe praz todolos conselhos e
saberes nom ualem rem. Ydeuos aaz do cural que eu mandei que uos guardasem e per eia chegaredes a aliazira
em saluo e partiredes uosa morte, que esta muyto acerca, ca podera seer que desmanharam os caualeiros que em
eia estam e nom uos atenderam.» Dise el Rei almafacem «dime que caualeiros teens em eia.» Respondeulhi alca¬
rac, «Senhor eles forom xim mil em comedo e mandey eu os v mil em refrescamento das lides quando ui que todalas
algazunas eram ia a lidar e tardauam que nom uenciam e asi ficarom ix mil.» Dise el Rei, «dime alcarac eses ix mil
que dizes que ficarom soom bons caualeiros?» «si senhor, dise alcarac, ca eles todos som alarabes.» Dise el Rei
«Alcarac sabe que as coslulagoOes do ceo se mudam muy toste segundo o corimeulo do ceo das pranetas, e as
bo5as uentuiras e as inaas destas costulag<5es nacem pelo podcrio que lhis deos ordinhou. E se ora ouuemos maa
costalagom auelaemos bo5a. Estes cristaaos ueero desacaudelhados e teem que ia nom podemos tornar a eles, se-
gueme alcarac e nom me desempares e tornemos aa lide.» En esto entrou antre estes ix mil caualeiros e toroou
o rostro contra hu uiinham os cristaaos, e dise a grandes uozes, «Senhores nenbreuos que eu s6 o uoso Rei al-
mafacen aueriturado e uencedor de todalas lides que fiz, sabedes que eu uenci e soioguey os Reis de soioro-
mega e de tremecem, e as grandes gentes «dos alaraues 1 » e pasei as montanhas e cori todalas areas e a gram terra
de puscoa e de almadia, sabedes que a espanba foy de uosos auoos, estes cristaaos peros que uolateem forgada
nom parecerom oie em canpo xiii mil caualeiros, e muytos deles som mortos e som fora de forga por o gram traba-
lho que oie ouuerom, nom percades as famas de bondades de caualeria que sempre ouuestes e os filhos e as filhas
e as molheres fremosasj e as grandes requezas que aqui trouuestes.» E dise muyto alta uoz «mafomede mafo*
mede, nom desampares os tcus.» Deu das esporas ao caualo muy rigamente contra os cristaaos que yam por seu
encalgo e dise «marim marim que eu s6 o Rei almofacem uencedor de todo o que corneti.» E indo a todo seu poder
pera ferir da espada, dom alcarac o tureo e o Infante bazayne seu filho dei Rey encalgaronno e filharonno pela
redea do caualo diseromlhi «senhor nom he oie o dia uoso, auedeuos por preso, ca nom queremos que aqui moi-
rades, porque se os cristaaos em u6s topam asi como todos ueem em tropel nom auedes defensom.» Alcarac entre*
gou el Rei aaquel Infante seu filho e a xx caualeiros e mandou que se fosem indo com el em meyo da az do
coral. Alcarac ficon na gaga com dous mil caualeiros os milhores que achou na az do coral e colhia asi todolos
mouros que uiinham desbaralados e enuiauaos adeante a aza do coral e yase muyto a paso com grande arofdo
datauaques c danafiis, e os cristaaos que yam per o encalgo que em el topauam afastauaos de si fazendo sas es*
poroadas contra eles muy fremosamente, asi que todos aqueles que em el topauam nom guanharom com el prez,
Asi foy defendendo sua gaga que todos os que se colherom a az do coral forom cn saluo.

Alcarac depois que entendeu que a az do coral era em saluo dise a el Rei albofacem* «senhor senhor nom
filhedes tresteza nem esmanhedes ca tempo aueredes pera filhardes uingahga,* diso el Rei «nom pode filhar uin-
ganga o que com pesar more, eu a esta morte nom poso escapar por a nobre caualaria que perdi que eu aporei
antre as gentes dafrica e dasya, e me tu prendiste em tempo que ainda eu podera uingar e cobrar mea onra.
E por mais pouco talhei eu poucos dias ha as cabegas aos que forom com o infante abomelique meu filho en a
lide que fez com os andaluzes porque nom morcrom com el.» Respondeulhi alcarac «senhor se tu a mim talhas a
cabega eu nom recebo gram perda porque a mea uilhice he grande e tenho pouco de uiuer. E mais me praz da
morte ca ueer eu a tua que oie nom se podera escusar.» Dise el Rei «como sabes tu que eu recebera morte?»-Dise
el «senhor si porque eu ui cousas estranhas e tam marauilhosas que por homees nom se poderia pensar.» «Que
cousas forom esas tam estranhas?» dise el Rei «dizedemeo.» Respondeu alcarac, dise «senhor eu andando par-
tindo e resfrescando caualeiros en as lides hu entendia que faziam mester uy nn mil caualeiros portugueeses fazer
por guanhar prez e honra de caualaria sobre todolos que eu uy e ouuy falar. Ca a huma meya legua das aazes
tendudas os mandei cometer pela deanteyra e costaneyras e gaga ha oito mil caualeiros de genetes e darqueiros,
e bem tiinha que aqueles acabariam a lide a gram presa e que como fosem uengudos que logo uos acoresem com
todalas outras gentes que estauam antre as montanhas e o campo, e eles en lidando com estes vm mil uiinham
quanto podiron e ferirom nas mi aazes tendudas. E porque estas mi azes eram destremados caualeiros, tirei
afora dos vm mil mogotes que ali ueerom os v mil pera uolos mandar. E uy estes portogueeses asi reuoluer a lide c
ferir tam estranhamente que semelauam diaboos do inferno. Estes v mil que tirei afora, e seis mil que tiinha folga-
dos todolos mandei cOmeter. A lide era tam dura e tam cspesa dos muitos que n6s eramos, que parecia que os cri-
staos non podiam ia reger os nembros. E por a lide auer de uiir mais aginha acabamento por acorer a uos, man¬
dei a az da coinha que eslaua naquel direito que ferisem em eles. E como esta aaz da coinha entrou antre eles
partios os huuns a bunia parte c os outros aa outra, e com o gram aficamento que lhis fezerom vyos tam cansa-

> Respan$ado.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

189

dos eles e os caualos como qaer qae lhis os coraghes nom falecesem, que mandei por os tm mil mogotes que da
primeira posera pera os matar e catiuar. E quisera-os poer com eles pera os estroyr e yrme pera uds com toda
a outra companha. Estando asi desbaratados como uos mostro, entrou per antre os uosos huum gram caualeiro

antresinado de sobresiuaaes uermelhos el e o caualo. ..‘de prata. E tragia em sas maaos huma muy

fremosa e grande asta, en cima dela huma cruz que esprandecia como o sol e langaua de si rayos de fogo. Esta
foi mazelada de coita de door e de presa descorodoe a todas uosas gentes, ca en como nos foi mostrada, esa
ora forom os portugueeses em toda sa forga, e seguirom aquel caualeiro por hu ya. Os caualeiros eram tam uiuos
e tam esforgados e os caualos tam ligeiros que hu queria chegar e ferir logo hi eram. Os golpe6 deles eram taaes
que o poynham sas espadas nom auya hy mais mester meestre. Eramos os que lidauamos com eles xxxvm mil, em
pequena ora nom sarom do campo xii mil, os quaes os cristaaos yam seguindo e destroindo alen da gram montanha
que estaua en cima de nds, quando quiserades tornar a lidar. E porque senhor eu uy estas cousas todas temendo-
me se fosedes lidar asi como quiserades que ueesem os portugueeses da outra parte a que uds nom poderades
auer defensom, metiuos em poder de uoso filho. E se eu erei aqui teedes meu corpo fazcde como uos prouuer.»
Diso el Rei almofacem, «Alcarac nom poso creer taaes cousas como me dizes ca som contra natura, quatro mil
caualeiros manteer lide a tantos e tam boos como os meus eram! En acabaroento per huum paao auerem de uen-
cer!» Respondeu alcarac, «Senhor nom douidedes na uerdade, e ainda mais sabede que como aquel caualeiro
pareceu com aquela grande asta en o cabego que estaua acima donde lidauades 4 uista dos uosos, que logo a esa
ora forom uenQudos, e deus uos quis bem porque nom deceu a fondo, ca sy asi acontecera, forades perdudo uds
e a aaz do coral. E ainda mais sabede que os caualeiros pareciam grandes gigantes. e os caualos mayores que
grandes camelos. E se douidades desto perguntat estes caualeiros muytos que aqui estam que pasarom todo.» E
os caualeiros diserom que aquela era a uerdade; Dise el Rei albofacem «alcarac, asoluote esa cabe^a porque-ueeste
de longas terras a meu scruifo com gram poder de caualaria que oie perdiste.» Nembrouse el Rey albofacem de
sas molheres e de seus filhos e da caualaria e donas e donzelas e auer sen conta que trouuera pera conquerer a
espanha. E deceu de seu caualo e pos os geolhos en terra e o alcoram ante si e os olhos ao ceo, e dise a gram
uoz que o ouuyam todos, «Senhor deus poderoso do ceo e da terra e nom ay outro sinon tu soo, Senhor deus que
per ti foy escrito este alcoram que deste a mafomede teu meseieyro que nos mostrase por el a nosa uiuenda e o
semino que te auiamos de fazer, porque desemparaste e mouiste mea nobreza mea honra que eu auia sobrelos
Reis dafrica! Senhor porque desemperaste o meu senhorio que era temedo e guardado c todos meus Rcinos e
prouincias e principados! Senhor porque desemperaste a mea boa uentura que sempre por ti ouue em todalas
lides que fiz! E porque desemperasti meus filhos que me escusauam nas fazendas que eram ia melhores que mim,
e a.mea nobre caualeria que eu auia prouada em muytas fazendas, e partiste de mim meas molheres c meas
filhas que eu muyto amaua sobre todalas cousas! E senhor por se esto perder por alguum pecado que tu tces
que te eu fiz nom ouueras tu porque estroyr tam altas donas e donzelas de sangue e tam alta fremosura e me*
terlas em poder dos cristaaos! Ora me faras uiuer em presa em coita em tresteza em pesar, pefote pois eu tanto
mal recebi que me des conselho e esforgo como eu esto posa uingar.» O seu doo e a sa manzela e coyta era tam
grande que todos aqueles que o uirom ouuerom por cstranho como aquela ora nom moreo. E o porque se mais
manzelaua si era por a lide que lhi partira alcarac e o infante bogaynne seu filho quando o prenderom ca el hi
quisera morer, logo em aquela hora ouue conselho com os seus altos homees que lhi ficarom e forom todos em
acordo que se pasase alem mar a demandar caualarias e se uiir com elas outra uez sobre a espanha por se uin*
gar. El fezeo asi foise aalem mar e juntou cento e xx mil caualeiros e grande auer que poserom que seeria viii
centos e l camelos caregados douro. Estando em esto ueeromlhi meseieiros que aboemar Rei de lunice c da ber-
beria lhe filhara uilhas e castellos e que profagaua dei porque fora uengudo de tam poucos cristaaos. El filhou
desto gram sanha e daqueles caualeiros que tiinha pera uiir sobrela espanha, apartou deles cinquoenta mil dos
melhores e foise a el. E de tremecen hu el era ata hu era el Rei aboamar ha melhor de quatrocentas legoas, e
fez com el sa lide e uenceo e filhoulhe o reino de tonixe e gram parte da berberia e moreu hy el Rey aboamar.
E tornandose albofacem pera seus reinos com gram prazer pera uiir conquerer a espanha e mandara ia gram
parte dos seus pera sas terras pera os achar folgados, huum senhor dos alaraues que chamaron anza a que el fe-
zera muito deserdamento s6be como uiinha e ouue seu conselho com os boos daquela terra que estauam delman-
zelados porque os tiinha soiogados e per muytos dos seus parentes que lhi desperecerom em esta gram lide de
larifa. Forom em acordo que lidasem com el. E juntarom gram companha e sairom a el e uencerono. E ali se
perderom todos os seus que com el uiinham. El Rei albofacem uiose malandantc entrou no mar em tres galees
e portou em huma uila sua que chamam almadia, en a uila estauam gentes do Infante aboanem seu filho que
el leyxara en seu logar por guarda dos reinos. E aquelas gentes peleiarom com el e mataromlhy huum seu filho
que auia nome o Infante nazar. E uyndose el Rey albofacem sem uentura com companhas poucas que podo auer
ca as outras eram ia tornadas com seu filho o Infante boanem chegou 'ao Rio de marce que he no Reyno de suiu-
rume^a que el guanhara. E sayo a el este enfante aboenem seu filho e lidou com el e o padre foy uengudo. E co-

1 Retpanfado iUegivcl.

M.H.Tou.l. 48

Digitized by

190

OS LIVROS DE LINHAGENS

lhouse aa gram montanha de aazayra de que era senhor cecio que el uunca podera conquerer. E cecio lhi fez hy
muyta honra, e uiose muy desbaratado de todo e dos Reinos e moreu com pesar. E asi mostra ihezu chrislo seus
milagres contra os que querem yr contra a sa fe. Dos que acharom mortos e catiuos dos mouros en os campos e
seras destas grandes lides de tarifa forom lvii mil e trezentos.

Aqui nom falaraos dos fidalgos castellaaos e portugueeses ca os feitos estremados fezerom polos corpos era
estas lides, porque todos faziam tam bem e tam ygual o que a cada huum perteecia, ca fea cousa semelharia de
louuar os huuns e outros nom, e se alguns ouuesem contar as marauilhas e bondades que faziam seeria o linro
tam grande que os que o leesem com a grande escritura se anoiariam, e os outros de que aqui nom falasem ficariam
reprehendudos. Des i porque este liuro he de linhagces nom faz mester de en el falar de todo saluo dalgumas cousas
marauilhosas estremadas em breue que pasarom estes linhagees. Este priol dom aluaro de pereyra que nem deste
linhagem de que falamos ante do comedo destas lides, foy o que pasou alem mar hu esta o gran meestre da ordem
da caualaria de san ioham do espital com caualeiros e outras gentes muytas pera a guera que os espitaleres ham com
os tureos e com soriaos e barbaros e daleyxadria. E recebeu grande onra do gram meestre e de toda a caualaria por¬
que se ouuerom dei por bem seruidos. El uco dalo muy bem-andante e com gram louuor. Este fez muytas fortalezas
e logares no Reino, e foy amado dos portugueses, e jaz em huma capela que el fez por o seruigo de deos que ha
nome santa maria de flor de rosa. Aly iazem a redor de seu moymento os tres caualeiros que se com el eriarom,
e forom com el na busca da uera cruz por saluamento da fe de ihezu christo e de toda a cristiidade asi como
auemos mostrado.

titulo xxr

Dos sousa&M

O primeiro foy dom soeiro belfager que foy casado com dona e fez em eia a hufo soarez belfager.

E hufo soarez belfager foy casado com dona eomedola e fez em eia a hufo ahufez. E este dom ahufo ahufez foy
casado com dona Tereza e fez em eia o conde dom goeyfoy aufez que chamarom o nonnado e sancta senhori-
nha de basto. E este conde dom goy$oy foy o que matou frade balderique visauoo de dom fernam anes de
montor e trasauoo de dom paay ca... de toronho filho deste dom fernam eanes de montor ca deste balderique
sayo Ramiro frade e de ramiro frade sayo dom ioham ramirez padre d.e dom fernam anes de motor. E o sobre-
dito conde dom goygoy foy casado com dona mona e fez em eia dom nechigi gicoi. Este dom nechigi gicoi foy
casado com a condesa dona aragunte soarez que foi filha dei conde dom soeyro de nouellas e de dona mayor
diaz filha dei conde dom diego que pobrou burgos. E este conde dom echigi gicoy auia contenda com o conde
dom meem soarez de nouellas que era yrmaao de sa molher dona aragunte sobre nouellas em que auiam ambos
parte que lhis ficara do conde dom soeiro seu padre. E andando ambos en sa contenda pera peleiar cada dia
foise el conde dom meem soarez de nouellas a leom e fezeo el Rey seu adeantado en portugal. E ueose el
conde dom meen soarez pera sa terra. E eslando el conde dom echigi gicoy e el conde dom pero paaez de be-
gunte e el conde dom ueya de tamhal e outros quatro condes com eles em nouellas ueeo a eles el conde dom
meen soarez huma noite comme em deitando nom se guardando eles dei e cegou dom echigi gicoy e os outros seis
com el. E estos condes todos sete jazem em sam pedro daatei. E este conde dom meen soarez de nouellas andando
corendo monte huum dia na portela de uaade chegou a el huum caualeiro que auya nome Soeyro da uelha 1 e ma¬
tou el conde dom meen soarez porque cegara el conde dom pero paaez da begunte cuio uasalo soeyro da uelha era.

II. «E depos a cabo de gram tempo quando el Rey dom afomso filho... conde dom anrreque reynou em
portugal foy hospede dhuum horne boom que auia nome dom Goncalo de souza na quintaa d’unhom. E enquanto
lhe.... adubando de comer foy el Rey a uer sua molher que auia nome dona Sancha aluarez filha dei conde dom

aluaro dastuiras e comegolha.E dom Gongalo de sousa entrou pola porta e uyo asy seer e pesoulhe ende

muito e diselhe «senhor leuantadeuos.ca adubado o teedes.» E el Rey.e foy se asentar a comer— seendo

comendo filhou dom gon^alo sa molher e trosquioua e.huma pelle a auesas e posea en cima dhuum sendeiro

dalbarda o rostro contra o rabo do sendeiro e huum home com eia e nom mais e.pera sa terra per ante hu

el Rei estaua com muytos.que lhi dauam.e el Rey teuese por desonrado desto e diselhe «dom gon^alo por

mais pouco ca esto cegou em.. atei huum adeantado de meu auoo sete condes» e el lhi dise.« Senhor ceg6os a torto
e morreu porem. 1 »

Dom echigi gicoy

E o sobredito conde dom echigi gicoi ouue desta sa molher dona aragunte soarez huum filho que ouue
nome dom gomez echigiz.

1 A margem em letra mais moderna e era natural de negrelos

* Retpangado de que ainda se podem ler as palavras que vdo no texto.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

m

De dem gemes eehlglz

III. Este dom gomez echigiz foi casado com dona gontrode moniz filha de dom moninho femandez de
touro. E este dom moninho fernandez foy filho dei Rei dom fernando que foy par (sic) demperador de gaan$a. E
este dom gomez echigiz suso dito ouue desta dona gontrode moniz sa molher huum filho que ouue nome dom
egas gomez de sousa e huma filha que ouue nome dona sancha gomez.

De dom egas gomes de sousa

ffll. Este dom egas gomez de sousa foy casado com dona gontinha gonsaluez filha de dom gonsalo meen-
dez o lidador como se mostra no Titulo xxi de Rei Ramiro parafro v.° E fez en eia dom mecn ueegas.

De dona sancha gomes de sousa

Esta dona sancha gomez 1 foy casada com o conde dom nuno de celanoua yrmaao dei conde dom afomso
e de sam roosendo e ouuerom estes filhos, el conde dom gomez nunez que iaz em pombeiro na galigee aa parte
dereita quhndo home uem de fora, e outro filho- que ouue nome dom sancho nunez onde descenderom os de
baruosa como se mostra no Titulo xxxvii do conde dom nuno de celanoua parafro 11 . Este conde dom gomez
nuniz de poombeiro foy eyxerdado por mereci mento que el fez e foy casado com dona eluira perez filha do conde
dom pero de traua asi como se mostra no Titulo xm deste dom pero de traua parafro n.° E fez em eia quatro
filhas, a primeira ouue nome dona loba gomez que foy freira, e a segunda filha ouue nome dona chamoa gomez,
e a terceyra ouue nome dona Maria gomez, e a quarta ouue nome dona oraca gomez.

De dena ehamea gomes filha dei conde dom gomes nunls de poombeiro

e de dona eluira perez

V. Esta dona chamoa gomez foy casada com dom meem rodrigues de tougez filho de dom Rodrigo froyaz
de trastamar donde ueem os de pereyra como se mostra no Titulo xxi de rei ramiro parafro x. E fez em eia dom
soeyro meendez facha ao que diserom maaos daguya como se mostra no Titulo xxiui deste meem rodrigiz. E
desque moreo este meen rodrigiz de touges casou depois esta dona chamoa gomez com dom paay soarez fapata
filho de dom soeyro meendez o boom. E fez em eia dom pero paaez o alferez e dona eyxamea paaez. E estes fo-
rom casados e ouuerom semel como o liuro conta no Titulo xvi de dom soeyro meendez o boom parafro xii.

De dona Maria gomez filha dei conde dom gomez nunls de poombeiro

e de dona eluira perez

Esta dona maria gomez foy casada com dom Louren^o ueegas o espadeiro e nom ouerom semel.

YI. E o sobredito dom egas gomez de sousa filho de dom gomez echigiz fez em esta sa molher dona
gontinha filha de dom gonsalo meendez da maya huum filho que ouue nome dom meen ueegas.

De dom meem ueegas filho de dom egas goiiaez de sousa •

e de dona godlnha meendez

Este dom meen ueegas de sousa foy casado com dona eluira fernandez 1 filha de dom fernam afonso de to-
ledo que uos diremos que foy mouro e fezeo el Rey dom afomso cristaao porque era home honrado e de gram
companha e foy seu padrinho e casflo com dona oraca gonsalues filha de dom gonsalo ueegas de marnel. E este
dom meen ueegas suso dito fez em esta dona eluira fernandez sa molher dous filhos e quatro filhas, o primeiro
filho ouue nome dom gonsalo meendez dom gonsalo de sousa, e o segundo ouue nome dom soeiro meendez o
gordo. E as filhas forom estas, dona ouroana meendez, e dona chamoa meendez, e dona moor meendez, e dona
oraca meendez. E estas todas forom casadas e ouuerom semel como o liuro conta adeante.

Esta dona ouroana meendez foi casada com dom meen moniz onrado de riba de doiro como se mostra no
sen Titulo xxxi desta dona ouroana. E dona chamoa meendez foy casada com dom gomez meendez gedeam como
se mostra no Titulo xxx. E dona oraca meendiz foy casada com dom egas fafez de lanhoso, como se mostra no
Titulo xxxii desta dona oraca meendez.

1 A margem E desta dona sancha gomez fala no Titulo xxxvu deste con.de dom nuno de celanoua parafro primo.

2 A margem Esta dona eluira fernandez ouue huum crma&o a que chamarom dom anrequez fernandez magro. E deste ueem os de pereyra da huma parte
e os de porto careiro e outros muytos e boons fldalgos como se mostra no Titulo xliu dos de porto careiro parafro u e no Titulo xxi.° dc Rei ramiro parafro x.

Digitized by v^ooQie

192

OS LIVROS DE LINHAGENS

De dom gonsalo meendez dom gonsalo de sonsa fllho de dom meendo • wasaAe

e de dona eluira fernandez

VII. Este dom Gonsalo de sousa foy casado com dona oraca sanches filha de dom sancho nunez* e da
infante dona Tereza afomso filha dei Rei dom afomso o primeiro rei de portugal filho dei conde dom anreque e
da Rainha dona Tereza e fez em esta oracha sanchez el conde dom meendo de sousa. E depois que lhe esta mo-
Iher moreo casou depois com dona dordia ueegas filha de dom egas moniz de riba de doiro o bem auenturado
e da minhana dona Tereza afomso que fez o moaesteiro da falzeda como se mostra no Titulo xxxvi dos de riba
de doiro parafro xv e fez em eia duas filhas, a condesa dona eluira da faya que foy casada com dom soeiro meen¬
dez roaaos daguya como se mostra no Titulo xxiiii.°-de dom meen rodriguiz detouges, e dona Tereza gonsaluez
que foi casada com dom fernam gomez como se mostra no Titulo xxv desta dona Tereza gonsalvez, depois er foy

casada com dona sancha aluarez filha de dom aluar dastuiras. «.enuioua

pera sa terra.*»

Del concie dom meendo e dos que dei deeenderom

VIII. Este conde dom meendo o sousaao foy casado com dona maria rodriguez filha do conde dom Ro*
drigo o uelhoso 3 e de dona meniha froyaz. E fez em eia dom gonsalo meendez e dom garcia meendez, e dom
Vasco meendez, e dom Rodrigo meendez, e dona guyomar meendez que se u6 casada com dom ioham perez da
maya como se mostra no Titulo xvi de dom soeiro meendez parafro xx, e dona oraca meendez que foi casada
em castella com dom nuno perez de gozmam o boom, e fez em eia huum filho que ouue nome dom pero nunez
asi como se mostra no Titulo xvn parafro nii.°

De dom Gonsalo meendez de sonsa e de seus yrma&os

IX. Este dom goncalo meendez filho de dom meendo o sousaao foy casado com dona Tereza soarez filha
de' dom socyro ueegas de riba de doyro e de dona sancha uermoyz filha de dom uermuu perez de traua e da
enfanlc dona Tereza anrequcz filha do conde dom anreque. como se mostra no Titulo xm de dom pero fernan¬
dez de .traua parafro m. E fez em eia dom meendo gonsaluez e dona moor gonsaluez e dona maria .gonsaluez e
dona sancha gonsaluez. E dom meen gonsaluez foi casado com dona Tereza filha de dom afomso telez o uelho
que pobrou alboquerque e de dona eluira rodriguez girooa e fez em eia dona Maria meendez. E esta dona Maria
meendez foy casada com dom Martim afomso filho dei Rey de Icon e de dona Tereza gil e nom ouuerom semel.
E dona moor gonsaluez e dona maria gonsaluez e dona sancha gonsaluez yrmaas deste dom meen gonsaluez
filhos deste dom gonsalo meendez filho dei conde dom meendo o sousaao nom ouuerom semel.

De dom Garcia meeudez de sousa e dos que dei deeenderom

X. Este dom garcia meendez foi casado com dona eluira gonsaluez 4 filha de dom gonsalo paaez de toro-

nho filho de dom paay curuo como se mostra no Titulo E fez o conde dom gonsalo garcia, e dom meen

garcia e dom ioham garcia o pinto, e dom fernam garcia esgarauhunha o que trobou bem, e dom pero garcia
albouya e dona Maria garcia. E este conde dom gonsalo sobredito foy casado com a condesa dona leonor filha
dei Rey dom afomso de portugal de gaanfa. E ouue dela semel. E ouue huum filho de gaanga que ouue nome
dom ioham gonsaluez e este dom ioham gonsaluez fez filhos, e gonsalo garcia, e aluar eanes.

De dom meem garcia de sousa e dos que dei deeenderom

Ora leyxemos a falar do conde dom gonsalo garcia que moreo sem semel liidima e tornemos a dom meen
garcia seu yrmaao.

XI. Este dom meen garcia de sousa foy casado com dona Tereza anes filha de dom ioham fernandez de
limha e de dona maria paaez ribeira como se mostra no Titulo xn do conde dom pero fernandez de traua para¬
fro ni.° E fez em eia gonsalo meendez e iohanne meendez e maria meendez e costan$a meendez e tereia meendez.
E gonsalo meendez e iohanne meendez nom ouuerom semel. E Tereza meendez foi freyra. E Maria meendez rousoua

1 A margem E deste dom sancho nunez fala no Titulo xxxvit do conde dom nuno de celanoua parafro n.°

2 Respangado onde sd se podem ler as palavras que rdo no texto.

3 A margem Este conde dom Rodrigo o ueloso foi neto do rei ramiro de leom o iui.° como se mostra no sea Titulo xu donde ueem os de cabreira
e os Infantes dom ioham e dom donis filhos dei Rey dom pedro de portugal.

4 No fim da pagina Esta dona eluira gonsaluez foi bisncta de dom soeyro meendez o boom yrma$o de dom gonsalo meendez o lidador como se mostra
no Titulo xxi de dom soeyro meendez parafro xix.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

193

seu yrmaao gonsalo meendez. E depois casou ella com Lourenfo soarez de ualadares 1 e ouue dela huuma filha que
ouue nome dona yn6s lourengo. E esta dona ynes lourengo foy casada com martim afomso que chamarom por
sobrenome chichoro. E este Martim afonso chichoro foy filho dei Rey dom afomso de portugal de gaan$a e dhuma
moura. E ouue em esta sa molher dona ynes lourenco huum filho que ouue nome Martim afomso chichoro c
huma filha que ouue nome dona maria afomso e foy casada com dom gonsalo anes de briteiros e ouucrom semel
como se mostra no Titulo xxxiii de dona eluira anes parafro n, e outras que forom freiras e morerom sem semel.
E este Martim Afomso filho de Martim Afomso nom ouue semel liidima mais ouue huum filho em huma dona que
era abadesa darouca que hauia nome dona aldon^a anes de briteiros e o filho ouue nome Vasco martins.

De dona eostan^a meendez filha de doni meen garcla de sousa

e dos que dcl decenderom

Esta dona costanga meendez foy casada com dom pero anes porlel 2 filho de dom ioham dauoym e de dona
marinba afomso darganil. E fez em ella ioham perez, e outro ioham pcrcz c dona branca perez c dona Maria ri-
beira. E ioham perez e ioham perez nom ouuerom semel.

Do conde dom PedrO

Esta dona branca foi casada com dom pero que depois foi conde filho dei Rey dom donis de portugal. E ouue
dela huum filho e moreo esta dona branca perez e depois moreo o filho e herdou o conde os seus beens, E depois
que lhi moreo esta molher a dias casou com a condesa dona Maria xamenez filha de dom pero coronel e de dona
oraca artal naturaaes daragom e nom ouuerom semel.

XII. Este conde dom pedro foy o que fez moito bem a fidalgos em portugal e 0 que os p6s nas moy gran¬
des contias, ca mais forom per ele postos e feitos em muy grandes contias ca polos melhores quatro homees boons
que forom em portugal saluando se forom emde reis. E este foy o que herdou alguuns filhos dalgo nas sas her-
dades e que ouue os melhores uasalos que ouue outro conde nem homens bo5s dos que dante forom. E este
conde dom pedro quando ouue guera antre portugal e castella logo do comedo estpue em riba de minho per
mandado dei rey de portugal. E estando este conde no moesteiro de ganfei, e o argobispo de santiago iuntou as
mais companhas que pode auer, e o pendom de santiago, e roi paacz de bemha que ueinha hy com el que era
adeantado dei Rey de castella em galiza com aqueles que pode auer. E queria pasar o minho pera aco hu o conde
estaua. E o conde soubeo e iuntou aqueles que tinha e pasou aalem do minho, ca dise que era melhor de o aten-
der na sa terra ca em portugal. E enlom pasou o rio aalem c parousc nos caminhos dos uaaos todos porque
nom sabia por qual uaao queria pasar, nem per qual caminho uiinha. E atendeo hy dous dias. E ao segundo
dia diseromlhi que uiinha y o ar^obispo com seu pendom tendudo coidandoos aachar no areal desarmados e sem
sospeita e por eso andara huma pe$a da noite. E o conde soubeo muy cedo pela manhaa e fez armar todos os
seus e moueo contra el. E o ar$obispo com todos os seus com o pendom de santiago tendudo aaquem do castello
d’Entenpa coi dando achar o conde sem sospeita, el uiindo asi uyo asomar o conde e 6 seu pendom com todos os
seus a huum oteiro. E quando o uyo uolueose com o pendom de santiago e com todos os seus pera o castello
d’EntenQa. E o conde enuioulhi dizer a que uiinha asy si queria lidar, e el dise que nom uiinha rezar outras ma-
tinhas. E entom moueo o conde e foise chegando contra el, e el colhouse bem acima dhuum castello iuntou
com o muro e ald tras as bareiras meteo o pendom e teendo moito mais que o conde, tambem dc caualo come
de pee. E asi o teue o conde cercado tres dias que nunca sayo do castello nem de aredor dei demandando cada
dia ao conde tregoa, tambem o ar$obispo come o adeantado dei Rey. E o conde mandoulhi cada dia roubar e
filhar o que eles auiam mester e queimar a terra e nunca el y ousou a tornar.

De dona Maria rlbelra e dos que dela deeenderom

XIII. Esta dona Maria ribeira foi casada com afomso donis filho dei rei dom afomso de portugal de gaanga
e yrmaao dei Rey dom donis de portugal e fez em eia pero afomso e Rodrigo afomso e diego afomso, e dom
garcia meendez priol da alcagaua, e outro filho que ouue nome gonsalo meendez que moreo sem semel. Pero
afomso foi casado com dona eluira anes filha de ioham perez de nouoa e ouuerom filhos. E este Rodrigo afomso

1 A margem E do quaes nem este Lourenco soarez acharees no Titulo xl do dom arnaldo de bayain parafro m.°
z A margem E de quaes uem este dom pero eanes mostrase no Titulo xxxvi de dom moniho ueegas parafro vm.

M. H. Tom. I.

49

Digitized by v^ooQie

i94

OS LIVROS DE LINHAGENS

foi casado com dona uiolante pongo filha de Martim anes de briteiros e de dona branca lourengo de ualadares.
Este diego afomso foi casado com dona uiolante lopez filha de lopo fernandez pacheco senhor de fereira, e de
dona Maria gomez taaueira 1 . E ouuerom filhos, aluar diaz, e lopo diaz, e diaz.

De dom fernam garela yrmafto do eonde dom Gongalo garela

e de dom meen garela

Este dom fernam garcia foi casado com dona oraca abril filha de dom abril perez de lumeares e de dona
sancha nuncz e nom ouuerom semel

De dom loham garela yrmafto do eonde don gon$alo garela e de seus yrmaftoo

suso dites

XIIII. Este dom Joham garcia que chamarom por sobrenome o pinto e foi senhor dalegrete foi casado
com dona oraca fernandez filha de dom fernam- perez pelegrim como se mostra no Titulo xxxviii de dom meendo
alaao parafro m.° E fez em eia dom steuam anes que moreo sem semel, e dona aldara anes e dona eluira anes,
e dona sancha anes. E esta dona aldara anes filha de doqi iohan garcia de sousa suso dito foi casada com dom
gomez gonsaluez girom, e fez em eia dona iohana gomez. E esta dona iohana gomez foy casada com dom nuno
gonsaluez de lara filho de dom nuno o boom e de dona Tereza afomso e nom ouue dela semel como se mostra
no Titulo

De dona eluira anes filha de dom loham garela de soasa e dos que

dcl decenderom

XV. Esta dona eluira anes foi casada com dom guter soarez que chamarom por sobrenome dom goter
soarez moucho. E fez em eia semel como se mostra no Titulo xvi de dom soeiro meendez o boom parafro yi.®

E a sobredita dona sancha anes filha de dom iohan garcia de sousa o que chamarom por sobrenome o pinto
e de dona oraca fernandez (sic), e esta dona sancha anes nom foi casada nem ouue semel. E pero garcia e dona
Maria garcia yrmaaos de d<?m gongalo garcia e de dom meem garcia que ia disemos.

De dom Rodrlgo meendez filho dei conde don meendo de sousa o sousaAo
e yrma&o de dom gonsalo meendez e de dom garela meendez

Este dom Rodrigo meendez nom ouue filho liidimo mais ouue huum filho em huma dona que auia nome
dona Maria ueegas de regalados, e este filho ouue nome garcia rodriguez dargyxo, e moreo sem semel, e ficou
toda a sa herdade a dom meen garcia seu primo.

De dom Vaseo meendez filho de dom meendo donde ueem os de tauara

XVI. Este dom Vasco meendez nom ouue semel liidima, mais ouue huum filho que ouue nome Roy uaas-

quez de panoyas de gaan$a. E o porque o chamarom de panoyas foi que lhi leysou seu padre huma pouca der-
dade y em panoyas, ca a oulra herdade que auia toda a leixou a dom meen garcia seu primo. E este roy uaas-
quez foi casado em panoyas com dona e fez em eia huma filha que ouue nome dona Tereza rodriguez.

E esta dona Tereza rodriguez foi casada com Steuam rodriguez dafomseca e fez em eia dona moor steuez que
foi casada com roi paaez dagares, e fez em eia guiomar rodriguez que foi casada com Louren$o perez de tauara,
e fez em eia dous filhos e huma filha, o huum ouue nome Lourengo perez, e o outro Lourengo perez que cha¬
marom por sobrenome coruo, e a filha ouue nome Louren$a perez.

1 No fim da pagina Esta dona Maria gomez taaueira foy filha de dom gomez lourenco taaueira quo foi neto de dona sancha anriqncz que foi casada
com dom Rodrigo gonsaluez donde ueem os pereirafios, como sc mostra no Titulo xxt de Rei Ramiro parafro x. E esta dona sancha anriquez foi depois ca¬
sada com dom paay soarez romeu donde descende esta dona Maria gomez, como sc mostra no Titulo xxxxu de dom goido araldez parafro ix. E asi ham gram
deuedo estes dom aluar diaz e dom lopo diaz com os de pereira desta parte e oulros deuedos moytos que estes sousaSos an com estes de pereira segundo
se mostra no Titulo xxi de Rei Ramiro por alegacofics que ha.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

195

TITULO xxiu:

De d«MA eluira anes fllha de loham pe res da maya e de dona gnytnai 1 meendez

fllha dei eonde dom meendo o sousa&o

Esta eluira anes' rousoua Roi gomcz de brileiros que era infangom e depois casou com eia. E depois fez
el Rei dom afomso este dom Roi gomez* ricome e deulhi pendom e caldeira. E esta dona eluira anes e dom
Roi gomez fezerom filhos dom meen rodriguiz que chamarom de briteiros e dom ioham rodriguiz de briteiros, e
outro filho que ouue nome gonsalo rodriguiz, e este gonsalo rodriguiz foi sandeo e moreo sem semel, e duas
filhas a hama ouue nome dona lucas rodriguiz que foi abadesa darouca, e a outra ouue nome dona sancha ro¬
driguiz. E esta dona sancba rodriguiz foi casada com dom pero pongo de bayam e nom ouuerom semel.

De dem meen rodrtguyz de briteiros e dos que dei deeenderom

Este dom meen rodriguiz foi casado com dona Maria anes filha de dom ioban perez da ueiga e de dona
Tereza martins filha de dom martim paaez ribeira, como se mostra no Titulo lii dos dazeuedo parafro ii. E fez
em esta dona Maria anes huum filho que ouue nome Martim meendez de briteiros que moreo sem semel, e fez
em eia outro filho que ouue nome ioban meendez de briteiros, e quatro filhas, a huma ouue nome Maria meen¬
dez, e a outra Maria meendez ribeira, e Tereza meendez, e guiomar meendez, e estas todas quatro forom freiras
e nom ouuerom semel.

De dom lohanne meendez de briteiros e dos que dei deeenderom

Este dom iobanne meendez de briteiros sobredito foi casado com dona oraca afomso filha dei rei dom
afomso de portugal de gaanga e fez em eia huum filho que ouue nome fernan eanes que moreo sem semel e
outro filho que ouue nome gonsalo anes de beredo, e fez duas filhas a huma ouue nome dona guiomar que nom
ouue semel, e a outra ouue nome dona leonor. E esta dona leonor foi casada com Martim anes de briteiros filho
de Martim anes e de dona branca lourengo e ouuerom huma filha que ouue nome dona e partios a

sancta egreia per sentenga porque eram segundos coyrmaaos e siiam em pecado.

De dem Oensalo anes de beredo filho de dom lohanne meendez de briteiros

e de dona oraca

Este dom gonsalo anes de beredo foi casado com dona sancha filha de pero nuniz de gozmam e de dona
ynes fernandez, e fezerom dona maria que foi casada com dom Roy uaasquez pereira, e ouuerom filhos como
se mostra no Titulo xxi de Rei ramiro parafro xiiii.

De dom loham rodriguiz de briteiros e dos que dei deeenderom

II. Este dom ioham rodriguez foi casado com dona guiomar gil filha de dom gil uaasquez o que moreo
na lide de gouuea, e de dona aldonga anes da maya, e fez em eia dom Martim anes de briteiros, e dom gonsalo
anes de briteiros, e dona aldonga, e dona froylhi eanes. E esta dona aldonga anes foi abadesa darouca. E en
seendo abadesa ouue huum filho de martim afomso chichorro como ia disemos. E dona froilhe eanes foi casada
com dom femam sanchez filho dei Rei dom donis de portugal de gaanga, e nom ouuerom semel.

De dom Martim anes de briteiros filho de dom loham rodryguez

e dos que dei deeenderom

Este dom Martim anes de briteiros foi casado com dona branca lourengo de ualadares, e fez em eia huum
filho e huma filha, e o filho ouue nome Martim anes, e foi casado com dona leonor sa parenta filha de dom io-
hane meendez de briteiros, e ouuerom semel como ia disemos. E a filha ouue nome dona uiolante pongo, e esta
dona uiolante pongo foi casada com dom Rodrigo afomso de sousa filho dafomso donis e de dona Maria ribeira
e ouuerom semel.

* No fim da pagina Como esta dona eluira anes foy filha de dom ioham perez mostrase no Titulo xVi.° de dom soeyro meendez parafro xx.°

* No fim da pagina De quaes uem este dom Roy gomez achaloedes no Titulo xxx de dom gomez meendez gedeafto parafro xti.°

Digitized by

196

OS LIVROS DE LINHAGENS

De dom gonsalo anes de brltclros filho de doni ioham rodrygnex

e dos que dei deeenderom

Este dom gonsalo anes casou com dona Maria afomso filha de Martim afomso cbichoro e de dona ynes
lourengo de ualadares e fez em eia duas filhas, dona Maria que foi casada com Martim Lourengo de cunha, e
dona margarida que foi casada com Roi uaasquez ribeiro.

TITULO xxiih:

De dom meen rodriguez de tonges’

Dom meen rodriguiz de touges foi filho do boom de dom Rodrigo froyaz donde ueem os percyraaos como
se proua no Titulo xxi.° de Rey ramiro de leon parafro lx. Este dom meen rodriguiz se ue casado com dona cha-
moa gomez filha do conde dom gomez que iaz em poombeiro como se proua no Titulo xxn dos sousaaos para¬
fro v.° e fez em ella dom socyro meendez facha que chamarom maaos daguya. Este dom soeiro mecndez facha
que diserom maaos daguya, foi casado com a condesa dona eluira gonsaluez da faya filha de dom gonsalo de
sousa, como se mostra no Titulo xxn dos sousaaos parafro vi.° e fez cm eia dom gomez soarcz padre de dona
chamoa gomez e dom pero soarez carnes maas que nom ouue geeragom, e dona gontinha soarez molhcr de
dom garcia perez* de braganea, c Maria soarez que rousou pero rodriguiz de penela. E aqueste gomez soarez
foi casado com Tereza rodriguiz, e fez em eia dom Vaasco gomez e dom soeyro gomez, e dona chamoa gomez.
E deslcs nom ficou semel liidima.

De dona gontinha soarcz filha de dom soeiro meendez mados daguya

II. Esla dona gontinha soarcz foi casada com dom garcia perez de braganga que ouue nome ladrom e foi
filho de pero fernandez bragangaao como se mostra no Titulo xxxvih dos bragangaaos parafro n e ouue filhos,
dom fernarn garcia e dom pero garcia, e dona Tereza garcia e dona eluira garcia e dona moor garcia. E esta
dona eluira garcia foi casada com dom ordonho aluarez dasluras, e-fez em eia dom aluar diaz, e dom airas diaz
e dom sancho ordonhez, e dona moor aluarez madre de pero diaz e de nunho diaz de castanheda asi como se
mostra no Titulo xmi.° de dom gotere donde ueem os de castanheda parafro n.°

III. Este dom aluar diaz foi casado com dona Tereza perez filha de dom pero rodriguiz girom e de dona

sancha perez’ yrmaa de dom abril perez de lumeares, e fez em eia dom pero aluarez, e dom ordonho aluarez o
que foi cardeal, e afomso aluarez de nhoronho e aluar diaz, e dona moor aluarez que foi casada com ioham
diaz de fenoiosa. E fez em eia o bispo dora Garcia de burgos, e dom diego martins de fenoiosa, e dona
mayor airas que foi casada com loy diaz el chico, e fez em eia semel como se mostra no Titulo ix dos de bizcaya,
parafro x, e outra que se ve casada com diego froyaz. Este aluar diaz foi casado com dona iohanna perez filha
de dom pero aznarez, e ouue huma filha que ouue nome dona diaz que foi casada com ioham gonsaluez

rapouso. Este afomso aluarez ouue huma filha que ouue nome dona Tereza afonso que se u6 casada com dom
Roi gil de uilalobos como se mostra no Titulo xviii dos de uilalohos parafro ii.°

De dom pero aluarez das esturas e dos que dei deeenderom

- 4

Este dom pero aluarez foi casado com dona sancha rodriguez filha de dom Rodrigo aluarez e de dona san¬
cha diaz. E este dom Rodrigo aluarez foi filho do conde dom aluaro de lara de gaanga, e foi ricomcm muvto
honrado como se mostra no Titulo x dos de lara parafro vi. E este dom pero aluarez ouue em esta sa molhcr
dom Rodrigo aluarez, e dona Tereza aluarez. Este dom Rodrigo aluarez foi casado com dona iohana fernandez
filha de dom fernam rodriguez de saldanha e de dona iohanna rodriguez filha de dom roy gonsaluez de sisneiros
e ouuerom semel como se mostra no

Esta dona Tereza aluarez foi casada com dom Affonso de molina yrmaao da Raynha dona Maria molher
que foi dei Rei dom sancho de castella como se mostra no Titulo xvi de dom soeiro meendez parafro primo
e fez em eia dom telo que foi casado com dona Maria filha do infante dom afomso de portugal, c de dona uyo-
lante filha do infante dom manuel e de dona coslanga daragom, e fez em eia dona ysabel que casou com dom

1 A margem em leira mais moderna irmaSo de dom Goncalo rodrigit de palmcira

2 A margem De quaaes uem este dom garcia perez moslrase no Titulo xxvm dos bragancafios parafro n.°

3 No fim da pagina De quaaes uem esta dona sancha perez mostrase no Titulo xxxvii . 0 de dom moninho ueegas parafro xv.°

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

197

ioham afomso o boom que chamarom dalboquerque o que trouuerom morto no a laude, com que se conselhauam •
os infantes e os outros muy boDs como se mostra no Titulo xxi de rey Ramiro parafro xn.

De dena moor garela fllba de dom garcla perez ladrom de bragan^fl
e de dona gontlnha soarez fllha de dom soelro meendez faeha
e da eonde$a dona elulra gonsaluez da faya

Esta dona moor garcia nom foi casada mais rousoua seu yrmaao pero garcia, e fez em eia Marlim tauaya
que ouue semel como ouuiredes em este liuro, no Tifulo xxxvm. 0 dos bragan$aaos parafro n. 0

De dom pero garela filho de garcia perez ladrom e de dona gontlnha soarez
fllha de dom soelro meendez faeha e da eondesa dona elulra gonsaluez

Illi. Este dom pero garcia foi casado com dona e fez era eia dona Tereza perez de bragan$a.

E esta dona Tereza perez foi casada com dom ioham martins auana, como se mostra no Titulo xvi de dom soeyro
meendez o boo* parafro xvi. E fez em eia dona aldonca anes que foi baragaa dei Rei dom afomso e depois foy
casada com dom gil uaasquez o que matarom na lide de gouuea, e fez em eia dona marquesa gil. E esta dona
marquesa gil foi casada com eytor nunez de chacijn e nom ouuerom semel. E ouuerom outra filha que ouue nome
dona guyomar gil. E esta dona guiomar gil foy casada com dom iohan rodrygucz de briteiros e ouuerom semel
asi como se mostra no Titulo xvi de dom soeyro meendez o boo parafro xv e no Titulo xxm de dona eluira anes
parafro u.

TITULO XXV . 0

De dena Tereza gonsaluez fllha de dom gon$alo dc sousa e de dona dordla ueegas
yrmaft do eonde dom meendo e dos que dela deeenderom

Esta dona Tereza gonsaluez foi casada com dom Vasco fernandez filho de dom fernam gomez por sobrenome
catino que foi filho dei conde dom gomez de sobrado e ouuerom huum filho que ouue nome dom gil uaasquez
de souerosa, e outro filho que ouue nome dom martim uaasquez que matarom os mouros em prasen$a, e duas
filhas a huma ouue nome dona aldara uasquez e a outra dona eluira uasquez. E este dom gil uasquez dc soue¬
rosa iaz em poombeiro e foy tres uezcs casado. A primeira casou com dona Maria ayras de fornelo. E ouue ante
el Rei dom sancho de portugal dela seus filhos, dom Martim sanchez que foi moy boom filho dalgo e moito hon-
rado, e dona oraca sanchez. E este dom Martim sanchez foi o que lidou com o poder dei Rei de portugal tres
nezes e os uenceo cada uez asi como uos depois diremos adeante em este Titulo. E dom gil uasques sobredito
ouue desta dona Maria airas sobredita huum filho e huma filha, o filho ouue nome dom Martim gil, este dom *
Martim gil foi o que uenceo a lide do porto, e a filha ouue nome dona Tereza gil. E esta dona Tereza gil ouuea
el Rei dom afomso de leon, e fez em eia huum filho que ouue nome dom Martim afomso, e dona Maria afomso,
e dona sancha afomso, e dona oraca afomso. E este Martim afomso suso dito foi casado com dona Maria meen¬
dez filha de dom meen gonsaluez de sousa, e nom ouuerom semel. E moreo a sobredita dona Maria ayras, e casou
dom gil uaasquez com dona sancha gonsaluez doruaneia, e ouue dela dous filhos e huma filha, e o huum dos
filhos ouue nome dom Vasco gil, e o outro ouue nome dom manrique gil, ea filha ouue nome dona guio-
mar gil. E moreo esta dona sancha gonsaluez doruaneia sobredita, e casou dom gil uasques com dona Maria
gonsaluez giroa, e fez em eia tres filhos e duas filhas, o huum dos filhos ouue nome dom iohan gil e o outro
dom fernam gil, e dom gonsalo gil, ea huma das filhas ouue nome dona sancha gil, e dona dordia gil. E a so¬
bredita dona sancha affonso yrmaa de dom Martim afomso filha dei Rei dom afomso de leom, foi casada com
dom simon rodriguez dos cameyros, e nom ouuerom semel. E a sobredita dona oraca afomso yrmaa de dom Mar¬
tim afomso, foi casada com dom garcia romeiro daragom, e depois casou com dom pero gozmam, e de nenhuum
deles nom ouue semel. E dona Maria afomso yrmaa deste Martim afomso filho dei Rei dom afomso de leom foi
casada com dom aluar fernandez filho do conde dom fernando de lara que iaz em fiteiro, e nom ouuerom semel,
e depois ouuea el Rei dom afomso de castella seu sobrinho, e fez em eia dona bringueira que moreo sem semel.
E esta dona Maria afomso yrmaa de dom. Martim afomso foy depois casada com dom soeyro ayras, e fez em eia
dom pero soarez sara^a, e dom afomso soarez. E dom pero soarez foy casado com dona eluira nunez maldoada
o»ouuerom semel. E dom.afomso soarez foi casado com dona Tereza anes de gaz, e fez em eia fernam afomso,
e dona moor afomso. E fernam afomso foi casado com dona e nom ouuerom semel. E dona moor

afomso foi casada com dom gomez anriquez de pobraaos dc terra de uendos.

M. H. Tom. I. 50

f

Digitized by v^.ooQie

198

OS LIVROS DE LINHAGENS

Ora uos queremos tornar a dom Hartlm gil o que ueneeu a Ude d« |N»rt«
que fol o primelro que ouue dom gil nasques de souerosa
em dona Maria ayras de fornelo sa molher

II. Este dom Martim gil o que ueneeu a lide do porto foy casado com dona yn6s femandez de crasto filta
de dom fernam goterres de castro e de dona milia de mendosa como se mostra no Titulo xi dos de crasto pa.
rafro xi, e fez em eia dona Tereza martins.

De dona Tereza martins fllha de dom Martim gil e de dona yn£s de erasts

Esta dona Tereza martins foy casada com dom Rodrigo anes tello, filho de dom iohan afonso tello, e fez
em ella o conde dom iohan afonso, asi como se mostra no Titulo lvii dos tellos parafro v.°

De dom Martim sanehez filho dei Rey dom saneho de portugal o uelhs
e de dona Maria ayras de fornelo de gaan$a, e falaremos

de oeno feltoo

III. Este dom Martim sanchez foy casado com a condesa dona ollalha perez filha de dom pero fernandez
o castellaao filho de dom fernam rodriguez o boom de castro, e filho da sa molher dona Maria sanchez filha do
infante dom sancho o que mancou ho uso em canameyro, e nom ouuerom semel. E este dom martim sanchez soso
dito en seendo adeantado em terra de leom por el Rey dom afonso de leon cuio uasalo era, en seendo asi adean-
tado, conpanhas dei Rey dom afonso de portugal o que chamarom o gordo, forom fazer penhora a galiza a terra
de limha nom seendo na terra dom martim sanchez. E el quando ueo aa terra e o soube enuiou dizer a el Rey
dom afonso de portugal cuio yrmaao ele era que lhi mandase entregar a penhora que lhi fezeram os da sa terra
sem razom, c enuiolho dizer per duas uezes, e el Rey deulhi sempre pasada, e entom iuntou dom Martim sanchez
quantos achou e pode aucr da terra de toronho e de limha e do ual de baroncelhy, e entrou a portugal, eche*
gou a ponte de limha. E el Rei dom afonso de portugal era hy entom com todo o poder dantre doiro e minho,
e outros daaquem douro, porque lhi dixerom que dom Martim sanchez iuntaua muy grandes companhas e qneria
entrar em portugal, fazer penhora. E dom Martim sanchez quando entrou em portugal soube que el Rei estara
da outra parte, e enuiolhi dizer que se tirase e que lidaria com o seu poder, ou se nom que se tirase afdramais
dhuma legoa que nom parecese o seu pendon, e que lidaria com todos aqueles que el hy tiia. E al Rei conselha*
ronno os seus que nom esteuese hy mais que se fose a gaya, c eles que uerrian a lidar com dom Martim sanchez
e com sas companhas, e se o uencesem que seeria mais sa honra, ou se er ficasem uengudos ca lhi nom seeria
tamanha mengua, e el Rey ouueo asi a fazer, e enquanto eles forom com el Rey ala santo tiso, e que se el Rei
foi outro dia a gaya, tornaronse eles e forom pousar no moesteyro de uarzea de Riba de cadauo huma legoa de
barcelos. E entom chegou dom Martim sanchez a barcelos e nom achO i uinho e perguntou hu o achariam, e dise-
romlhi que o nom acharia senom em uarzea, e el enuiou a 16 que lhy enuiasem daquel uinho. Aqueles homees
boons que hy estauam com o poder dei Rey, diserom que lho nom enuiariam, mays que so el hy quisese uiir que
o partiriam com el aos ferros*das laneas. E estes homees boons que lho enuiarom dizer eram huum, dom meem
gonsaluez de sousa, filho de dom gonsalo meendez, e neto dei conde doom meendo, e outro era dom ioham perex
da maya, filho de dom pero paaez o alferez, e outro foy dom gil uaasquez de souerosa e outros ricos homeens
muytos. E dom martim sanchez dise que ante o per aquela guisa queria ca per outra. E entom moueo com lodas
sas companhas pera 16. E os outros souberomno e foromno atender a huum campo apar de uarzea, e ouuerom a
lidar huuns com os outros. E dom ioham perez da maya foy muy ualente e moy boom caualeiro darmas, e den-
bou sete caualeiros em huma agra de linho de senhas lan$adas que lhis deu. E a lyde nom dur6 moyto. E dom
Martim sanchez uenceo os de portugal, e yndo pelo encalgo deles contra bragaa seu paso e paso alcanfou dom
gil uaasquez de souerosa com sa espada en maao que so ya deteendo seu paso e paso, e trauoulhy no brajoe
filhoulhi a espada da maao e diselhy «ia padre ia ca asaz lidastes». Entom ho enuiou ap6s os seus ca o nom quis
prender. E depos que todos forom arancados e que nom pareceu nenhuum, tornouse pera uarzea, e eles enuia-
romlhe dizer que em outro dia queriam lidar com el antre bragaa e uarzea. E el diselhis que lhi prazia, e eu
outro dia gram manhaa moueo pera 16, e achO eslar aqueles homees boos com aquelas companhas aalem das con-
gostas de bragaa contra ond’el uiinha. E er meterom maao a lidar e uenceeos dom Martim sanchez, e per aquelas
congostas dapar de bragaa se hyam dando muytas e boas feridas, e recebendoas tambem huuns como os outros,
at4 que chegarom aa porta oucidental da see do bragaa. E aali s6 aquel portal que hy estd se derom moitas e
booas feridas, e foy asi que os ouue dom Martim sanchez a leuar e pasar pela portela do espinho contra guim*-
raaes mal a seu grado. E en outro dia foy a eles a guymaraaes e lidou com eles e uenceeos outra uez e encerfios
tras os muros de guimaraaes. E csteue hy outro dia e uio que nom queriam tornar mais. E partiuse ende e tor-

Digitized by kjOOQ

OS LIVROS DE LINHAGENS

199

nouse pera galiza moyto honrado e moy bem anclante com muy grandes roubds bem quantos se el quis leuar
e moi gram pega de caualeiros que leuauain presos de portugal, solttos. E este dom Martira sancbez era boom e
moito bonrado, e foy na lide de telhada com o poder dei Rey, e uenceeo el Rei a lide de telhada com todolos seus.
E quando forom cercar dom aluar perez de crasto em paredes, e que el pos as bareiras de sirgo, a Raynha dona
mecia lopez de portugal, que fora molher dei Rey dom sancho capelo de que el entom andaua muy namorado,
iazia de fdra do cerco com esas outras companhas, e huum dia siia en sa tenda, e tiinha as faldras da tenda al-
gadas contra a uila, e siia iogando com este dom Martim sanchez o acedrenche. E dom martim sanchez siia en
manto e en saya. E dom aluar perez armouse e colhouse a seu caualo, e fez huma esporoada em guisa que chegfl
haa tenda hu Martim sanchez siia con a raynha, e quando o uyo uiir leuantouse muy toste e filhou huum escudo
e huma langa que siia acostado a huum csteo da tenda hu eles siiam, e deu huma tam gram langada a dom aluar
perez que lhi pasou o cscudo e o perponte e a loriga, e acheguou na carne. E dom aluar perez porque o uyo des*
armado non lhe quis dar com o ferro da langa, e tornou o conto e deulhi com ele no escudo, e tornouse muy
paso contra a uila. E asi fazia cada huum o que deuya. E este dom Martim sanchez teue dei Rey quatro conda-
dos, e foy sempre adeantado em galiza em toda sa uida. E teue dei dom Rodrigo gomez de trastamar o condado
de trastamar que el tiinha dei Rei en teenga em toda a sa uida. E desque este dom Martim sanchez moreo nunca
dom Rodrigo gomez quis dar o condado a el Rey dom fernando pero lho mu itas uezes enuiou pedir ata que o el
Rei ouue a mandar emprazar e chegou a el a seuilha. E quando a el Rei chegou diselhi el Rei porque lhi non
dana o condado de Irastamara que dei tiinha. E el disse que lho non dera el mais que lho dera dom Mar¬
tim sancbez que o dei tiinha e que por esto lho non daua. E el Rei dise que tam boom fora dom Jdartim sanchez
e que tanto seruigo Ihy auya feito, que cousa que elle dese do que dei tiinha que lho non deuya el a tolher. E en¬
tom Ihy otorgou o condado por onra de dom Martim sanchez en toda a sa uida, como quer que dom Rodrigo go¬
mez depois nom uiuese muyto. E este dom martim sanchez iaz soterado muy beem e muy honradamente ero gofi-
nos em huma uila da ordem do espital en terra de campos.

De dom manrlque gil fllho de dom gil uasques de «onerosa *

e dos outros seus yrmaftos

IIII.* Este dom manrique gil suso dito nom ouue semel. E dom Vasco gil seu hyrmaao de manrique gil foy
depislola e depois casou con dona froylhi fernandez filha de dom fernam anes cheira, e fez em eia dom gil uas-
ques o que moreo na lide de gouuea, e dona eluira uaasquez e dona sancha uaasquez que casou com dom fer¬
nam fernandez pamcenteo. E ouuerom semel como se mostra no Titulo xvi.° de dom soeiro meendez o boom pa-
rafro xx. E o sobredito dom gil uasques que moreu na lide de gouuea foy casado com dona aldonga anes filha de
dom ioham martins auana da maya, e de dona Tereza perez de braganga, e ouuerom geeragom, como se mostra
no Titulo xvi de dom soeyro meendez o boom parafro xvi.° E esta dona aldonga anes ouuea primeiro el Rei dom
afomso de portugal por baragaa. E dona alda uasques nom ouue semel.

De dena eluira uasques yrmaft de dom gll uasques de souerosa o prlttteiro

~V.° E dona eluira uasques foi casada com dom paay soarez de ualadares filho de doip soeiro airas de uala-
dares e de dona moor perez de fornellos, e fez em ella dom soeiro paaez e*dom Rodrigo paaez, e dona Maria paaez.
E este dom soeyro paaez foy casado com dona steuaynha pongo de bayam, e fez em eia filhos como se mostra no
Titulo xl de dom arnaldo parafro m.° e fez em eia Lourengo soarez de ualadares, e dom paay soarez de ualadares,
e dom Roy paaez. E este dom Roy paaez foy casado com dona Tereza gil, e fez em eia paay rodriguez souela, e
ioham rodriguez, e gil rodriguez. E ante que casase este dom Roy paaez de ualadares com esta dona Tereza gil
casou com dona maria perez dazeuedo, e fez em ella Lourengo rodriguez espadeiro, e eluira rodriguez, e dona
luca rodriguez. E esta dona luca rodriguez foy abadesa darouca. E esta dona eluira rodriguez foi casada com dom
fernam eanes de crasto de fomelos, e fez em eia ioham fernandez, e pero fernandez de crasto, e dona Maria fer¬
nandez. E esta dona Maria fernandez nom ouue semel. E ioham fernandez de crasto foy casado com dona rica
filha de dom fernam gonsaluez churucha&o, e fez em eia dona yn6s. E esta dona ynes foi casada com aluar paaez
filho de pero aluarez de souto mayor, e ouuerom filhos, fernam anes de souto mayor, e outros como se mostra no
Titulo lhi dos dazeuedo parafro n.° E o sobredito paay rodriguez souela foy casado com dona aldonga rodriguez
de telha, e fez em eia huma filha que ouue nome dona ynes paaez. E esta dona ynes paaez foy casada com mar¬
tim perez daluarenga, e ouuerom filhos, pero paaez, e nuno martins que moreo sem semel, e yn&s martins que
casou com martim meendez de uasconcelos, e fora ia eia casada com egas baroso. Este ioham rodriguez foy ca-
shdo com dona Maria fernandez filha de fernam perez pintalho. E fez em eia steuam anes de ualadares o troba-
dor, e Martim anes que moreo sem semel. O gil rodryguez sobredito yrmaao de ioham rodryguez souela nom
ouue semel.

Digitized by v^ooQie

200

OS LIVROS DE LINIIAGENS

VI. E a soliredita dona Maria paaez filha dom paay soarez de ualadares e de dona eluira uasqnes fov a.
sada com dom gongalo gonsaluez de palmeira, e nom ouue dela semel. E moreo dom gongalo gongaluez de pal-
meira, e casou eia depois com dom Martim paaez ribeira, e fez em eia dona Tereza martins. E esta dona Terea
martins foy casada com iobarn perez da ueiga, como se mostra no Titulo lii dos dazeuedo parafro u.° E este io-
ham rodriguez desque lhi moreo a primeira molher, foy casado outra uez com dona Tereza annes marinha filha
de ioham marinho, c fez em ella pero anes marinho.

E este dito paay soarez de ualadares foy casado com dona sancba fernandes delgadielha, e fez em eia dona
estauainha paaez que foi casada com dom pero afomso darganil, e fez em eia semel como se mostra no Titulo

E dom Lourengo soarez foy casado com dona sancha nunez filha de dom nuno martins de chacim, e fez
em eia semel como se mostra no Titulo lvii. 0 dos tellos parafro vn.°

Este dom afonso soarez foy ante casado con dona Maria meendez, e depois casou com dona sancha nunez
filha de dom nuno martins de chacin como se mostra no Titulo de dom meen garcia de sousa e fez em eia dona
Maria Lourengo que foy casada com dom Martim afonso chichorro como se mostra no Titulo xxn dos sonsaaos
parafro xi.°

De dona eluira uasques de souerosa, de dom gll uasques de souerosa o uelhs

VII. Esta dona eluira uasques de soucrosa foy casada com dom paay soarez de ualadares o uelho desqne
lhi moreo a outra molher, e fez em eia geeragom como dito he no titulo dos de ualadares, e en dias deste seu ma-
rido fez huum filho em drudaria com uasco martins monudo de sandim que ouue nome Martim uasques barua,
e depois que moreo este dom paay soarez seu marido casou eia com este uasco martins monudo de queauyao
filho a furto. E este uasco martins monudo foi uasalo deste dom paay soarez de ualadares.

VIII. 0 E este Marlim uasques barua foy casado com dona oraca rodryguez yrmaa de fernam rodryguez pa*
checo filho de roy perez de ferrcira. E fez em eia pero martins bolelho e ioham martins botelho, e donaalda
martins botelha. E este pero martins botelho foy casado com dona dordia martins filha de domingos martins ci-
dadaao honrado de lixboa, c fez em cla Martim perez botelho, e dona eluira perez botelha que foy casada com
gomcz gonsaluez peyxolo, e fez em eia Martim romeu, e dona moor gomez que foy freyra darouca. E este Mar¬
tim perez botelho suso dito foy casado com dona iohanna martins filha de duram martins de parada e de dona
maria dominguez de lixboa filha de domingos ueegas, e foy yrmaa de ioham dominguez dos contos, e fez em
eia afonso botelho e Martim barua. Este afonso bolelho foy casado com dona mecia uasques filha de uasco paaez
dazeuedo e de dona Maria rodriguez de uasconcellos, e fez em eia diago afonso, e Martim afonso. E diego afonso
foy casado com dona Maria fernandez filha de fernam gomez de carualho.

E o sobredito Martim barua yrmaao deste Affonso botelho foy casado com dona ynes uasques filha de uasco
martins de reesende e de dona Tereza rodriguez filha de Rodrigo afonso ribeiro e de dona oraca godiiz, e fez
em eia roy martins barua, e uasco martins barua, e beatriz martins.

Este ioham martins botelho foy casado com dona Maria gomez filha de gomez martins, e fez em elagon-
Calo anes botelho, e dona aldonga anes molher que foy de lourengo rodriguez dafonseca, e de dona oraca anes
baragaa que foy de uasco gonsaluez peixoto, e gonsalo anes bolelho foy casado com dona Maria fernandez filha
de ioham fernandez (|e caambra por sobrenome home catiuo, e de dona sleuaynha rodryguez filha de Rodrigo
anes de leirea e fez em cla

Esta dona alda martins botelha foy casada duas uezes, a primeira uez com fernam reymondo de cancdo,
e fez em eia do.na oraca fernandez que foy molher de ioham esteuez de uecyre, e fez em eia gonsalo anes, e Ro.
drigo anes, e ioham carapegos, e Martim anes, e afonso anes que foy clerigo, e dona alda anes, e dona aldonca
annes que forom freyras das cellas de guymaraaes dapar de coimbra.

E o sobredito gonsalo anes foi casado com dona costanga martins de guimaraaes, e fez em cla ioham cara¬
pegos , e iohanna gonsaluez molher de uasco lourengo que chamarom da cooniga filho de lourengo uasques da¬
fonseca. E o sobredito Rodrigo anes nom ouue semel. E o sobredito ioham carapegos foi casado con dona Ma¬
ria martins de carualho, filha de Martim carualho caualeiro de terra de basto, e fez em eia gonsalo anes, eootro
gonsalo anes, e dona aldonga anes. E esta dona aldonga anes foi casada com ioham martins filho do abadc da-
raaes. E este martim anes de ueeyre foi casado com dona de terra de panoyas, e fez em eia uasco

martins, e afonso martins. E morto o sobredito fernam reymondo de canedo que ia disemos marido de dona
alda martins botelha, casou esta dona alda martins botelha que ia disemos com iohan perez tenro, e fez em eia
Lourengo anes carnes, e dona moor anes molher que foy de uasco gonsaluez peyxoto, e dona eluira anes que
foi casada com gilianes de uilella. E lourengo anes carnes moreo sem semel, c moreo per iustiga. E dona moor
anes ouue de uasco gonsaluez peixoto estes filhos, iohan uasques c fernam uasques, e gil uasques e dona sancha
uasques cpie foi casada com pero steuez de uilla mayor. E fez em eia bunia filha que ouue nome P erez

que foi casada com roy gomez dazeuedo.

—Bigitized by

OS LIVROS DE LINHAGENS

201

Esta dona eluira anes foy casada com gilianes datayde que chamarom de uilella, e fez ero eia Martim gil,
e Martim gil o que chamarom feo, e outro Martim gil que moreo no rio de mamel apar de ueuga, e outra dona
Maria gil qne foy casada com pero da iuya. E este Martim gil foy casado com dona Maria fernandes filha de
feraam leytom, e de dona Maria martins, filha de Martim soarez de canellas, e fez em eia uasco martins e anri-
que martins que forom freyres da ordem de ihesu christo. Item Martim gil o feo

TITULO XXVI."

De dem «eelre meendez o groso yrmafto de dom Gensalo de seusA

Este dom soeyro meendez o gordo nom ouue semel liidima, mais houue huma baragaa que ouue nome
e fez em eia huma filha que ouue nome dona Maria soarez. E esta dona Maria soarez herdoua .el muy
bem e muy compridamente em seus beens, e casoua com dom ioham fernandcz de riba dauizela. E este dom
ioham fernandez fez em esta dona Maria soarez sa molher dom Martim anes, e dona Tereza anes e dona Maria
anes.

De dena Martim anes de rlba daulzella

Este dom martim anes de riba dauizela foy casado com dona sleuaynha paaez filha de dom paay gomez
gaberi filho de gomez paaz de piscos. E o meestre dom galdim paaez do tempre e seu irmaao forom naturaaes
dapardar (sic) de braa. E este Meestre dom galdim paaez do tempre fez muyto bem e deu grandalgo a este dom
Martim anes de riba dauizela quando casou com esta dona steuaynha paaz sobredita. E este dom Martim anes
fez em esta sa molher dom gil martins, e dom ioham martins chora, e ouue outra filha de gaanga que ouue nome
dona Tereza martins que foy casada com fernam perez dulgeses como se mostra no Titulo xlix. 0 de dom Grasco-
nho eraldez parafro n.° E ouue este dom Martim anes esta filha ante que casase. E dom Martim anes de riba da¬
uizela que ia disemos foy muy priuado dei Rei dom afonso de portugal, filho dei Rei dom sancho o uelho. E este
Rey dom afonso de portugal ouue queyxume da sa yrmaa a Raynha dona Tereza que era senhora de monte moor
o uelho, e mandou de coynbra onde estaua a este dom Martim anes de riba dauizela que a fose cercar a monte
moor o uelho hu iazia com seu poder. E en iazendo asi cercada, soubeo dom Gongalo o sousaao filho do conde
dom meendo em crasto tarafe hu estaua, e enderegou com xxv.° caualeiros que tiinha, e andou quanto pode e che-
gou a monte moor o uelho e cntrou dentro huma noite. E este dom Gongalo meendez era entom uasalo dei Rey
dom afonso de leon que fora marido desta Raynha dona Tereza, e querialhe muy gram bem, e desque lhe fol-
garom os caualhos tres dias, dom gongalo meendez com aqueles que trouue e com outras companhae muytas e
bdas que esta raynha dona Tereza tiinha comsigo, moueu pera dom Martim anes hu estaua em cima de huum
monte muyto alto contra coynbra, e lidou com el, e uenceo e desbaralOo el e todo o poder dei Rey dom afonso que
consigo tiinha, e deu com el em huum paul que he antre coynbra e monte moor, en tal maneira que quando o ende
el Rey ouue ende fdra daquel paul nom se pode sofrer que nom morese do sangui que dei tirarom as gamegugas.

E este dom gil martins sobredito foy casado com dona Maria anes filha de dom ioham perez da maya c de
dona Maria meendez filha dei conde dom meendo o sousaao, e fez em eia geeragom como se mostra no Titulo xvi.°
de dom soeyro meendez o boom parafro xx. *

De dem Ioham martins ehora

Este dom ioham martins chora foy casado com dona oraca abril filha de dom abril perez de lumeares e de
dona sancha martins de baruosa, e fez em eia huum filho que ouue nome dom pedre anes gago que foy peco.
E este dom pedre anes foy casado com dona oraca afonso filha dei Rey dom afonso de portugal, de gaaga. E ou-
nerom huma filha que ouue nome dona aldonga perez que foy casada com ioham perez portel que disemos, e
nom ouuerom semel.

De dona Maria anes filha de dom Iodo fernandcz de riba dauizela

e de dona Maria soarez

II. Esta dona Maria anes filha de dom ioham fernandez de riba dauizela e de dona Maria soarez filha de
dom soeiro meendez o gordo de gaanga, foy casada com ioham soarez 1 de pauha o trobador, e fez em eia pero
anes, e rodrigo anes, e soeyro anes, e ioham eanes, e tereza anes que foy moia de loruaao. E o dito ioham eanes
foy easado com dona Marya reymondo de porto careiro, e fez em eia steuam anes e Maria anes. E esta dona Ma-

1 A margem Este 4om ioham soarez uem de dom goydo araldez como se mostra no Titulo seu xlii parafro ix.°

M. H. Tom. I.

51

/

Digitized by v^-ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

202

ria anes foy casada com lopc lopez gato, c fez em eia Martim lopez. E o sobredito pero anes foy casado com
dona sancha gil de golha, e fez em eia sancha perez. E esta sancha perez foy casada com Martim anes do ui-
nhal, e fez em eia gonsalo martins e moor martins e Maria martins. E este gonsalo martins foy casado com cos-
tan$a perez filha de dom pero afonso de $amora, e de dona steuaynha paaez, e nom ouuerom semel.

De dona moor martins filha de Martim anes do ulnhal yrma& de gon$alo msriini

e de moor martins suso dltos

Esta dona moor martins filha de dom Martim anes do uinhal, foy casada com roy meendez de merloo, e fez
em eia leonor rodryguez que casou com Martim redondo, e depois morte de roy meendez casou esta moor martins
com gonsalo coreya* e fez em eia huum filho que ouue nome gonsalo coreya, como o padre, e foy gafo e moreo
sem semel»

De donlt Maria martins filha de Martim anes do nlnhal e de dona Saneha perez

yrmaft de gonsalo martins

Esta Maria martins do uinhal foy casada com dom gomez Lourenfo de coynha e nom ouue dela semel, e dfr
pois casou esta dona Maria martins com roy paaez guedaz.

De soeyro anes filho de loham soarez e de dona Maria anes filha de dom lohan

fernandez de rlba danlzela

Este soeiro anes foy casado com dona marinha e fez em eia ioham soarez e pay soarez,- e rasco

soarez que foy frade de san francisco, e dona costan$a soarez que foy abadesa de loruaao.

De paay soarez de pauha filho de soeiro anes

Este paay soarez foy casado com dona moor gonsaluez de porto careiro e eia ouue maao pre$o e colbeose
com medo deste paay soarez seu marido a arauca, e filhou auyto, e depois casou este paay soarez com dona yn£s
rodriguez filha de Rodrigo afonso ribeyro e de dona oraca godiiz filha de dom godinho que foy do linhagem dos
moadeiros de coynbra, e foy moyto honrado e moy rico, e moy priuado dei Rey dom afonso de castella. E haum
filho que ouue este dom godinho que ouue nome afomso godiiz que er foy muy boom priuado dei Rey dom san*
cho de castella filho deste Rey dom afonso. Este paay soarez de pauha suso dito ouue em. esta sa molher dona
yngs rodriguez filha de Rodrigo afonso ribeiro e de dona oraca godiiz tres filhos. 0 primeiro filho ouue nome
Steuam paaez, e o outro ouue nome roy paaez, e o outro aluaro paaez. E esteuan paaez foy casado com dona
guyomar garcia filha de garcia martins do casal e d’huma bona dona de santarem que foy sa molher deste garcia
martins, e ouue nome dona E este esteuam paaez de pauha nom ouue em esta sa molher dona guyomar

garcia semel. E Roy paaez foy casado com dona sancha perez filha de perez cacho que foy boom caualeiro. E de¬
pois foy Mestre da ordem de santiago en portugal. E fez em eia huma filha que ouue nome dona Tereza rodriguez
que foy casada com Aluar rodryguez filho de Martim rodriguez de leyrea e de dona de lixboa sa

molher.

De loham soarez de pauha yrmo&o de pay soarez que dls£mos

Este ioham soarez de pauha foy casado em lixbooa com dona margarida que foy cidadaa, e fez em eia dona
crara anes que foy casada com afomso perez ribeyro, e ouuerom filhos, pedraafonso, e afonso perez, e senhorinha
afomso. E esta senhorinha afonso foy casada com esteuam coelho. E ante fora esta dona crara anes casada com io¬
ham rodryguez ccnoyra que foy natural de uera, e foy boom caualeiro, e sobrinho do argobispo dom Martim. E fez
em esta dona crara anes huum filho que ouue nome rodrigue anes cenoyra como o auoo, e por sobrenomebu-
falfon. E esta dona crara anes deste ioham rodriguez cenoyra ouue outro filho que ouue nome anes.

De Rodrigo anes de pauha yrma&o de soeyro anes filho de dom loham feraasdes
e de dona maria soarez filha de dom soeyro meendez o gordo

III. 0 Este Rodrigo anes de pauha nom foy casado mais ouue huum filho de baragaa que ouue nome lopo
rodriguiz, e foy Casado com dona Tereza martins filha de Martim xira caualeiro boom e.rico, e fez em eia ste¬
uaynha lopez que foy casada com ioham fernandez pacheco, e fez em eia filhos como se mostra no Titulo un
dos pachecos parafro n.°

Digitized by 30QLe

OS LIVROS DE LINHAGENS

203

De dona Tereia inartins fllha de Martim lira e de dona Tereza aneo filha de doni
loham fernandez de rlba dauizela e de dona Maria soarez fllha
de dom soelro meendez o gordo

Esta dona Tereza anes foy casada com dom paay ueegas daluarenga filho de dom egasafonso, que foy neto
de mo$o ueegas e fez em eia pero paaez curuo, e Lourengo paaez daluarenga * e dona sancha paaez que foy casada
com dom fernam gomez bareto.

Este pero paaez curuo foy casado com dona guyomar afonso gata filha de dom afonso perez gato. E fez em
eia Mariim perez que chamaron daluarenga, e dona steuaynha perez que foy casada com meen rodriguez rebo-
tina. E ouuerojn huum filho que ouue nome Martim meendez rebotim que moreo sem semel. E martim perez foy
casado com dona yn6s paaez filha de paay rodriguez de ualadares que chamarom paay souela, e de dona aldoixja
rodriguez de telha, e fez em eia hum filho que ouue nome pero paaez, e outro filho que ouue nome afonso mar-
tins que era o melhor deles, e outro que ouue nome nuno martins. E afonso Martins e nuno martins morerom
sem semel. E outra freyra que ouue nome dona yn6s martins, e outra filha que ouue nome dona aldon$a martins.
E esta dona aldou^a martins foy casada com Martim meendez de uasconcelos, e ouuerom semel. E pero paaez
suso dito foy casado com donaaohajina rodriguez filha de roy martins de nomaaes e ouuerom geeracom»

De E«ouren$o paaez daluarenga filho de paay ueegas

Este Lourenfo paaez daluarenga foi casado com dona mafalda perez filha de dom pero fernandez de portu-
gal e de dona froylhi rodriguez de pereira, e fez em eia huma filha que foy freira darouca.

De dona saneha paaez fllha de paay ueegas e de dona Tereza anes fllha de loham

fernandez de rlba dauizela

UJI.° Esta dona sancha paaez 1 foy casada com dom fernam gomez bareto. E de quaeS ucn este fernam
gomez bareto achaloedes no Titulo xxxxn de dom goido aldarez parafro m.° e fez em eia Martim fernandez, e gil
fernandez, e esteuam fernandez, e steuaynha fernandez. E este Martim fernandez bareto suso dito foy casado com
dona Maria rodriguez filha de roy nuniz de chacim e de aldonfa martins filha de Martim tauaya, como se mostra
no Titulo xxxvin. 0 dos bragangaaos parafro vui.° E este roy nuniz de chacim foy filho de nuno martins de chacim
e de dona Maria gomez de briteyros que foy freira darouca. E este Martim fernandez bareto que dixemos fez em
esta Maria rodriguez sa molher Nuno martins bareto, e gil martins, e afomso martins bareto j e aluaro martins ba¬
reto, e dona sancha martins bareta que foi casada com dom ioham perez portel, e nom ouuerom semel, e dona
costan$a martins bareta que foi casada con roymondo anes, que foy filho de dom ioham perez bochardo, e de
dona beatriz martins que foy casada com uasco afonso alcoforado.

De nuno martins bareta filho de Martim fernandez bareto e de dona Maria

rodriguez de ehaelm

Este nuno martins foy casado com dona Maria anes filha de ioham esteuez da aldeya do alcayde, e de dona
froylhe lourenco filha de dom Louren^o soarez de ualadares, e de dona sancha perez de meezelos de gaan$a,
que foi filha de pero martins tafaron caualeiro de terra de santa Maria, e de dona Maria de queyda sa molher.
E este nuno martins fez em esta sa molher dona Maria anes suso dita huma filha que ouue nome dona brin-
gueira nunez. E esta dona bringueira nunez foi casada com dom roy gonsaluez pereira, que foi filho de dom gon-
salo pereira de gaanga, e de marinha uasques, e ouue semel como se mostra no Titulo xxi de Rei ramiro para¬
fro xmi.° E este nuno martins bareto suso dito filho de Martim fernandez bareto e de dona Maria rodriguez de
chacim desque lhi moreo dona Maria anes a primeira molher, casou com dona bringueyra rodriguez filha de roy
gonsaluez raposo, e de dona nuniz da$a, e fez em eia dous filhos, o huum ouue nome gomez nuniz

e o outro aluar nuniz.

De gil martins bareto filho de Martim fernandez bareto e de dona Maria

rodriguez de ehaelm

Este gil martins bareto foy casado com dona alda rodriguez filha de pero rodriguez, alcayde da azambuja,
e de Tereza rodriguez de nhouegra, e fez em eia huma filha que ouue nome dona beatriz gil. E esta beatriz gil

1 A margem E de quaes vem esta dona Sancha paaez de parte do padre mostrase no Titulo xxxvi de dom moninho yeegae parafro xxm.

Digitized by v^ooQie

204

OS LIYROS DE LINHAGENS

foy casada com paay rodriguez nouaaes, filho de roy nouaaes e de dona Maria *perez cerueira. E desqoe moreo
esta molher a gil martins bareto casou el com dona eluira gonsaluez filha de gonsalo meendez daluelos, e nom
ouue dela semel.

Daf«ms« martins bareto fllhe de Marti m fernandez bareta e de dena Maria

rodrygnez de ehaelm

Este afonso martins bareto foy casado com dona leonor fernandez filha de fernam rodriguez bugalbo,

Daluarn martins bareto fllhe de Martlm fernandez bareto e de dena Maria

rndrlguez de ehaelm

Este aluaro martins bareto foy casado em seuilha e nom ouue semel.

Me dena beatrls martins bareta filha de martlm fernandez bareto e de dena ntsHa

rodryguez de ehaelm

Esta beatriz martins foy casada com uasco afonso alcoforado, e fez em eia huum filho que ouue-nome afonso
uasques, e huma filha que ouue nome aldara afonso. E esta aldara afonso foy casada com iobane meendez de
uasconcelos, e ouuerom semel como se mostra no Titulo xxxim de dom pero rodriguiz de pereira parafro u.

De dena eestan^a martins bareta filha de martlm fernandez bareto
e de dena maria rodryguez de ehaelm

Esta dona coslanga martins bareta foy casada com remondianes filho de dom ioham pefez bochardo, e fez
em eia dona beatriz martins que foi casada com gomez lourengo de beia «uogado e uilaao. E este gomez lou-

ren$o de beia foy o que meteo quanto mal e quanta.pode ante el Rey dom donis de portugal a qne deo»

perdoe e o infante dom afonso seu filho que depois foy rei. 1 »

•

De steuam fernandez bareto e de gll fernandez seu Irma&o filhee de dem fernaa

gomez bareto e de dena Saneha paaez

Este gil fernandez foy freire do tempre e nom ouue semel. E esteuam fernandez foy casado em santarem
com iohana steuez filha de steuam bartolomeu de santarem, e de saneha tornas, e nom casou como deuera, e fez
em esta sa molher ioham bareto que foi freire do tempre, e paay bareto que foy gafo, e gomez bareto, e froylhy
bareta e Maria reimondo que foy freira dalmoester, e outra que foi freira de santos, e costanca bareta que foy
casada com egas lourengo moordomo que foy de dom fernan perez de baruosa.

De dona steuaynha fernandez filha de dom fernam gomez bareto e de dona fianeba

paaez daluarenga

Esta dona steuaynha fernandez foi casada com dom fernam perez de baruosa e nom ouuerom semel.

ramo xxvr

De gll guedaz filho de gueda gomez e de dona* oraea anrlquez de porto carelr*?
yrmaft de dom Ioham anrlquez e de dom egas anrlquez e de dona saneha
anrlquez molher de dom Roy gonsaluez pereira

Este gil guedaz 2 foy casado com dona Maria fernandez filha de dom fernam gonsaluez e de dona Tereza
perez gata. E este dom fernam gonsaluez suso dito foy filho de dom gonsalo de sousa e de dona goldora goldorez
de refrenteira de gaanca, e fez em eia Martim gil daroes, e gonsalo gil, e dona Tereza gil e por sobrenome dona
Tereza gilidarftes.

1 Passagem respangada de que s6 se n&o pdde ler urna patavfa.

2 A margem De quaes uem este dom gil guedaz mostrase no Titulo xxt de dom gomez meendez gedeam parafro atii.

Digitized by v^ooQie

OS L1VROS DE LINIIAGENS

205

De .Marti tn gli dartea

Este Martim gil foi casado com dona toda lourenco de gundar 1 , e fez em eia Louren$o martins que cha-
maron ganso por sobrenome, e gil martins que foy sandeu e moreo sem semel. Este Lourenco martins foy casado
com doua moor perez filha de pero martins eruilhom 2 e de dona eluira perez filha de dom pero rodriguiz de pe-
reira como se mostra no seu Titulo xxxmi, e fez em eia steuam lourenco. E este steuao lourenco casou com Te-
reza gomez filha de gomez paaez. dazeuedo e de costanca rodriguez filha de Rodrigo anes de uasconcellos e de
dona mecia, e ouuerom huum filho que ouue nome Lourenco martins «ganeo 3 » e moreo sem semel, e outro que
ouue nome gomez paaez e foi coonigo de bragaa. E depois que a Lourenco martins ganso suso dito moreo esta
moor perez filha de pero martins eruilhom que foy a primeira sa molher, casou con marinha fernandez filha de
fernam gonsaluez chacinho e de dona moor afonso que foy filha de dom afonso anes de caanbra e de dona oraca
perez. E este Lourenco martins ganso suso dito ouue em esta sa molher marinha fernandez huma filha que ouue
nome dona moor come au<5<5. E esta dona moor foy casada com Lourenco anes redondo, e nom ouue semel. E
depois que moreo este Lourenco anes marido desta dona moor, casou eia com Martim Lourenco de cuynha e
nom ouuerom semel.

Esta dona Tereza gil foi casada com dom gomez lourenco de coinha 4 , e fez en eia vasco gomez e gonsalo
gomez, e dona 'alda gomez, e dona maria gomez, e dona sancha gomez, e dona mecia gomez, e esta dona me*
cia gomez suso dita foi casada com ioham eanes redondo e nom ouuerom semel.

II. 0 Esta sobredita dona alda gomez foi casada com martim martins zotc. Este Martim martins zote he
bisneto de dom pero rodriguiz de pereira como se mostra no Titulo xxxmi. 0 deste dom pero rodriguiz parafro n.°
e fez em clla Martim martins que foi dayam de bragaa, e gil martins zote, e vasco martins zote 5 , e dona guyomar
martins e dona maria martins. E dona moor martins suso dita foi casada com afonso vasqucs pimentel.

III. 0 E dona Maria martins yrmaa de dona moor martins suso dita foi casada com Martim de baruosa e
fez em eia nuno martins, e sancho martins, e Martim de baruosa. Edona guyomar martins suso dita foi casada
com fernam fernandes dalmeyda, e nom ouue dcla semel. E gil martins zote suso dito foi casado cora dona al-
dara martins filha de Martim afonso alcoforado, e fez em eia dona Tereza gil. E esta dona Tereza gil foi casada
com vasco martins pimentel filho de steuam vasqucs e de dona Maria gomez yrmaa de dona sancha gomez e de
dona mecia gomez suso ditas foi casada com fernam gonsaluez de moreira (sic), c fez em eia huma filha que ouue
nome margarida fernandez. E esta margarida fernandez foi casada com ioham rodryguez de porto carciro, e fez
cm eia huum filho que ouue nome fernam eanes de porto carciro. E este fernam eanes de porto careiro foi ca¬
sado com dona maria rodryguez filha de vasco martins de reezende c de dona mecia vasqucs dazeuedo, e fez cm
eia huum filho que chamarom iohan rodriguiz.

TITULO XXYlll.”

De dona lieatrlz perez filha de dom pero rodryguiz de pcrcyra e de dona slciiaynha

ermlgiz da teyxeira

Esta beatriz perez foi casada com pere anes do monte filho de ioham martins de fornelo e de dona oraca
fafez filha de dom fafez godiiz como se mostra no Titulo xxxix de dom fafez luz parafro iiii.° E fez em eia huum
filho que ouue nome Martim do monte e foi ahade de tolooes e outro filho que ouue nome paay de monte. E
este paay de monte nom ouue semel liidima mays ouue huum filho que chamarom vasco paaez e foi freire do
spital. E esta dona beatriz perez depois que lhi moreu este marido casou com paay de molles, e fez em eia ste¬
uam paaez de molles, e martim de monte abade de tolloSes, e ouue huum filho que chamarom gomez martins,
e outro filho que chamarom gonsalo de monte que foi freire do espital, e filhas outras.

De steuam paaez de molles filho de paay de molles e de dona beatriz

perez de pereyra

Este steuam paez de molles foi casado com dona Tereza martins filha de Martim anes de cuynha e de dona
sancha gomez da silua, e fez em eia Martim steuez e gonsalo steuez de molles.

1 A margem De quae* uem esta dona toda lourenco de gundar mostrase no Titulo lx dos de gundar parafro

2 A margem De quaes uem este pero martins eruilhom mostrase no Titulo xlvi dos de sandim parafro u.°

3 Em entrelinha por letra mati moderna. A margem pela mesma letra Este Lourenco martiiz foy casado e fez em eia Martim garcia freire de santiago.

4 No alio da pagina De quaes uem este gomez lourenco acbaloedes no Titulo i.v dos de coinha parafro n.° ~

5 No fim da pagina E estq dom vasco martins foi casado com dona Maria meendcz filha de dom mecn rodriguiz de uasconcelos como se mostra no

Titulo parafro

M. H. Tom. I. 82

Digitized by v^ooQie

206

OS LIVROS DE LINHAGENS

Dc martlm sieuez de mellee fllhe de steuam paaez de mellee e de dena 'fereza
martins de eunha fllha de martlm anes e de dona eaneha $«mez da ellaa

Este Martim stenez de molles foi casado com dona moor fernandez filha de fem&tn rodriguez bogalho e de
dona Maria afomso filha dafomso gnilherme de santarem. Este Martim stenez foi o que maton os xii melhores
homees qne morauam na uila dalter do ehaao per desonra que lhi fezerom corendo com el. El quereihouo a el
Rey dom afomso o quarto, e nom o quis estranhar, el filhou ende uingan^a, e o suso dito vasco paaez ante qoc
entrase en ordem ouue dous filhos.

TITULO XXIX."

l)e llnhagem dee peyxetee vnde deeenderom

Gomez peyxoto o uelho foi casado com dona Maria rodriguiz filha de dom roy gonsaluez padre de dom
pero rodriguiz de pcreira, e fez em eia gonsalo gomez peyxoto.

De geneale gomez peixote

Este gonsalo gomez peyxoto foi casado com dona ousenda anes de guymaraaes yrmaa de domiUgos aUes
mouro, e fez em eia vasco gonsaluez peixoto, e gomez gonsaluez peyxoto, e gonsalo gonsaluez peyxoto qne foi
abade de toloOes de uilacoua e dona Sancha gonsaluez e dona oraca gonsaluez,

De vaset gonsaluez peyxoto

Este vasco gonsaluez peyxoto foi casado com dona moor anes filha de ioham pefez tenro e de dona &lda
martins asi como se mostra no Titulo xxv de dona Tereza gonsaluez yrmaa de dom gonsalo de sonsa parafro vm',
e fez em eia iohanr vasques peyxoto, e fernam vasqtles peixoto, e gil vasques peixoto, e dona sancha vasques
peixota que foi casada com pero steuez de uilamayor dc terra de santa Maria, e fez em eia dona guyomar perez
que foi casada com roy gomez dazeuedo.

De Ioham vasques peyxoto

Este ioham vasques peyxoto foi casado com dona guymar anes* filha de ioham garcia eSpinhel e de dona
oraca mecndez filha de mcfsn crauo o que deu o castello de lanhoso, e fez em eia gonsalo anes peyxoto, e vasco
anes peyxoto, e Maria anes pcyxota que foi casada com pero aluello, e outras duas que forom dordem.

De fernam vasques

Este fernam vasques foi casado com dona e tton ouue semel.

De gll vasques peyxot*

H. # Este gil vasques peixoto foi casado com dona salustrina rodryguez filha de roy martins do casal e de
dona aldon$a martins de reesendi que foi abadesa de tarouquela, e fez em eia dona costan$a gil que foi casada
com meen rodryguez dafonseca, filho de roy vasques dafonseca e de dona Maria gonsaluez de moreira, e ouue-
rom semel.

De sancha gonsaluez

III. 0 Esta sancha gonsaluez foi casada com vasco martins da grania, e fez em eia fernam vasques, e ioham
vasques, e afomso vasques, e gil vasques que foi clerigo, e aldonga vasques que non foi bo5a dona.

De fernam vasques da grania

Este fernam vasques da grania foi casado com enes louren$o filha de Lourengo martins carualbo, e ouve*
rom semel.

1 No fim da pagina E donde decendeo esta dona Guymar anes mostrase no Titulo xxxttu dos despinhel parafro i.°

Digitized by v^-ooQie

OS LTVROS DE LINHAGENS

207

Este ioham vasques foi c&sado com dona guyomar rodryguez 1 filha de foy martins de moraae^ e daldonca
gontehiez, e «atwvom semel, e afomso vasques nom ouue semel.

TITULO XXX.”

Ile dena gemes meendez que foi o primeiro dos gued&oz e donde

deeenderem os oatros

Este dola gomez mendez guedaao foi casado com dona chamooa mendez yrmaa de dom gonsalo de sousa
de padre e de madre r e ka em eia dom egas goraee baroso, e dom gueda gomez. E este dom gneda gomez se
casado com dona oraca anriquez. de porto ca ... i... *. . t ..* ...

... fllba de don egas gomez baroso

e de dona oraea vasques dambya

Este Lourenco soarfefe freyre foi casado com Maria rodryguez* filha de roy fafez e de dolia tercBa perez al-
coforada, e.fez em eia dous filhose duas filhas, huum dos filhos ouue nome roy lourenco o o oulro ouue nome
pero lourenco, e a huuma das filhas ouue nome guyomar lourenco, e a outra Tereza lourenco. E a sobredita
guyomar lourenco foy casada com ioham eanes redondo, e fez em eia Lourenco anes redondo; E roy lourenco
e pero lourenco Suso ditos non ouuerom semel. E tereza lourenco yrmaa de guyomar loureiico e de seus yr-
maaos suso ditos foi casada com ioham martins trobador.

De gontlnha soarez fllba de dsm sser reymonde de merloo

e de dona oraea ueegas

VI» Esta gontihha soarez de merloo foi casada com dom ioham perez redondo*, e fez em eia dona Maria
anes e dona Tereza anes, e dona bealriz anes que foi casada com dom roy martins de nomaes como se mostra
no Titulo xxxni de dona eluira gonsaluez de palmeira parafro primo, e dona guyomar anes, e dona oraca anes.
E esla dona Maria anes suso dita foi casada com meen perez cornei, e fez em eia huum filho* E moreo mccn pe*
rex cornei, e depois moreo o filho, e erdou por esta razon dona Maria anes os beens do marido* E depois casou
esla dona Maria anes com gomez coreya.

De gomez eoreya e de dena maria anes e des que deles deeenderem

VII. Este gomez coreya ouue em esta dona Maria anes sa molher estes filhos, Martim gomez, e vasco go¬
mez, e Maria gomez. E Martim gomez foi casado com dona steuaynha perez daluarenga que ia diseraos, e nom
ouuerom semel*

De vasee gemes filbe de gentes coreya e de dena talaria anes'

Este vasco gomez foi casado com dona boa de pompolona filha d’huum earnieeiro, e fex em eia afomso co¬
reya e ynes vasques coreya. E este afomso eoreya foi casado com dona Tereza martins filha de Martim anes rey-
mondinho e de dona Maria vasques filha de vasco martins da chamusca, e fez em eia gonsalo afomso coreya, e
pedrafomso coreya, e diogo afomso coreya, e Martim afomso, e dona afomso que foi casada com Martim

feriz. E dpna afomso que foi casada com pedraafomso sobrinho do bispo dom Reymon de coynbra

natoral de corooroz.

1 No I im da pagina E donde nem esta dona guyomar rodriguez mostrase no Titulo xxxxvm dc dona eluira rodrigiz parafro n.° donde ueem os da-

Uyde.

2 No fm da pagina E de quaes uem esta dona Maria rodriguez mostrase no Titulo xxxix de dom fafez luz parafro n.°

3 No fm da pagina Este ioham perez redondo foi depois casado com dona moor perez de pereyra, e ouue bi geeracom como se mostra no Titulo xxxiiii
ds don pero rodriguis de pereira parafro n.°

Digitized by

Google

208

OS L1VROS DE LINHAGENS

De dona Tereza gomez fllha de gomez eorcya e de dona Maria anes redonda

fllha de dom Koham perez redondo

VIII. Esta dona Tereza gomez coreya foi casada com paay soarez dazeuedo como se mostra no Titulo, m
dos dazeuedo parafro n.°, e fez em cla steuam paaez, e gomez paaez, vasco paaez, e aluaro paaez que moreo
sem semel.

De steuam paaex fllho de paay soarez dazeuedo e de dona Tereza gomez eoreya

Este steuam paaez foi casado com dona guyomar rodryguez de vasconcelos filha de Rodrigo anes de uascon*
celos, e fez em eia duas filhas, a huma ouue nome dona ynes esleuez, e dona Tereza coreya. E esta doAa ynes
steuez foi casada com roy de coynha filho de ioham martins de coynha e de dona sancha vasques como se mos¬
tra no Titulo lv dos de coynha parafro v.° E esta dona sancha vasques yrmaa de dona oraca vasques que se uc
casada com dom gonsalo pereyra, padre do argobispo dom gonsalo pereyra, e fez em eia este roy de coynha, e
ioham de coynha, e vasco rodryguez, e pay rodryguez, e outros.

De dona Tereza steuez fllha de steuam paaez dazeuedo e de dona guyomar

rodryguez de uaseoneelos

Esta Tereza steuez foi casada com Louren^o gomez daaureu, e ouuerom semel

De gomez paaez dazeuedo fllho de paay soarez e de dona Tereza gomez

Este gomez paaez foi casado com dona costan^a rodriguez filha de Rodrigo anes de uaseoneelos, e fez em
eia diego gomez coonigo de bragaa e abade de uilacoua, e roy gomez, e gonsalo gomez, e leonor gomez que foi
abadesa de riotinto, e mecia gomez, e dona Tereza gomez.

De roy gomez fllho de gomez paaez dazeuedo e de dona eostan^a rodryguez

* Este roy gomez foi casado com dona guyomar perez filha de pero steuez de uilamayor, e de dona sancha
vasques filha de vasco peyxoto, e ouuerom semel.

De gonsalo gomez fllho de gomez paaez dazeuedo e de dona costan$a rodryguez

Este gonsalo gomez foy casado em euora com huma filha d’huum caruoeyro na estremadura e ouuerom semel.

De meela gomez fllha de gomez paaez dazeuedo e de dona costan$a rodryguez

Esta mecia gomez

De dona Tereza gomez fllha de gomez paaez dazeuedo e de dona costan$a

rodryguez de uaseoneelos

Esta dona Tereza gomez foi casada com es|euam louren?o ganso, e fez em eia louren^o martins ganso, e
gomez paaez que foi creligo, e dona costanga steuez que foi casada com esteuam mafaldo de beia, filho de steuam
mafaldo o uelho. E dona steuez que foi casada com rodryguez fijho de roy lourenfo

escola, e outras filhas que forom en ordem.

De vasco paaez fllho de paay soarez dazeuedo e de dona Tereza gomez eoreya

Este vasco paaez foi casado com dona Maria rodryguez filha de rodriguyanes de uaseoneelos, e fez em eia
gonsalo vasques, e roy vasques, e dona mecia vasques, e dona Teresa vasques que foi monia de loruaao.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

209

De roy vasqaes dazeaedo filho de vasco paaez e de dema Maria

rodrygucz de oasconeelos

Este roy vasques foi casado com dona iohana vasques filha de vasco martins de coynha e de dona senhori-
nba fernandez filha de fernam gonsaluez chancinho, e de dona moor afonso de caambra, e ouuerom semel.

De gonsalo vasques fllhe de vasco paaez e de dona Maria rodrlguei de uasconeclos

Este gonsalo naasquez foi casado com dona bringueyra vasques filha de vasco martins de coynha. E desta
senhorinha fernandez ouue filhos.

De meela vasques filha de vaseo paaez dazeaedo e de dona Maria rodryguez

Esta dona mecia vasques foi casada com afomso botelho, e fez em eia dous filhos, o huum ouue nome Mar*
tim afomso e o outro diego afomso. E este afonso botelho matarom em agyar de campos, e depois casou esta
dona mecia vasques sa molher com vasco martins de reesende.

De vasco martins de reesendl e desta meela vasques sa molher

Este vasco martins de reesende foi casado com esta mecia vasques suso dita, e fez em eia filhas, a huma
ouue nome Maria rodryguez que foi casada com fernam anes de porto careyro, e a outra ouue nome Tereza vas¬
ques e foi casada com gil martins datayde filho de Martim gonsaluez dataydc, c outra foy que ouue nome dona
iohanna vasques que foy freyra de larouquela, e a outra ouue nome dona leonor vasques que foy freyra em
auroca.

Dayras paaez filho de paay soarez dazeaedo e de dona Tereza gomez

Este ayras paaez foi coonigo de bragaa e abade de sam pedro de caluelo.

Dafomso meettdez de merloo filho de meen soarez de merloo e de dona Tereza

afomso g^ata

IX. 0 Este afomso meendcz de merloo foi casado com dona ynes vasques filha de vasco lourengo de coy¬
nha e de dona Tereza perez filha de pero fernandez pero portogal e de dona froylhe rodryguez filha de dom Ro-
drigo gonsaluez donde ueem os de pereira, e fez em eia huum filho que ouue nome Martim afomso de merloo,
e outro filho que ouue nome pero portogal, e este pero portogal mataronno per iustiga e non ouue semel, e
outro filho que ouue nome lopo afomso. E este Martim afomso suSD dito foi casado com donaynes perez filha
de dom pedrafomso darganil e de dona steuaynha paaez de ualadares, e nom ouue dela semel. E depois que mo-
reo esta dona ynes perez casou este Martim afomso de merloo com dona marinha vasques filha de steuam soarez
senhor dalbergaria de paay delgado e de dona Maria rodryguez coreesma, e fez em eia Martim afomso de merloo
que ouue nome como o padre, e outro filho que ouue nome steuam soarez come o audo, e outro que ouue nome
vasco martins, e outra filha que ouue nome dona iohanna martins que foi casada com gonsalo martins dafonseca,
e ouuerom semel, e outras duas filhas que forom freyras, a huma em sanla crara de lixboa e a outra em santa
crara de santarem.

De Martim afomso de merloo filho de Martim afomso de merloo

e de dona marinha vaasquez

Este Martim afomso de merloo foi casado com dona mecia vasques, filha de vasco martins de reesende e
de dona guyomar martins filha de Martim anes daudo e neta do argobispo dom iohanne, e ouue em eia dona
que casou com Martim vasques de gooes e ouuerom filhos. E este vasco martins de reesende era primo
coyrmaao do argobispo dom gonsalo pereyra asi como ueeredes no Titulo

De steuam soarez filho de Martim afomso e de dona marinha vasques

Este steuam soarez nom ouue filhos.

M. H. Tom. I. k«

Digitized by

Google

210

OS LIVROS DE LINHAGENS

De vage* martins fllho de martim afoma* de merloo ama dite

e de d*na 'Marinha vasqaes

Este vasco martins se ue casado com dona filha de Martim afomso o brito e de dona affonso
filha de Affonso martins froyam que uem de dom pero rodriguiz de pereyra como se mostra no Titulo mim
deste dom pero rodriguiz parafro v.°

De lopo afomso de merloo fllho dafomso mcendez de merloe

e de dona endo vasques

Este lopo afomso de merloo foi casado com dona guyomar gil filha de gil nuniz de chacim e de dona Maria
martins filha de Martim perez zote, e fez em eia huma filha que ouue nome dona Tereza afomso que foi freyra
de santa crara de coynbra.

De gonsalo ueegas fllho de don esas gomez baroso e de dona oraea

vasques dambia

X.° Este gonsalo uecgas foi casado com dona Maria fernandez yrmaa de roy fernandez das maaos o uelho
de limha, padre de gonsalo rodryguez das maaos, e fez em eia gonsalo gonsaluez, e dona maria gonsaluez, e dona
oraea gonsaluez, e dona sancha gonsaluez.

De gonsalo gonsaluez fllho de gonsalo ucegas fllho degas gomez baroso
e de dona Maria fernandez yrmaA de roy fernandez das mallos

Este gonsalo gonsaluez foy casado com dona Maria soarez filha de soeyro fafez, e fez em eia egas gonsaluez
baroso c dona constanda gonsaluez e dona maria gonsaluez.

De egas gonsaluez baroso fllho de gonsalo gonsaluez baroso

e de dona Maria soarez

Este egas gonsaluez baroso foi casado com dona guyomar gonsaluez fillia de gonsalo rodryguez de moreira
e dc dona moor martins filha de Martim fernandez de leyrca, e fez em eia vasco gonsaluez e dona sancha gon¬
saluez. E esta dona sancha gonsaluez foi casada com ioliam macia de reureda, e fez em eia geerafom. E este
egas gonsaluez suso dito depos morte desta sa molher primeira dona guyomar gonsaluez casou com dona ynes
martins filha de Martim perez daluarenga e de dona ynes paaez filha de paay rodryguez souela e de dona aldon?a
rodryguez de tclha, e nom ouuerom semel.

De vasce gensaluez fllho degas gonsaluez baroso e de dona guyomar gonsaluez

filha de gonsallo rodryguez de moreira

Este vasco gonsaluez foi casado com dona mecia rodryguez filha de meen rodryguez de uasconcelos e de
dona costanga afomso.

De dona oraea gonsaluez filha de gonsallo ueegas e de dona Maria fernandez

das ma&os

Esta dona oraea gonsaluez foi casada com petarinho e fez em eia huma filha que ouue nome dona Mana
a petarinha. E esta dona Maria a petarinha foy casada com pero nouaaes, e fez em eia huum filho que ouue
nome gomez perez que morco sem semel.

De dona Maria gonsaluez filha de gonsallo ueegas baroso e de dona Maria

fernandez das mallos

Esta dona maria gonsaluez foi casada em monte amam apar de famora com huum caualeiro que auya noine
afomso e fez em eia dona Maria afomso e dona marinha afomso. E esta dona marinha afomso foi

Digitized by v^ooQie

j

OS LIVROS DE LINHAGENS

21 i

casada com roy martins de monte amarta, e fez em eia dona rodryguez, e outra dona Maria rodry-

guez. E dona Maria rodryguez foi casada com fernam vasques pimentel, e ouuerom huma filha que ouue nome
dona ysabel fernandez.

De dena ysabel fernandez

Esta dona ysabel fernandez foi casada com fernam nuniz cogominho filho de fernandez cogomi-

nho, e fez em eia huma filha que ouue nome dona beatriz fernandez. E esta foi casada com gonsalo nuniz ca¬
melo.

De dena eostan$a gonsaluez

Esta dona costan$a gonsaluez foi casada com gomez perez de seela, e ouuerom semel.

De dona Maria gonsaluez filha de gonsallo gonsaluez barese

Esta dona Maria gonsaluez foi casada com gonsallo meendez dambya, e fez em eia nuno gonsaluez e fer¬
nam gonsaluez e outro filho que ouue nome nuno gonsaluez de paradela, e huma filha que ouue nome dona
sancha gonsaluez. E esta dona sancha gonsaluez foi casada com Martim fernandez dentre as uinhas, e fez em
eia ioham fernandez, e afomso fernandez dantre as uinhas de terra de limha.

fie pero ueegas filho de dom egas gomez gueda&o e de dona oraea vasques dambta

filha de dom vasco guedelha

XI . 0 Este dom pero ueegas foi casado com dona e fez em eia ayras perez que chamarom por

sobrenome farpas de burel, e dona Maria perez de uides, e pero perez de uides.

De ayras perez filho de pero ueegas e de dona

Este airas perez faripas de burel nom foi casado mais teue huma baragaa que ouue nome e fez

em eia huum filho que ouue nome ioham ayras por sobrenome de souto uermuu. E este ioham ayras foi casado
com dona filha de steuam uorcya dc chaues.

De dona sancha gonsaluez filha de gonsallo ueegas e de dona maria

fernandez das mados

Esta dona sancha gonsaluez foi casada em gamora com afomso uelho, e fez em eia pedrafomso e Rodrigo
afomso c fernam afomso coonigo de gamora, e dona marinha afomso que foi casada com pedrafomso de camora
o que el Rey dom sancho de castella mandou cortar a maao por iusti$a.

De paay gomez de basto filho de gomez ueegas e de dona moor rodryguez

de eandarey

Este paay gomez de basto foi casado com dona e fez em eia huum filho que ouue nome, roy

paaez de basto que foi casado em limha.

De dona Maria perez de uides filha de pero ueegas barese

Esta dona Maria perez de uides foi casada com roy vasques coreesma, e fez em eia lopo rodryguez e afomso
rodryguez coreesma e dona Maria rodryguez coreesma que casou com steuam soarez dalbergaria de paay delgado
de lixboa.

Dafomso rodryguez coreesma

Este afomso rodryguez coreesma nom foi casado, mays ouue huma baragaa em que fez muylos e maaos filhos,
e recebeoa depois por molher, e nom ualeu nenhuum deles rem.

Digitized by v^ooQie

212

OS LIVROS DE LINHAGENS

De dona Maria rodryguez coreesma

Esta dona Maria rodryguez coreesma foi casada com steuam soarez senbor dalbergaria de paay delgado de
Iixboa, e fez em eia hum filho qud ouue nome steuam soarez come o padre e huma filha que ouue nome dona
marinha vasques.

De steuam soarez scnhor da alberguerla

Este steuam soarez foi casado com Maria lourengo filha de Louren$o martins yrmaa do ar^obispo dom io-
hanne de bragaa, e de dona perez yrmaa de dom Martinho que foi ar$obispo de bragaa ante deste

dom iohanne, e fez em eia huum filho que ouue nome lopo soarez, e outro filho que ouue nome diego soarez, e
outro que ouue nome afomso soarez, e dona branca steuez que foi casada com steuam mafaldo.

De lopo soarez da alberguerla

Este lopo soarez foi casado com dona mecia rodryguez filha de paay de meira e de dona leonor rodryguez
de uasconcelos, e fez em eia huum filho que ouue nome afomso soarez e duas filhas, a huma ouue nome dona
e a outra ouue nome dona

De marinha vaasquez

E a sobredita dona marinha vasques filha de steuam soarez o primeiro e de dona Maria rodryguez coreesma
sobredita foi casada com Martim afomso de merloo, e ouuerom semel como o liuro conta.

De dona Maria perez de uldes

XII. 0 E a sobredita dona Maria 'perez de uydes que ia disemos dcsque Ihi moreo o primeiro marido que
ouue nome roy vasques coreesma casou em castella entre uinho riba de pisorga com diego gomez de sandoual e
fez em eia guter diaz de sandoual e outros.

De guter dlezdc sandoual filho de diego gomez de sandoual e de dona Mario

perez de uldes

Este guter diez de sandoual foi casado com dona e fez em eia roy guterez de sandoual e outros.

De roy guterez de sandoual

Este Roy guterez de sandoual foy com o Infante dom Joliam aalem mar. E quando se o Infante dald tomon
desptis morte dei Rey dom sancho chamouse o Infante dom ioham Rey de leom e foi seu alferez este roy gute¬
rez, e foy mui boom caualeiro* e auya huma casa em Riba de pisorga que auya nome uilla de sarez, e foy casado
com dona e fez em eia guter diaz de sandoual e ioham rodryguez de sandoual.

De guter diaz de sandoual filho de roy guterez

Este guter diaz de sandoual nom ouue semel e moreo na ueiga de graada ante o Infante dom ioham cuio
uasalo era ese dia que o Infante dom ioham moreo.

De Ioham rodryguez de sandoual filho de roy guterez

Este joham rodryguez de sandoual foi casado com dona e fez em eia filhos.

Hora uos queremos tornar a dom pero gomez baroso filho de gomez ueegas qu« »•#
foi Udimo, e ouue este gomez ueegas huma filha d’huum eseudelro ante que
fose casado eon dona moor rodryguez de eandarey sa molher

XIII. 0 Este dom pero gomez foi muy boom e muyto honrado e foi casado en toledo com dona chamoa fer*
nandez filha de dom fernam perez dazeuedo yrmaao de dom fernam perez dazeuedo, yrmaaos de padre e de madre
como se mostra no Titulo ui dos dazeuedo parafro n.° E este dom fernam perez dazeuedo foy casado en toledo

Digitized by

Google

OS LIVROS DE L1NHAGENS

213

* honradamente, e ouue em esta sa molher huma filha que ouue nome dona chamoa fernandez que foy casada com
o dito pero gomez baroso, e fez em eia fernam perez, e gomez perez que moreo sem semel, e dona oraca perez,
e dona sancha perez, e dona Tereza perez, e dona moor perez que foy freyra no moesteiro de san cremeynte de

toledo.

De fernam perez flih* de dom pero gomez baroso e de dona chamfia fernandez

Este fernam perez foi casado com dona mecia perez filha de dom pero meendez de souto mayor, e fez em
eia garcia fernandez. E este pero meendez ouue outro filho que ouue nome garcia meendez, e este nome lhe p6s
seu padre por amor de seu yrmaao que auya asi nome.

De garcia fernandez filho de fernam perez e de dona mecia garcia

filha de garcia meendez de souto

Este garcia fernandez foy casado com dona Tereza fernandez de saauedra morador em toledo, e ouucrom
semel.

De garcia meendez filho de pero meendez de sonto mayor e de dona oraea perez

Este garcia meendez foi casado en toledo con dona e fez huum filho em eia que ouue nome afonso

garcia que foi casado em toledo com dona oraca perez filha de dom pero gomez baroso, e fez em eia garcia meen¬
dez de xodar.

dona oraea perez filha de dom pero gomez baroso e de dona ehamffa fernandez

filha de fernam perez

Esta dona' oraca perez foy casada com afomso garcia. E este afomso garcia fez em esta dona oraca perez sa
molher huum filho que ouue nome garcia meendez que foi senhor de xodar, e teue o castelo e a uila dalcala de
benQayde por el Rey dom afomso que a gaanhou aos mouros, e fez outra filha que chamarom dona marinha
afomso.

De garela meendez filho dafomso garcia e de dona oraea perez

Este garcia meendez de xodar foi casado com dona iohanna rodryguez filha de dom sancho perez o que
gaanhou xodar aos mouros, e por este casamento foi este garcia meendez senhor de xodar, e ouue este garcia
meendez de xodar em esta dona iohanna rodryguez sa molher filhos.

»

De afomso garela filho de garcia meendez e de dona oraea perez, filha de dom pero

gomez baroso e de dona ehamoa fernandez

E o sobredito afomso garcia que uos ia disemos ouue em esta dona oraca perez sa molher huma filha que
ouue nome dona marinha afomso.

De dona marinha afomso filha dafomso garela de sonto mayor e de dona oraea

perez filha de dom pero gomez baroso

Esta dona marinha afonso foi casada com nuno martins do uinhal filho de dom Martim anes do uinhal e de
dona oraca nuniz filha de dom nuno martins de chacim e de dona Tereza coreya yrmaa do Mestre dom pay co-
reya de padre e de madre. E este nuno martins do uinhal 1 fez em esta dona marinha afomso sa molher huum
filho que ouue nome afomso nuniz.

Dafomso nuncz filho de nuno martins do uinhal e de dona marinha afomso

Este afomso nuniz foi casado com dona Maria sanchcz filha de Martim sanchez de ualasco e de dona Tereza
afomso filha dafomso rodryguez carilho e de dona sancha perez filha de lopo perez duque, e ouuerom este afomso
nuniz e dona Tereza afomso filhos. E o sobredito Martim sanchez de ualasco foi yrmaao de dom ioham sanchez

1 No jm da pagina E de quaes uem este Nudo martins do uynhal mostrase no Titulo xxxvm dos bragancaftos parafro vi.°

M. H. Tom. I. 54

e

OS LIVROS DE LINHAGENS

214

de ualasco, e de fernam sanchez de ualasco, filhos que forom de dom sancho de ualasco e de dona guyonaar fernan-
dez filha de feroam perez de crasto. E este fernam perez de crasto foi filho de dom pero fernandoz de crasto que
chamarom o castelaao de gaanga.

Dafomso redryguez earllho

E o sobredito afomso rodryguez carilho que uos ia disemos ouue destadona sancta perez dnque ga malber,
filha de lope perez duquc, huum filho que ouue nome ioham afomso carilho, e ouue outras duas filhas, a huma
filha ouue nome dona marinha afomso que foi casada com nuno martins do uinhal asi como ia disemos, e a ou-
tra filha ouue nome dona iohanna rodryguez que foi casada com diego ramirez dalmanca, e fez em eia haum filho
que ouue nome loy diaz dalmanga.

De Uy diaz dalman$a

Este loy diaz dalmanga foi filho de diego ramirez dalman$a filho de dom Ramiro diaz e de dona iohanna ro¬
dryguez, filha dafomso rodryguez carilho e de dona sancha perez duque filha de lopo perez duque, e este loy diaz
foy

De dona Sancha perez filha de dom pero gomez baroso e de dona ehamia

fernandez

Esta dona sancha perez barosa foi casada com paay perez de souto mayor que foi filho de pero meendez
de souto mayor, yrmaao de dom paay meendez sorcdea e de dom garcia meendez, e fez em eia huum filho qne
ouue nome fernam paaez.

De fernam paaez filho de paay perez de souto mayor e de dona saneha perci

filha de dom pero gomez

Este fernam paaez foy casado com dona oraca fernandez que foi da huma parte dos de ualboa, e fez em eia
huum filho que ouue nome dom pero fernandez que foi ar^obispo de santiago, e ouue dela outro filho que ouoe
nome paay perez come o au<3o.

De paay perez filho de fernam paaez de souto mayor

Este paay perez foi casado

De dona Tereza perez filha de dom pero gomez baroso

Esta doha Tereza perez foi casada com afomso meendez de toledo, e fez em eia afomso meendez e dona
oraca gonsaluez.

De dona oraea gonsaluez filha de gonsalo meendez de toledo e de dona Tereus

perez filha de dom pero gomez baroso

Esta dona oraca gonsaluez foi casada com afomso martins da leyxcira filho de Martim steuez da teyxeira e
de dona hermegonca soarez coreya, e fez em eia gonsalo meendez como o auOo.

De gonsalo meendez filho dafomso martins da telxelra e de dona oraea gonsalnes

Este gonsalo meendez que ouue nome come o audo foi casado com dona

Dafomso meendez filho dafomso meendez de toledo e de dona pere*

filha de dom pero gomez baroso

Este afomso meendez foi casado com dona Tereza afomso de toledo, e fez em eia huum filho que ouue nome
gonsalo meendez.

XIIII. 0 E dom gomez meendez guedaao, filho de dom meen guedas o uclho e de dona' sancha, foi casado
com dona chamoa meendez hermaa de dom gonsalo de sousa, c ouue em eia semel asi como ia disemos. E de-
pois que moreo esta chamoa meendez casou depois este dom gomez meendez guedaao com dona moor paaez fillw
de dom paay romeu o prestumciro e de dona sancha anriquez de porto careiro, c fez em eia semel como se
mostra no Titulo xxi dc Rey ramiro parafro xvi.°

Digitized by ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

215

De 4 mh faeda gtnei filbo de dem gemez meendez faeleate

e de dene ebania meendez

XVII. 0 Este dom gueda gomez foi casado com dona oraca anrequez 1 filha de dom anrique fernandez ma-
gro como se mostra no Titulo xlui dos de porto careiro parafro n.°, e fez em eia dom fernam guedaz, e dom al-
uite guedaz, e dom gil guedaz. E deste dom gil guedaz.fala no seu Titulo xxvn. 0

De dem Cernam guedaz fllhe de dem gueda gentes

Este dom fernam guedaz foy casado com dona Maria fogaga, e fez em eia dom fernam fernandez cogominho
que foy muy boom e muyto honrado. E foi dei Rey dom afomso de portugal padre dei Rey dom donis de

portugal.

De dem fernam fernandez eagamlnha fllhe de dem fernam guedai e de dena

Maria fega$a

.e de dona oraea paaez

Este Lourengo paaez guedaz foy casado com dona Maria martins filha de Martim cabega filho de dom pero
hermigez de paredes, e fez em eia huum filho que ouue nome vasco lourengo guedaz.

De vasee leuren^o guedaz fllhe de Louren^o paez guedaz e de dona Maria

martins fllha de Martim perez cahe$a

Este vasco lourengo guedaz foy casado com dona filha de

TITULO XXXI."

De dona ouroana meendez yrmaft de dom gonsalo de sousa

Esta dona ouroana meendez yrmaa de dom gonsalo de sousa, asi como se mostra no Titulo xxu dos sou-
saaos parafro vi.°, foi casada com dom meen moniz de riba do doiro yrmaao de dom egas moniz asi como se
mostra no Titulo xxxvi do linhagem de Riba de doiro parafro u.°, e fez em eia dona gonlinha meendez e dona
Tereza meendez de baruosa que foi casada com dom sanebo nuniz, e dona sancha meendez que foi casada com
dom gueda meendiz guedeaao o uelho e nom ouue dela semel, e outra filha de dom meen moniz que ouue nome
dona eluira meendez. fi esta dona eluira meendez foi casada com dom nuno perez de braganga como se mostra
no Titulo xxxvm dos bragan^aaos parafro m.°

De dona gontlnha meendez fllha de dom meen moniz de riba de doyro e de dona

ouroana meendez yrmaA de dom gonsalo de sousa

Esta dona gontinha meendez foi casada com dom godinho fafez o uelho filho de dom fafez luz como se
mostra no Titulo xxxix de dom fafez luz, e fez em eia dom fafez godiiz e dona usco godiiz, que se u6 casada
com dom fernam perez guymaraaes como se mostra no Titulo xlv dos de guimaraaes parafro primo, e dona
gontinha godiiz, e dona guyomar godiiz.

De dona gontinha godiiz fllha de dom godinho fafez e de dona gontinha meendez

fllha de dom meem moniz de riba de doyro

Esta dona gontinha godiiz foi casada com dom paay soarez coreya 1 o uelho, c fez em. eia dona ouroana

1 No fim da pagina Esta dona oraca anriqnoz he yrmaS de dona sanclia anriquez que se uA casada com dom Rodrigo gonsaluez donde neem 08 pe-
reyraJos, como se mostra no Titulo xxi de rey ramiro parafro xi.°

2 A margm Este dom paay coreya onae huma yrmaa que chamarom dona gontrode soarez e se ud casada com paay ramirez como se mostra no
Titillo lti de dona ouroana soarez parafro n.°

Digitized by v^ooQie

216

OS LIVROS DE LINHAGENS

paaez coreya, e dona sancha paaez que se ue casada com dom Reymon pcrez de riba de uizela como se moslra
no Titulo xxxix de dom fafez luz parafro vi.° E esta dona ouroana paaez coreya foi casada com pero perez gra-
uel, c fez cm eia dona Maria perez, e dona sancha perez da ueyga, e dona ouroana perez da ueyga. E esta dona
Maria perez da ueyga foi casada com dom pero rodryguez de pereyra.

De dona Maria perez fllha de dom pero perez granei e de dona ouroana

paaez coreya

II. 0 Esta dona Maria perez grauel foi casada com dom pero rodryguez de pereyra 1 , e fez em eia filhos
como se mostra no Titulo xxxim deste dom pero rodriguyz parafro primo.

De dom gonsalo ueegas que ehamarom alfeyram de porto eareyro e de dona maeh»
perez fllha de dom pero perez grauel e dos que deles deeenderom

III. 0 Este gonsalo uecgas alfeiram foi casado com dona sancha perez filha de dom pero perez grauel e de
dona ouroana paaez coreya que ante discmos, e fez em eia pero gonsaluez, e gonsalo gonsaluez. E ioham gonsal-
uez, c roy gonsaluez bifardel, e dona oraca gonsaluez, e dona Maria gonsaluez. E pero gonsaluez suso^itoGlho
de gonsalo ueegas c de dona sancha perez suso dita foi muy boom caualeiro, e moreo sem semel. E ioham gon¬
saluez irmaao deste pero gonsaluez suso dito foy muy boom caualeiro e morreo freyre e nom ouue semel.

De dom roy gonsaluez bifardel fllho de gonsalo ueegas de porto eareyrs
que ehamarom alfeiram e de dona Sancha perez fllha de dom pero

perez grauel

Este roy gonsaluez bifardel foi casado com dona senhorinha fernandez filha de fernam gonsaluez chanci-
nho c de dona moor afomso de caambra, e fcz cm cla senhorinha rodryguez.

De dona senhorinha rodryguez fllha de roy gonsaluez bifardel e de dona ntssr

afomso de caambra

Illi. 0 Esta dona senhorinha rodryguez foi casada com roy martins de nomaaes, e fez em eia dona iohana
rodryguez e dona leonor rodryguez.

De dona lohanna rodryguez fllha de roy martins de nomades e de dona senhorinha
rodryguez fllha de roy gonsaluez bifardel e de dona senhorinha fernandez

Esta dona iohanna rodryguez foi casada com pero paaez daluarenga e ouuerom semel.

De dona leonor rodryguez fllha de roy martins de nomades e de dona senhorinha

rodryguez suso dita

Esta dona leonor rodryguez foi esposada com roy perez filho de pero rodryguez dafonseca e de dona moor pe¬
rez filha de pero steuez de beia que foi priuado dei Rey dom donis de portugal e merinho dantre doyro e minho.

De dona oraea gonsaluez de porto carelro fllha de gonsalo ueegas o alfeyram

V. # Esta dona oraca gonsaluez foy casada com fernam afomso gato, e fez em eia roy fernandez gato, e
dona sancha fernandez gata.

De roy fernandez gato fllho de fernam afomso gato c de dona oraea gonsaluez
fllha de gonsalo ueegas de porto eareyro o alfeyram

Este roy fernandez gato foy casado com dona ynes martins filha de martim afomso de caambra e de dona
e fez em eia dona Maria rodryguez que foi casada duas uezes e pose as cornas aos maridos ambos e foi
muy puta e de nenhum deles nom ouue semel.

1 A margem Este dom pero rodrigiz foi outra ucz casado com dona estouaynha crmigcz da tcixcira como sc mostra no Titulo xx de rey raoir®

parafro

Digitized by ooQie

os livros.de linhagens

217

De dem» saneha fernandez gato fllha de fcrnam afonso gato c de dena eraea

gonsaluez fllha de gonsalo neegas alfelram

Esla dona saneha fernandez gata foy casada com ioham steuez de taauares, e fez em eia gonsalo annes e
pero annes orualhuz que matarom em fornos dalgodres com pero steuez de taauares seu tio companhas dafomso
coreya, e ouueram esta dona saneha fernandez gata, e ioham steuez de taauares, e outro filho que ouue nome steue
annes que foy casado com Teresa rodryguez, filba de Rodrigo afomso ribeyro e de dona oraca godiiz filha de dom
godinho fafez, e nom ouuedela semel. E este steuam annes suso dito moreo em pinheiro antre fornos dalgodres
e taauares, e matdo Martim afomso de merloo o uelho.

De dona onroana perez fllha de dom pero perez granei e de dona ouroana

paaez eoreya ,

' •

VI. 0 Esta dona ouroana perez filha de dom pero perez grauel foi casada com Rodrigo afomso de meyra, e
fez em eia paay rodryguez, e pero'rodryguez, e steuam rodryguez, e fernam rodryguez, e dona Tereza rodry¬
guez, e dona oraca rodryguez.

*

De dom paay rodryguez fllho de Rodrigo afomso de meyra e de dona ouroapa perez

fllha de dom pero perez granei

>

Este dom paay rodryguez foi casado com dona Tereza fernandez filha de fernam lopez dulhdo, e fez em eia
dona costan$a paaez.

De dom steuam rodryguez fllho de Rodrigo afomso de meyra e de dona onroana

perez sobredlta

Este steuam rodryguez foi casado qom dona maria afomso filha dafomso perez darganil e dona uasquida de
(amora, e fez em eia dous filhos, esleuam da meyra e paay da meyra.

De pero rodryguez fllho de Rodrigo afomso de meyra e de dona onroana

perez suso dita

Este pero rodryguez foy

De dona Tereza rodryguez fllha de Rodrygo afomso de meyra e de dona ouroana

perez suso dita

\

Esta dona Tereza rodryguez foi casada com afomso nouaaes o uelho, e fez em eia roy nouaaes, e Martim
nouaes, e pero nouaes, e dona beatriz nouaaes.

De dom roy nouaaes fllho de afomso nouaaes o uelho e de dona Tereza rodryguez

fUha de Rodrigo afomso de metra

Este roy nouaaes foy casado com dona Maria fernandez filha de fernam gonsaluez churichaao, e fez em eia
afomso nouaaes, e paay de meyra, e roy nouaaes.

De dom afomso nouaaes fllho de Roy nouaaes e de dona Maria fernandez

fllha de fernam gonsaluez ehurlcha&o

Este dom Afonso nouaaes foi casado com dona leonor rodryguez^ de telha filha de roy gomez de telha e de
dona Tereza gonsaluez de saz, e nom ouuerom semel, e depois casou este afomso nouaaes com dona Maria afomso
filha dafomso martins froyam e de dona ynes dade, e nom ouuerom semel.

M. H. Tom. I.

68

Digitized by

Google

218

OS LTVROS DE LINHAGENS

De dem paay de melra filho de roy nraaaes e de dena maria ffernandez

fllha de fernam gonsaluez churlchaAo

Este dom paay de meyra foi casado com dona leonor rodryguez filha de Rodrigo anes de uaseoneelos e de
dona mecia rodryguez de penela, e fez em eia huum filho que ouue nome afomso nouaaes que moreo sem semel,
e outro filho que ouue nome gonsalo paaez. E ouuerom estas filhas, dona Tereza nouaaes, e dona meeia rodryguez,
e dona Maria rodryguez.

De dom Roy nouaaes fllho de Roy nouaaes e de dona Maria

fernandez ehurlehaft

Este dom roy nouajies foi casado com dona Maria perez cerueyra filha de pero rodryguez cerueira e de dona
Tereza rodryguez filha de Rodrigo anes de uasconcelos, e fcz em eia paay nouaaes e huma filha que ouue nome
dona Tereza nouaaes.

De paay nouaaes fllho de Roy nouaaes e de dona Maria perez de eerueyra

Este paay nouaaes foi esposado com dona beatriz gil filha de gil martins e de dona alda rodryguez, filha de
pero rodryguez alcayde da azambuia.

De dona Tereza nouaaes fllha de roy nouaaes e de dona Maria

perez eerueyra

Esta dona Tereza nouaaes foi casada com gil nuniz filho de nuno gonsaluez daaureu e de dona Maria ro¬
dryguez, filha de Martim gomez da silua e de dona Tereza garcia de seaura.

De gonsalo paaez fllho de paay de melra e de dona leonor rodrlgucz
fllha de Rodrigo anes de uaseoneelos

Este gonsalo paaez foi casado com dona leonor filha de meestre de christus dom Martim gonsaluez e de
dona guyomar martins farazom abadesa de iazente, e fez em eia paay de meira.

De dona meeia rodrlgiiez fllha de paay de meira e de dona leonor rodryguez

de uaseoneelos

Esta dona mecia rodryguez foi casada com lopo soarez filho de steuam soarez senhor dalbargaria de paay
delgado em lixboa e de dona Maria lourengo filha de Lourengo martins yrmaa do ar^obispo dom ioham de bra-
gaa e de dona perez yrmaa de dom Martim perez da oliueyra que foy arfobispo de bragaa ante ca

este outro, e ouuerom semel.

De dona Maria rodryguez fllha de paay de meira e de dona leonor rodryguez

de uaseoneelos

'Esta dona Maria rodryguez

De dona Tereza nouaaes fllha de paay nouaaes c de dona leonor rodryguez

de uaseoneelos

Esta dona Tereza

De Martim nouaaes e de pero nouaaes e de dona beatriz nouaaes filhas a uelho

e de dona Tereza rodryguez de meyra

Este Martim nouaaes e pero nouaaes forom frades meores da ordem de sam francisco, e dona beatriz no¬
uaaes que filhou panos de seguranga e moreo nas olgas de burgos uirgem e sem semel.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHA6ENS

219

De dena «raca rcdrygaei fllha de Badrlga afonuM de metra e de dena onraaaa

pe re* grauel

Esta dona oraca rodryguez foi casada com fernam rodryguez pingeelo, e fez em eia roy perez de folhete e
dona sancha perez. E esta dona sancha perez foy casada com afomso lopez de gamora.

TITULO xxxr

De dona oraea meendes yrmaft de dom gonsalo de mom

Esta dona oraca meendez foi casada com dom egas fafez de lanhoso filho de dom fafez luz como se mostra
no Titulo xxxix parafro i.° E fez em eia meem ucegas, e dom gonsalo ueegas o primeiro mestre daufs, e dona froy-
lhi ueegas.

De dom meen ueegas filho de dom egas fkfez de lanhoso e de dona oraea meendes

yrmaft de dom gonsalo de sousa

Este dom meen ueegas foi casado com dona Tereza perez fllha de pero ueegas, pero paay por sobrenome, de
riba de doyro, e fez em eia hermigo meendez.

( 4

De dom ermlgo meendes da teyxelra filho de dom meen ueegas e de dona Tereza
perez fllha de pero ueegas, pero paay por sobrenome, de riba do dolro

II. 0 Este ermigo meendez foi casado com dona Maria paaez fllha de paay nouaaes e de dona moor soarez,
e fez em eia lopo ermigo, e esteuam hermigiz, e afomso hermigiz, e dona steuaynha bermigiz que foi casada com
pero rodriguiz de pereira como se mostra no Titulo xxi.° de rei ramiro de leon parafro x.° E este bermigo meen¬
dez suso dito ouue huma fllha de gaanga que ouue nome dona Tereza hermigiz. E esta dona Tereza bermigiz foi
casada com pero afomso de baroso, e fez em eia roy perez rebotim como se mostra no Titulo xxxxu de dom
goydo araldez parafro xn.

V \

De roy perez rebotim filho de pero afomso baroso e de dona Tereza ermigls

de gaan$a fllha de ermigo meendez

III. 0 Este roy perez rebotim foy casado com dona Maria martins, filha de Martim perez de chacim e de
dona froylbi nuniz que foy fllha de nuno perez de braganga e de dona Maria fogaga, e fez em eia meen rodry¬
guez rebotim e dona aldonga rodryguez. E esta dona aldonga rodryguez foi casada com ioham perez de lourigos.
E desque lhi moreo esta molher a roy perez rebotim suso dito casou depois com dona Maria martins filha de Mar¬
tim condeixa e de dona Maria rodryguez yrmaa de fernam rodryguez pacheco, e fez em eia ioham rodryguez royuo,
e dona Maria rodryguez.

De dena Maria rodryguez fllha de Boy perez rebetlm e de dena Maria martins
fllha de Martim eondelxa e de dena Maria rodryguez yrmaft de fernam

rodryguez pacheee

Esta dona Maria rodryguez foi casada com fernam branco, e fez em eia buum filho que ouue nome este-
uaui branco.

De dem lepe hermigiz filho de hermigiz meendez e de dena Maria paaez
fllha de paay nouaaes e de dena meer soarez

Este lopo ermigiz foi casado com dona ouroana perez de pereira* filha de dom pero rodryguez de pereira e
de dona Maria perez grauel, e fez em' eia dona Maria lopez e Martim lopez.

1 No jm da pagina Esta dona ouroana pem de pereira foi depois casada com dom roy gomez de basto como se mostra no Titulo xxx de dom go¬
mez meendez gedeam.

e

220

OS LIVROS DE LINHAGENS

De dom steuam hermlgtz fllho de ermigo meendez da teyxelra e de dona Maria

paaez fflha de paay nouaaes

IIII. 0 Este steuam ermigiz foi casado com dona oraca gomez zagonba, e fez em eia Martim steuez da tcy-
xcira. E este steuam hermigiz depois que lhi moreo esta molher dona oraca gomez zagonba casou depois com
dona oraca fernandez filha de fernam louredo, e fez em eia afomso steuez, e ioham steuez da teixeira, e dona mar-
garida steuez, e dona bringueyra steuez, e dona Maria steuez. E esta dona Maria steuez suso dita foi abadesa da-
rouca.

De dom afonso steuez fllho de steuam ermigiz e de dona oraca fernandez

filha de fernam louredo

Este afomso steuez foi freire do spital e comendador de tauara e de bardo, e nom ouue semel.

De dom Jfoham steuez fllho de steuam Crmlglz da teixeira e de ©raca fernandez

filha de fernam louredo

Este ioham steuez foi casado com dona guyomar lopez filha de lope gato, e fez em eia gonsalo anes que foi
freire do spital, e dona Maria anes da teyxeira que nom ouue semel como quer que eia muyto fezese pera auer.

De dona margarlda steuez filha de steuam ermigiz da teyxeira e de dona oraea

fernandez suso dita

V.° Esta dona margarida steuez foy casada com pero anes coelho 1 , e fez em eia steuam coelho.

De dom steuam coelho fllho de pero anes coelho e de dona margarlda steuez

filha de steuam ermigiz da teyxeira

Este steuam coelho foi casado com dona Maria meendez filha de soeyro meendez petite e de dona Maria
anes filha de ioham perez bochardo e de dona Maria dade, e fez em eia estes filhos, joham coelho, e soeyro coelho,
e steuam coelho, e pero coelho, e dona branca perez coclha.

De dom Jloham coelho fllho de steuam coelho e de dona Maria meendez
filha de soeiro meendez petite e de dona

Este dom joham coelho foi casado com dona iohanna perez filha de Martim perez daluim e de dona marga¬
rida perez filha de pero afomso ribeiro, e fez em eia huma filha que ouue nome dona Maria cqelha.

De dom soeiro coelho fllho de steuam coelho e de dona Maria meendez petite
filha de soeiro meendez petite e de dona

Este soeiro coelho foi casado com dona afomso filha dafomso diaz e de dona E este

afomso diaz foi filho de dom diego lopez de bayam de gaanga.

De dom steuam coelho fllho de steuam coelho e de dona Maria meendez petite

suso dita

Este steuam coelho foi casado com dona senhorinba afomso filha dafomso perez ribeiro e de dona crara anes
de panha como se mostra no Titulo xxxxi dos coronees parafro m.°

1 A margem E donde deccndcm os coolhos achaloedes no Tilulo xxxvi de dom moninho uccgas o gasco parafro m.

OS LIVROS DE UNHAGENS

m

Pe per* eeelhs fllho de Hteoam coelho e de dona maria meendez petite snw dita

«

Este pero coelho foi casado com dona aldonga vasques filba de vasco pereira e de dona yn&s lourenfo de
coynha. E este pero coelbo matouo el Rey dom pedro porque o culpou na morte de dona yn£s de crasto que
malou el Rey dom afomso seu padre. Este pero coelho mostrou grande contrigom a sa morte dizendo que ele
perdoaoa a todos aqueles que o sentengarom e derom hi conselho e aiudoyro, que deos perdoase a el.

Pe dona branca perez eoelha filha de steuam coelbo e de dona Maria meendez

petite sum dita

Esta dona branca perez eoelha foi casada con ioham perez filho de Martim perez daluim, e ouuerom semel.
E a sobredita dona maria meendez filha de soeyro meendez petite suso dito depois que lhi moreo steuam
coelho suso dito seu marido casou depois com o dito Martim perez daluim, e nom ouuerom semel.

Pe dona brlnguelra steuez da teyxelra filha de steuam hermiglz e de dona oraea
fernandez filha de fernam louredo e de dona

Esta bringueira steuez foi casada

Pe dona firellhl ueegas filha de dom egas fafcz de lanhoso e de dona oraea meendez

yrmaft de dom gonsalo de sousa

Esta dona froylhi ueegas foi casada com dom soeyro perez escacha 1 filho de dom pero cscacha de liuaaes,
e fez em eia o argobispo dom steuam soarez, e dona steuainha soarez, e dona Tereza soarez que foi casada com
dom pero martins ducore (sic) como se mostra no Titulo liii do conde dom osoyro de cabrera parafro Ii.

De dona steuayuha soarez filha de dom soelro perez eseaeha e de dona firollhl

ueegas filha de dom egas fafez de lanhoso

VI* Esta dona steuaynha soarez foi casada com dom Martim fernandez* de riba dauizela, e fez em eia
dom duram martins, e dona Tereza martins, e dona sancha martins, e dona moor martins, e.outra filha que ouue
nome dona moor martins. E esta dona moor martins foi abadesa darouca.

TITULO XXXlli:

De dona meana elutra gonsaluez de palmeira filha de gonsalo rodrlgulz

de palmelra

Esta dona meana eluira gonsaluez de palmeira, filha de dom gonsalo rodrigiz de palmeira como se mostra
no Titulo xxi de rey ramiro parafro x, se ue casada com dom Roy nuniz das esturas, e fez em eia dom gonsalo
rodrigiz de nomaaes, e dona oraea rodriguyz que foi casada com dom meen moniz como se mostra no Titulo xl de
dom arnaldo parafro v.° E este dom gonsalo rodriguiz de nomaaes se ue casado com dona sancha martins filha
de dom Martim fernandez de riba dauizela, e fez em eia dom Martim gonsaluez de nomaes. E esta dona sancha
martins fez huum filho que chamarom dom vasco martins pimentel como ueredes adeante no Titulo xxxv.° pa¬
rafro primo.

De dom Martim gonsaluez de nomades fllho de dom Gonsalo rodriguyz de nomades
e de dona sancha martins filha de Martim fernandez de riba dmiliela

e de dona moor soarez sa molher

Este dom Martim gonsaluez foi casado com dona moor soarez filha de dom soer diaz galego. E esta dona
moor soarez suso dita fora ante casada com Martim perez de belmir filho de dom pero loriz, e nom onue dei

1 No alio da pagina De quaes uem este dom soeyro perez achaloedes no Titulo lyiii do dom gotere andorent (sic) da silua parafro n.°

* No /Em da pagina £ de quaes uem este dom Martim fernandez mostrase no Titulo xly dos de riba dauyzela parafro n.° bu acharan os que dei de-
ceiderom.

M. H. Tom. I.

86

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

m

semel. E ouue depois deste seu marido dom Martim gonsaluez Gongalo martins de nomaaes «e Roy martins de
Dfoma3.es 1 » ; e este gonsalo martins de nomaaes foi o que matarom em huma lide em lonbardia ha matarem el Rty
monfreu e prenderom o infante dom anrique de castella cuio uasalo e alferez era este dom gonsalo martins de no-
ma3es; e dona moor martins que foi abadesa darouca, e dona elnira martins.

De dom roy martins fllho de dom Martim gonsaluez de nomades e de dona ussr

soarez suso dita

' -Este dom roy martins de nomaaes foi casado com dona beatriz anes, filha de dom ioham perez redondoe
de dona gontinha soarez de merloo como se mostra no Titulo xxx de dom gomez meendcz gedeao parafro vi.°,
e fez em eia dona iohanna rodriguyz e dona Maria rodriguyz.

De dona loahana rodriguyz fllha de roy martins de nomades e de dona gontinha

soarez de merloo

II. 0 Esta dona iohanna rodriguyz foi casada com Martim vasques de coynha, e fez em eia vasco martins
de coynha, e roy martins de nomaaes, e dona Tereza martins, e dona beatriz martins.

De vasco martins de coynha fllho de Martim vasques de coynha e de dona lohnnu

rodriguyz de nomades

Este vasco martins de coynha foi casado com dona senhorinha fernandez, filha de fernam gonsaluez chan¬
cinho e de dona moor afomso de caambra, e fez em eia Martim vasques de coynha que ouue nome como o au6o
e dona vasques. E esta dona vasques caseu com roy vasques dazeuedo, e ouuerom semel

como ia discmos. E ouue outra filha que ouue nome dona bringueira vasques que foi casada com gonsalo vas¬
ques dazeuedo yrmaao deste Roy vasques suso dito, e fez cm eia diego gonsaluez.

De dom martim vasques de coynha fllho de vasco martins de coynha

e de dona senhorinha fernandez

Este Martim vasques de coynha foi casado com dona uyolante lopez, filha de lopo fernandez pacheco senhor
de fereira c priuado dei Rey dom afomso de porlugal e de dona Maria gomez, e fez em eia dom vasco martins.

De dom roy martins de nomaaes fllho de martim vasques de coynha
e de dona Iohanna rodriguyz de nomaAes

Este dom roy martins de nomaaes foi casado com dona senhorinha rodriguyz, filha de roy gonsaluez bifar-
dei e de dona senhorinha fernandez chancinha, e ouuerom semel como ia disemos.

De dona Tereza martins fllha de martim vasques de coynha e dc dona lohana

martins de nomades

Esta dona Tereza martins foy casada com gonsalo fernandes chancinho 2 , fllho de fernam gonsaluez chanci-
nho e de dona moor afomso de caambra, e fez em eia dona maria gonsaluez que foi casada com roy vasques ri-
beiro e ouue em eia dona rodriguiz que se ue casada com dom fernam lopez, filho de dom diego

lopez e de dona iohanna vasques de pereira filha de dom vasco pereira como se mostra no Titulo xxi de rey ra-
miro parafro xmi.

De dona beatriz martins fllha de martim vaasquez de coynha e de dona lohana

rodriguyz de nomades

III. 0 Esta dona beatriz martins foi casada com dom fernam martins da teyxeira, fllho de Martim steuez da
teyxeira e de dona costan$a ermegonga soarez coreya filha de soeyro coreya e de dona Tereza martins espinhel,
e fez este fernam martins da teyxeira em esta sa molher dona beatriz martins suso dita hiium filho que ouue
nome Martim fernandez da teyxeira, e dona enes fernandez que foi casada com Martim fernandez geruasde
porto careyro, e ouuerom semel.

1 Em enlrclinha.

2 A margem De quaes uem este gonsalo fernandez chancinho achaloedes no Titulo xlv dos dauizela parafro ni.°

»

i

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

m

De «mi HMPtbn fleniMMkc da teyMlra fllh* de feraam Hartla» d» «eyxelni

e de dena beatrlz martlns de eoynha

Este Martim fernandez da teyxeira foi casado com dona steuaynha perez filha de pero steuez de beia pri-
nado dei Rey dem donis de portngal, e fez era eia

De dena eraea rodriguyz fllha de dem Rodrigo menic das esturas

Esta dona oraca rodriguyz foi casada com dom mem nunez 1 2 de riba do doyro, e fez em eia dom pero meen-
dez poyares o que lidou cora dom pero rodriguiz de pereyra, e foi uengudo este dora pero poyares.

De dona guyomar rodriguyz fllha de dem Redrige nuniz

Esta dona guyomar rodriguiz foi casada com dora pero fernandez o hino, filho de dom fernaradaluarez de
castro e de dona Maria gonsaluez, e ouue dela huum filho. E moreo pero fernandez o nino, e o filho moreo logo
depds el, e ficarom todolos beens a dona guyomar rodriguyz sa madre. E rousoua dom Martim gil da uide e de-
pois casou com eia, e fez em eia dom pero martins da uide e dona bringuela martins.

De dem pero martins fllhe de dem Martim gll da nyde

Este dora pero martins foi casado com dona Tereza afomso, filha de dom afomso telez de cordoua como se
mostra no Titulo ltii dos tellos parafro primo.

titulo nxiiii: -

Dom pedro rodriguyz de pereira*, filho de dom Rodrigo gonsaluez de pereira como se mostra no Titulo xxi
de Rey ramiro parafro x, foi casado com dona Maria perez graucl filha de dom pero perez grauel e de dona ou-
roana paaez coreya como se mostra no Titulo xxxi de dona ouroana meendez, e fez em eia dom pero rodriguiz
dom pero homem, e dom gonsalo perez pereira o gram comendador da espanha naordem do spital, e dom Mar¬
tim perez, e dona moor perez, e dona eluira perez 3 , e dona ouroana perez 4 , e dona Tereza perez 5 , e dona maria
perez monia darouca.

De dom pero homem filho de pero rodriguyz de pereira e de dona Maria perez

fllha de dom pero perez grauel

Este dom pero homem foi casado coin dona Tereza anes filha de dom ioham perez rcdondo e de dona goii-
tinha soarez de merloo, e fez em eia dom steuam perez froyam, e Martim perez froyam, e dom sancho perez
bispo do porto, e dona Maria perez, e dona moor perez, e dona enes perez monia darouca.

De dom steuam perez froyam filho de dom pero homem e de dona Tereza anes

fllha de dom ioham perez redondo

Este dom steuam perez froyam foi casado com dona Tereza ayras queyxada, e fez em eia dona francisca
perez e dona oraca perez. E moreulhe esta dona Tereza ayras sa molher deste dom steuam perez froyam, e casou
depois com dona Maria ramirez filha de dom Ramiro diaz e yrmaa de nuno fernandez de ualdeneuro, e fez em
eia dom steuam perez, e dom ioham perez, e fer nam perez, e Tereza perez, como se proua no Titulo x dos de
lara parafro vn.°

1 A tnargem Este meem nunez acbaloedes no Titulo xr. de dom arnaldo parafro v.

2 No alto da pagina Este dom pero rodriguyz foy depois casado com dona steuaynha ermigez da teyxeira, e fez em eia dom goncalo pereyra, c dona
beatriz perez pereira como se mostra no Titulo xxi de rei ramiro parafro xi bu fala coopridamente dos que decenderom deste dom gonsalo pereyra.

3 No fim da pagina Esta dona eluira perez foi casada com dom pero martins eruilhom como se mostra no Titulo xi/vi dos de sandim parafro u.°

4 No fim da pagina Esta dona-ouroana perez foy casada com dom roy gomez de basto como se mostra no Titulo xxx de dom gomez meendez ge-
deara parafro n.°

5 No fim da pagina Esta dona Tereza perez foi 'casada com dom pero uelho e ouuerom geeracom como se mostra no Titulo xli de dom goydo araldez
de bayam parafro t. # E este dom pero uelho o dom ioham perez rcdondo c dom Martim perez zote e pero brauo forom yrmaSos como se mostra no Titulo
xclii suso dito parafro m.

Digitized by v^ooQie

224

OS LIVROS DE LINHAGENS

De dom Martim perez froyam fllho de dom pero homcm e de dena Tereu

anes sobredita

Este dom Martim perez froyam foy casado com dona Maria gomez, filha de gomez perez daluarenga e de
dona sancha gonsaluez como se mostra no Titulo xxxvi de dom egas moniz de riba de doiro parafro xxm, c fez
em eia dom afomso martins froyam e dom pero homem.

De afomso martins fllho de Martim perez froyam e de dona Maria gtnei

Este afomso martins foi casado com dona en6s dade filha de Martim dade, e fez em eia dona Maria afomso
molher dafomso houaaes, e dona ysabel afomso. Esta dona yzabel afomso foi casada com Martim afomso debrito
filho do bispo de lixbooa, e fez em eia outro filho que ouue nome Martim dade que foi casado com dona Maria
meendez filha de meen perez da oliueyra, e huma filha que chamarom dona uiolante e outra dona en&s martins.
E esta dona uyolante foi casada com vasco martins de merloo e fez em eia

De dom pero homem fllho de Martim perez froyam e de dona sancha gon$alues

Este dom pero homem foy casado com dona moor martins filha de Martim lourengo diirufe, e ouue filhos
estes, conuem a saber, dom steuam perez que foi abade de uilacoua e dayam de bragaa, e dom Martim perez,
e aluaro perez, e dom vasco perez coonigo de bragaa e abade de teruha.

De dona Maria perez filha de dom pero homem e de dona gontlnha soares

de merloo

Esta dona Maria perez foi casada com dom vasco gomez zagonba, e fez em eia dona Tereza vasques. Esta
dona Tereza vasques foi casada cora sancho nuniz de braganga, e fez em eia huma filha que ouue nome oraca
sanchez. E esta dona moor perez filha de dom pero homem de pereira foi casada com diego lopez gato, e nomonoe
dela semel.

De dona moor perez fllha de dom pero rodriguyz de pereira e de dona Maria

perez grauel

II. 0 Esta dona moor perez de pereira filha de dom pero rodriguyz de pereira foy casada com dom uicente
perez darieses (sic) 1 , e de quaes uem este dom uicente moslrase no Titulo xlix de dom crasconho araldez donde
ueem os de durieses (sic). E esta dona Maria uicente se ue casada com dom Martim perez zote,*, e fez em eladon»
Maria martins e dom Martim martins zote. E desle dom Martim martins zote fala no Titulo xxvii de dom gil gue-
daz parafro m. s e en o Titulo xlu de dom goydo araldez de bayam parafro vu.° E esta dona Maria martins foi ea.
sada com dom gil nunez de braganga 3 , e fez em eia dona sancha gil e dona guyomar gil.

Esta dona sancha gil se ue casada com dom pero ponce, e fez em eia dom Rodrigo ponce, e dona ysabel e
dona oraca ponce.

Esta dona ysabel se ue casada com dom pero fernandez de castro 4 o que foy moy boom e que se chamoo
da guera, e fez em eia huum filho a que chamarom dom fernando de crasto, e dona ioahanna.

Esta dpna iohanna casou com dom diego de bizcaya, e ouue huum filho a que chamarom dom diego. E ao
depois desto filhoua el Rey dom pedro de castela e casou com eia.

E dona oraca ponce se u6 casada com dom anrique anriquez neto do Infante dom anrique, e fez em eia
huum filho a que chamarom

Esta suso dita dona Maria martins depois que lhi moreo este dom gil nunez de bragan$a casou com dom
meem rodriguyz de uasconcelos como se mostra no Titulo xxxvi de dom moninho ueegas, e fez em eia dom io-
ham meendez.

Este dom iohan meendez se u6 casado com dona aldora uaasquez filha de dom vasco afomso alcoforado, e
fez em eia filhos.

I

»

3

4

A margmpor diversa leira 6 fei em eia dona Maria uicente.

A margem E de quaes uem este Martim perez zote achaloedes no Titulo xlu dc dom goydo araldez parafro mi.*

A margem E de quaes uem este dom gil nunez achaloedes no Titulo xxxyiu dos braganga&os parafro y.°

k margeyn E de quaes uem este dom pero fernandez de crasto mostrase no Titulo xi dos de crasto parafro x.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

225

De dona moor pereo fllha de doni pero rodrlguyi de pereira e de* dona Maria

pereo grauel

III. 0 Esta dona moor perez snso dita depois que lhi moreo este uicente perez dulieses (sic) seu marido
casou depois com dom ioham perez redondo 1 , e fez em eia gonsalo anes, e pere anes, e Rodrigo anes, e Martim
anes, e dona costan^a anes, e dona froylhi anes.

De dona gonsalo anes fllho de dom Ioham pereo redondo e de dona moor pereo

fllha de dom pero rodriguyz de pereira

IUI. 0 Este dom gonsalo anes foi casado com dona Tereza steuez de freytas, e nom ouue gemet E depois
moreo esta dona Tereza steuez de freytas e casou este gonsalo anes suso dito com dona oraca fernandez filha de
fernam perez dandrade, e fez em eia Martim redondo que moreu na beira, e nuno gonsaluez, e aluaro gonsal-
uez, e dona moor gonsaluez, e dona iohanna gonsaluez, e dona Maria gonsaluez.

De Martim redondo fllho de gonsalo anes e de dona oraea fernandez
fllha de dom fernam peres dandrade

Este dom Martim redondo foi casado com dona leonor rodriguyz filha de roy mendez de merloo como se
mostra no Titulo xxx de dom gomez meendez iedeaao parafro mi, e fez em eia dona senhorinha aluarez, e dona
senborinha martins.

Esta dona senhorinha aluarez foy casada com dom ioham gomez da silua 2 , e fez em eia dom ayras gomez
da silua o mo$o que foy ayo do infante dom. fernando.

E dona senhorinha martins foy casada com dom ayras gomez da silua o uelho, e fez em eia Roy gomez, e
fernam gomez,-e afomso gomez.

E joham eanes filho de ioham perez redondo e de dona moor perez de pereyra se ue casado com dona guyo-
mar lourengo, e fez em eia lourengo anes redondo.

De dom aluaro gonsaluez fllho de gonsalo anes e de dona oraca fernandez

dandrade suso dita

Este aluaro gonsaluez foi casado com dona beatriz fernandez filha de fernam afomso de caambra e de dona
sancha coreya, e fez em eia dona enes aluarez que foi casada com dom gonsalo uasquez de moura. E gonsalo
uasquez fez em claaltiaro gonsaluez de moura que foi casado com «dona oraca fernandiz 1 » aalcaydesa da azam-
buia, e ouue este aluaro gonsaluez outra yrmaa que chamarom «leonor 4 » gonsaluez que foy casada com vasco fer¬
nandez coutinho filho de dom fernam martins coutinho.

De dona moor gonsaluez fllha de gonsalo anes e de dona oraea

fernandez dandrade

Esla dona moor gonsaluez foy casada com afomso rodriguyz despinho, e fez em eia ioham redondo que mo¬
reu em cidade, e rodrigo afomso, e martim redondo, e dom pedro afomso bispo destorga, e beatriz gonsaluez, e
estes nom ouuerom semel saluo beatriz gonsaluez.

De dona beatriz gonsaluez fllha dafomso rodriguyz despinho e de dona moor

gonsaluez fllha de gonsalo anes

Esta dona beatriz gonsaluez foy casada com ioham gonsaluez mouram, e ouuerom aluaro gonsaluez mouram,
e maria fernandez que foy freyra darouca. E estas iohanna gonsaluez e dona Maria gonsaluez filhas de gonsalo
anes redondo e de dona oraca fernandez dandrade forom dordem, e nom ouuerom semel.

1 A margm Este dom ioham perez redondo he yrro&So de dom pero perez uelho c de dom Martim perez zote como se mostra no Titulo xui de dom
goydo araldez parafro uii.°

2 A margem Este ioham gomez he filho de dom gomez paaez como sc mostra no Titulo lviii de dom gotere aldarez da silua parafro vm.°

3 Em entrelinha por diversa Utra , mas do mesmo tempo.

4 Em entrelinha por diversa letra, mas do mesmo tempo.

M . H . Tom. I.

87

Digitized by v^ooQie

m

OS LIVROS DE LINHAGENS

De dom pere anes redondo Atho de dona ioham perez redondo e de «lena -iiit

perez de perelra

%

X

Este pero anes foi casado com dona enes perez filha de pero garcia galego e de dona Tereza nunez filha
de nuno peres maldoado, e fez ero eia ioham perez redondo e dona moor perez redonda. E este ioham perez
filho de pero anes redondo foi casado com dona Maria anes filha de ioham reymondo de porto careyro e de dona
dordia de lixbooa, e nom ouuerom semel. E este ioham perez redondo fora ante casado com dona gontinha soa-
rez de merlloo, e ouue linhagem asi como se mostra no Titulo xxmi de dom gomez meendez gedeaao parafro mi."

De dona moor perez redonda Olha de pere anes redondo e de dona en£g

filha de pero garcia galego

Esta dona moor perez foy casada com aluaro perez de ualuerde, e fez em eia dona Tereza perez que foy
casada com afomso martins panteia (sic), e ouuerom semel fernandafomso ffeyre dalcantara. E este aluaro pe¬
rez de ualuerde suso dito e dona enes perez filha de pero garcia galego ouuerom outra filha que ouue nome dona
bringueyra perez e foy monia darouca.

De dom Martim anes redondo Atho de dom Ioham perez redondo e de dona nitor

perez Aiha de dom pero fodrlguyz de perelra

V. ° Este Martim anes redondo foi casado com dona maria rodriguyz filha de Rodrigo afomso de iolla e de
dona<ouroana martins de curutelo, e fez em eia martim martins redondo de treyximil, e dona moor martins,
e dona Maria martins, e dorta alda martins, e dona beatriz martins, e dona guyomar martins, e donaioana
martins.

De dom martim redondo de treyxemll Alho de dom Martim anes rOdonds

e de dona maria rodrignyz de Joila

Este Martim redondo de trexemil foy casado con dona senhorinha anes, filha de ioham de s&nde e de dona
leonor rodrigiz como se mostra no Titulo xlv dos dauizela parafro mi, c fez em eia ioham redondo de treyximil.
Este ioham redondo filho de Martim redondo de treyximil suso dito foi casado com dona perez

filha de pero steuez carpenteyro, que depois foy traucyro de calatraua, c de dona Maria perez filha de pere anes
de uyana.

Ae dona moor martins Alha de dom martim anes redondo e de dona Maria

rodriguyz de lolia

VI. 0 Esta dona moor martins foi casada com roy perez de uasconcelos, e fez em eia dona mecia rodriguyz.

e dona mecia rodriguyz (sic) e dona guyomar rodriguyz. E esta dona rodriguyz suso dita foi ca¬

sada com giralde steuez feyido, c ouuerom semel.

De dona meela rodriguyz Alha de roy perez de uaseoneelos e de dona msar

martins de treyxeiull

Esta dona mecia rodriguyz foy casada com nuno gonsaluez filho de lopo gonsaluez daaureu e de dona
e ouuerom semel.

De dona guyomar rodriguyz Alha de roy perez de uaseoneelos e de dona mssr

perez de troyxemll (sie)

Esta dona guyomar rodriguyz foy casada com ioham martins filho de Martim anes da maao e de dona
martins filha do argobispo dom ioham martins de soylaaes.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

227

De dena maria martlus fllha de martlm anes redondo e de dona maria

rodriguyz de lolia

Esta dona Maria martins foi casada com gonsalo steuez filho de steuam anes de braganca. E esta dona ■
alda martins suso dita, e dona beatriz sa yrmaa suso dita (sic). E esta dona alda martins foi abadesa de auayte-
rinho (sic), e dona beatriz martins abadesa de semide.

De dona gayomar martins Allia de martlm anes redondo e de dona maria
rodriguyz fllha de Rodrigo afomso de jolla

Esta dona guyomar martins foi casada com lopo afomso de ccrnado filho do abade de raufe (sic).

De dona lohana martins fllha de martlm anes redondo e de dona maria

rodriguyz de lolia

Esta dona iobanna martins foy casada com soeyro paaez filho de paay perez da aldeyanoua, e ouuerom
duas filhas, a huuma oune nome dona Maria soarez, e a outra ouue nome dona Tereza soarez. E esta dona Maria
soarez foi casada com vasco perez cerueyra.

De dom Rodrigo anes filho de loham perez redondo e de dona moor perez

de pereira

VII. 0 Este dom Rodrigo anes redondo foi casado com dona moor fernandez, fllha defernam martins curu-
telo e de dona oraca dominguez de santarem como se mostra no Titulo xlii de dom goydo araldez de bayam pa-
rafro m. E fez em eia fernam rodriguyz e ioham rodriguyz homem e dona oraca rodriguyz. E fernam rodriguyz
foi casado com dona marinha afomso filha de dom pero afomso darganil e de dona steuaynha paaez de ualadares,
e nom ouuerom semel. E ioham rodriguyz nom foi casado nem ouue semel liidima. E dona oraca rodriguyz foy
casada com paay perez filho de dom pero afomso darganil e de dona steuaynha paaez de ualadares yrmaa desta
marinha afomso sobredita, e nom ouuerom semel. Aqui se fiiem o linhagem de Rodrigo anes redondo edos que
dei decenderom liidimamente. Este Rodrigo anes ouue huum filho de guanhadia a que chamacom pero rodriguyz
e foy casado no crato com huma dona que cliamarom margarida perez filha de dom pero garcia, e ouuerom dous
filhos, Aluaro rodriguyz e ioham rodriguyz criados de dom frey aluaro gonsaluez priol do spital em portugal
euios. parentes eles eram.

TITULO xm:

Do boo m de dom naaseo plmentel

Diz o conde dom pedro en seu liuro que este dom vasco foi filho de dona sancha martins 1 filha de dom
Martim fernandez de riba dauizela e de dona steuaynha soarez, e fezeo em dias de dom gonsalo rodriguyz de
nomaaes seu marido com huum caualeiro de riba dauyzela que ouue nome Martim fernandez de nouaes* E de-
pois que moreo este dom gonsalo rodriguyz de nomaaes suso dito casou esta dona sancha martins com este ca¬
ualeiro Martim fernandez de nouaes suso dito. E a cabo de pe$a que este uasco martins pimentel, filho desta
dona sancha martins e de Martim fernandez suso ditos, era grande ueo o priol de nandim que entom era, eo de
oliueira e outros abades e caualeiros da comarca forom a rogar a dom Martim gonsaluez de nomies cuio hermaao
este uasco martins pimentel era de madre que o quieesse receber por hermaao, e que nom quisesse meter sa ma-
dre em uergonha. E el a seu rogo deles recebeo por hermaao com tal condifom que nunca el nem os que dei
decendesem podesem ganhar nimigalha no couto de palmeira. E nos fezemos muyto em noso tempo perasaber a
uerdade desto feito si pasara asi como aqui he escrito. E achamos per fidalgos asi como per dom pero fernandez
de crasto que se chamou da guera e per lopo fernandez pacheco e per dom paay de meyra e per dom paay co-
reya abade de poombeiro e per dom egas lourengo chantres de bragaa a que foy muy bem com el Rey dom donis
que esto fora apostyla de mal dizer, porque eles ouuiram dizer a seus padres e a outros muytos que foram daquel
tempo, que esto foram presentes como adeante diz, que o feito pasara asi: que dom gonsalo rodriguyz de nomaes
fazia muyto mal a este Martim fernandez de nouaes desherdandoo de suas herdades-, e como quer que este Mar-

1 A margem Esta dona sancha martins de como he dos de riba dauizela moslrase no scu Titulo zlv.°

i

Digitized by v^ooQie

228

OS LIVROS DE LINHAGENS

tim fernandez fose de mays pequeno poder que este dom gonsalo rodriguyz filhou com el seu omezio, e matoii*
lhe muytas das suas companhas. E estando em este omezio moreo o dom gonsalo rodriguyz, e o Marlim fernan¬
dez porque estaua manzelado das suas herdades que lhi tiinha forgadas dona sancha martins fazialhi todo noio
que podia. E estando em esto chegou hy o priol de nandim e aueoos asi que dona sancha martins deulhi suas
herdades e o caualeiro seruyaa, e eia ouuese de pagar dele. E os vii mezes depois a morte de dom gonsalo ro¬
driguyz mandou eia polo priol de nandim e polo priol dolueira (sic), e eia recebeo perante eles efalou com elesque
o nom disesem a nenguem ata que o anno fose acabado depoys da morte de dom gonsalo rodriguyz. E esto disc
eia por duas cousas, a huma porque filhaua enbargo de lhi dizerem que casaua ante do anno que as uiuuas de-
uem de casar, e a outra porque eia era rica dona e tiinha que a profagariam de 'casar com Marlim fernandez
como quer que ele fose de boom sangi. E este dom uasco foy feito em esta sazom. E a cabo de tempo andando
este dom uasco donzel muyto aposto e de booas condigSes em casa dei Rey dom afomso o terceyro, auya hy dous
donzees yrmaaos que eram do linhagem dos marinhos, e auyamlhi enueia, § estando no paago ouuerom palauras
com este dom uasco dizendolhe que era manzelado porque fora feito em tempo de dom gonsalo rodriguyz, e el
ouue desto gram uergonha de muytas gentes que hi estauam, e esteue huma gram pega pensando nas palauras e
olheou como eram muyto auyladas, desi er olheou em como estaua no paago hu el rey estaua, que se hi tomase (sic)
que lhi seria logo estranhado por el Rey. Ouuese de poer em uentura do receo dei Rey, e diselhis que meo-
tyam, e deu a huum deles tam gram punhada que lhi britou logo huum olho, e com o outro se foi abragar e foy
queer com el per huuma feestra a fundo do paago. E o donzel marinho quebrou huma perna e quatro costas, e
dom uasco tam mal ferido que o teuerom em par de morte. Desto foy el muy louuado, e posolhe el Rey logo contya
de marauedis. E 6 depoys a gram tempo alguns que lhi bem nom queriam por seu omizio que auya com eles re-
petiam as palauras hu el nom estaua que lhi diseram os donzees no paago dei Rey, e desto reqreceu a fama <a
qual acbou o conde e fezea cscreuer em seu liuro. 1 » E en esto ainda mais ouuimos dizer a lourengo fernandez
de Crasto padre de pero lourengo de castro e a Martim fereira que ouue nome Martim nariz, que eram muy
uedros caualeiros que pasaram com dom uasco todas as lides que el ouue em castela, que aquel donzel a qneel
. quebrantou o olho que o langou depois em. huum pogo muyto alto que estaua nos paagos dei Rey. E muytas
companhas que hy estauam que lhi acorcrom e tiraromno. E desto ouue el Rey de dom uasco gram sanha, e man-
douo prender e teer em huma torre em santarem, e ao depois a dous anos mandouo soltar e langar de sacasa.
E este dom vasco martins pimentcl foy muy boom caualeiro e de gram fazenda, e foi merinho de todo oReyno
de portogal, e por sanha que dei ouue el Rey sen razon foisc a castela cora ccl de caualo de boons fidalgos, e

foise pera el Rey dom afomso, el auya guera com el Rey «dom sancho..*» E fcz em este tempo

muytas lides e ucnceoas, e a prcstnmeira que fez em cordoua recebeo hi taes feridas de que moreo aos doze dias.
Desto filhou el Rey dom afomso gram pesar e os seus, olhando en como Iliis era boom pera o meesler muyto
aficado que auyam. E como en esto pensaram asi Ibis aconleceo depois, ca dali adeante forom de peqnenade-
fensom.

De dom vaseo martim pimentel e de dona maria aneo de fornelo

Este dom vasco martins pimentel 3 foi casado com dona Maria anes filha de ioham martins de fornelo ede
dona oraca fafez, filha de dom fafez godiiz como se mostrano Titulo xxxix. 0 de dom fafez luz parafro im.® E fez
em eia dom Martim vasques pimentel, e dom afomso vasques, e dona oraca vasques que se ue casada com dom
gonsalo pereira padre do argobispo dom gonsalo pereira como se mostra no Titulo xxi de rey ramiro parafro xn.

De martim vasques fillio de dom vaseo martins pimentel e de dona maria ane#

filha de Ioham martins de fornelo

II.° Este Marlim vasques 4 foi casado com dona costanga martins filha de Martim afomso de reesende ede
dona costanga rodriguyz de meyra filha de roy fernandez de meyra, e fez em eia vasco martins de reesende, e
afomso vasques e ioham vasques que moreram freyres do spital sem semel, e dona ynes martins, e dona moor
martins que foy freyra darouca.

* Passagem rcspancada.

2 Passagem respan$ada onde apenas se pode ler o nome do rei escriplo por diversa lelra,.mas do mesmo tempo . .

3 A margem Este dora vasco ouue huum filho de guanhadia que foi priol do spital en porlugal, e ouue nome dom frey steuam vasques, e foi 3,00
religioso. Este meteu em ordera dom frey aluaro goosaluez de pereyra que depois el foy priol do dito prior&do. E de quaes este uem fala no Titulo x
de rey ramiro parafro xu.

4 A margem Este dom Martim vasques ouue dous filhos de guanhadia, e o huum ouue nome dom frey fernam vasques, e o outro domGil
e ambos forom freyres do espital e omees boons.

Digitized by ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

229

\

De vase* martins de reesende fliho de Martim vasques e de dona costan$a

martins auso dita

Este dom vasco martins de reesende foi casado com dona Tereza rodriguyz filha de dom rodrigo afomso ri-
beiro e de dona oraca godiiz, filha de dom godinho natural de coymbra que o ueo do linhagem dos moedeiros di.
E este dom godinho suso dito foi muy priuado dei Rey dom afomso de castella e foi rico e muyto honrado horne.
E este dom godinho ouue outro filho que ouue nome afomso godiiz que foi muy rico e muyto honrado e muy
priaado dei Rey dom sancho de castella filho dei Rey dom afomso que ia disemos. E este vasco martins de ree¬
sende suso dito fez em esta sa molher dona Tereza rodriguyz suso dita huum filho que ouue nome dom gil vas-
ques de reesende, e outra filha que ouue nome dona enes vasques. Este dom gil vasques de reesende foi casado
com dona neta de dom lopo fernandez pacheco, e fez em eia

De dona yn&s vaasquez

Esta dona enes vasques foy casada com Martim martins barua, e fez em eia roy barua.

Dafomse vasques pimentel filho de dom vasco martins pimentel e de dona Maria

aneo de fornelo

Este afomso vasques foi casado com dona sancha fernandez, filha de fernam esteuez pintalho e de dona ma-
rinha nunez filha de dom nuno martins de chacim como se mostra no Titulo luii dos .de maceeira parafro n.°, e
fez em eia Rodrigo afomso, e ioham afomso pimentel, e dona ynes afomso que foi casada com soeyro martins
de baruosa, e ouucrom filhos.

De Rodrigo afomso pimentel filho dafomso vasques pimentel e de dona Sancha
fernandez filha de fernam stenez pintalho e de dona marinha nunlz

filha de Huno martins de ehaeim

Este Rodrigo afomso pimentel foy casado com dona ynes rodriguyz filha de roy martins de moraaes e de
dona gonsaluez filha de Gonsalo rodriguyz moreyra e de dona moor martins filha de Martim fernan¬

dez, e nom ouuerom semel.

De Ioham afomso pimentel yrrn&o de Rodrigo afomso suso dito

de padre e de madre

Este ioham afomso pimentel foi casado com dona costanga rodriguyz filha de roy martins de moraaes e de
dona ‘ gonsaluez filha de gonsalo rodriguyz de moreyra e de dona moor martins, e ouue em eia Ro¬

drigo afomso freyre de santiago e duas filhas. E este Rodrigo afomso foy comendador mor de santiago e foi
casado com dona louren$o filha de dom louren^o vasques

M. H. Toii. I.

58

Digitized by v^ooQie

230

OS L1VROS DE LINHAGENS

IV

LIVRO DAS LINHAGENS DO CONDE D. PEDRO

LINHAGEM DOS HOMEENS COHO UEM DE PADBE A FILHO DES O COMEDO DO MUNDO E DO «(JE
CADA HUUM U1UEO E DE «VE UIDA FOY E COMESA EH AD AD O PBIHEIDO HOMEM «VE DEUS PES

QUANDO FOBDOU HO (EEO E A TEBBA

Prolloguo

Em nome de Deus que he fonte e padre damor, e por que este amor nom sofre nenhuuma coosa de mali
porSm em scruillo de coragom he carreyra rreall, e nenhuum melhor seruigo nom pode o homcm fazer que amalo
de todo seu sem, c seu proximo como ssi mecsrao, porque este pregepto *he ho‘» que Deus deu a Moyses na ve-
dra ley. Porem eu comde dom Pedro filho do muy nobre rrey dom Denis ouue de catar por gram trabalho
por muitas terras escripturas que fallauam dos linhageens. E vcemdo as escripturas com grande estudo e em como
fallauam doulros gramdes fcilos compuge este liuro por gaanhar o seu amor e por meter amor c amizade anlre
os nobres fidallgos da Espanha. E como quer que anlre ellcs deue auer amizade segumdo seu ordinamenlo
antiigo em damdpsse fc pera sse nom fazerem mali huuns aos outros a meos de tornarem a este amor e amizade
per destiaremsse. Esto diz Aristotilles que sse «os*» homeens ouuesscra antressy amizade verdadcira nom
aueriam mester rreys nem jusligas, ca amizade os faria uiuer seguramente en o seruigo de Deus. E a todollos ho¬
meens rricos e pobres compre amizade. E aos que som meninos ham mester quem os crii e emssine. E sse ssom
mangebos ham mester quem nos comsselbe pera fazer sas cousas seguramente. E sse forem vclhos ham mester
que lhes acorram aos seus desfalligimentos. E os amigos uerdadeiros deuemsse guardar em sas pallauras de di-
zer cousa per que seus amigos nom venham a fama ou a mali, ca per hi se desataria a amizade. E nom se detiem
mouer a crer de ligeiro as cousas que lhes dclles digam de mali e deuemsse guardar sggredos e nom deuem re-
traer as obras que sse fczerom. E por que nenhuuma amizade nom pode ser tam pura segumdo natura come da-
quelles que desgemdem de huum sangue, por que estes moucrasse mais de ligeiro aas cousas poromde sse man¬
tem, ouue de declarar este liuro per litollos e per allcgagoOes que cada huum fidallgo de ligeiro esto podesse sa-
ber, e esta amizade fosse descuberta e nom se perdesse amtre aquelles que a deuiam auer. E o que me a esto
moueo forom sete cousas. A primeira pera sse comprir e guardar este pregepto de que primeiro fallamos. A
segunda he por saberem estes fidallgos de quaes desgenderam de padre a filho e das linhas trauessas. A ter-
geyra por seerem de huum coragom de auerem de seguir os seus emmiigos que som em estroimento da fe de Jesu
Christo, ca pois elles veem de huum linhagem c sciam no quarto ou no quimto graao ou dalli agima nom deuem
poer defferemga amtre ssy. E mais que os que som chcgados come primos e tergeiros, ca mais nobre cousa he e
mais samta amar o homem a seu paremte alomgado per diuido se boom he que amar ao mais chegado se falle-
gudo he. E os homeens que nom som de boo conheger nom fazem comta do linhagem que ajam senam dirmaaos
e primos comirmaaos e segundos e tergeiros. E dos quartos agima nom fazem comta. Estes taaes erram a Deus
e a ssy, ca o que tem paremte no quimto ou sexto graao ou dalli agima se he de gram poder deueo^seruir por
que vem de seu samgue. E se he seu iguall deueo dajudar. E se he mais pequeno que ssy deuelhe fazer bem e
todos deuem seer de huum coragom. A quarta por saberem os nomes daquelles domde veem e alguumas bora-
dades que em elles ouue. A quimta por os rreys auerem de conheger aos uiuos com mergees por os meregi-
mentos e trabalhos e gramdes lazeiras que rregeberom os seus auoos em sse guaanhar esta terra da Espanha per
elles. A sexta pera saberem como podem casar sem peccado segumdo os sacramentos da samta egreia. A

1 Em enlrelinha por letra mais moderna.

2 Em entrelinha por letra mais moderna.

Digitized by v^ooQie

OS L1VROS DE LINHAGENS

231

septima pera saberem de quaaes moesteiros som natoraaes e bemfeitores. E por esta materea seer mais crara
e os nobres fidallgos saberem gram parte dos linhageens dos rreys e emperadores e dos feitos em breue que Co¬
rono e passarom nas outras terras do comedo do mundo hu os seus audos foram a demamdar suas auentuyras
por que elles gaanharom nome e os que delles degemderom por aiguumas nobrezas que aid fezerom. Fallare*
mos primeiro do linhagem dos homeens e dos rreys de Jerusalem des Adam ataa nagenga de Jesu Christo. E
das comquistas que fezerom os rreis de Syria, e elrrey Farado e Nabucodonosor em Jerusalem. Ddsy falla-
remos dos rreys da Troya, e dos rreys de Roma e emperadores, e dos rreys da Gram Bretanha que ora se chama
Ingraterra. Ddsy dos rreis gentiis que ouue em Persia, e rreys e emperadores que ouue no Egipto e em Roma,
e da destroigom de Jerusalem e como dhi leuou Uespasiam pera Roma os nouegentos mill judeus. E dos godos
como emlrarom a Espanha e o tempo que em ella uiuerom, e como ao depois foy perduda per rrey Rodrigo, e como
foy cobrada per elrrey Pallayo ho montesinho, e por elrrey dom Affomsso o catholico e por outros rreys que apds
elles ueeram. E como per soberba delrrey dom Ordonho de Lcom os castellaaos fezeram iuizes que manteue-
ram a terra era dereito. E de como destes iuizes degenderom os rreys de Castella de huuma parte e da outra
os rreys de Nauarra. Desy fallaremos dos rreys de Nauarra c dos d’Aragom e dos de Framga, e domdc degem-
dcrom os rreys de Portugall. Desy domde degemderom os nobres fidallgos de Castella e de Portugall e Galliza,
e dalguuns feitos que fezerom mostralloemos em breue. E de como degemdem do muy nobre rrei Ramiro de
, Leom asy como se mostra em as grosas do seu tilollo xxi que falla e compremde dos outros titollos per allegagoOes
em que mostra os que delle veeram. E rrogo aaquelles que depds mym veerem e uomtade ouuerem de saber os
linhageens que acregentem em estes titollos desle liuro aquelles que adiamte degemderem dos nobres fidallgos da
Espanha, e os ponham e espreuam nos logares hu conuem.

«

Dos filhos que Adam ouue e de sua gecrugom

* Esta hc a gceragom d’Adam ataa Jesu Christo como vem dereytamente de padre em filho. Adam ouue
dous filhos Caym c Abell. Matou Caym Abel, e depois ouue Adam outro filho que ouue nome Seth. Viueo Adam
oitogerotos e trinta annos. Viueo Seth seu filho nouegemtos e doze anos, ouue filho Enfis. Viueo En6s nouegemtos
e gimquo annos e ouue filho Caynam. Viueo Caynam nouegemtos e dez annos e ouue filho Malalael. Viueo Mala-
lael oitogemtos e cimquo annos, ouue filho Jarcth. Viueo Jareth nouegemtos e sasemta e dous annos e ouue filho
Enocb. Viueo Enoch tregemtos e sasemta e gimquo annos e ouue filho Matusalem, e elle estauiuo em corpoc
em alma no paraiso terreall per mandado de Deus. Viueo Matusalem nouegemtos e sasemta e noue e ouue
filho Lamcch. Viueo Lamech selegemtos e sasemta e noue annos e ouue filho Noe.

9

Aeabasse huuma gceragom da Idade do segre

Noe quamdo ouue quinhemtos annos ouue tres filhos, Sem, Cam, e Jafeth. E quamdo ouue Noe seisgentos
annos foy o deluuio e fcz a arca e esteue hi omze meses. E despois do deluuio viueo trezemtos e gimquoemta
annos e per todo viueo nouegemtos e gimquoemta annos e morreo. Viueo Seth filho de Noe oitogentos e dous
annos e ouue filho Arphaxat. Viueo Arphaxat trezemtos e trinta e dous annos e ouue filho Sal6. Viueo
Sale trezemtos e trinta e tres annos e ouue filho Heber. Viueo Heber quatrogemtos e sasemta e sete annos e
ouue filho Faleth. Viueo Falieth duzentos c trinta e noue annos, ouue filho Ragau. Ragau geerou Saruch.
Viueo Saruch duzemtos e trimta annos e ouue filho Nacor. Viueo Nacor cemto e sasemta annos e ouue filho
Tarc. Este Tare foy seu padre de Abraao e era idolatrio que fazia idollos. Viueo Tare dozemtos c oytemta an¬
nos e ouue filhos Abraao, Nacor, e Aaron.

Aeabamsse as duas Idades do segre

Quamdo Abraaao ouue oytemta e seis annos ouue filho Ismaell de Agar sa mangeba. E quamdo ouue AbraSo
oytemta e noue annos gircumgidousse e gircumgidou Ismaell seu filho e gircumgidou toda sa casa. E quando ouue
Abraao nouemta annos ouue filho Isaac de Sarra sa molher. Sarra avia oytemta annos. Viueo Sarra cemto e vimte
annos e morreo em Quiriatabro a que dizem Ebrom. E Abraao solerroua em na coua doblada que dizem em na
leemda spelumca que comprou de Flenez por quatrogemtos marcos de prata. E viueo Abraao Cemto e setemta e
cimquo annos e morreo e soterraromno em Quiriatabor em na coua com sa molher.

De Isaac

Ficou Isaac e era-de idade de quoremta annos quamdo filhou por molher Rabeca filha de dom Batuell irmaa
E ouue dous filhos E do dia que nagerom Isaac

Digitized by

Google

232

OS LIVROS DE L1NHAGENS

sasemta annos vimte annos e morreo soterrarom ambos

Jacob E aa terra de de san seu

que lhe auia setemta e sete annos seu

tio e se por huuma 1 E outros sete por bo gaado e som vimte

e huum annos. Depois tornousse Jacob aa terra de Canaam Ebrom e esteue hi sete annos ataa que foy vem-
dudo Joseph em no Egipto. E iouue Joseph dous annos .no car^er. E depois passarom sete annos de fartura e ou¬
tros sete de fame. E amlre todo uiueo Jacob cerato e gimquoenta e sete annos, e morreo no Egipto. E Joseph
com seus irmaaos leuaromno a ssa terra de Canaao c soterraromno em Ebrom com seus parentes.

De Joseph

Tornousse Joseph com seus irmaaos ao Egipto e morreo. E poseromno em huum ataude de ferro e esteue
hi ataa que sayrom os filhos de Isrraell do Egipto. E leuaromno c soterraromno em Sichem assy como Ihes avia
rrogado. Despois que morreo Joseph ficarom os filhos dTsrraell em catiuo e em seruidooe. Esteuerom no Egipto
cemlo e fimquoemta e quatro annos ataa que os tirou Moyses per mandado de Deus. Esta he a comta dos an¬
nos segumdo ebraico desque Deus fez os ceeos e a terra ataa que morreo Joseph dous mill e quatrofemtos e oilo
annos. E quando emuiou nosso senhor Deus Moyses que fallasse com elrrey Faraoo auia Moyses oytemta annos,
e Aarom seu irmaao oitemta c quatro annos. - Agora tornemos aa gecra$om Egiplo

e leixou os doze tribos de filho Juda est ca dellc

vcerom filhos de e Zaram de Thamar Iho

Ebrom ' Aram 1 Este Aminadab foy huum dos cabedaes dos

filhos dTsrraell que sayrom da terra dlsraell em no Egipto e amdauam en o deserto. Aminadab ouue filho
Naasom. Este NaaSoin foy cabcdell no deserto de toda albergada do tribu de Juda. Naasom ouue filho Sal-
mom. Salmom ouue por molher Raab de Jhcrico e ouue filho Boz aquclle que dizem Boz de Raab. Booz tornou
por molher Ruth pagaa que era nora de Noemia a formosa omde dizem pulcra Nocmi, e ouue filho della Obeth
ex Ruth. Obeth filhou do tribu de Juda molher c ouue filho Jcsse. Em aquell tempo vmgeo Samuell o
profeta Saull por rrcy sobre Isrraell.

De Dauld rrcy sobre Juda e Jerusalem e de seu filho rrey Salama&o

Jesse ouue filho Dauid c vmgeo Samuell profeta por rrey em Bcthleem, e foy homem qUc temeo Deus e foy
muy boom rrcy e boom profeta, e fez os salmos e a lcy e foy rrcy sobre Juda e sobre Jerusalem. Em seQ
tempo profetizaua Samuell e Gad e Natam estes tres profetas. Reinou elrrey Dauid quoremta annos c ouue
filho Salamon da molher «de 2 » Vrias Bersabee. Amtre todo vineo elrrey Dauid oitemta annos e morreo e soterra¬
romno em Jerusalem sa fidade. Despois da morte delrrey Dauid rreynou seu filho rrey Salamon em Jerusa¬
lem e sobre todo Jerusalem. E fez o templo de Deus em Jerusalem e acabouho todo em sete annos. Esto foy
acabado depois de trezemlos c oitemta annos que sayrom os filhos de Isrraell do Egipto. E rreynou elrrey Sala-
mori quoremta annos ante que adorasse os idollos, e morreo e soterraromno em Jerusalem com seu padre elrrey
Dauid em monte Syom.

De rrey Roboam filho de rrey Salamon e de rrey Ahia «eu filho

Quamdo foy morto rrey Salamon rreynou seu filho Roboam e per sa torpidade e per sa maldade e per maao
comsselho que cria as gemtes mandebas perdeo seu rreyno de Isrraell. E perdeo os dez tribos e ouueos Ihero-
boam o filho de Naball seu imiigo. A Iheroboam deu nosso senhor ho rreyno que o seruisse com elle e o
teuesse por senhor. E elle fez dous bezerros douro e pds huum em Dam e outro em Betell e fezcos homrrar aos
tribus de Isrraell. E por este peccado que fez Jeroboam Tornou maa carreyra el e todo seu fosado.

Reynou Roboam filho delrrey Salamon em Jerusalem dous tribos soos dos doze que eram. Estes lhe leixou
Deus por amor delrrey Dauid seu avOo. Este Roboam quamdo comegou a rreynar avia omze annos e rreynou
xvii annos e viueo amtre todo xxvm annos, e morreo e soterraromno em Jerusalem com seus paremtes.

E rreynou seu filho Abia em Juda e em seu loguo, e amdou nos peccados de seu padre e nas abolezase
nom temia Deus e nom rreynou mais de tres annos, e morreo e soterraromno em Jerusalem com seus paremtes,
e rreynou seu filho Asa.

1 Lacunas indteadas no codice com espa^os em branco.

2 Em entrclinha por letra mais moderna.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

233

De rrey 4«a fllho de rrey Abia

Reynou Asa em Juda omze annos e foy muy boom e rouy dereito e temia Dens, e quebrantou todollos idollos
qne achou em sa terra, e fez muitas batalhas com Basa, aquell rrey de Jerusalem, e com outros rreys, e cobron
gram parte do rreyno que avia perdido Roboam o filho de Salamon. E vemgeo muitas batalhas, mais aacima mor-
reo de mali e de doem$a que ouue en os pees, e morreo e soterraromno em Jerusalem em seu logar.

De rrey iosaphat

•

Reynou Josapbat em Juda xxx annos, e naquella sazam era Benadab em Soria (sic), e era Acab rtey em terra
de Isrraell e sa molber Iezabell que o comsselbou mali da vinba de Naboth Elias Rachell. E naquell tempo era Elias
profeta em Jerusalem, emtom foram aa batalha de Josaphat e acabou Anaroch Galat. E assy morreo Acab rrey de
Jerusalem. Viueo Josaphat setemta e tres annos, e rreynou seu filho Joram em seu logar. Reynou Joram em
Juda e em Jerusalem. Josaphat seu padre ouue outros filhos, Azarias e AbelleZacharias, e a estes filhos leixou
gramde auer. E leixou o rreyno a Joram que era o maior filho. Emtom era Ozias o filho de Acab rrey em Jerusa¬
lem e em Samaria. E amdou em maas vias de seu padre Acab e de sa madre Iezabell a rrainha peccador. Em¬
tom sobio Elias profeta ao feeo e ficou Eliseus em Isrrael. E Joram que era rrey de Jerusalem matou seus irmaaos
todos e muytos dos principes da terra, e filhou por molher a filha d’Alos o rrey de Israel, e nom foy rrey dereito.
Reynou Joram oyto annos e morreo, e os homeeus da terra nom no chorarora como rrey, nem no soterrarom no
sepulcro dos rreys. E rreynou Ozias seu filho em seu logar;

De rrey Ozias e de rrey Joas seu filho

Reynou Ozias huum anno em Jerusalem e morreo, e sa madre que ouue nome Athalia fez premder todos os
que eram do linhagem delrrey e fezeos matar. Elrrey Ozias ouue huum filho que ouue nome Joas e criouo Jozade
a furtu per comsselho de Joiade. E rreynou aqueste Joas e fez matar Zacharias seu filho de Bartchias o que ma¬
taram ante o templo e o altar e hi o apedrarorp.

De rrey Amasias fllho de rrey Joas

Reynou Jois em Jerusalem dez annos e morreo. Reynou seu filho Amasias vimtoyto annos, e foy muy boo
rrey e muy dereito.

De rrey Ozias e de Joatam seu fllho

Morreo Amasias e rreynou seu filho Ozias em Juda cimquoemta e dous annos, e foy gafo ataa que morreo.
Morreo Ozias e rreynou seu filho Joatam em Jerusalem xvi annos, e foy boo rrey e dereito. E morreo Joatam e so¬
terraromno em Jerusalem com seus parentes. E rreynou seu filho Acaz em seu logar.

Em aquell tempo destes quatro rreys profetizaua Isayas profeta e Osee em Judea ambos e em Jerusalem.

De rrey Acaz

Reynou Acaz xvi annos, e foy maao-homem e nom foy dereyto a Deus. Em aquell tempo veo Rasim o rrey
de Syria, e foy filho de Romelia que era rrey de Isrraell. E veerom a Jerusalem polia combater e n.om poderom.
E emuiou nosso senhor Deus dizer a Acaz que nom temesse nada daquelles dous rreys, e deulhe sinall e disse-
lhe «Ecce uirgo concipiet et pariet filium.* Reynou Acaz em Judea xvi annos, e morreo e soterraromno em Jeru¬
salem com seus parentes. E rreynou Ezechias seu filho em seu logar.

De rrey Ezechias e de como Senacharlb veo sobre a terra dc Judea

e do que Ihe aquee«jeo

Reynou Ezechias em Judea e em Jerusalem, e estomee veo Salmanasar rrey de Syria sobre Osee rrey de Je¬
rusalem, e depois foy seu vassallo e deulhe pareas. E depois do tempo de Ezechias veo Senacharib o filho de Sal-
manasar rrey de Syria e filhou Samaria e leuou todollos homeens da terra caliuos a Syria. Esto aueo aos filhos de
Israell per os peccados que fezerom que honrrauam os idollos e nom seruirom a Deus elles nem os rreys de Is¬
rael. Por aquello os desemparou nosso senhor Deus e os meteo em poder dos emmiigos. Quamdo ouue rrey-
M: H. Tom. I. 59

Digitized by v^ooQie

234

OS L1VROS DE LINHAGENS

nado Ezechias quatorze annos veo Senacharib rrey de Syria sobella terra de Judea e gercoulhes huuma cidade e
emuiou a Raucase cora sa messaiem e com sas ameacas a elrrey Ezechias que Ihe desse a terra de Jerusalem. E
elrrey demandou consselho a Isayas e rrogarom a Deus. E cayo mortimdade na hoste de Senacharib. E mor*
rerom huuma noite cemto e oilemta e gimquo raill homeens. E Senacharib tornotrsse desbaratado a Sytia em
Niue (sic) era no tempto de seu idolo. E alii o matarom ambos seus filhos Ramareche e Sahnanasar (sic). Este
rrey de Judea Ezechias cmfermou e veo aa ora de sa morte e acregemtoulhe Deus em sa vida qniimee annos per
a pallaura de Isayas profeta.

Reynou Ezechias em Jerusalem e em Judea xxix annos e foy boo rrey e dereito e quebramtou todollos idol-
los. E quebramtou a serpemte d’arame que fez Moyses em no deserto que aimda tem os judeus a muy gramde
homrra. Morreo Ezechias e soterraromno com seus paremtes em Jerusalem.

De rrey Hlanasses fllho de rrey Ezechias

Reynou seu filho Manasses em seu logar. E sseo padre foy muy boom rrey e o filho foy muy maao, e amdou
sempre em comtrariar a Deus. E era de doze annos quamdo comegou a rreynar e rreynou gimquoemta e-dous an¬
nos em Jerusalem. E foy muy maao e desleall rrey, e amou os idollos e fez muito pesar a Deus e fez muy maas
cousas, e despemdeo muitos homeens a gram torlo. Omde sse queixou muito dosso senhor dell, que todo aquell
mali que seu padre fezfera em Jerusalem que todo ell fezera. . Morreo Manasses e soterraromno em seu orto,
e nom no soterrarom com os oulros rreys ca o nom meregeo.

De rrey Amon fllho de rrey Manasses

Reynou seu filho Amom em seu logar. Reinou Amom dous annos soos em Jerusalem, e era de xxn annos
quamdo comegou de rreynar. E foy muy maao rrey comtra nosso senhor, e andou nas maldades de Manasses seu
padre o maao, e seruia os idollos e ornauaos como seu padre e partiasse de nosso senhor. E por as mallozas que
fazia jumtaromsse os homeens da terra contra elle e mataromno. E rreynou seu filho Josias em seu logar.

De rrey Josias fllho de rrey Amom

Regnou Josias em Jerusalem xxxi annos e foy boo rrey e amigo de Deus e amouo e temeo, ,e todallas fazemdas
que achou no templo todallas deitou ende e fez todo o que prougue a Deus. Em aquelles dias veo Pharaao
necao rrey do Egiplo comtra elrrey de Syria ao rryo d’Eufrates. E sahio Josias aa carreyra e morreo no campo de
Maiedom. E adusseromno seus vassallos e soterraromno em Jerusalem. E rreynou seu filho Joas em seu logar.
Em aquell tempo profetizaua Sophonias profeta.

o

De rrey Joas fllho de rrey Josias

De vimle annos era Joas quamdo compegou a rreynar. E rreynou tres annos em Jerusalem e fez todo o mali
que pode. E perdco o rregno per sua maldade, ca veo Pharaao necaao e algou por rrey outro seu irmaao Eliachim
o filho de Josias em logar de seu padre, e pOslhe nome Joachim. E premdeo Joas e leuouo catiuo pera o Egipto.

De rrey Joachim

^ t

Joachim era de vimte annos quamdo comegou a rreynar e rregnou omze annos em Jerusalem e foy maao
rrey ca noni foy dereito. Em aquelles dias veo Nabucodonosor o rrey de Babillonia em na terra de Jerusalem e
fez seu vassallo Joachim e depois algousse com a terra. E morreo aquelle rrey Joachim e rreynou seu filho que
nome (sic) Joachim.

De Joachim fllho de rrey Joaehlm

• De xvm annos era este Joachim quamdo comegou a rreynar, e rreynou tres meses em Jerusalem. Es-
tomge veo em Jerusalem elrrey Nabucodonosor e sahio a elle Joachim e sa madre, e premdeos Nabucodonosor e
destroyo toda a gidade. E destroyo e abateo toda obra que fez elrrey Sallamon e leuou ende toda a melhoria, le-
vott Joaquim catiuo pera Babillonia e sa madre e seus priuados e sas molheres. Em aquell desbarato leuou
Jeremias e Ezechias e Daniell e Sidrac e Misac e Abdenago, que eram todos profetas. E algou por rrey em Jeru¬
salem a Mathanias seu tio de Joachim, e pOslhe nome Sedechias.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

235

De rrey Sedeehias

Reynou Sedechias omze annos em Jerusalem e foy muy maao rrey e descumunall. E depois veo Nabucodo-
nosor sobre Jerusalem. E Sedechias e os da villa algaromsse com a terra e gercou a gidade Nabucodonosor e fez
hi muy gramde fame. E fogio ende Sedechias de noite e comegouo logo de seguir Nabucodonosor em nos campos
de Jericd, e passouo e leuou a Rabe (sic) e alcamgouo em Antiochia e fezeo jullgar em sa corte. E dous filhos que
avia fezeromnos degollar antelle e tirarom a elle os olhos.

De conu» Jeeonlas e sena Irma&os e paremtesco foy lenado eailuo a Dablllenla

e como foram rremildos

Jeconias o filho de Josias e seus irmaaos e todo seu paremtesco forom leuados em catiuo em Babilonia.

Omde diz o euamgelho «In trasmigrationem Babilonis.» Em este catiueiro esteuerom 09 filhos de Israel se-
temta annos ataa que aprougue a nosso senhor Deus elrrey Otiros que era rrey de Persia os emuiar pera reedi-
ficarem o templo de Jerusalem que era todo destroido.

Do te napo que os filhos de Israel nam ouueram rrey nem prlm$epe de seu linhasem

atee vlmda de Christo

Comta fio liuro dos rreys que desque morreo rrei Salamam ante que fosse destrciydo o templo ouue qualro-
gemlos e omze annos e sete meses e dez dias. E ouue desque sairom os filhos de Israel do Egipto de catiuo ataa
outra catiuidade que fez Nabucodonosor nouegemlos e dez annos. E ao tornar que fezerom de Babilonia Jeconias
onue filho Salatiell, e Salaliell ouue Zorobabell.

Este Zorobabel foy pringepe dos filhos de Israel quamdo tornarom de Babillonia Ezechias propheta e que
veerom pobrar o templo de Jerusalem assi como auia profelizado Ageus propheta per mandado de Deus. Da-
qui adiamte os filhos de Israel nom ouuerom rrey nem pringepe de seu linhagem ataa que veo Jesu Christo.

De Zsrebaheli filho de Salatiell e do» filhos que ouue e dos que delles descenderam

Este Zorobabel que veo pobrar o templo ouue filho Abiud. Abiud ouue filho Eliachiim Em este tempo rrey
Antiochus foy sobre Jerusalem e quiseo premder e nom pode, emlom lidou com Judas Macabeo e seus irmaaos.
E fezerom muitas batalhas e desbaratarom delles muitos. Eliachim ouue filho Achim. Em este tempo era Je-
rusalem tornada em poder dos rreys de Roma. Achim ouue filho Eliud. Eliud ouue filho Jacob. Jacob ouue filho
Joseph. Este Joseph vem dereitamente do linhagem de samta Maria coirmaao. Mas por que a ley nom sofreo que
molhef seia contada na geeragam, aduzea por linhagem dos rreys primeiramenle, e depois por Jacob padre de Jo¬
seph que foi esposo e guardador da virgem samta Maria. Por esto que nenhuum homem nom ouuesse de veer com
ella por que della foy nado Jesus que he chamado Christus. Em este tempo era ja a terra de Judea de Jerusa¬
lem em poder de Cesar rrey de Roma, fc do dia que veo Nabucodonosor em Jerusalem e fez o segumdo destroi-
mento e leuou os catiuos pera Babillonia desi adeamte nom ouue rrey nem primgepe em Jerusalem de seu linha¬
gem ca forom seruos dos caldeus.

Morreo Nabucodonosor e rreynou seu filho Ballasar e fez as cousas que desaprouueram a Deus, ca bebia com
sas molheres por os vazos que seu padre adusera do templo de Jerusalem. E por este peccado que fez essa
noite os homeens de Persia e os moedos (sic). Em este tempo profelizaua Daniell propheta em Caldea. Reynou
Eoilmoderac depois da morte de Baltasar.

De nrey Enllmoderae

*

Euilmoderac rreynou em Caldea. Este rrey trouxe Joachim do carger a elrrey de Judea que auia sete annos
que hi estaua e teueo nobremente mentre viueo. Morreo Elmoderac e rreynou em Caldea rrey Astigees. Em este
tempo foy Daniell propheta metudo no lago dos lioOes. Emtom veo Abacuc que era propheta em Judea e
adusselhe de comer assy como lhe mamdou nosso senhor. Morreo Astiges, rrey Ciros de Persia (sic) : aqueste sol-
tou os filhos de Israel de catiuo e emuiouos aa fragua de Jerusalem.

D'Alexandre rrey de Gremia

Em este tempo rreinou Alexamdre em Grcgia e lidou com rrey Dario e vemgeo e matouo assy como attia pro-
fetizado Daniell propheta que disse que do brusgo das cabras nageria que faria o cartieiro dos qualro cornos e
quebramtaria $ terra.

Digitized by

236

OS LIVROS DE LINHAGENS

Do tempo e lugar em que Jesn Christo na<*eo e da destruyeam de «fera salem

Diz na estoria que dfisque foy criado o geeo e a terra ataa que rreynou Qiros rrey de Persia ouue tres mill
e trezemtos e nouemta e huum annos. Em aquell tempo nageo Jesu Christo em Bethleem em terra de Judea.

E a cabo de xlii annos da paixam de Jesu Christo, veerom dous rreys de Roma sobre Jerusalem e destroy-
romna e nom leixarom hi nenhuum. Depois veo hi Domitianos que emcalgou sam Joane Euamgelista e pobrou
Jerusalem hu agora he pobrada, ca antes em monte Syom era pobrada dereito monte Caluario.

Aqui se acaba a geeragom do linhagem de Jesu Christo des Adam aca, e dos rreys de Jerusalem e de Ju¬
dea, cada huum de quali vida foy e quamto viueo.

TITULO IV

%

DOS REX. DA TROIA COMO VEM DO LINHAGEM DE DBADANVS OVE PRYMEIDO POlBROV A TROYA E DOS
BEA DE BOMA E DE JVLIVS CESAB E DE £ESAB AVGVSTV, E DE BBVCVS OVE POBBOV BBETANHA
E DE COSTANTIM DE BOMA E DE BEY ABTVB ATAA CADIALEM E CAVADIES ATAA «OBMON

. De rrey Dradanus prlmelro rrey que pobrou a Troya e dos que apds elle

aso^ederam

0 pfimeiro rrey que pobrou a Troya ouue nome Dradanus, c por esto as gentes da terra forom chamados
dardanides. Esto foy no tempo d’Abraham quamdo sayo das gidades dos caldeus. Depois de Dardanus ouue hi
outro rrey que ouue nome Ylius ; aqueste fez o castello da Troya. E por este rrey Ilius ouue o castello nome Ylom.

E despois de rrey Ilius rreynou Leomedom. Este Leomedom por a maa colhemga que fez a Jasom neto de Pelius
.quamdo vengeoTarsom do ouro que era na Ilha de Caicus (sic). E por esta rrazom quamdo sse tornou Jasom rrogou
seus amigos e paremtes. E veerom com grande oste sobre a Troya e cercoua e tomoua, e matou rrey Leome¬
dom e tornou huuma sa filha que auia nome Esiona, leuoua catiua e foy a gidade destroyda. Este rrey Leome¬
dom avia huum filho que avia nome Priamo, e era ido com gramde hoste sobre seus emiigos, e nom foy no de-
stroimento da gidade. E quamdo tornou achou seu padre rnorto e a gidade destroida, e pobroua outra uez. E ger-
coua outra uez darredor de boom muro e fezea a mais forte que pode pera se deffemder de seus emiigos,

Dell rrey Priamo e dos fllhos que ouue

Este rrey Priamo ouue gimquo filhos de ssa molher que foram muy boons caualleiros, huum outte nome Ey-
lor, e outro Paris, e o tergeiro Troillos, e o quarto Deifebus, e o quimto Elenus. E comsselhousse rrey Priamo
com seus filhos e com seus amigos e enuiou Paris seu filho a Gregia por clamar o torto, que lhe aviam feito os
rreis, de Leomedom e de seu padre que lhe matarom e de ssa irmaa Esiona que tinham catiua, E Paris foy
a Gregia e leuou xxu naaos e duzemtos caualleiros e gramdes gentes de pee, e assy veo a Gregia. E emtom avia
peruemluira que era hi ajumtada toda a gente da terra a huuma festa que hi faziam. E era hi Elena a molher de .
rrey Menelaus irmaa de Gamenon que era a mais fremosa dona de toda a terra. Paris quebramtou todo o
templo e destroyo toda a gente que hi era e catiuou os que quiserom. E filhou a rrainha Elena e leuoua aa Troya
pera ssa molher. E per esta rrazom moueromsse todas as gentes das terras , e veerom sobre a Troya e teueromna
gercada dez annos. E ouue hi grandes fazemdas e mortas gramdes cauallarias assy como falla na ssa estorea.

E a cabo de dez annos foy presa a gidade per gram arte e per gramde emgano de traigom que hi ouue feita. E
todos os que ouue na gidade forom mortos e a gidade foy destroyda e queimada.

De Eneas

Avia hi huum rricomem em a gidade que avia nome Eneas, e avia por molher a filha delrrey Priamo que
avia nome Aquilia. E prendeo esta molher em a prisom da gidade. Este Eneas escapou do destroimento da gidade
da Troya. E ouue trezemtos caualleiros e noue naaos e meleosse no mar, e trabalhou hi muito tanto que chegou a •
Cartago. E avia hi huuma rrainha que auia nome Dido. E rreeebeo muy bem e amouo muito e deulhe seu corpo
em poder e foy senhor de ssa terra. E a cabo de tempo parliosse Eneas della a furtu assy que ella nom o soube,
e leixoua. E depois que o ella soube de pesar que ouue matousse com huuma espada que Eneas lhe auia dada.

Digitized by *^.ooQLe

OS LIVROS DE LINHAGENS

237

De Eneas e d#s fllhas que ouue e eomo de Filinus seu fllho menor ve» a linhagem

dos emperadores de Roma que a poborarom

9

Eneas aportou em Italia honde ora he Roma: e mantiinha aquelle rreyno rrey Latinus. Este rrey Latinus avia
huuma filha muy freraosa que avia nome Lauina, e amauaa huum rricomem que era primcepe e avia nome Turnos,
que ouue a batalha com Eneas £ cuydouo a deitar da terra. E combateosse com elle Eneas e matou Torinos (sic)
e ouue a terra e a molher, ca elrrey Latinus era muy uelho. Eneas ouue huum filbo da primeira molher que
ouue em a Troya da filha delrrey Priamo. Este filho ouue nome Ascanus, e desta outra molher ouue outro filho que
ouue nome Filinus da filha delrrey Latinus. Morreo Eneas e leixou a terra ao filho mayor Ascanus e man-
doulhe qne criasse o filho meor e manteuesse a terra e amparasse a molher. Morreo Ascanus a cabo de xxxni an¬
nos e ficou a terra a Filinus o filho meor. E daqueste Filinus vem o linhagem dos emperadores de Roma de Re¬
mus e de Romulus que a pobrarom e de Julius Qesar e de Cesar Agustus.

De rrey Aseanus fllho de Eneas

Rey Ascanus o filho de Eneas ouue huum filho que ouue nome Filinus. Este Filinus amou huuma domzella
que era paremta da rrainha a filha delrrey Latinus, e emprenhoua de huum filho. E aqueste Filinus fez viir todos os
adeuinhos e todallas adeuinhas de toda sa terra que Ihe dissessem que homem seria e6te menino que era por na-
?er. E disseromlhe que seria mui boom homem e que passaria por muitas auentuyras, mas que mataria seu pa-
dre e sua madre. Quando este mo?o na<jeo morreo sa madre de parto, e viueo o filho e ouue nome Brutus.
E depois que foy gramde foy huum dia aa caca com seu padre e tirou a huum ceruo com huuma seeta, e errou
o ceruo e foy dar a seu padre e matouo. E por esto que fez pesou a seus parentes e aos homeens da terra
e ouuesse emde a ssayr. Este Brutus passou o mar e foy sair em Gremia. E achou gram peca de paremles» e huum
dos filhos de Priamo que escapou do destroimento da Troya, que eram catiuos.

De Brutus neto delrrey Ascanus e dos fllhos que ouue e Ihes aquegeo

Combateosse Brutus com o rrey da terra e vemceo e premdeo, e fezlhe dar naaos e guarnimentos e vianda
e todo o que ouue mester. E fezlhe dar sua -filha por molher que auia nome Innogem, e fezlhe dar seus paremles
que eram catiuos. Quamdo esto ouue feito partiosse emde e emtrou no mar e trouuc gramde companha de
caualleiros comssiguo. E passou amtre Cezilia e Africa, e passou o cabo da Espanha direito deSenilha. E ali se
achou com huum rricomem que avia nome Torineus e era de seu linhagem, e companhousse com ell. EsteTorineus
se combateo com Got e Magot e -matouos. E meteosse Brutus no mar com Torineus e com todas sas gentes
e trabalharom muito, tanto que arribou em huma terra que dizem Anorica que ouue nome depois Bretanha. E a
ilha ouue nome depois Albion, e era em podier de gigamtes. E lidou Brutus com eles e vemgeos e matou os
demais e pobrou a terra de homeens de seu linhagem, e pdslhe nome Bretanha e aos pobradores da terra bre-
tSoes. E deu a huuma parte da terra a Torineus, e ouue nome depois Corinus, Corinea, e depois foi corrumpido o
nome e ouue nome Cornualha. ' Em este tempo era Preteeli em Judea dos filisteos, e premderom a arca do
testamento em na batalha e leuaromna aSada sa cidade. Ouue Brutus tres filhos de sa molher .Innogem, e huum
ouue nome Socrim e o outro Camber e o terceiro Albanasl. Brutus foi senhor de Bretanha xxiiii annos, e mor¬
reo e soterraromno em Londres sa cidade que elle pobrou. Estes tres filhos de Brutus partirom a terra amtre ssy
em paz e em amor, e lograromna. E o filho mayor ouue Lomdres e toda a terra que era chamada Imgraterra, e o
outro ouue o rreyno de Galas, e o outro filho ouue o rreyno d’Escorgia.

Estes tres irmaaos ouuerom guerra com huum rrey que avia nome Imbereth. E lidou o irmaao mayor coni
elle e matouo demtro em huma agua. E por aquelle homem que hi morreo ouue nome Agua-homem. E este ho-
mem avia tres filhas, e leuouas catiuas, e filhou Sacrim a mayor por molher e ouue della huum"filho que ouue
nome Madam. Em este tempo era Samuell propheta.

De rrey Madam nete de Brutus e de rrey Membriz fllho do dito rrey Madam

Este filho Madam quamdo seu padre morreo ouue o rreyno e filhou molher e ouue della dous filhos, huum
ouue nome Malim e o outro ouue nome Metibriz. Reynou Madam lx annos e leyxou a terra despois que mor¬
reo a estes filhos ambos. E sobre os rreynos ouueram ambos gramde guerra. E matou huum a outro a gramde
emgano. Morreo Malim e rreynou Mambriz. Este Mambriz foy maao rrey e de maa vida, e feria e villaua toda
sa companha. A cabo de vimte annos foy huum dia aa caca e partiosse de seus homeens em huum boosco, c
achousse com huuma companha gramde de lobos rrayuosos e mataromno hi, e morreo por maa vida que avia.

M. H. Tom. I. 60

%

Digitized by v^ooQie

238

OS LIVROS DE LINHAGENS

©e rrey Ebrat fllho de rrey Meiubrlz

i

Este rrey Membriz leyxou huum filho de ssa molher que avia nome Ebrat. E mantcue o rreyno e foy boom
e esforgado que ouue gramde esforgo em ssy, e passou o mar e veo sobre frangeses e sobre piteus e sobre fra-
mcngos e lidou com elles e desbaratouos, e tornousse com gramde gaamga e partyoa com os seus muy franca-
menle.

De rrey Brutas Yerdeseut fllho de rrey Ebrat, e de seus fllhos e netos

Este rrey Ebrat rreynou quoremta annos, e ouue vimte fllhos de huma molher e moreo. E rreynou seu filho
o mayor que ouue nome Brutos Verdescul. Reynou este Brutos dez annos e morreo. E quando foi morto este
Brutos rreynou seu filho que ouue nome Jeyr, e rreinou xxv annos e foy muy boom rrey mentre foy mangebo, mas
na velhige perdeo o ssiso e foi abaixado de ssa bomdade.

Morreo Jeyr e rreynou seu filho Juliam d’Euras, e foy boom rrey e de gramde jusliga e rreinou xl annos. Mor¬
reo Juliam d’Euras e rreinou seu filho Balduc, e foy homem muy boom e esforgado e muy sabedor e soube muito
de negromangia. E per grande siso que auia cuydou de uoar ataa Lomdres e mamdou fazer aas por voar, c falle-
geo seu scm e cayo em terra e quebrou todo, e assy morreo.

De rrey Lelr fllho de rrey Daldue o uoador, e de suas fllhas e do que

Ihes aquegeo

Quamdo foi morto rrey Balduc o voador rreynou seu filho que ouue nome Lcyr. E este rrey Leyr nom ouue
filho, mas ouue tres filhas muy fermosas e amauaas muito. E huum dia ouue sas rrazooes com ellas e dissclhes
que lhe dissessem verdade quali dellas o amaua mais. Disse a mayor que nom auia cousa no mumdo que tanto
amasse como elle, e disse a oulra que o amaua tanto como ssy mcesma, e disse a tergeira, que era a meor, que
o amaua tanto como deue damar filha a padrc. E elle quislhe mali porem, e por esto nom lhe quis dar parte no
rreyno.. E casou a filha mayor com o duque de Cornoallia, c casou a outra com rrey de Tostia, e nom curou
da meor. Mas ella por sa vemtuira casousse melhor que nenhuma das outras, ca se pagou della elrrey de Framga
e filhoua por molher. E depois sen padre della em sa velhige filbaromlhc seus gemrros a terra e foy malla-
damte, e Quue a tornar aa mergce delrrey de Framga c de sa filha a meor a que nom quis dar parte do rreyno.
E elles regeberomno muy bem e deromlhe lodas as cousas que lhe forom mester e homrraromno mentre foy uiuo,
e morreo em seu poder. E depois se combateo elrrey de Framga com ambos os cunhados de sua molher, e tolhco-
Ihes a terra. Morreo elrrey de Framga e nom leixou filho uiuo. E os outros dous a que tolhera a terra ouue-
rom senhos fllhos e apoderaromsse da terra Ioda, e prcmderam aa tya, molher que fora delrrei de Framga, e mc-
teromna em huum carger, e alii a fezerom morrer.

De Nargat e Gouedagos primos comIrmados fllhos delrrey de Eranga

Esles dous primos coirmaaos que mataram sa tia huum ouue nome Margal e ho outro Gouegagos parlirom
a terra ambos. E huum ouue desde Home aalcm c aaquem. E depois ouue huum cobiiga da terra ao outro. Mar¬
gal ouue cobiiga e emveja da terra, e ueo sobrelle com gramde hoste por lhe tolher a terra e lidarem ambos, e foy
arramcado o primo meor e foy morto. E foi Gouedagos senhor da terra toda. *

Do tempo que poboarom Roma

En o tempo que esta guerra foy em aquella sazom pobrarom Roma Remos e.Romulus..

De Reynall e de seus fllhos e netos e do que Ihes aque$eo

Morreo elrrey Gouedagos e rreynou seu filho que ouue nome Rinall. Em aquell (sic) choueo tres dias sangue
e daquella chuua se fezerom as moscas, e ouue hi dellas muitas sem mesura, e ouue gramde emfirmidade em na
terra e morrerom gramdes gentes, e demais em aquella morteeimdade morreo rrei Reinall. E rreynou seu filho
que ouue nome Quianart. E depois de Quianart rreynou seu filho Gobordiam. Este Gobordiam ouue dous fllhos
que foram maaos homeens, c huum ouue nome Parex e outro Ferex.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

239

De Pare* e Fere* fllhos de Gobordiam netos delrrey Reynal. e come por nom
Bearem delles fllhos que rreynassem se aleuantaram os rrleos homens

da terra e se fezcrom rrex

#

Morreo Gobordiam e leyxd a terra a estes fllhos, e sobre a partitam da terra matou Parex Fercx seu irma&o.
Emtam era sa madre viua e amaua muito Ferex o filho morto. E huuma noyte jazia em seu Icito Parex & ueo a
madre com suas domzellas, e hu jazia em seu leito matouo e depois fezeo a madre todo talhar em pegas.
Quamdo estes ambos forom mortos nom ficou delles nenhuum filho que rreynasse. E guerrearomsse todollos rri-
cos bomeens lomgos tempos. E aquelles que ouuerom mayor parte fezeromsse chamar rrex. Estater foy rrey d’Es-
cor?ia que era principe, Pituer foy rrey de Lomdres, Rudac foi rrey de Gallas, e Lotet foy rrey de Cornoalha.

De rrey dom Valo

Este rrey Elotet ouue huum filho que ouue nome dom Valo e comquerio todollos outros rrex, e tolhialhes
toda a terra por forga. E pbs toda a terra em paz. E fez poer coroa douro em sa cabega que ataaqui nom ouucra
rrey em Bretanha que fosse coroado. Este rrey dom Valo estabellegeo e mandou por toda sa terra que nenhuum
homem que matasse oulro ou fezesse maao feito e podesse emtrar no templo, que nenhuum homem nom fosse
ousado nem boom nem maao que o ousasse jamais catar.

Dos fllhos de rrey dom Valo e do que lhes aque^eo nas lldes que ouueram

e como senhorearam Roma

Morreo este rrey dom Valo e leixou dous filhos de sa molher, e huum ouue nome Brene c o mayor ouue
nome Belim, e toda a terra des Home aca lhe deu, e o outro Brene des Home aalem. E ouue o mayor tanta de
tcm que o meor lhouue a seruir maao seu grado. E a tempo chegarom ambos irmaaos que arrancou Brene o
irmaao mayor, c o meor escapou em huuma naue que achou com xhi caualleiros c foisse pera rrey de Framea e
scruio, e demandoulhe ajuda comtra seu irmaao c deulhe todos seus homeens c com elles quamtos elte podesse
aver. E foisse aa batalha por se combaler com seu irmaao. E elles tiinham ja as aazes paradas pera lidar, e
veosa madre darnbos choramdo c carpimdosse e fazemdo gram doo. E tanto os rrogou c lhes pediu merefie que os
aveo e beyjaromsse e forom amigos. E foi parlida a batalha, c depois passarom o mar ambos os irmaaos e lidar
romeom dous rreys que avia em Framga, c vemceromnos e tomaromlhes a terra toda e acregcmlarom em seu rrey*
no. Depois comquererom toda a terra de Toscana e de Lombardia, e depois forom a Roma e conquereromna toda.
Esayrom a eles os rromanos e fezeromsse seus vassallos e poserom Roma em parias, e poserom xmi homeens dos
mclhores de Roma que teuessem lealdade. Depois partiromsse ambos os irmaaos dali, Brene e Belim * e veeromsse
em Alemaoha.

E depois que souberom os rromaaos falssaromlhes as menagens e emviarom caualeyros de Roma que aju*
dassem os alemaaes. Souberom esto os dous irmaaos e acordaromsse que fossem lidar com os rrojnaaos e com
os alemaaes. E filhousse Brene por lidar com os rromaaos, e leuou Belim comssigo os caualleyros que pode auer
framgeses e de Bregonha com grandes averes que lhe deu. E leuou Brene comssigo os de Galas e os d’Escorgia e
os brelOoes e foisse a Roma. Lidou Belim com os alemaaes e vemgeos, e desbaratou a cauallaria dos rromaaos
que veerom por ajudar os alemaaes. E despois se tornou a seu irmaao e ouue com elle comsselho, e os rromaaos'
sayrom a elles aa batalha e forom vemgidos os rromaaos. E filharom estes dous a gidade e emforcarom atas
portas os xnn podestades, c forom senhores de Roma. E foisse Brene a Lombardia, e tornousse Belim a Bretanha.
Aforreo Belim em Lomdres, e depois dei rreynou seu filho que ouue nome Gorgoch.

De rrey Gorgoch filho de Rellm e neto de rrey Dombalo

Reynou Gorgoch, e depois que morreo rreynou seu filho que ouue nome Rumarus. E depois de Rumarus
rreinou seu irmaao Damus.

De rrey Damus neto de Gorgoch, e de Morpidus filho do dito rrey Damus

Este rrey Damus ouue huum filho de barregaa que ouue nome Marpidus. E foi homem muito csforgado,
eper sa proeza rregeo o rreyno, mais foy homem muy iroso. E quando lhe viinha a ora da sanha nenhuuma
cousa podia sofrer. E aquell tempo que rreynou este rrey Marpidus §aya do mar huuma besla muy forte, e
era tam gramde e tam forte que quamtos a viam todos fogiam antella. Este rrey Marpidus combateosse com ella
e chagoua, e ella cbagouo, c mort erom ambos daquellas chagas.

Digitized by

Google

240

OS LIVROS DE LINHAGENS

De rrey Argal fllho de rrey Morpldus e de Elcdur seu irmado

\

Quamdo foy morto Morpidus rreynou seu filho Argall em seu logar, e foi maao homem e desleall. Epor a maa
vida em que viuia acordaromsse sobrelle as gentes da terra e deitaromno da terra e fezerom rrey seu irmaao Eledur,
e foy boom rrey e leall. E depois a grani tempo veo seu irmaao Argall e pediolhe mergee, e depois que a pedio rror
gou lodos seus rricos homeens e fez cortes e fezeos jurar a seu irmaao todos, e tornaromsse seus vassallos e teue-
romno por senhor e fezeromlhe menagem com as terras. Elrrey tirou a coroa douro que tiinha na cabeta e posea
na cabe^a de seu irmaao e fezeo rrey como era de primeyro. E por esto que fez chamaromno rrey piadoso os da terra.

Este rrey Argall foi despois muy boom e perdeo os maaos cuslumes que avia e achegousse a boos. Mordeo
rrey Argal e rreynou seu irmaao Elidur, este que o rreyno avia dado. , Este rrey Elidur avia dous irmaaos outros
que eram meores ca elle, e chamarom sas gentes huum dia e acharom seu irmaao com poucos homeens e prem-
deromno e meteromno em Lomdres em huuma torre, e jouue hi muitos tempos. Estes dous irmaaos morrerom
maa morte, e cobrou no rreyno Elidur o rrey piadoso.

De rrey Gobordiam sobriabo de Elidur e dos que socederom o rreyno

Morreo Elidur c nom leixou filho viuo nenhuum. E rreynou huum seu sobrinho que ouue nome Gobordiam.
Passou Gobordiam e rreinou seu filho que ouue nome Marga. Morreo Marga e rreynou seu primo Cotianus. E foy
homem de maa vida que numca soube guardar amigo e era muy folom, e as gentes da terra nom o podiam sofrer.
E acordarom todos sobrell e deytaromno da terra. E ergerom por rrey Rinalo que foy muy boom rrey e leall.
Morreo Rinalo e rreynou seu filho Runo. Morreo Runo e, rreynou seu filho Porex. Este Porex foy maao rrey
folom, e foy boo beuedor de vinho que todo seu sem e seu saber e seu esforfo todo pOs em beuer.

/

De rrey Ely e de seu fllho Eud, c como em seu tempo se moueo de Roma Julius

Ccsar e passou em Dretanha

Morreo aquclle rrey beuedor e rreynou Ely que foy muy boo rrey. Este rrei Ely ouue tres filhos, e huum ouue
nome Lud c outro Gasibelam e o tenjeiro ouue nome Menius. Morreo elrrey e rreynou seu filho Lud o mayor. E
foy boo rrey e fez tercar Lomdres sa tidade de boom muro bem forte, e bem pobrar. Emtom avia nome Lomdres
Remanat por Troya. E por.este rrei Lud ouue nome Caerlud. Em aquelle tempo se moueo de Roma Julius
Qesar e veo em Framea polia comquerer. Este Julius Qesar he o que foy emperador em Roma, passou em Brela-
nha e lidou com Quesibolam irmaao delrrey Lud e forom malltreitps os rromaaos. E depois a tempo lidou com
ellcs Julius Qesar outra vegada e desbaratouos todos. I

De rrey Amdorgcus fllho de Eud e eomo em seu tempo naceo Jesu Chi sto e foy
em Roma a grande perslgulcam que fez Diocletiano

Morreo rrey Lud e rreynou seu filho que ouue nome Amdorgeus. Em esta sazom era Qesar Augustus empe¬
rador em Roma. Em aquell tempo na$eo Jesu Christo em Belhleem Judee. E morreo Amdorgeus filho delrrey Lud.
E depois rreynou em Bretanha huum rrey que ouue nome Asel Piadoz: Em aquelle tempo foy em Roma gramde
perseguifom que fez Diocletiano aa fe de Christus. Emtom foy marterizado sam Albano em Ingraterra.

De rrey Joci rrey em Escor$la pay de Ellena e do que aquefeo em seu tempo

Em aquella sazom avia huum rrey em Escorfia que avia nome Joell, e pOs batalha com elrrey de Bretanha
Asclepeadoz, e foy Joell em Imgraterra. E este rrey Joell ouue huuma filha muy fremosa que ouue nome Elena
e ouue 'gramde ssiso. Esta sa filha soube .muito da creerizia. Elrrey nom avia outro filho nem filha seuom Elena
e amauaa mais que nenhuuma cousa do mundo. Os irmaaos quamdo ouuirom que Sterpiadoz era morto prou-
guelhes muilo. E emviarom de Roma a Imgraterra huum rricomem que avia nome Costantiin. Este Constanlim com-
quereo a Espanha e estroya hi com duas ligioneS. de caualleiros, e depois veo em Bretanha, e em tamto morreo
rrey Joell.

De rrey Costantim rroma&o e de eomo easou com Elena

Este rromaao Costantim filhou por molher Elena a filha delrrey Joel e ouue o rreyno, e foy rrey este Costam-
tim e ouue huum filho que ouue nome Costamlim. Este filho Costamtira foy emperador de Roma. E morreo Cos¬
tantim e rreynou em Bretanha Costamtim, e foy rrei boo e framco, e amauamno muito as gentes que eram suas.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

241

D» emperador Ha§em e de como Costamtim foy a Roma e a tomou

e fleou emperador

Emtom avia em Roma huum emperador que era muy folom e muy maao, e avia nome Magem. E melia os
homeens da terra em gramde tristura, e queriamlhe todos mali. E emviarora messagem a Bretanha a elrrey Cos-
tamtim que veesse sobreste emperador de Roma, e assy fez. E foy Costantim a Roma e tolheo a terra toda a Ma¬
gem com comsselho dos rromaaos. En esto foy Costantim emperador de Roma e leuou sa madre.

Re eomo esteoe sam SIluestre eom Costamtlm e o comuerteo aa fe de Christo

e o bautlzou

Em aqueste tempo era sam Siluestre apostolligo em Roma, e prougue a Deus que coiiuerteo rrey Costamtim e
bautizouo e fezeo christaao. 0 emperador Costamtim quamdo ouue Roma comquista moueosse com sa madre e ptts- .
sousse a Jerusalem, e a rrainha fez ajumtar todollos homeens e todollos judeus velhos, e tamto lhes fez e tanto lhes
disse que lhe ouuerom a mostrar a vera cruz. E poremde fazem a festa a tres dias amdados de mayo «De inventione
sancte crucis.»

■V

Da rrainha Elena e de rrey Maxlma&o e do que lhes aqueeeo

Esta rrainha Elena auia huum tio filho (sic) que avia nome Leom, e deromlhe molher de grande linhagem e ‘
ouue huum filho que ouue nome Maximam. Entam rreynaua em Bretanha Oceane c foy boo rrey, e nom ouue filho
nemhuum mais ouue huma filha muy fremosa, e acordousse com seus rricos homeens e emuLou a Roma por Araa-
ximam o primo da rrainha Elena. E emtom foy Amaximam rrey em Bretanha, e foy muy boom rrey e comquirio
muito. Este Maximam passou o mar e veo a Framga e lidou com os rreys que hi avia e vemgeos e comquereo
toda a terra, quamdo esto foy feito foisse pera Roma. Quando elrrey Costantim foi morto foy Maximam em Roma
e leixou por scnhor na terra de Franga huum rricomem que avia nome Conam. Este Conam joy primeiro seu
emmiigo e lidou com ele Maximam e vemgeo e premdeo, e despois soltouo e deulhe toda sa terra que fosse senhor
della em seu logar e que a teuesse dell, e foisse pera Roma. Os homeens da terra quando viram que sse fora
Maximam comegarom de guerredr rrey Conam, c elle defemdiasse o melhor que podia. Este rrei Conam por amor
de pobrar melhor sa terra, e que o amassem mais, quiselhes dar molheres mais nam das framgeses. Eli cstamdo
em Framga emviou messagem a huum rricomem que era em logo delrrey em Imgraterra e era muito seu amiguo,
e emuioulhe dizer que lhe enuiasse das donas do linhagem de Imgraterra e das donzellas e das mclhores molhe¬
res que hi ouuesse, e ell que as casaria muy bem. E quell senhor dlmgralerra mandou per toda sa terra por
estas donas e aprazouas todas em Lomdres, e ouue suas naaos aparelhadas c meteram hi 'estas donas, e ouue donas.
de linhagem omze mill, e ouue doulras molheres boas c fermosas setemta mill, e emuiouas a Framga. E quando
forom no mar alto leuamtousse huuma gram tormenta e huma maa coragem. E peregerem estas naues hu amda-
uam estas donas todallas demais. E aquellas que escaparom acharomsse com dous rreys pagaaos que eram rrou-
badores do mar. E huum auia nome Gani e ho outro Moloa, e huum era rrey de Gleza e o outro das Marchas,
premderom estas donas e leuaromnas caliuas e teueromnas em seruidooe. E muytas dellas nom quiserom com-
ssemtir de jazerem com ellas e forom degolladas.

s ' «

DeClanI e Moloa prex paga&os e como passaram A Imgraterra e temdoa destrolda

forom vem<»Idos e lam$ados em Aramda

Estes ambos Gani e Moloa ouuerom sabedoria que nom avia cauallaria em Imgraterra, ca huuns erem hidos
a Roma com Maximanus e os outros eram hidos com rrey Conam.

Estes rreys pagaaos apostaromsse com todos seus amygos e passarom a Imgraterra. E tanto guerrearom e
fezerom que destroirom a demais da terra e degastaromna toda. E os que ficarom na terra emviarom messagem
a Roma a Maximanus que lhes acorresse. E emvioulhes Gramtya que era podestade de IigiDoes. E em cada ligiom
avia seis mill e seisgemtos e sesemta e seis caualleiros. Este Gramtya veo em Imgraterra e combateosse com
estes dous rreys pagaaos e vemgeos e alcamgouos em Aramda. Este Gramtya quamdo ouue a terra liure dos maaos
homeens cregeolhe gramde argulho e ouue gramde soberba, e era homem de maa vida. E viltava os homeens boons
da terra os rricos e os pobres, e era de maa conteenga. E acordaromsse os vilaaos sobrelle huuma noyte que'
elle jazia em seu leito que nom podiam viuer com elle tanto era maao homem e mataromno, e os rromaaos que
erom com ell nas legi<3oes tornaromsse a Roma, e ficou a terra despobrada de caualleiros.

M. H. Tom. I. 61

Digitized by v^ooQie

242

OS LIVROS DE LINHAGENS

Dos ehrlstaAos que flearom em Imgraterra per morte de Gramtya
e eomo mandaram pedlr soeorro a Roma e lhe foy dado

Os christaaos que ficarom na terra emviarom outra vez a messagem a Roma a Maximanus que lbes acor*
resse. E elles emuiarom huuma podestade e nom sse ousarom combater com elles, e ouueromsse de tornar a
Roma. Estomge avia em Lomdres huum argebispo que avia nome Gemtelim, e era muy boom homem. E acor*
dousse com os boos homeens da terra e passou o mar e aportou em Armorica, a que dizem ora Bretanha. E veo
a elrrey Aldroem e pediolhe mergee por ssi e por os christaaos que eram em Imgraterra, e lhes acorresse e os li-
urasse de poder de pagaaos.

Delrrey Aldroem e eomo foy rrequerldo pera este soeorro e ernvlou a Isso

Costamtim seu Irmafto

• •

Este rrey Aldroem quamdo vio o argebispo rregebeo muy bem e disse que sse comsselharia com seus homeens
e que averia hi o melhor comssclho que podessem, e assv o fez. Acordousse com seus rricos homeens que lhes
acorresse senam que faria gramde peccado e maa estamga,, e emuiou menagem por este bispo e emuiou seu ir-
maao qHe auia nome Costamtim e seus vassallos. E elles forom hi todos de booa vomlade com' seu poder.

Como sse ajuntarom os da terra de Imgraterra eom os capitaii.es de Roma e delrrey
Aldroem e forom sobre os rrex paga&os e os vem«•eroni, e aleuamtarom Costamtim
por rrey da terra e foy senhor dclla, e dos fllhos que ouue e lhes aquee^eo
•

Quamdo souberom os das terras que eram escondudos per as montanhas e per os booscos achegaromsse todos
e acompanharom todos com elles, e todos em sembra se forom combater com estes rreys pagaaos e vengeromnos e
deitaromnos fora da terra. Quando esto oiiuerom feito veerom assy rresleter e comqueromno (sic) aquel rrey
Costantim irmaap delrrey Androen, e deromlhe molher de gram linhagem dos rromaaos, e foy senhor da terra. Este
rrey Costantim ouue tres fllhos de sa molher, o mayer ouue nome Constant e fezeromno criar a Vingester em
huuma mongia e fezeromno monge, e o outro ouue nome Aurelius Canbrosius, o meor ouue nome Vterpam-
dregom. Costantim seu padre delles rreynou doze annos, e depois matouo huum seu vassallo a traigom, que o li-
rou a departe a fallar e deulhe huma cuytellada. Quando foy morto aquelle rrey Costantim juntaromsse to-
dollos homeens boons e os rricos homeens da terra c acordaromsse quali destes dous irmaaos fariam rrey, ca o
que era mayor era monge e que nom era dereito de o tirarem da ordem.

Como o» do rreyno de Ingraterra tlrarom Costant fllho mayor de rrey Costantim

que era monge e o aleuantarom por rrey e o tomou em seu poder Wrtlgar
rrleo homem que era conde, e do que lhes aquee$eo

Avia hi huum rricomem que era muy apoderado na terra e auia nome Vrligar, e era homem de gramde em-
genho e de gramde arte. E disse que tirassem da ordem Costantim e que o fezessem rrey, ca de dereito e foro
era que o filho mayor deuia de seer rrey. Tirarom Costant da ordem e fezeromno rrey. E filhouo este Vrtigar em
seu poder e fezeo jurar que fezesse todo o que lhe mandasse.

Este comde Vrtigar quando ouue toda a terra em poder e as forlellezas emuiou por homeens estranhos doutra
terra por huuns homeens a que dizem saisinis, e veerom a ell com gramdes companhas e com dous rricos homeens
deSamsonya, huum avia nome Engust e ho outro Ars, mostrandolhes que nom pregaua elrrey nada nem o tragiam
por senhor. E huumas cdrtes que fez mandou que veessem hi todollos homeens da terra sem armas, e doutra
parte mandou aos sayrnos que teuessem todallas espadas e os cuytellos s6 os mantos em guisa que quando lhes
elle fezesse sinall que matassem todollos rricos homeens que eram da terra naturaaes, e assy o fezerom. E despois
este Vrtigar fez matar elrrey a traigom, e filhou por molher Renem a filha d’Engust que era pagaam e algousse
com Ioda a terra. E quando esto virom os homeens da terra que escaparom forom com os filhos delrrey Costam¬
tim em Bretanha a meor, com Aurelius e com Vterpandragom. Em aquell tempo profetizaua huum profeta
em Jerusalem e dezia as cousas que auiam de viir. E disse a Vrtigar que se catasse dos filhos de Costantim ca
elles lhe dariam maa‘fim, e departia dambos como avia de seer. E disse que Aurelius seria primeiro rrey e mor-
teria primeyro e que seria empegonhado. E depois delle que o seria Vterpamdragom seu irmaao rrey e que seria
muy boom rrey e csforgado, e que elle destroyria todos seus parentes, e assy o fez.

Digitized by ^ooQie

QS LIVROS DE LINHAGENS

.2«

De Aurelius fllho de r**ey Costantim e como foy aleoantad® por rrey e mateu

1'rtigar que era aleado eam a terra

Aveo que Aurelius ho irmaao mayor passou o mar e chegaromsse a elle todollos cbristaaos da lerra e feze-
romno rrey. E depois lidou com Vrtigar que era aleado cora sa terra e vengeo e matouo e cobrou toda sa lerra. E
depois comquereo muyta outra terra e foy muy boo rrey, mas aagima empegonhentaromno em huma fonte onde
soya a beuer agua, e morreo assy com a pegonha que hi deytarom seus emmiigos.

De Vterpamdragom Irmafto de rrey Aurelius e camo foy aleuantado par rrey

e da que lhe aquee^eo

Depois que foy morto Aurelius chegaromsse os rricos homeens da terra e fezerom ho outro irmaao Vlcf-
pamdragom rrey, e foy muy boo rrey e dereylo c comquereo todos seus emiigos. E huum dia leue cdrte e forom
hi todos seus rricos homeens com sas molheres. E veo hi huum comde de Cornoalha e trouue hi sua molher que
auta nome Ygerna, e veo muy bem afeitada e muy rricamente aparelhada, e ella era a mais fermosa tnolher de toda
a terra. E quando veerom aa mesa hu se assemlou elrrey a comer oolhoua elrrey e nom pode mais comer,
tanto se pagou della, e nom fazia ali senom oolfoala dos olhos. E pemssou em seu coragom que se com ella nom
jouuesse que morreria, Este comde seu marido soubeo e leuantousse da mesa com sa molher e foysse pera huum
seu castello que auia nome Tinteol. E elrrey foyo gercar com toda sa oste e emuiou por Merlim e veo a elle por
seu comsselho, e tanto fez e tanto baratou que morreo Uquelle comde e ouue elrrey por molher a esta dona, e
ouue della huum filho que ouue nome Arlur o que disserom Artur de Bretanha, omde ouuistes fallar que foy muy
boo. Despois ouue Vterpamdragom huuma filha desta dona que ouue nome Elena e foy molher delrrey Loth
de Leonis e ouue della huum filho que ouue nome Galuam que foy dos boos caualleyros do mundo.

De rrey Artur fllho de Vterpamdragom e das c6rtes que fez, e aquee^eo aa rralnha
sua molher eom seu sobrlnho Mordeeh a que lelxou a terra

passamdo em Bretanhd

Morreo Vterpamdragom e rfeynou seu filho rrey Artur de Bretanha, e foy boo rrey e leall e comquereo todol-
loU seus emmiigos, e passou por muytas auemtuyras e fez muitas bomdades que todollos tempos do mundo falla-
rom dello. Este rrey Artur fez huum dia em Chegerliom sa gidade c6rtes. E estas cdrtes foram muy boas e mui
altas, A estas cOrtes veerom doze caualleiros messegeiros que lhe emuiaua Lugius Liber que era emperado^ de
Roma que sse fezesse seu vassallo rrey Artur, e que teuesse aquella terra de sua maao. E se esto nom fezesse que
lhe mandaria tolher a terra per forga e que faria justiQa de seu corpo. Quamdo esto ouuio rrey Artur foy muito
irado e mandou chamar toda sa gente que armas podiam leuar. E quando foy a sam Miguel em monte Gargano
combateosse com o gigante que era argulhoso e vemgeo e matouo. Lucius Liber quando soube que rrey Artur hia
sobrelle chamou sa oste e toda sa gente e sayolhe ao caminho. E lidarom ambos e vengco elrrey Artur, e foy ar-
rancado ho emperador. E elrrey Arlur quando moueo de Bretanha por hir a esta guerra leixou a ssa terra a huum
seu sobrinho que avia nome Mordeeh.

De Mordeeh oobrlnho delrrey Artur

Este Mordeeh que auia a terra eni guarda de rrey Artur e a molher, quando elrrey foy fora da terra algou-
sse com ella e quislhe jazer com a molher. E elrrey quando o soube tornousse com sa oste e veo sobre Mor-
dech. E Mordeeh quando o soube filhou toda sa companha e sayo a elle aa batalha. E elles. tiinham as aazes
paradas pera lidar no monte de Cambiet, e acordousse Mordeeh que avia feito gramde traigom e se emtrasse na
batalha que seria vengido. E emuiou a elrrey que saysse a departe e falaria com elle, e elrrey assy o fez. E
elles que estauam assy em esta falla sayo huuma gram serpente do freo a elrrey Artur, e quando a vyo meteo
maao a espada e comegou a emcalgalla e Modrech outxossi. E as gentes que estauam longe viram que hia huum.
apos ho outro, e foromsse ferir huumas aazes com as outras e foy grande a batalha, e morreo Galuam o filho de

Artur de huuma espadada que tragia sobresaada, que lhe dera Lamgarote de Lago quando emtrara em reto
ante a gidade de Ganes. Aqui morreo Modrech e todollos boos caualleiros de huma parte e da outra. Elrrey
Artur teue o campo e foy mali ferido de tres lamgadas e de huuma espadada que lhe deu Modrech, e fezesse le¬
uar aIslaualom por saar. Daqui adiamte nom fallemos dei se he viuo se he morto, nem Merlim nom disse dell mais,
nem eu nom sey ende mais. Os bretSoes dizem que aimda he vivo. Esta batalha foy na era de quinhemtos e oy-
tenta annos.

Digitized by v^ooQie

244-

OS LIVROS DE L1NHAGENS

Da rralnha mollter delrrey Artur c de dous rrex que depois delrrel Artur
•une em Bretanha e como perdeo o seu nome de Bretanha
e poseromlhe nome Ingraterra

A rrainha sa molher de rrey Artur meteossc monja em huuma abadia e a pouco tempo morreo alii. E no
rreyno de Bretanha ouue depois de rrey Artur dous rreys, e huuma parte ouue Loth de Leonis e a outra partida
ouue Costantim o filho de Candor o duc de Cornualha. Depois da morte de rrey Loth de Leonis ouue hi outros
dous rreys em Bretanha que forom do linhagem de rrey Artur e ouuerom gramdes batalhas sobre a terra, e ena¬
tanto veo Gormon que conquereo a terra e deilou todollos christaaos a perdigom. E por esto perdeo Bretanha seu
nome c poseromlhe nome Inglaterra. •

De Gormom filho delrrey de Franga e como nam quis ser rrey e lelxou o rregno

a seu irmaAo e do que lhe-aquee$eo

Este Gormom foy filho de huum rrey de Franga. E quando morreo seu padre leixoulhe ho rregno que fosse
rrey e elle nom no quis e deuo a seu irmaao, ca disse que nom queria seer rrey ataa que nom comqueresse rregno
per ssy de que fosse rrey. E moueosse de Franga com gram poder de gentes que ouue e portou em Bretanha e
gercou elrrey Carilh em Sireleste com todollos saisinis que lhe veerom em ajuda quando tiinha Gormom gercado
Tcreteste. AU i veo a elle o sobrinho de Guilim d’Alcorues e fezesse seu vassallo e tornousse gentili. Gormom

filhou esla gidade per gramd’arte e matou elrrey Traye c elrrey Aldeberch, e destroyo toda a terra e foy empera-
dor dos saisinis.

De sancto Agustlnho

Era aquell tempo veo sancto Agustinho e conuerteo gram gente hi, e tornaromsse todos aa fe de Christus.
Emtom morreo Gormom e ouue paz toda a terra.

De Cadualech rrey de Ingratcrrd

Ouue huum rrey em Imgraterra que ouue nome Cadualech que foy muy boo rrey e leal. Este rrey Caduatec
guerreaua com outro rrey que auia nome Abdom, e forom grandes batalhas antre ssy. Este rrey Abdom avia
huum adeuirtho que auia nome Peliz. Elrrey Cadualech nom podia fallar nemhuum-ardimento que o logo este
adeuinho nom soubesse, e deziao a seu senhor. E veo Briaz huum seu' sobrinho de Cadualech e matou o adeuinho
per grande arte, dalli adeamte ouue Cadualech melhoria e viueo mui ordenadamenle em toda sa vida e foy homem
muy cordo, e amaua muito todos seus homeens e elles elle.

• Este rrey quis huum dia passar o mar e ouue talen de comer carne de ueado e disse a Briaz que sse nom
ouuesse carne de vcado que morreria. E Briaz foya demandar e nom a pode achar, e talhou huuma pega de ssa
perna e deua a elrrey a comer e com ella foy saao. E quamdo o soube Cadaualech amouo e homrrouo muyto em
mentre foy viuo. Pois que sse combateo este rrey Cadualech com elrrey Adume sobre huum castello que tiinha
Briaz e vemgeo Cadualech e prendeo hy gramde companha de caualleyros. E auia hy huum rrey que auia nome
Pcamda que veera por ajudar rrey Adume. E depois este rrey Peamda foy vassallo delrrey Cadualech e fez-
lhe menagem com toda sa terra. E por avef mais firme amor filhou huuma sa irmaa deste rrey Peamda por mo¬
lher que era muy boa dona e muy fermosa, e ouue dclla huum filho que ouue nome Caduadres. Depois sse com¬
bateo Cadualech outra uez com Edume, e foy arramcado Edume e morto ell e huum seu filho que auia nome Ofiz,
e comquereo toda sa terra. Reynou Cadualech quoremta e oito annos, e morreo c soterraromno em Lomdres.
Os bretSoes ouuerom gram doo delle e em rrenembranga dellc fezerom huum cauallo de cobre e poserom em elle
huum homem figurado como rrey de cobre aparelhado com aparelhamento rreal. E meterom o corpo delrrey den-
tro e poseromno apar da porta que he d’ougiento, e fizerom hi huuma capella de sam Martinho.

De rrey Cauadres filho de rrey Cadualeeh e das eousas que Ihies aquee^eo

e aeonte$eo em sen tempo

Quando foy morto Cadualech rreynou seu filho Cauadres, e foy boo rrey e leall e de gramdes justigas, e ouue
muyt&s guerras em sa terra e vemgeoas todas. Mas a guerra de Deus nom pode nenhuum vemger, ca em aquclla
terra cayo gram fame e depois cayo gram mortaidade. Este rrey Cauadres sayosse de ssa terra e foy morar com
elrrey Alam seu amigo e esteue ataa que passou aquella mortaidade. Outrossy quisse tornar a ssa terra e
guisousse pera viir, e rogou a Deus que lhe mostrasse em alguuma guisa que se tornasse a ssa terra se morreria

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

245

ou se viueria ou que seria delle. E nosso senhor emuiou voz sancta que Ihe disse que leixasse aquella ida de
Iugraterra e que fosse aos apostolligos de Roma, ca a Deus prazia que alii morresse : ca emgreses aviam dauer
Bretanha, ca ja os bretSoes nom a cobrariam ataa o tempo que sse comprfsse a profefia que disse Merlim que as
rreliquias.de seu corpo seriam tragidas do moimento de Roma e seriam tragidas a Bretanha. Cauadres se
marauilhou muyto desta pallaura e foysse a elrrey Alam seu amigo, e ouue assy a seer Cauadres atormentado.
E fez adubar sas naaos e fez viir seus dous sobrinhos Juer e Jumim e disselhes que fossem a Galas e que seriam
seubores dos bretQoes que eram de seu linhagem, e manteuessem sa gente tanto que a Deus aprouguesse. Ca¬
uadres fez adubar sas naaos e meteosse no mar. Por esto diz no lugar en a leemda * Rex benedictus parauit na-
uigio.» Este rrey Cauadres veo a Roma e rre^ebeo muy bem e filliou sa peendem^a e meenfestousse, e a pouco
de tempo morreo ally omze ante as calendas mayas, e esto foy em abrill. Esto foy a cabo de setefentos

annos meos huum dia da emcarnagam de Jesu Christo. Estes dous seus sobrinhos Juer e Jumim tornarom-
sse a Galas e ouuerom em poder bretooes que eram da parte do septentriom. Ataaqui vem dereitamenle o
linhagem dos rreys da Troya e de Dardanus. Dardanus que pobrou primeiro e rrey Priamo e seus filhos. E Bru¬
tus pobrou Bretanha, e Yterpamdragom e rrey Artur de Bretanha. Costanlim que foy primeiro que rrey Artur de
grandes tempos, e de Cadualech ataa Cauadres. Aqui fiin este linhagem dos rreys de Bretanha, daqui adeante
foy a terra em poder doutros rreys que forom senhores de Bretanha a que nos chamamos Imgraterra".

TITULO III:

MS «Et» SEWrriS QUE FOROM SENHORES DE PERSIA E DE ROMA ANTE O TEMPO Dti JESti CHRISTO
E DOS «ODOS COMO VEEROM AA ESPANHA E COMO A COMQUEREROM E DEURET CINDINUS QUE FOY
REY D*ESPANHA E DE REY RANRA E DE REY RODRIOO E DO CONDE DOM JOHAM E COMO SSE PER-
DEO A TERRA EM AQUEE.E. TEMPO E DEPOIS COMO FOY CORRADA POR OS REYS QUE MI OUUE,

De Salmanasar rrey de Syria e como foy sobre a terra de Isrrael

e leuou preso Vubias

Veo Salmanasar rrey de Sytia sobre a terra de Isrraell e fez gram mali e leuou muitos catiuos a Syria, em
aquella prisom leuou Thobias que foy homem que temia a Deus.

DArfaxat rrey dos Medos e como E nabucodonosor rrey de Syria e de Niniue
lldou eom elle e o vem^eeo e fleou rrey atee Judca

Emtom rreynaua Arfaxat rrey dos Medos, e era rrey sobre cento e noue prouingias. E Nabucodonosor era
rrey de Syria e de Niniue e lidou com Arfaxat e vern^eo e tolheolhe o rregno. E emtom foy Nabucodonosor rrey
de Syria e <^e Ethiopia ataa Judea. E emuiou a Holoferne6 que era seu vassallo por comquerer a terra de Jeru-
salem. E sayo a huma ?idade que dizem Betulia/Emtom saya a ell Judit, huma molher muy fremosa que matou
Olofernes que era bebodo que coydaua jazer com ella. E forom lodos os da oste desbaratados. E quando
esto foy em aquell tempo era consulis em Roma, e em aquella sazom preegaua Jonas em Niniue e era profela
Ysayas em Judea, emtom foy Pitagoras o philosopho. Este Nabucodonosor foy senhor de cento e vimte pro-
uimcias. Reynou Nabucodonosor em Calldea e em Babillonea e foy maao rrey e cruell. E ueo com gramde hoste
sobre Jerusalem e gercoua, e destroyo a toda a §idade quando a filhou e queymoua. E todo o guarnimcnto que hi
sya, que hi posera rrey Salamon, todo o leuou a Babillonia. E leuou catiuo elrrey Joachim que era rrey de Jeru¬
salem. Morreo* rrey Nabucudonosor e rregnou seu filho Baltasar. Emtom profetizaua Daniell em Caldea. E
rreynou em Calldea Enullmoderac, e rregnou em seu logo Asterges. Em aquell tempo foy Ypocras o boo mees-
tre, Esocrates, Diogenes, Democrite.

/ .

De Opus rrey de Caldea e Itablloula e eomo emuiou todos os judeus catiuos
em sa terra aa fragua de Jerusalem e do que sse fez

Morreo. Asterges e rreynou Cirus em seU logar que foy muy boom rrey. Este emuiou todos os judcos que
eram catiuos em toda sa terra que ueessem aa fragua do tempro de Jerusalem. Entom veerom gramdes gentes
com Salatiell filho de Zorobabell. Entom profelizarom em Caldea Ageus e Zacharias. Em aquell tempo foy Plato
philosopho. Entom forom compridas sesenta e duas somanas que profetizou Daniell dos catiuos dos filhos de Is-
rrad. Elrrey Asuerus que rreynou em Persya e em Etiopia ataa Judea ouue filho Adires de Ester sa molher.

• Este Daries (sic) emuiou os judeus que nom quiserom sayr per mandado de Cirus aa terra de Jerusalem e veerom
aa fragua do templo. Entom rreynou Esdres profeta. Em aquell tempo foy Aristotilles, emtom morreo Plato.

Jlf. H. Tom. I. 62

Digitized by

24C

OS LIVROS DE LINHAGENS

De Darius filho delrrcy Assueras

Com este rrey Darius foy mizcrado Daniell e foy metudo no pogo dos li5oes, e proogue a Deus que nom ouue
mali. Reynou Darius treze annos, e lidou com Alexamdre que era rrey de Gregia c foy vemgudo Darius.

De rrey Alexamdre rrey de Grecla e eomo rreynou em Persya e Tiopia

ataa Judea

Reynou Alexamdre em Gregia doze annos e comquereo Babillonia e todo o rregno dos Caldeus, e rreynou
em Persya e toda Elhiopia ataa Judea e filhou Jerusalem e emtrou no templo e sacrificou os seus deoses. E de-
pois comquereo muyta terra, e aagiina foy empegonhado per seus vassallos e morreo assy como auia dito Aristo-

tilles seu meslre. E depds morte delrrey Alexamdre rreynarom seus vassallos em na terra.

«

De Tollomeus rrey do E^ipto

Tollomeus foy rrey do Egiplo. Antiochius pobrou Repleta e poselhe seu nome Antiochia. E veo depois c
gercou Jerusalem, e fez muitas balalhas com Judas Macabeus e com seus irmaaos filhou Jerusalem e emtrou no
templo, e com gram argulho premdeo todollos judeus que achou na terra de Jerusalem e leuouos catiuos aa terra
do Egipto. E lidou com Tholomeu que era rrey do Egipto e vemgeo.

Dos rrex que foram no Egipto e do que rreynaram

Tornousse Antiochius em sa terra, e dalli adeante todolos rreys do Egipto ouuerom nome Tholomeus. 0 ter-
geyfo rrey do Egipto que foy dos Tholomeus soltou os judeus que eram catiuos no Egipto e emviouos a Jerusa¬
lem, e filhou os seus vasos que eram do templo e deuos a Elcazar o sagerdote. Este Tollomeus ouue lxxii
emterpretadores e tornou Arabimtos em grego. Outro Tholomeu Vergctes rreynou xvn annos. Em aqueste
tempo foy Jcsu filho de Syrae c escreuia seu liuro. Em aqucl tempo foy Marlell o consuli de Roma e premdeo
Scgilia. Outro Tholomeus rreynou vimle annos e filhou Africa e Cripio consuli de Roma. Emtom comquerc-
rom os rromaaos a Espanha. Outro Tholomeus rreynou dez annos. Emtom foy Syria em poder dos rromaaos.
E depois veo Pompeo a Jerusalem e leuou os judeus por parias a Roma. Emtom foy Catam o sages. E entom na-
geo Vergilio e Oracio. E emtom rrcynaua Cleopalras no Egiplo. Em aquell tempo nageo Julius (jlesar o empora-
dor de Roma. Este Julius Qesar matou seu jemrro Pompeo porque o nom queria colhcr na cidade. Este Julius
Gcsar comquereo a mayor parte do mundo, e por el ouuerom nome os emperadores de Roma Cesar.

De Cesar Agustus e eomo no tempo de seu rreynado nageo nosso senhor Jesu
Christo e falle^co o sa^erdo^io dos judeus, e passados lvi annos depois de Ce*
sar Agustus rregnou Tiberius Cesar em Roma, e foy a payxam de Christo e
outras muitas eousas.

Depois que Julius Qesar rregnou em Roma Cesar Aguslus rreynou lv annos. Emtom nageo nosso senhor
Jesu Christo e fiigeusse a quimta idade segumdo o que diz samflsidro, mais nom sse comcordam com ho abrayco.
Emtom forom compridas as septimanas de que profctizaua Daniell e falleceo o sagerdogio dos judeus de Jerusa-'
lem. A cabo de lvi annos do rreyno de Cesar Agustus rreynou Tiberius Qesar em Roma. ‘Em aquella sazom
pres Jesu Christo paixom. E era rrey em Jerusalem Herodes que era gentili e era vassallo de Qesar que era em-
perador de Roma. Desque sse comegou o segre ataa que Christus premdeo paixom ouue gimquo mill ccclxv an¬
nos. Depois do tempo de Tiberius Qesar rreynou Qesar que ouue sobrenome Gallius Gallinolla. Este se fezia
teer por deus a seus homeens e a imagem de seu ydollo no templo de Jerusalem. Emtom escreuia sam'Malheus
o primeyro euamgelho em Judea. Depois daquell rrey Qesar rreynou Cladius em Roma xiiii annos. Em aquell
tempo foy sam Pedro a Roma, e sam Marco escreueo seu euamgelho em Aleixamdria. Depois de Claudius rreynou
em Roma Nero o falso, o que fez matar a sSa madre e a fez abrir pelo ventre. Em aqueste tempo era em Roma
Simom Mago o emcanlador. Este Nero fez poer sam Pedro na cruz e fez degollar a sam Paulo e fez matar Se¬
neca seu mccstre que era muy sages liomem. Reynou Nero doze annos e morreo maao segre. E depois rreynou
Vespasianus em Roma em seu logar, e rreynou dez annos, e ao segumdo anno de seu rreynado premdeo Titus
seu filho Jerusalem e destroyoa. E premdeo os judeus todos c catiuouos e leuouos a Roma pera demostrar a sua
vitoria. E foram estes catiuos .nouegentos mill. E esto foy a quorenta e dous annos da paixom de Jesu Christo
assy como avia profetizado Eliseus profeta. Morreo Vespasianus e rreynou Titus seu filho. Depois Titus rrey-

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

247

nou scu irmaao Domitianus que fez a segunda perseguitom dos christaaos depois de Nero. Esle Domitianus em-
carferou todollos judeus de ssa terra e emuiouos per mar. E premdeo os que eram de linhagem de rrey Dauid
e fezeos todos degollar. Este Domitianus malou muitos dos seruos de Jesu Christo que som martires. E fez
poer sam Johane Euangelista em huuma cuba d’olyo feruemte, e prougue a Deus que nom ouuc hi nenhuum
mali, e depois o deilou de toda a terra e veosse sam Joham aas ilhas de Pitamus.

©e Dtmifianua rrey de Roma e delrrey Trajanus seu fllho

Esle Domitianus oune huum fllho que ouue nome Sclius Adrianus e destroyo Jerusalem e desrreygoua toda,
e pobroua dercito de Caluaria hu agora he pobrada e poselhe nome Heliam. Morreo Domitianus e depds el
rreyoou Trajanus que ouue muy gramde voomladc de emcarterar todos aquelles que eram da fee catholica de
Christus c de marterizallos. .

De Adrianus e delrrey Antonius

Morreo Trajanus e rreynou Adrianus, e se huum foy maao ho outro foy peor. E alormentou quamtos pode
achar daqucllcs que criam em Christus. Reynou Adrianus vimte e dous annos e morreo. E depois rreynou An¬
tonius em Roma em seu logar xxwi annos. Em .aquell tempo foy Galiano boo fisico. Morreo Antonius e rreynou
Comoda dous annos. E do seu tempo foy Origenes. E degois Comoda rreynou Philipus que ouue lementa da fe
de Christus. Depois Philipus rreynou Costanlim de Roma, e era fllho da rrainha Elena.

De eemo eonuerteo sam Slluestre Costantlm e como neste tempo emtraram

os godos em Espanha

Aqueste emperador Costantim eonuerteo sam Siluestre e bautizouo e fezeo christaao como ja dissemos. To-
Mos rreys que forom em Roma des Julius Qesar aca ouuerom em poder a terra de Jerusalem. E os rreys que
hi forom forom vassallos dos rreys de Roma. Em aquesta sazom forom os godos' emtrados em Espanha.

De Costantlm e delrrey Julianus e como fez tlrar o corpo de sam Joham Rautlsta

da eoua c o fez queymar

Reynou Costantim em Roma vimte annos c relenquio o' emperio e dcuo a Eccelem. Reynou seu fllho Co¬
stantim «xxiui annos, e foy maao rrey e cregc, e a todollos christaaos queachou em seu rreyno todollos alormen-
tou. E depois de Costantim rreynou Julianus apostata, c foy maao e desleall, e partiosse da fe de Christus e tor-
nou os idollos e fez tirar o corpo de sam Joham Bautisla da coua e fezeo queymar.

De Justlanus Cesar e como em seu tempo foy sam Donifaeio e estabelle^eo

a festa «d’onlum sanctorum»

Depois de Julianus rreynou Justianus, c depois de Justianus Foc Qesar. Em aquell tempo foy sam BoniCa-
fius apostoliigo de Roma e estabellefco a festa *d’onium sanctorum.» Depois de Foc Cesar rreynou Eraclius em
Roma, e passou o mar e foy lidar com Cosdroe que era rrey de Persya.

De Cosdroe rrey de Persya e eomo sse fazla teer por deus e fez fazer huum ^eeo
d’arame e sol e lua e estrcllas e fez ehouer, e da linhagem
- de que forom os godos

Este Cosdroe se fazia teer por deus a toda sa gente, e tiinha a vera cruz antre ssy, e feze fazer huum ceeo
darame e sol e lua e estrellas, e fazia ehouer per emcantamento. E lidou Eraclius com elle e com seu filho e
vem?eos e matouos, e escabegou o padre e aduse a vera cruz a Jerusalem. Em aquesta sazom era santTsidro
argebispo em Seuilha que escreuia estas cousas e outras muitas. Em esta sazom andauam os godos em Es¬
panha. Estes godos forom do linhagem de Goth e de Magolh e de Jafet o filho de Noe, e forom gentiis. E forom
todos caualleyros e moueromsse da flume de Nabiom e passarom o mar e veerom degastamdo por toda a terra
de Roma. E era apostolligo de Roma Aldebramdo. E veerom estes godos em Espanha c esteuerom hi trezemtos
e oitemla annos, e muitos delles se tornarom aa fe de Christus.

Digitized by v^ooQie

248

OS LIVROS DE LINHAGENS

Dos godos e dos rrex que forom do seu linhagem e eomo Mafamede foy preegar

em Arabia e eonuerteo multas gentes

Ao tempo que passarom os godos o mar emtom se foy Mafomede a Meca, e foy preegar em Arabia e conuer-
teo grandes gentes a ssa ley. Desque Christus prendeo paixom alaa o dia que Mafomede moueo a Meca ouue
seisgentos meos oito annos, & Mafomede avia emtom quorenta annos. Quando forom os godos emtrados en»
Espanha fezerom rrey de seu linhagem. Atallaricus rrcynou xm annos, e comegou na era de ccccvi annos.
Depois ell rreynou Alaricus xxviu annos. Adulfus rreynou vi annos. Siguericus rreynou huum anno.
Valiam rreynou tres annos. Tendericus rreynou xxxm annos. Tucrius Mutus rreynou buum anno.
Tendeficus rreynou xm annos. Ericus rreynou xvn annos. Jhesalaicus rreinou xxiii annos. . Acalari-
cus rreynou v annos. . Tendus rreynou doze annos. Tendicus rreynou dez annos. Aguilla rreynou
dous annos. * Atangilda rreynou sete annos. Liubra rreynou tres annos. Leouygildus rreynou xvm
annos. Hermenegilldus foy marter. Recaredus rreynou Xv annos. Liuba rreynou dous annos.
Sisabucus rreynou sete annos. Vitericus rreynou vn annos. Gundemarus rreynou ii annos. Recare¬
dus rreynou poucos dias. Sisanadus rrcynou dez annos. Cingilianus rreynou tres annos. Tulgat rrey.
nou dous annos. Qualdesinus rreynou vi annos. Regesindus rreynou xxm anno$. Depois destes rreys
fezerom os godos huum rrey de seu linhagem que ouue nome Cindus. Este rrey foy christaao. E quamdo mor-
reo Cindus nom leixou fdbo nenhuum e ficou a terra sem rrey. Quamdo acordarom as gentes da terra pera
averem rrey guerrearomsse lodos huuns com os outros gramdes lempos. E depois acordaromsse per emligom e
fezerom rrey Bamba, e foy muy boom rrey, e foy na era de setegemlos e dez annos. Este rrey Bamba estabcl-
legeo os bispos das terras cada huum domde fosse. E rreynou xii annos, e depois empegonhentouo Ourigus, o neto
de rrey Cindus que era godo, e morreo assy e soterraromno em Bragaa.

Quando foy morto rrey Bamba rreynou Egipta seu filbo de Yrigus do que empegonhentou rrey Bamba, e
nom rrcynou mais de dous annos. Morreo Egipta seu filho de Vrigus e rreynou Matizanus que foy do linhagem
dos godos. Morreo Matizanus e rreynou rrey Rodrigo em toda Espanha. E depois per comsselho de huum seu
neto de rrey Rodrigo e do comde dom Juliam emlrarom os mouros em Espanha.

Delrrey dom Rodrigo o como na batallta que ouue com os mouros foy desbaratad*
e sc perdeo, e como os que eseaparom da batalha se aeolheram aas Esturiaa

e fezeram rrey dom Pallayo

Quando rreynou rrey Rodrigo em Espanha veerom d’Africa rrey Abaly e Abozabar que era rrey de Marro-
cos e Amrraa Molim. Emtom veo Taric e Eunter a Espanha, e arribou em Gibraltar com muytos e com gramdes
poderes. E yeerom a rrey Rodrigo aa batalha c lidarom com ellc em o campo de Gagunera, e na primeyra fazemda
forom mallreytos os mouros e forom arramcados os christaaos e desbaratados. Em aquella batalha foy per-
dido rrey Rodrigo e nom ho acharom viuo nem morto. Mais a tempos longos despois em Viseu em huuma oria
acharom, huum sepulcro que deziam as leteras que hi eram escriptas que alii jazia rrey Rodrigo, o que foy per-
dudo na batalha no tempo dos godos. Quando se perdeo rrey Rodrigo comquererom os mouros toda a terra
ataa Galliza afdra* as montanhas das Esturias. Em aquellas montanhas se acharom todallas gentes da terra que
eseaparom na batalha. E fezerom rrey por emligom dom Palayo que estaua em huma coua na serra que dizem
Ongra. Elrrey dom Palayo foy muy boo rrey e leall. E todollos christaaos que eram nas montanhas acolheromssc
todos a elle e guerrearom mouros e fezerom muytas batalhas e vemgerom os montesiqhos.

Delrrey dom Fruylla filho delrrey dom Palayo

Rey dom Palayo o montesinho morreo, Deus aja sua alma, amen. E rreynou seu filho dom Fruella e foy
auol homem, e lidou com huum vsso e matouo ho vsso, e rreynou dous annos. Este dom Pallayo ouue huuma
filha, e deromna por molher a dom Affomsso o catholico o filho de dom Pedro senhor de Cantabria, e algaromno
por rrey.

Delrrey dom Affomsso o catollico e dos lugares dos mouros que combateo e tornoii

Este rrey dom Affomso guerreou com mouros e fez muytas batalhas com elles e vengeos. E conquereo Lugo
que era de mouros e Tuy e Portugall e Bragaa e Viseu e Laraiia e Ledesma e Salamanca e Qamora e Astorga e
Simancas e Saldanha c Sygouia e Sepulueda e Amaya e Galliza e as Esturas e Alaua e Vizcaya e Vrdanha e Gor-
maz e Darii e Veneza. Todos forom de christaaos en o seu tempo e nunca se perderom.

Digitized by v^ooQie

V

OS LIVROS DE LINHAGENS 249

®* rp *y Fruella fllho delrrcy flom Iffomsso o cato llco e dos oniros que depois
delle rreynaram e quanto tempo, e como elrrey doni Ordonho matou os eomdes

de Castella, e os de Castella fczeram aleaydes que os guardasseni ena dercyto

Morreo rrey dom Affomsso o catolico na era de cclxxxxiiji annos (sic) 1 , e jaz em Cangas das Sturas. E rreynou
seu filho dom Fruella omze annos, e foy auol homem e maao. E matou huum irmaao por avolcza que fez. E ma-
laromno sas gentes que a muitos jouuera com as molheres. Quando foy morto rrey Fruella rreynou dom Au¬
relio vi annos, e jaz em Cangas. Aurelio nom ouue filho e ficou por rrey dom Silio gemrro de dom Affomsso, c
rreynou noue annos, e jaz em Cangas. Dom Muragato filho de dom Affomsso de Bragaa rreynou vi annos, c jaz
cm Cangas. Dom Vermuu filho de dom Fruella e irmaao de dopi Affomsso de Bragaa rreynou tres annos.

Dom Affonso o casto filho de dom Fruella e neto de dom Affomsso rreynou lii annos e foy muy boo rrey, e jaz
em na egreia d’Ouedo que ell fez de fumdamento, e morreo na era de ccclxxxi. Este rrey casto nom ouue filho
nenhuum, e rreynou cmpOs ell dom Bamiro filho delrrey dom Vermuu que foy neto delrrey dom Affomsso o ca¬
tolico, e rreynou vr annoSj e jaz em na egreia d’Ouedo. Dom Ordonho filho deste rrey dom Bamiro rreynou
xvi annos, e morreo na era de nouegcmtos e gimquo annos. Dom Affomsso o magno filho deste rrey dom Hordonho
rreynou quoremta annos, e foy muy boo rrey : e fez a egreja de Samtiago de Galliza e a de sam Fagumdo, e jaz em
Samtiago, e morreo na era de dccccxuiii annos. Dom Gargia seu filho rreynou tres annos, e jaz em Ouedo, e morreo *
na era de nouegcmtos e vimte e quatro annos. Dom Hordonho irmaao de dom Garcia rreynou noue annos.

Em tempo deste rrey foy sam Paayo marleyrado, e‘jaz en a egreja de Leom que ell auia fcyta. Dom Fruela
seu irmaao rreynou huum anno e dous mezes. Dom Hordonho filho de dom Fruela rreynou seis annos, e depois
meteosse monge em sam Fagumdo e jaz hi. E segundo conta a cronica sayosse da ordem e quis tornar ao rreyno
como de cabo, e premdeo seu irmaao rrey dom Ramiro e tiroulhe os olhos, e depois que morreo emterrouo no
moesteiro de sam Juliam que he apar de Leom. Dom Ramiro rreynou noue annos e jaz em Leom, c morreo
en a era de DccccLxxxvm annos. Este ouue nmitas batalhas com mouros e comquereo gramdes terras. E deste
rrey Ramiro o segumdo sayo a boa geeragom dos fidallgos daEspanha como se mostra adiante no seu titullo xxi.

E chamousse este rrey Bamiro o segumdo porque ouue em Leom outro rrey seu quarto avOo que sse chamou
rrey Ramiro assy como ja dissemos, e porque ouue outro rrey Ramiro que foy seu neto deste assy como adiamte
verees. E dom Hordonho seu filho de rrey Ramiro rreynou gimquo annos e sete meses, e jaz em Leom com seu
padre. Este rrey dom Hordonho emviou per o comde dom Nuno Fernandez c por o comde dom Almodar
Bramco e por seu filho dom Dicgo e dom Fcrnamdo filho de dom Osorio que eram eomdes de Castella, e conui-
douos a comer a par de Cariom c matouos. E os caslellaaos veemdo em como elrrey dom Hordonho de Leom
avia mortos os senhores e que rregebcrom muitas desomrras dos lioneses ajumtaromsse lodos de suum e fezerom
dous alcaydes nem dos meores nem dos mayores pera aguardarem todos em direilo c igualldade assy como vollo
comlara adiamte em este outro titullo. Dom Sancho irmaao deste dom Hordonho rreynou em Liom doze annos, o
hi jaz com seu padre. Dom Vermui filho deste dom Hordonho rreynou xvn annos, e morreo na era de mill e vimte
annos. Em tempo destes dous rreys sobreditos emtrou Almangor a terra toda e destroyo as egreias todas e
osmosleyros c a egreia de Santiago. Este rrey dom Vermuu comcgou a rrecobrar porque em seu tempo morreo
Almangor, e morreo em na era de mill e xxxvu annos e jaz no moesteyro de sant’Esidro de Leom. Dom Ramiro
seu filho rreynou vi annos, e jaz com seu padre. Este rrey Ramiro o tergeiro vem doutra geeragom come sse mos-
Ira no seu titullo xii. Dom Affomsso seu filho era de tres annos quanda comegou a rreynar e rreynou xvn
annos, e mataromno sobre Viseu de huuma seetada na era de mill e gimquoemta e huum annos, ejaz em sant’Esi-
dro de Leom. Dom Vermuu filho deste rrey dom Affomso rreynou xxvii annos, e matouo rrey dom Fernando par
demperador, assy como diz adeante, porque era casado com sua irmaa dona Sancha, sobre partigom do rreyno na
era de mill e lxxv annos, e jaz em sant’Esidro de Leom.

Dos alcaydes que os de Castella fezeram pera os guardarem em J ustl^a de que

des$emderam os rrex de Castella

Ja uos contamos em como elrrey dom Hordonho matou os eomdes, e em como por esta rrazom e porque o
passauam mal os castellaaos fezerom juizes. E ora quereraos fallar destes juizes de Castella e oulros muy boos
que degemderom delles, os quaaes juizes forom Nuno Rosoyra e Laym Caluo. E deste Laym Caluo degendeo
ftoy Diaz gide e outros muitos boos fidallgos assy como se mostra no titullo vm deste Ruy Diaz gide. De Nuno
Rosoyra sayo dom Gomgallo Nuiz, de Gomgallo Nuiz sayo o comde dom Fernam Gomgaluez e dona Emendola
Gomgalluez que foy casada com dom Trastamiro Aboazar como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro de Leom
parafro ii . 0 Este dom Fernam Gomgalluez foy boo e de gramdes feitos c vemgeo muitas lides de mouros. E deste

1 No codice da torre do Tombo as datas cstdo geralmente erradas, hem como estdo de ordinario deturpados os nomes de pessoas e logares. Sendo, por em, constderado
wje esse codice como authentico c de certo modo como original, nao quizemos corrigi-lo , udo soporque seria altera-lo profundamenle, rdas tambem porque seria quebrar as
reqras adoptadas na publicando destes monumentos historicos. No que trabalhdmos com cscrupulo foi em (juc os erros typogrophicos ndo viessem augmentar os do codice.

M. H. Tom. I. 63

Digitized by v^ooQie

250

OS LIVROS DE LINHAGENS

dom Fernam Gomgalluez sayo o conde dom Gargia Fernaradez, e morreo na era de mill e xxxu annos. 0 comde
dom Gargia Fernamdez ouue por filho dom Sancho que deu os boos foros e morreo em a era de mill e gimquoemta
e gimquo annos. 0 comde dom Sancho ouue huum filho, o iffante dom Gargia que matarom em Leom c morreo
em a era de mill e ginquoemta e scte annos, e ouue huuma filha que ouue nome dona Eluira. Esta dona Eluira
foy casada com elrrey dom Sancho o mayor que foy rrey de Nauarra e d’Aragom e foy senhor de Portugall. E
depois vos diremos deste rrey dom Samcho cujo filho foy en o Titulo quimlo dos rreys de Nauarra.

TITULO IUI . 0

bOIH REVi «VE FORAH DE CASTELLA

Este rrey dom Samcho o mayor ouue tresfilhos,' ouue dous de huuma molher e oulrodoutra, huum ouue nome
rrey dom Fernamdo que depois foy chamado par demperador, oulro foy rrey dom Gargia de Nauarra, outro foy
dom Reymom d’Aragom o que matarom em Gados. E lidarom os outros irmaaos ambos, e matou elrrey dom Fer¬
namdo elrrey dom Gargia na era de mill e lxxvii annos assy como comta a cronica. Este rrey dom Fernando
o que chamarom magno he o que matou em huuma lide rrey Vermuu de Leom por parti gom, porque rrey dom
Fernamdo siia casado com sa*irmaa dona Sancha assy como ja dissemos. Este foy senhor de Castella e de Leom
e de Nauarra e de Portugall. Este partio os rreynos por tres seus filhos, de que rrecregco gram dano assy como
Veredes titullo xxi de rrey Ramiro parafro vn.° Este comegou a rreynar na era de mill e lv annos* e morreo
na era de mill e gento e huum e jaz em Leom a par de seu padre. E despois delrrey dom Fernamdo o magno
rreynou elrrey dom Samcho, o que lidou com elrrey dom Gargia de Portugall seu irmaao e vemgeo como se mostra
no titullo xxi de rrey Ramiro parafro vii. Esto meesmo fez elrrey dom Affomso de Leom seu irmaao pollos rreynos
que ell dezia que avia dauer de dereito porque-era irmaao mayor, mais nom no matou. Este vemgeo elrrei Ramiro
d’Aragom e fezeo seu vassallo. Este matou Villido jazemdo sobre Gamora na era de mill e gento e oito annos, e jaz
no moesteiro de Onha. Depois rreynou rrey dom Affomsso seu irmaao o que se chamou seteno e rrey da Espa-
nha. Este filhou Tolledo e deu sa filha dona Tareyja ao comde dom Hemrrique com o que avia em Portugall e em
Galliza, e daqui veerom os rreys de Portugall como se mostrara no titullo vn.° dos rreys de Portugal, e morreo na
era de mill e gento e quorenta e oito annos e jaz em sam Fagumdo. Depois rreynou dom Affomsso filho do comde
dom Raimon e de dona Orraca Affomsso filha deste rrey dom Affomsso o seteno, e chamousse emperador. E am-
damdo em guefras e comqueremdo como boo rrey morreo sd huuma aginheira em a era de mill e gento e noueota
annos, c jaz em Tolledo na egreia de samta Maria. Depois rreynou dom Sancho seu filho o que deu Callalraua aa
ordem, e foy boo rrey e emtendido e temido dos rreys d’Aragom e de Nauarra que lhe eram sogeilos. Este leixou o
rreyno de Leom a dom Fernando seu irmaao a que o seu padre dera. Este rrey dom Sancho nom foy rrey mais que
huum anno, e por esto lhe chamarom rrey desejado, e morreo na era de mill e lxi annos e jaz em Tolledo.
Depois rreynou elrrey dom Affomsso seu filho que ficou muy pequeno e foy muy boo rrey, poderoso, manso, cortes,
amador dos seus, jusligoso com piedade. E morreo com gram sanha que ouue delrrey de Portugall porque nom
quis hir a ssas vislas, teemdosse por desdenhado, e morreo na era de mill ccl annos e jaz nas Olgas de Burgos.
Reynou depds elle elrrey Hanrrique seu filho, e amdamdo Irebelhando deu huum do linhagem deMendoga com
huum tigello em beyra de huum telhado e deu a telha a elrrey na cabega de que morreo, esto foy na era de mill
cclii annos. Depois rreynou rrey dom Fernamdo filho da rrainha dona Biringuclla filha* deste suso dito rrey
dom Affomso. Este rrey dom Fernamdo gaanhou Seuilha a mouros e outros muitos logares, e foy boo rrey ver-
dadeiro e amigo de Deus e de sua terra, e morreo na era de mill cclx annos e jaz em Seuilha. E depois rrey¬
nou elrrey dora Affomsso seu filho o que quis seer emperador d’Alemanha, e foy ao papa com gramdes nobrezas
que o coroasse. E o iffante dom Sancho seu filho apoderousse do rreyno, e quando ell veo nom lho quis dar. E
morou gram tempo em Seuilha, e emtom fez as sete partidas das leys e outros liuros muitos, e morreo hi e hi jaz
o seu corpo. Este iffante dom Samcho seu filho foy rrey assi como dito he e foy boo rrey, e ouue huuma
filha que chamarom dona Beatriz que foy casada com elrrey dom Affomso o quarto de Portugall, e ouue em
Clla elrrey dom Pedro de Portugall. Depois rreynou elrrey dom Fernamdo filho deste rrey dom Sancho, Este
rrey dom Fernamdo mandou matar dous fidallgos a torto, e elles emprazaromno que lhes fosse rresponder ante
Deus aos quimze dias. E elle morreo compridos os xv dias dizemdo que o chamauom os fidallgos perante Deus,
que el fezera gram torto, c morreo muy mangebo. Depois rreynou elrrey dom Affomso seu filho. Este foy com-
queredor de mouros e filhoulhes muytos logares : e ouue guerra com elrrey dom Affomsso o quarto de Portugall,
a quali guerra foy muy danosa de huuma parte e da outra. E ao depois juntaromsse estes rreys e forom auer
lide com elrrey Albofagem rrey de Benamarim e com outros rreys e muitos iffanles, que eram lxxxii mill deca-
uallos, e forom os mouros vengudos como se mostrara no titullo xxi de rrey Ramiro parafro xiij. Este rrey mor¬
reo muy mangebo c jaz em Seuilha.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE L1NHAGENS

251

TITULO v:

■M WV9 M NAVAMA COMO ( EM SBC UKHACEM DE BET ROM lANCnO O MATOB RUE BEfVMDED

DEBEYTA NENTE DEL.BEY DOM NAMCHO AIAMCA

Agarcsla ouue filho clrrey dom Gargia ao que disserom Enheugos. Rey dom Gargia Enheugos filhou por molher
a rrainha dona Sancha e ouue della huum filho que ouue nome Sancho Gargia e depois ouue nome Samcho Avarca.
Ediremos como o depois matarom os mouros, e ficou sa molher prenhada a rrainha dona Samcha e feriromna de
hnuma lamga, e morreo a madre e nageo o filho per a lamgada. Este mogo como nageo filhouo huum rricomem
da montanha e criouo melhor que pode e poslhe nome Samcho Garcia. Quando este mogo foy gramde foy homem
multo csforgado e muy framco, e acolhia a ssy todollos caualleiros que achaua da montanha e daualhes quamto podia
auer.Eseus homeens quamdovirom que era muito esforgado e que era homem de gram trabalho poseromlhe nome
Sancto Avarca : e. chegarom seus rricos homeens da terra e fezeromno rrey. Este rrey Samcho Auarca ma-
loosscem Camtabria e guerreou os mouros e comquereo des Camtabria ataa Algara e ataa monte d’Oca e ataa
Todella. E comquereo toda a Conea de Pampolona e gram pega das montanhas. E depois comquereo todo Ara*
gom, c fez muitas boas cousas e batalhas com mouros e vemgeos, e foy leall rrey e piadoso e temeo muito Deus
e manleue muy bem justiga. Este rrey Sancho Avarca filhou por molher dona Toda e ouue della huum filho
e qualro filhas, a huuma ouue nome dona Orraca. c a outra dona Samcha, c a outra dona Maria, e a outra dona
Vallasquida. E casarom dona Orraca com elrrey dom Affomso de Leom, e ouuerom filho o iffamte dom Hordo-
nbo o que matarom em Cordoua. E casou dona Maria com dom Hordonho, e dona Valasquida com o comdedom
Nuno de Rizcaya. Reynou este rrey xx annos, e morreo na era de

De rrey dom Garcia fllho de rrey dom Samcho Auarca e como per sua morte
rreynou seu fllho dom Saneho, e dos ftlhos e netos que ouue

e eom quem forom easados

Reynou empos ell seu filho dom Gargia, e foy muy boo rrey e muy leall e framco e muy esforgado, e fez mui¬
tas batalhas com mouros e vemgeos. Mas quamdo viia gram coyta ou nouas choraua com doo. E quamdo lhe
matauam a camdea de noyte avia medo, e por esto lhe poserom nome dom Gargia o choroso. Reynou dom Gar*
gia xxx annos, e morreo na era de ccclxvjii. E rreynou em seu logar seu filho rrey dom Samcho de Castella que foy
casado com dona Eluira, irmaa de dom Gargia o que mataram em Leom, e ouue em ella dous filhos, elrrey dom
Fernamdo, c elrrei dom Gargia de Nauarra. Ouue dous filhos (sic), clrrey dom Sancho o que mataram em Penella,
ouue filho o iffanle dom Ramiro o que matarom em Roda a traigam. E o iffante dom Samcho filho delrrey dom
Gargia de Nagcra ouue filho o iffamte dom Ramiro, e filhou por molher a filha de Mey gide o campeador, e fez
em ella huum filho que ouue nome rrey dom Gargia de Nauarra. Morreu o iffamte dotn Ramiro e rreynou
seu filho dom Gargia, e filhou por molher a rrainha dona Margeligia sobrinha do comde dom Alperches e ouue
della huum filho, rrey dom Samcho de Nauarra, e a rrainha dona Qegilia, e a rrainha dona Bramca a molher del¬
rrey dom Samcho de Castella. Elrrey dom Samcho de Nauarra filhou por molher a filha do empeVador de Castella
que ouue nome dona Isabela e ouue della filhos, elrrey dom Samcho, e o iffante dom Fernamdo, e a rrainha
dlngralerra, e a iffamte dona Branca, e a iffamte dona Costanga que morreo em Darroca.

Do llnhagem de que vem os rreys d’Aragom

Rey dom Samcho o mayor o filho delrrey dom Gargia o choroso que foy rrey de Nauarra e d’Aragom e foy
senhor ataa Portugall (sic). Este rrey dom Sancho ouue huum filho doulra molher, e este filho ouue nome dom
Ramiro. E por saluamento que fez a ssa madre desta rrainha dona Eluira molher delrrey dom Samcho seu padre
deulhe ella as sas arras e ouue o rreyno d’Aragom. Este rrey dom Ramiro ouue muilas fazemdas com mouros
e lidou muitas vezes com elles, e depois aagima veo sobre elrrey dom Samcho de Castella que era seu padre com
grampoder de mouros e com todo o poder de Saragoga que era de mouros e toda a terra. E veerom a elle e
gaoharamlhe toda a terra, e elle veo a elles aa batalha e lidou com elles e mataromno na era de mill e nouemta
e dous annos. Este rrey Ramiro ouue filho rrey dom Samcho d’Aragom que foy boo rrey e muy leall, e ouue
muitas fazemdas com mouros e vemgeoas. E depois gercou Osca que era de mouros e feriromno de huuma seela.
E fez jurar seus rricos homeens e a seu filho dom Pcdro que nom desgercassem Osca ataa que a nom filhassem
ou Tte os leuamtassem emde per forga. *

Digitized by v^ooQie

252

OS LIVROS DE LINHAGENS

De rrey doni Pedro fllho delrrey dom iameho d’4ragom

t

Morrco rrey dom Samcho e sotcrraromno em Montaragom, e depois leuaromno a sam Johane com medo dos
mouros. Elrrey dom Pedro teue Osca gercada, e veeromlhe os mouros aa batalha com gramdes poderes e o comde
dom Gargia de Nagera com elles. Elrrey dom Pedro lidou com elles em Alcorac ante Osca, e vengeo a bata¬
lha e matou muytos delles e premdeo o comde dom Gargia e teueo preso em sa prisom.

De rrey dom Affainsso irmado delrrey dom Pedro

Morreo rrey dom Pedro e rreynou seu irmaao rrey dom Affomso, e foy muy boo rrey e leall e mtty esforgado
e muy boo chrislaao, e fez muytas batalhas com mouros e vemgeoas, e comquereo Saragoga e Calataud e tomou
Taragona e Todela e outras muytas.

De rrey dom Ramlro IrmaAo delrrey dom Affomso e eomo por nam flear delle fllho
foy tlrado elrrey dom Ramlro da rreliglam omde cotana e o fezeram rrey e o casa-
rom e ouuc fllhos e fllhas e netos dos qnaacs hunma foy rraynha de Portngal

Morreo rrey dom Affomso e nom leixou fllho nenhuum, e sacarom seu irmaao dom Ramiro da ordem de sam
Fagumdo e fezeromno rrey. E deromlhe por molher a neta do comde dom Piteus, e ouue della huuma filha que
ouue nome Peyrona. Esta filha de rrey Ramiro casaromna com o comde de Bargellona, e tornousse ell a ssa
ordem, e o comde ouue filhos desta molher, elrrey dora Affomsso d’Aragom, e o comde dom Samcho, e a molher
delrrey dom Samcho de Portugall.

De rrey dom Affomsso dAragOm neto delrrey dom Ramlro, e delrrey dom Pedro
d’Aragom e eomo delle desgemdeo elrrey dom Affomsso o quarto de Portugal

Elrrey dom Affomsso d’Aragom filhou por molher a filha do emperador de Castella a rrainha dona Samcha,
c ouue della tres filhos e duas filhas, elrrey dom Pedro que foy rrey d’Aragom : este rrey dom Pedro ouue por
molher a filha de dom Guilhom de Mompelier, e ouue della hum filho que ouue nome elrrey dom James que foy
padre da rrainlfa dona Isabell que foy madre delrrey dom Affomsso o quarto de Portugall : c outro irmaao del¬
rrey d’Aragom dom Pedro e ouue nome o iffamte dom Samcho que foy comde de Proemga, e outro que ouue
nome dom Fernamdo que foy abade de Monte Aramgo, e huuma filha que leuarom a Sezilia, e a outra casarom
com o comde de Tollosa, c a tergeyra casarom com o filho do comde de Tolosa.

TITULO VI."

DO LINHAOEH DOS BEY8 DE FBAXgA QUE FOBOM ASTES CHABLLES SATIVE

Ouue huum rrey em Framga que ouue nome Moreueus e foy do linhagem delrrey Priamo da Troya. Este
Moreueus ouue por filho Qimderique. E Qimderique ouue por filho Clodeneo. Este Clodeneo ouue por filho Do-
lario. Este Clodeneo bautizouo sam Famigio e tornouo christaao, que ante era pagaao. Dotario ouue filho Cilpe-
rique. Cilperique ouue filho Dotario o segumdo. Este Dotario ouue filho dom Goberche. Goberche ouue filho
Clodeneo o segumdo. Clodeneo ouue filhos de sancta Bargilidie a rrainha, e huum ouue nome Clotafio o jouem e ho
outro Clederique o tergeiro e Terim. Este Terim ouue filho Clideberch. Clideberch ouue filho Goberte o jouem. Go-
berte ouue filho Terim o jouem. Terim ouue filho Clotario o quarto. E depois que passou esta jeeragom de
Clotario o quarto, rrey Cildeberch ouue filho Arnaldo. Arnaldo ouue filho Santamolfe e outro filho que ouue
nome Coengcsson. E Santarnolfe ouue filho Dantises. Dantises ouue filho Pepim o mayor. Pepim o mayor ouue
filho Charle Marchel. Charle Marchel Pepim o pequeno. Pepim ouue filho Charles Mayne.

De Charlles Mayne que foy rrey de Framga e dos que delle des^enaderam

Charles Mayne morreo na era de nouegemtos e lxvih e ouue filho Alois. Alois’ ouue filho Charle o simprez.
Charle o simprez ouue filho Lodois o tergeiro. Lodois ouue filho Dotario. Dotario ouue filho^ Lodois o quarto.
Morreo_Lodois e nom leixou filho nenhuum. E os nobres francczes leuamtarom por rrey Hugon o duc que foy

Digitized by

Google

• OS UVROS DE LINHAGENS

253

filho de Hugon o gram duc. Este Hugon ouue filho Ruberte. Ruberte ouue Ires filhos, huum ouue nome Hu-
gon que foy muy boo e muyto amado rrev, e o outro rrey Henrrique, e o outro o duc Ruberte de Bregonha. Rey
Hemrrique ouue filho Philipe o gramde Hugom. Este rrey Filipe ouue filho Lois. Elrrey Lois ouue gimquo filhos
da filha de Qeralberch que era d’Ultramar, c huum ouue nome Filipe, e ho outro Hemrrique, c outro Lois, e o
quarto Ruberte, e o quinto Philipe. Outrossy Philipe que era rrey coroado morreo per cajam em vida de seu
padre. E rreynou seu irmaao Lois, e coroouo o apostolligo Inocengio na gidade de Rens. Este rrey Lois ouue filho
rrey Philipe que agora he.

TITULO VH.°

DO C*»E DOH HOHOO DOlfDE DEfENDEM OS EEV8 DE PORTI dALL DE HVHA PAETE
PROCEDENDO AO DIADTTE E DOS OCTBOS DIIE DELLE DES^EMDEROM

0 comde dom Momdo veo da terra de Roma, e era do linhagem dos godos. E ueo a Galliza, cuydamdo a ser
rrey, com gram companha de caualleiros e doutras gentes que trouue por mar. E aqueegeo assy aa vemtuyra que
qoamlas naaos e galees e baixecs trazia quebrarom todas no mar no cabo de Piorno que he em Trasemtos, e por-
tarom com ell gimque caualeyros e nom mais. E de huum delles veerom os de Trasentos, e do outro os Mari-
nhos, e do outro os d’Ambroa, e do outro os Bellranes de Neudos, e do outro os d’Amdrade de Braga. Este
comde dom Momdo rrossou dona Joana Romaaes filha do comde dom Romaao irmaad delrrey dom Affomsso q
casto. Este comde casou com esta dona e fez em efla o comde dom Froya Menendez. Este comde dom Froya Me¬
nendez foy casado com a comdessa dona Grizxeuera que foy filha do comde dom Aluaro das Esturas, e fez em ella
o comde dom Vermuu Froyaz. Este, dom Yermuu Frojaz foy casado com a comdessa dona Aldonga Rodrigues
filha do comde dom Rodrigo Romaaez que foy comde de Monleroso e neta do comde dom Romaao, e fez em ella
o comde dom Froyaz Yermuiz.

Do comde dom Froyaz Vermuiz filho de dom Vcrmun Froyaz e neto do comde

dom Froya Menendez

Este comde dom Froyaz Vermuiz foy homem de grandes feitos : e queremdo gaanhar o rreyno a elrrey dom
Affomso de Leom, que emtom comcgaua de rreynar, com ajuda do comde dom Rodrigo Romaaez lidou com ell no
couto de Mafara, que he antre Villa Alua e Bctamgos, e foy vemgido este rrey dom Affomsso.

Este rrey dom Affomsso a pouco tempo foy gercar a villa d’Ouedo : e cstamdoa combatemdo com 6sa hoste
aparegeo este comde dom Froyaz Vermuiz que vinha a lidar com elle. E^os do arrayal virom o pendom seu c
conhegeromno e disserom a elrrey «senhor mais avedes a fazer ca o que pemssades, ca o comde dom Froyaz
Vermuiz uosso emmiigo vein alii com gram companha e pergebedeuos como lidedes com elle, ca elle lidar quer
comvosco.» A esto rrespomdeo elrrey «fazede vosso combatimento' o mais aficado que poderdes, ca o comde
dom Froyaz Vermuiz de tali fcito he que nom comete nemguem se lhe tem as costas volitas, e de nosso emmiigo
qnc elle he oje sera nosso amigo, ca eu conhego bem a sua vomtade,. ca elle nos ajudara assy como ora verees.»
0 comde dom Froyaz Vermuiz chegousse agerca do arrayall e ordenou suas aazes e esteue alemdemdo se hiria
elrrey dom Affomsso a lidar com elle. E elle veemdo que seu feito delrrey nom era senom combater a villa disse
aos seus que bem emlemdia o tallam te delrrey, eo porque aquello fazia que nom era senom por o gaanhar por
amigo e por vassallo, e que descauallgassem dos cauallos e lhe fossem fazer seruigo, ca pois elle em ssy mostraua
tamanha cortesia que mayor rrazom era fazerem elles feitos que a mostrassem. Ally forom ao combatimento e
fezeromno tam rrijamente que per forga o comde dom Froyaz Vermuiz e os seus emtrarom os muros da villa. E
do trabalho que hi filhou o comde que rregebeo e das queedas que cayo de gima dos muros gegou dos olhos. E
elrrey foy demtro aa villa e vio como o comde era gego, e pcsoulhe tanto que mais nom poderia, e dezia a Deus
«Senhor porque me fezeste tanto mali que oje eu pereo tam boo amigo? eu ante quisera perder o rreyno e a
villa, ca eu cedo cobrara todo polia bomdade dei.» Alii as sas lagremas eram muitas, e malldiziasse o dia e a ora
em que nagera porque o perd era. Alii lhe deu do seu rreyno e das suas terras bem quamto 6se elle quis.

Dw filhos do eomde dom Froyaz Yermuiz e dos que delle des$emderam dos quaaes

huum delles foy dona Mafallda Manrrlquez molher delrrey dom Affomsso

Hanrrlquez prlmeyro rrey de Portugall

Este comde dom Froyaz Vermuiz foy casado com dona «Sancha 1 », e fez em ella tres filhos e tres filhas,
0 primeyro ouue nome dom Rodrigo Froyaz de Trestamar: este se ue casado com dona Meinha Gomgalluez filha

1 Por Utra mais moderna.

M. H. Tom. I. 64

Digitized by ^.ooQie

254

OS LIVROS DE LINHAGENS

de dom Gomgallo Mcendez da Maya o lidador, irmaao de doni Soeyro Meemdcz o boo como se mos Ira no titulo xxi
delrrey Ramiro de Leom parrafo vm.°: e o segumdo filho ouue nome dom Vermui Froyaz de que falla no titullo
A primeyra filha ouue nome dona Grixuera, e fez 6 moesteyro de sam Martinho de Junca e jaz hi; e a outraousc
nome dona Moninha Froyaz que fez o moesteyro de Pedroso e jaz hi. Estas forom casadas como se mostrara
no dito titullo de rrey Ramiro parrafo v.® E o mais pequeno filho ouue nome o comde dom Pero Froyaz. Estefoy
muy boo fidallgo e foy criado delrrey dom Gargia de Portugall. E quamdo foy preso elrrey dom Gargia de Por-
tugall delrrey dom Samcho de Castella morreo hi este comde dom Pero Froyaz e seus filhos, e dom Rodrigo
Froyaz de Trastamar seu irmaao o mayor, segumdo mais compridamente veredes no titullo xxi delrrey Ramiro
ho segumdo parrafo vi.° Este dom Pero Froyaz foy casado com a comdessa dona Durambias, irmaa do comde
dom Gargia quq, chamarom de Maranho, que foy avdo do comde dom Gargia de Cabra que era dos de Caran, e
fez em ella o comde dom Fernam Piriz e o comde dom Gargia Piriz, que morrerom com elrrey dom Gargia como
dito he. Este dom Fernam Piriz foy casado com dona «Briolanja 1 », c fez em ella o comde Pero Fernamdezde
Traua, que pohrou o castello de Traua e por esso se chamou comde de Traua. Este comde foy o que lidou
em Uia d’Angos a qualro legoas de Leom himdo com ho iffamte dom Affomsso que depois foy emperador, e lidou
com elrrey dom Affonsso d’Aragom que foy rrey de Castella c de Leom polia rrainha dona Orraca com que era
casado. Este comde dom Pero Fernamdez falla mais compridamente no seu titullo xm. Este comde dom
Pero Fernandez foy casado com huuma filha do comde dom Hurgel de Valladolide, o que tirou as armellasda
porta de Cordoua apesar dos mouros, e trouxeas e poseas em samta Maria d’Antigua, hu oje estam. Este comde
dom Pero Fernamdez de Traua ouue em esta dona dous filhos e tres filhas, o primeiro dom Vermnu Piriz Podes-
lade, e o conde dom Fernam Piriz de Traua. E de conio cstes dous irmaaos casarom achaloees no Titulo xm deste
dom Pero Fernamdez de Traua parrafo ii.° E as filhas a huuma dona Esteuaynha Piriz que foy casada com
Rodrigo Fernandez de Castro Caluo assy como se mostra no Titulo xi dos de Castro parrafo ii.°, e a outra dona
Eluira Pirez que foy casada com o comde dom Vel Pongo como se mostra no Titulo xxi de rrey Ramiro par-,
rafo xvii, e a comdessa dona Eua. Esta comdessa dona Eua foy casada com dom Pedro de Lara, filho do comde
dom Nuno Aluarez como se mostra no Titulo x dos de Lara parrafo m.°, c fez em ella o comde dom Manrrique
de Lara e o comde dom Nuno, o que liurou os fidallgos de Burgus da peyla de Castella. Este comde dom Man-
rrique foy casado com dona Ermcscnda filha de dom Armcrique o primeiro senhor de Narbona, e fez em ella
o comde dom Pedro de Molina, e dona Maria Manrriqucz que foy casada com dom Dicgo o boo assy como sc
mostra no titullo ix dos de Bizcaya parrafo vi, e dona Mafalda Mamrriquez.

Comega Portugall : c falla delrrey «lom Affomsso inirrlquez o primeyro rrey
«le Portugall e do que fez no tempo tle seu rrcyna«lo, e delrrey dom Samcho
seu lllho segumdo rrey de Portugall e «los filhos que ouue

Esta dona Mafallda Mamrriquez foy casada com dom Affomsso Amrriqucz, que foy filho do comde dom Am-
rrique e da rrainha dona Tareyja filha delrrey dom Affomsso o que filhou Tolledo a mouros. Este comde
dom Amrriquc ouue muytas fazemdas com mouros c com leoncscs. Morreo este comde dom Amrrique em As-
torga que era sua, c liinlia eslomgc aprazada a villa de Leom, que ssc a qualro meses lhe nom acoresse o empe-
, rador que fosse sua com ssas perleemgas, e ante que morresse foy no prazo dos quatro meses.

Conselho e mandamento que sse fez ao primeyro rrey de Portugall 2

Quamdo morreo em Astorga chamou seu filho dom Affomsso Amrriquez e disselhc «filho, toda esta terra
que Iceu leixo des Astorga ataa Coimhra nom percas cmde huum palmo, ca eu a gaanhev com gram coyta. E filho
torna do mcu coragom alguuma cousa, que seias esforgado e sejas companheyro aos filhos dalgo e dalhe sas sol-
dadas lodas. E aos comgclhos fazelhcs honirra em guiza como ajam todos dereyto assy os gramdes come os pc-
quenos. E faze sempre justiga c aguarda em ella piadade aguisada, ca sse huum dia leixares de fazer jusliga huum
palmo loguo outro dia se arredara de ti huma braga c do teu coragom. E porem, meu filho, tem sempre justiga
em teu coragom c averas Deus e as gentes : e nom comssemlas en nenhuuma guisa que teus homeens seiam so"
herbosos nem atreuidos em mal, nem fagam pesar a nenhuum hem digam torto, ca tu perderias porem o teu boo
prego se o nom vedasses. E chama agora os d’Astorga c mandarfey fazer a menagem da villa : e logo te torna &
nom vaas comego mais que afora da villa e nom na perderas, ca daqui comqucreras o al adiante. E mamdo 3-
meus vassallos que me vaao soterrar a santa Maria de Bragaa que eu pobrey.» Morreo o comde dom Anrri-'
que c guisaromsse todos como o leuassem. E preguntou Affomsso Amrriquez os vassallos se hirfa com seu padre
a Bragaa, e elles disserom que fosse e nom se temesse nada da terra. Eli foy soterrar seu padre a Bragaa, e mentre

1 Por Ictra mais moderna.

2 Esta rubrica em vermelMo esta riscada com tinta prela.

e

OS LIVROS DE LINHAGENS

255

v

que © foy solerrar filharomihe toda a terra dc Leoni que cll tiinha por sua, mais nom lhc filharom Galliza que
0010 poderom. DcpOs esto emviou desafiar o emperador e lornou-lhe seu amor, e foysse logo pera Portugall
e Bom achou hu sse acolber, ca toda a terra se lhe algou com sa madre. E ella casarasse com ho comde dom Fer-
oamdo de Trastamar que era em aquell lempo o melhor homem d’Espanha que rrey nom fosse. Affomsso
Amrriquez furtou dous castellos a ssa madre, huum foy Neuha e o outro o castello da Feyra que he em terra de
samta Maria. E com aquellcs guerreou cll muy rrvjo com seu padrasto.. E disse o comde dom Fernamdo «Af-
fomsso Amrriquez nom amdemos em este preyto, vaamos huum dia aa fazemda e 09 sayremos nos de Portugal
oq uos.» Respomdeo emtom Affomsso Amrriquez «nom deuia prazer a Deus porque me v6s queredes sacar
da terra de meu padre :» e a madre disse emtom «minha he a terra e minha sera, ca meu padre clrrey dom Af¬
fomsso ma leixou.» E 0 comde disse.a ella «nom amdemos em esto, ou vemgercmos ou leixaremos a terra a
vosso filho se mais poder que nds:> e veerom aa fazcnda em Guimaraaes. E disse a rrainha «comde, com-
voseo quero emtrar na fazemda e cstarey na az e averedes que fazer polio meu amor : e todauia premdede Af¬
fomsso Amrriquez meu filho, ca melhor poder teendes vos ca elle.» A fazemda foy feita em Guimaraaes, e foy ar-
rancado Affomsso Amrriquez e muy maltreito. E el himdo huma legoa de Guimaraaes achousse com Soeyro
Meeradezque 0 viinha ajudar e disse «como viindcs assy senhor?» rrespomdeo emtom Affomsso Amrriquez «ve-
nho muy mali, ca me arramcou meu padrasto e minha madre que estaua com elle na az.» E 0 Soeyro Mecm-
dcz lhc disse «nom fezestcs siso que aa balalha fostcs sem mym, mais tornadeuos come de cabo aa fazemda e eu
liircy comvosco, e prcmdcremos vosso padrasto c uossa madre com el:» c disse Affomsso Amrriquez «Deus mamdc
que assy seja :* e dom Soeyro Mcemdcz lhe disse «vos veredes que assy sera.» E tornaromsse iconi elle aa bata-
Iba, c premdeo seu padrasto e sa madre. E 0 comde cuydou logo a ser morto, e fezlhe preyto e mqnagem
que numca emlrasse em Portugall, e des alii foysse pera Ultramar. E Affomsso Amrriquez meteo sa madre em*
tornem ferros. E ella quamdo vio que a assy premdia disse «Affomsso Amrriquez meu filho, premdestesme e me-
Icstesmc em ferros e exerdastesme de minha terra que me leixou meu padre, e quitaslesme de meu marido, rrogo
a Deus que preso seiades assy como eu soom : e porque me vos metestes ferros nos meus pees quebradas seiam
as las periias com ferros : mande Deus que assy seia esto.» Ella emuiousse logo querellar ao emperador que
era seu sobrinho, que lhe acorressc e que a sacasse da prisom, e que ouuessc todo Portugall por seu. E os por-
lugueses leuerom todos com Affomsso Amrriquez e souberom como sse guisaua 0 emperador pera viir comque-
rer Portugall e tirar sa lia da prisom. E forom todos bem guisados a huum logar que chamam Valldeuez, e
alemderom ally 0 emperador que viinha com gram poder que trouue d’Aragom e de Castella e de Leom e de
Galiza, e ouuerom a fazemda em Valldeuez. E vemgeo dom' Affomsso Amrriquez, e 0 emperador foy ferido
na perna deestra dc duas lampadas. E sobiossc 0 emperador em huum cauallo bramco e foysse a Tolledo porque
ouue medo de perder a pidade. E premderom ao emperador sete comdes e oulros caualleyros muilos, cmatarom-
Ihe muita gente. E dom Affomsso Amrriquez foisse logo dalli e gaanhou todo Portugall per sas armas, e leuou
comsigo sa madre presa. Despois ouuerom batalhas os scus com mouros nos campos d’Ourique, e vemgeromnas :
e na postumeyra batalha que ell vemceo des ali se chamou elrrey dom Affomsso de Portugal. Este rrey dom
Affomsso foy muy nobre rrey e fez muyto bem per sas armas, e filhou Lixboa na era de mill e cemto e lxxxv
annos no mes de oitubro. Na era dc mill c gemto e noucmta e gimquo filhou Simtra e Almadaa e Palmella.
Na era de mill e cemto e nouemta e seis filhou Alcager. Na era de mill e duzemtos filhou Beja. Na era de mill
c dozemlos e quatro annos filhou a gidade d’Euora e Moura e Serpa. E tomou outros muitos logares que aquy
nom comta. Este rrey dora Affomsso Amrriquez comcgou a ordem d’Ocres, e pobrou santa Cruz e Alcobaca,
e lornou 0 corpo de sam Vigemte a Lixboa, e fez muy nobre egreia que chamam sam Vigemte de fdra : e leixou
a estas egreias muy gramdes possissopes. E deu ao cspital de sam Joham de Jerusalcm tres mill marcos d’ouro
pera comprar erdades pera os emfermos da emfermaria, pera lhes darem de cada dia senhos paaes aluos queemtes
de triiguo e senhos vasos de vinho polio meterem cada dia em oragom. E deu gramdes liberdades aadita ordem
do Espilall no priorado de Portugall. Este fez muytas mergees aas ordeens, e por esto lhe fez Deus muito
bem, ca elle foy de gramdes feilos e acabouos a gram seruigo de Deus. E fez na rrainha dona Mafalda Amrriquez
elrrey dom Samcho, e viueo setenta e seis annos, e sua ahna sera em parayso : e morreo na era de mill e du¬
zemtos c vimte'e tres annos, e jaz no moesteyro de samta Cruz. Depois ell rregnou seu filho dom Sancho, e
poboou muita terra e foi muy boo rrey, e foy casado com dona Aldomga filha delrrey d’Aragom, e ouue defla
dora Affomsso Samchez, e 0 iffamle dom Pedro, e 0 iffamte dom Fernamdo que foy comde de Framdes, e 0
iffamte dom Amrrique, e a rrainha dona Mafalda que foy molher delrrey dom Amrrique de Castella, e a iffamte
dona Samcha que emtrou no moesteiro dc Loruaao, e a iffamte dona Bramca que morreo em Agua d Alfagara
ffne era sua, emandousse soterrar aCoimbra demtro em samta Cruz, e a rraynha dona Tarcyja que foy casada
«om elrrey dom Affomsso de Leom, que era sobrinho deste rrey dom Samcho, filho de ssa irmaa. E ouue cl-
roy de Leom de ssa molher, 0 iffamte dom Fernamdo, c a iffamte dona Samcha, e a iffamte dona Aldomga. E
morreo a rrainha dona Aldomga que ouue estes filhos, c jaz em samta Cruz de Coimbra. E filhou elrrey dom
Samcho huuma dona por amiga e ouue della, dona Orraca Samchez, e dom Martim Samchez 0 que casou com

Digitized by v^ooQie

256

OS LIVROS DE LINHAGENS

ft comdessa Dielho, filha de dom Pero Fernamdez de Castro o castellaao. . Morreo esta dona c filhon elrfcy
outra dona a que disserom a Ribeyrinha, e oUue della Tareyja Samchez, e dom Gill Samchez, e dona Costamga
Samchez que jaz em samta Cruz de Coimbra, e dom Rodrigo Samchez. Morreo este rrey dom Samcho, que
foy de gram justiga, na era de mill e dozemtos e quarenta e none annos, e soterraromno em Coimbra no ipoes-
teyro de samta Cruz agerca de seu padre.

Delrrey dom Affomsoo nt de Portugall e deste nome o segamdo, e delPrey
dom Samcho seu fllho que ise dlose Capello

Reynou seu filho depds ell dom Affomsso que foy muy boo christaao no comego mais na gima foi peor. Este
gaanhou Alcager e outros castellos, e casou com a rrainha dona Orraca filha delrrey dom Affomsso o que vem-
geo a batalha de Muradal, e ouue della o iffamte dom Samcho, e o iffamte dom Affomsso que foy comde de Bel-
lonha, e o iffamte dom Fernamdo de Serpa, e a iffamte dona Leanor que casarom com o filho delrrey de Mar-
ges; E rreynou este rrey dom Affomsso doze annos, e morreo este rrey e soterraromno em Alcobaga. Reynou seu
filho dom Sancho, e comcgou muy bem de seer muy boo rrey e de justiga, mas ouue maaos comsselheyros, e des
alii adeam te nom fez justiga. E sayo de mamdado aa rrainha dona Birimguella sa tia c casousse com Migia Lopez,
e d6s alii foy pera mali. Os bispos e os argebispos e os abades beemtos e os outros prellados todos da sancta
egreia quamdo esto virom ouuerom seu acordo de o emviarem mostrar ao papa. E foy la o argebispo de Bragaa,
e o bispo de Coimbra mcestre Teburga, e disseromno ao apostolligo que nom aviam rrey porque ell nom fazia
, justiga. E disse o papa «quali rrey quiserdes tali filhade que seja naturali do rreyno e sayba fazer justiga : »
e disserom «padre samto, pidimoste o comde de Bollonha dom Affomsso :» e o papa outorgqjilho. E veo o comde
e tolheo o rreyno a seu irmaao e quantas boas villas hi avia, que nom ficou senom Coimbra. E esta nom ficou
senom porque nom foy hi o comde, ca sse hi veera assy a filhara como as outras. E desi emuiou elrrey dom
Samcho ao iffamte dom Affomsso, filho delrrey dom Fernamdo de Castella e de Leom, que mandasse por cllc,
e foy ala com grande cauallaria e leuouo comssigo pera Castella, e morreo e soterraromno em Tolledo.

Delrrey dom Affomsso de Portagall que foy comde de Dellonha fllho delrrey
dom Affomsso e Irmafto delrrey dom Samcho

Elrrey dom Affomsso foy muy boo rrey e justigoso, c manteue sempre seu rreyno em paz c sem contemda
nenhuma. E casou com dona Beatriz, filha delrrey dom Affomsso de Castella e de Leom, e ouue della filhos, o •
iffamte dom Dinis, e o iffamte dom Affomsso, e a iffamte dona Bramca que morreo nas Olgas de Burgos omde
foy sempre senhora, e hi jaz, ca numca quis scer casada. E morreo elrrey dom Affomsso na era de mill cccxvu
annos, e soterraromno em Alcobaga.

I

Delrrey dom Dinis e da guerra que ouue com ho Iffamte dom Affomsso seu fllho

Reynou seu filho rrey dom Dinis, e foy muy boo rrey c de gram justiga e muy boo cristaao, e fez muilo por
a santa egreia. E casou com dona Isabel-filha delrrey dom Pedro d’Aragom, c ouue filhos della, a rrainha dona
Costamga, que foy casada com elrrey dom Fernamdo de Castella que foy filho delrrey dom Samcho como se
mostrara no Titulo xxi de rrey Ramiro parrafo mi, e o iffante dom Affomsso. E ouue outros filhos de barregaas,
Affomsso Samchez que foy exerdado e morreo em Castella, e mandousse deitar em Villa de Comde em huum
moesteyro que ell mamdou fazer que ha nome samta Clara. E ouue outro filho que ouue nome dom Pedro
que foy comde em Portugall, c Fernam Samchez, e Joham Affomsso, que depois seu irmaao elrrey dom Affomsso
o mamdou matar em Lixboa quatro dias amdados do mes de junho era de mill ccclxiiii annos. Este rrey
dom Denis foy a Castella e chegou a Aragom a huuma villa que dizem Taragona com a rrainha dona Isabell sa
molher a meter pazes amtre elrrey dom James d’Aragom filho delrrey dom Pedro seu padre, e amtre elrrey dom
Fernamdo de Castella filho delrrey dom Samcho ; esto foy no mes dagosto da era de mill cccxlii annos. E por
quamto foy, tamto emderemgou, e veo pera seu rreyno com gramdes vilorias. Este rrey dom Denis ante que
esto fosse ouue com elrrey dom Fernamdo gram sanha, e emtrou per Castella ataa Valadolide e filhou o Sabu-
gall e Castell Rodrigo e Almeyda e Villa Mayor e Alfayatcs c outros castellos que ficarom aa coroa do rreyno de
Portugal pera todo sempre, segumdo se despois firmarom por priuillegios : esto foy feito era de mill cccxxxm.
Este rrey dom Denis ouue guerra com seu filho dom Affomsso que era iffamte, por rrazom que queria que Af¬
fomsso Samchez, que era seu filho de barregaa, que rreynasse. E o iffamte dom Affomsso soube esto e tomou-
lhe a gidade de Coymbra vespora de janeyro depOs com^r, era de mill ccclix annos. Em outro dia de janeyro
tomou Monte Moor o velho rompente o aluor, e esto foy na era de mill ccclx. E foyssc e tomou a Feyra e o cas¬
tello de Gaya e a torre da menagem do Porto, e foisse deytar sobre a villa de Guimaraaes. E guardaua a villa e o

Digitized by v^ooQie

OS LIYROS DE LINHAGENS

257

rastello haum caualeiro que chamauam Meem Rodriguez de Vascomfellos e defemdeolha muy bem. Elrrcy
dom Denis soube que jazia sobre a villa de Guimaraaes, e ell veosse deytar sobre Coymbra. E chegou hi o pri-
meiro dia de raarfo em coreesma, e fez muilo estrago, e o arraualde todo foi estragado. E derribarom as casas e
filharom muito pam e muito vinho e muilo azeite, e danarom todo o campo que era semeado de pam nouo. E
cortarom todos os oliuaaes tambem d’aaquem como d’aalem. E chegou hi dom Affomsso Guedelha, que sse cha-
mou rrey de Leom em outro lempo, padre de dom Joham. O iffamte quando soube que seu padre jazia sobre
Coymbra alfousse de Guimaraaes e chegou a sam Paullos com o comde dom Pedro seu irmaao, que emtom era
exerdado do rreyno, e com outros rricos homeens e com gram poder de cauallaria, e jouue hi tres dias per trc-
gua que ouue antre seu padre e elle. Passousse seu padre aalem per huuma barca, e em outro dia de gram
manhaa tornou e quis emtrar a villa pela ponte, e ouue hi gram pelleja : e dom Martim Gomfalluez e dom Es-
teoom Gomfalluez Leytooes deitarom Gonfallo Pirez Ribeiro da ponte a fundo. E nom pode elrrey emtrar e foy
pousar a sam Framf isco, e o iffamte veo pousar no mosleiro de samta Cruz : e dalli poserom as treguas, e alfou-
sse elrrey e foisse pera Lixboa : e esto foi feito na era sobredita.

E depois esto ouue este iffamte na era de mill ccclxii no mes de feuereyro outra vez gram desauenfa com
elrrey seu padre em Santarem. E leuamtaromsse em volta de huuma parte e da outra : e matarom os delrrey
huum boo caualleiro que auia nome Fernam Gomez de Garualho que era vassallo do iffamte. E soube esto o
iffamte e armousse e foy comlra os delrrey, e matarom muitos da parte delrrey, e matarom mais se nom fora que
quis Deus que os partio a noite. E em outro dia ouuerom os caualleiros acordo amtre ssy que sse nom ma-
lassem huuns a outros : e trabalharom per tali guisa que meterom paz amtre elrrey e seu filho dom Affomsso.

E morreo elrrey dom Dinis, e soterraromno no moesteiro d’Odiuellas de monjas, que ell mamdou fazer, na era
de mill ccclxiiii annos, esto foy sete dias de janeiro.

Delrrey dom Affomsso fllho delrrey dom Dinis

Reynou seu filho elrrei dom Affomsso e foy sempre nobre rrey e muito teudo com Deus. Este foy rrey dom .
Aflomsso o quarto„ o que ouue guerra com elrrey dom Affomsso de Castella seu sobrinho e seu genrro, com que
elle ao despois vemfeo a lide de Tarifa como se mostrara no Titulo xxi de rrey Ramiro parrafo xiii. Este rrey
dom Affomsso o quarto foy casado com a rrainha dona Brcaliz, e ouuerom filhos como sse mostra no Titulo xxi
de rrey Ramiro parrafo mi. 0

• titulo vir

SOS DE QIE DKNVEMDERAM os DE MESDOCl E OS DE BISCAYA E DE CRASTO E OS DE VERHIIZ.

E DORDE VEM OS EIDALL60N DE PORTIDALL E DE CASTELLA E «ALLISA. E DE BUY DIAZ (IDE
E DOS VEM^IHEMTOS RLE OUUE E DE SEU CASAMEMTO

0 fide Ruy Diaz foi o mais homrrado fidallgo que ouue em Espanha que rrey nom fosse. E os castellaaos
fezerom dous alcaydes, huum ouue nome Nuno Rosoyra e foi filho de Nuno Bechides : e deste Nuno Rosoyra
veerom os rreis de Castella, assy como ja mostramos no titullo quarto dos rreys parrafo primo. E outro al-
cayde ouue nome Alaym Caluo : e este Alaym Caluo foy casado com dona Tareyja Nuniz, filha de Nuno Ro¬
soyra. Alaym Caluo fez em esta dona Tareyja Nuniz sa molher quatro filhos, o primeiro ouue nome Fernam
Laindez, e o segumdo ouue nome Vermuii Laindez. De Fernam Laindez veerom os de Mendofa, e de Vermuii
Laindez ueerom os de Bizcaya. De Laim Laindez veerom os de Castro. E deste Fernam Laindez e de Uermuu
Laindez er defemdeo o fide Ruy Diaz o bem auenturado, e dom Aluar Fernamdez Menaya, domde sayrom os
de Castro assy como veredes. Fernam Laindez ouue huum filho que ouue nome Laym Fernamdez : e deste
Alayqi Fernamdez sayo Nuuo Laindez, e este Nuno Laindez casou com huuma dona que avia nome dona Elho,

Ora tornemos a YermCiu Laindez: deste Vermuu Laymdez sayo Rodrigo Yermuiz, e dona Eluira Uermuiz omde
veem os de Biscaya. E de Rodrigo Vbrmuiz sayo Fernam Rodriguez, e dona Mefia Rodriguez que foy casada com
Gotnfallo Trastamiriz da Maya assy como sse mostra no titulo xxi de rrey Ramiro parrafo m.° E daqui veem os boos
fidallgos de Portugall e outros muitos e de Castella e de Galliza. E de Fernam Rodriguez sayu Pero Fernandez e ou¬
tra filha que ouue nome dona Elo : e esta dona Elo foi a que casou com Nuno Laindez como ora dissemos. E este
Nuno Laindez ouue desta dona Elo huum filho que ouue nome Laim Nuniz. De Laim Nuniz sayo Diego Laimdez
padre do fide Ruy Diaz, e Fernam Layndez padre de dom Aluar Fernandez Menaya. Este Diego Laindez foy
casado com dona Tareyja Nuniz, filha do comde dom Nuno Aluarez da Maya e neta delrrey de Leom de gaamfa,
e fez em ella Ruy Diaz meo fide a que Deus fez muyta merfee, ca o fez vemfedor em todollos seus feitos.

Este fide Ruy Diaz vemfeo fimquo rreys mouros a huuma ora. E o fide Ruy Diaz venfeo elrrey dom Garcia, e
vemfeo elrrey dom Affomsso de Leom e premdeo. Este rrey dom Affonso fov despois rrey de Castella e de Leom e
M. H. Tom. I. * 65

Digitized by v^ooQie

258

OS LIVROS DE LINHAGENS

de Portugall. E despois vemgeo o comde Sabova com Iodo o poder delrrey de Framga duas uezes. E este Ruy Dias
'leuou elrrey dom Fernamdo de Castella, o que foy par demperador, pera Framea, e esteue seis mezes em Franga
apesar do emperador e delrrey de Framea, e de sete rreys, e do papa a que pesaua muito: e todo esto era com medo
do eide Ruy Diaz, ca nunca se todos atreuerom a lidar com elrrey com medo dell. E o emperador e elrrey de
Framea rrogarom o papa que emuiasse rrogar elrrey que sse tornasse pera sa terra. E o papa emuiouo rrogar que
sse tornasse pera sa terra, e elrrey nom quis ataa que o papa e o emperador e os outros rreys ouuerom de fazer
quamto ell mamdou, e assy se tornou homrrado e beadante pera sa terra pella boa aventura do eide. E o eide vem-
eeo elrrey dom Pedro d’Aragom e premdeo. E o eide vemeeo o comde dom Remom de Bareellona duas uezes em
campo, e vemeeo e premdeo. E o eide uemeeo rrey Hunaz de Marrocos com todo o poder d’aalem mar, e morreo
emde com pesar. O eide vemeeo rrey Rucar de Marrocos irmaao deste rrey Hunaz com oito rreys. E depois que o
eide morreo veneeo rrey Rucar outra uez com todo o poder que pode ajumtar d’Africa : e esto foy per a vertude de
Deus que lbe emuiou o apostollo Samtiago em sa ajuda. E nosso senhor mandou dizer ao eide em sa vida por sam
Pedro por quali guisa avia de vemeer: e estas duas uezes que o vemeeo forom no campo do Quarto a cabo de Va-
lemea que o eide filhara aos mouros com outros muitos castellos. O eide vemeeo outros muitos christaaos e mouros,
tambem rreys come outros muvhonrrados por muitas uezes, e foy na filhada de Coimbra e de Lamego e de Viseu e
do Porto, e outrossy em Castella e em outros muytos logares. Este Ruy Diaz foy casado com dona Xamena Go-
mez, filha do comde dom Gomez de Gormaz e neta delrrey de Leom de gaamea, e fez em ella huum filho que ouue
nome Diego Rodriguez e mataromno os mouros em Comsogra : e ouue em esla dona Xemena outras duas filhas,
huuma ouue nome dona Soli, e a outra ouue nome dona Eluira. E dona Sol casou com o iffante erdeiro d’Aragom,
e nom ouue semel: e dona Eluira casou com elrrey dom Ramiro de Nauarra como se mostra no Titulo v.° dos rreys
de Nauarra parrafo ii, e ouuerom filhos e jeeragom em tali maneira que quamtos rreys ba oje em Espanha e em
Framea e em Imgralerra todos vem dell, e em outros rreynos mais lomge. Este gide Ruy Diaz viueo bem, e estes
beens que fez som escriptos nas cronicas dos rreys, e el he em paravso.

TITULO IX.°

DE COMO 08 DE BI8CAYA POB NAM TEEBEM SENHOR VOMABOM POR SENHOR FROOH IRMAAO DELBEl DE
. IMCBATEBRA OVE HI VEO TEER COH HWM SEV PlliHO , E COMO BELLE DES£EHDEBAM OS DE B1BCAYA

Bizcaya, que foy senhorio primeiro em seu cabo ante que elrrey ouuesse Castella e odepois em Bizcaia, nom
avia nenhuum senhor. E auia huum comde em Esturas que avia nome dom Moninho, e vinhalhes fa^- mal. E ueo
a poer com ellcs preito que lbe dessem cada anno huma vaca bramca c huum boy bramco e huum cauallo bramco
por conhegimenlo, e que Ihes nom faria mali : e esto faziam elles por muy gram forga que nom poderom fazer
mais. E a pouco tempo chegou hi huuma naao em que vinha huum homem boo que era hirmaao delrrey d’Im-
graterra que viinha de la deilado e avia nome Froom, e trazia comsigo huum seu filho que avia nome Furtam
Frooez, e deitaraos elrrey dTngraterra do rreyno. E chegando alii soube como amdauara em sa contemda com
o conde dom Moninho das Esturas : e emtom disselhes quem era, e se o quisessem filhar por senhor que os de-
femderia dello. E elles viromno homem de proli e souberom que era d’alto sangue disserom que Ihes prazia, e
emtom o filharom por senhor. E a poucos dias emuiou o comde dom Moninho a demamdar aquell trebuto, e el
disse que Iho nom daria, e se o quisesse viir demandar que lho defemderia. E o comde dom Moninho juntou
suas gentes e veo a elles. E dom Froom com os bizeainhos sayo a elle e jumtaromsse aalem de huuma aldea que
ora chamam Vusturio, e lidarom e vemgeo dom Froom e os bizeainhos o comde dom Moninho e mataromno no
campo, e mataromno com gram pega dos seus que todo o campo ficou cheo de samgue e pedras que hi auia. E
por esta mortiimdade, que hi foy tamanha que as pedras e o campo foy todo uermelho, poseromlbe nome ao
campo o campo de Arguriega, que tanto quer dizer por seu linguagem de vascomgo como pedras vermelhas pelo
nosso, e oje em este dia assy ha nome. A cabo de tempo morreo este dom Froom e ficou seu filho Furtam
Frooez por senhor de Bizcaya, e foy casado com dona Eluira Yermuiz, filha de Vermuu Laindez e neta de Alim
Caluo, e fez em ella dom Lopo Ortiz que ficou por senhor de Bizcaya. Este” dom Lopo Ortiz foy o que foy com
o comde dom Fernam Gomgalluez na lide de Almangor, e sayo delle dom Diego Lopez.

De dom Diego Lopez senhor de Bizcaya blsncto de dom Froom, e conio casou com
huuma molher que aehou amdando a monte a quali casou eom elle com com*
dl$om que numca se beemzesse, e do que lhe com ella aconte^eo, e prosegue o II*
nhagem dos senhores que foram de Bizcaya.

Este dom Diego Lopez era muy boo monteyro, e estando huum dia em sa armada' e atemdemdo quamdo
verria o porco ouuyo cantar muyta alta voz huuma molher em gima de huuma pena : e el foy pera la e vioa seer

Digitized by v^-ooQie

OS LiVROS DE LINHAGENS

259

muy fermosa e muy bem vistida, e namorousse logo della muy fortemente e pregumloulhe quem era : c ella lhe
disse que era houma molher de muito alto linbagem, e ell lhc disse que pois era molher d’alto linhagem que ca-
saria com ella se ella quisesse, ca elle era senhor daquella terra toda : e ella Ibe disse qpe o faria se lhe prome-
tesse que numca sse santificasse, e elle lho outorgou, e ella foisse logo com elle. E esta dona era muy fermosa
e muy bem feita em todo seu corpo saluamdo que auia huum pee forcado como pee de cabra. E viuerom gram
teropo e ouuerom dous filhos, e huum ouue nome Enheguez Guerra, e a outra foy molher e ouue nome dona

E quando comiam de suum dom Diegb Lopez e sa molher assecmlaua ell apar de ssy o filho, e ella as-
seemtaua apar de ssy a filha da outra parte: E huum dia foy elle a seu monte e matou huum porco muy gramde
etrouieo pera sa casa, e poseo ante ssy hu sia coraemdo com ssa molher e com seus filhos : e lamfarom huum
osso da mesa e veerom a pellejar huum ala5o e huuma podemga sobrelle em tali maneyra que a podenga trauou
ao alaao em a garganta e matouo. E dom Diego Lopez quamdo esto uyo teueo por millagre e synousse e disse
«samta Maria vall, quem vio numca tali cousal» E ssa molher quamdo o vyo assy sinar lamcou maao na filha e
no filho, e dom Diego Lopez trauou do filho e nom lho quis leixar filhar : e ella rrecudio com a filha por huuma
freesla do paago e foysse pera as montanhas em guisa que a nom virom mais nem a filha.

Depois a cabo de tempo foy este dom Diego Lopez a fazer mali aos mouros, e premderomno e Leuaromno pera
TMo preso. E a seu filho Enheguez Guerra pesaua muito de ssa prisom, e veo fallar com os da terra per que ma¬
neyra o poderiam auer £6ra da prisom. E elles disserom que nom sabiam maneyra por que o podessem aver, sal*
oamdo sse fosse aas montanhas e achasse sa madre, e que ella lhe daria como o tirasse. E ell foy alaa s6o em fima
desencauallo, e achoua em fima de huuma pena : e ella lhe disse «filho Enheguez Guerra, vem a mym ca bem sey
eu ao que ueens :» e ell foy pera ella e ella lhe disse «veens a preguntar como tiraras teu padre da prisom.» Em-
tomchamou huum cauallo que amdaua sollo pello momte que avia nome Pardallo e chamouo per seu nome : e ella
meleo huum freo ao cauallo que tiinha, e disselhe que nom fezesse forfa polio dessellar nem polio desemfrear
nem por lhe dar de comer nem de beuer nem de ferrar : e disselhe que este cauallo lhe duraria em toda sa vida,
e que nunca emtraria em lidc que nom vemfesse delle. E disselhe que caualgasse em elle e que o poria em Tol-
ledo ante a porta hu jazia seu padre logo em esse dia, e que ante a porta hu o caualo o posesse que alii defesse
e que acharia seu padre estar em huum curral, e que o filhasse pella maao e fezesse que queria fallar com elle,
que o fosse tirando comtra a porta hu estaua bo cauallo, e que desque alii fosse que cauallgassc em o cauallo e
que posesse seu padre ante ssy e que ante noite seria em sa terra com seu padre : e assy foy. E depois a cabo
de tempo morreo dom Diego Lopez e. ficou a terra a seu filho dom Enheguez Guerra. E alguuns ha em Biscava
que disserom e dizem oje em dia xpic esta sa madre de Enheguez Guerra que este he o coouro de Bizcaya. E cada
que hi he o senhor de Bizcaya em huma aldea que chamam Vusturio, lodollos deuemtres das vacas que matam
em sa casa lodollos manda poer em huuma pefa fora da aldea em huuma pena, e pella menhaa nom acham hi
nada, e dizem que sse o nom fezesse assy que alguum nojo rrefeberia dei em esse dia e neessa noite em alguum
escudeyro de ssa casa, ou em alguma cousa de que sse muito doesse. E esto sempre ho assy passarom os senho-
res de Bizcaya ataa morte de dom Joham o torto : e alguuns o quiserom prouar de o nom fazer assv e acharomse
mali. E mais dizem oje em dia hi, que jaz com alguumas molheres hi nas aldeas aimda que nom queyram, e vem
a ellas ein figura descudeiro, e todas aquellas com que jaz tornam escooradas. Este Enheguez Guerra senhor de
Bizcaya nom ouue filho nenhuum mais ouue huma filha que ouue nome dona Munha Ennheguez. Esta dona Mu-
nhaEnnheguez foy casada com dom Fernamdo filho delrrey de Nauarra, e foy bastardo, e fez em ella huum filho
que ouue nome dom Lope Ellimdo. E dom Lope Ellindo senhor de Biscaya foy casado com dona Orlanda,
filha de dom Trastamiro Aboazar como se mostra no Titulo xxi de rrey Ramiro parrafo u.°, e fez em ella dom
Diego Lopez, que chamarom o vermelho, senhor de Bizcaya, e foy casado com dona e fez em ella o coinde
dom Lope que jaz em sam Milham della Cogolha, e morreo na era de Este comde dom Lope foy

casado com a comdessa dona (liculo, e fez em ella dom Diego Lopez o Royuho. Este dom Diego Lopez oRoyuho
morreo na era de mill e f emto e seseenta e dous annos. Este dom Diego Lopez o Royuho foy casado com dona Almi-
fena, e fez em ella o comde dom Lope senhor de Bizcaya o que chamarom de Nagera, e morreo scis dias de mayo
era de mill cc e oilo annos. ' Este comde dom Lope fez moeda que chamarom lobiis, e foy casado com a com¬
dessa dona Aldomfa Rodriguez filha de dom Rodrigo de Castro o que chamarom Caluo, como se mostra no Ti¬
tulo xi dos de Castro parrafo ui.°, e fez em ella Diego Lopez de Fenar, o que chamarom despois dom Diego Lo¬
pez o boo : e o porque lhe chamarom de Fenar foy porque lidou hi com os mouros e foy comtra elles muy bea*
dante. E morreo este dom Diego o boo de Fenar xvi dias doitubro era de mill cclii annos. Este dom Diego o boo
°wie a diamteira dos christaaos com os mouros na lide das naaos de Tollosa. Este dom Diego o boo foy ca*.
sadocom dona Maria Manrriquez, filha do comde dom Manrriquez de Lara como se mostra no titullo vii do comde
dom Momdo parrafo mi. 0 , e fez em eia dom Lope Diaz de Faro que chamarom Cabe^a braua, E depois leixou
dom Diego o boo esta'molher dona Maria Manrriquez, porque se lhe foy com huum ferreiro em Burgos, e casou
c om dona Toda Piriz, filha de dom Pero Rodriguez de Sagra, e fez em eia a condessa dona Orraca Diaz de Ca¬
nas que foi casada com o conde dom Aluaro de Lara, e a condessa dona Maria que foi casada com o comde

Digitized by

Google

260

OS LIVROS DE LINHAGENS

dom Gomgallo de Lara como se mostra no titullo dez dos de Lara parrafo vm.° Esle dom Gomgallo de Lara foy ir¬
maao deste comde dom Aluaro como se mostra no titullo x dos de Lara parrafo vi.° e parrafo vm.° E a comdessa
dona Orraca Diaz casou depds morte do comde dom Aluaro com dom Ruuy Diaz, fdho de dom Dia Xamenez se-
nhor dos Cameiros, e fez em ella semel como adiamle veredes no titullo xm de dom Pero Fernamdez de Traua
parrafo v.° Esle dom Diego o boo foy o que vengeo o torneo de Castella que foy huum dos boos feitos e dos hom-
rrados que homem passou em Espanha. E desque vengeo aquelle torneo hu veerom de todallas terras tornousse
pera sa pousada hu cstaua sa molher e sas companhas, e comegaromno a desarmar donas e domzellas, e quando
o desarmauam acharomlhe huma seeta chamtada na perna e marauilharomsse todos muito como a podia sofrer.
E depois que o desarmarom e lhe tirarom a seeta disse comtra dona Toda Pirez sa molher, * homrrada esta ora
a filha do infangom :» e ella lhe disse «senhor, esse infangom que vos dizedes por rricomen honrrado ho ouue-
rom sempre em sa terra, e se elle melhor homem achara que vos amte me lhe dera.» Este dom Lope Diaz snso
dito foy muy boo caualeiro d’armas bem como ho padre, e por esso lhe chamarom Cabega braua. Este dom Lope
Diaz senhor de Rizcaya que chamarom Cabega braua foi casado com dona Orraca Affomsso, a filha delrrey dom
Affomsso de Leom e de dona Enes de Mendosa de gaanga, e fez em ella dom Diego Lopez, que era o mavor e
foy senhor de Rizcaya, e dom Sancho Lopez, e dom Lope el chico, c dom Affomsso Lopez padre de dom Joham
Affomsso d’Alfaro o vclho : e morreo xv de nouembro era de mill cclx e quatro annos. "Este Lopo Diaz fez
em huuma rrica dona que houue nome dona Toda de samta Gadea, dona muito homrrada de Salzedo, huum filho
dc gaamga que ouue nome dom Diego Lopez de Salzedo que foy muy boo rricomem e muito emlemdido, e foy
casado com dona Aluarez filha de dom Aluar Fernamdez Podestade, e fez em ella dona Maria Diaz

que foy casada com Nuno Diaz de Castanheda como se mostra no Titulo xmi dos de Castanheda parrafo n.°

E dom Diego Lopez sobredito senhor de Bizcaya, filho de dom Lope Diaz e de dona Orraca Affomsso, filhou Mulla
aos mouros, 6 fez muitos seruigos a elrrey dom Fernamdo e emtrou na diamteira de Seuilha quamdo a filhou aos
mouros, como quer que lhe elrrey ante fezesse muito mali, e demandoulhe seus logares^como se mostra no ti¬
tullo xxi de rrey Ramiro parrafo vn.°: e morreo quatro dias d’oitubro era de mill ccxxn annos. Este dom Diego
Lopez foy casado com dona Costamga de Bearte irmaa de dom Gascom de Bcarte, e fez em ella o comde dom Lope
que foy huum dos boos que ouue em sa linhagcm nem em toda Espanha : este conde dom Lope matouo elrrey
dom Samcho de Castella em Alfaro : e fez outro filho que ouue nome dom Diego como o padre, e outra filha que
ouue nome dona Orraca Diaz. Este dom Diego desque soube a morle de seu irmaao o comde foisse a Aragom e
veo a correr a terra delrrei dom Samcho e lidou com o seu poder em Pajarom e vemgeo : e depois morte delrrey
dom Sancho veo a rreynar seu filho dom Fernamdo, e aveosse com el dom Diego e ficou por senhor de Bizcaya.
Este comde dom Lope suso dito foy casado com dona Joana filha do iffamte dom Affonso de Molina e de donaTa-
reyja Gongalluez de Lara, irmaa de dom Nuno Gomgalluez o boo, e fez em ella huum filho que ouue nome dom
Diego e morreo deslimto, e huuma filha que ouue nome dona Maria que casou com ho iffanle dom Joham : e fez
em esta dona Maria o iffamte dom Joham huum filho que ouue nome dom Joham, e foy gego de huum olho, e por
esto lhe chamarom dom Joham o torto. Este dom Joham o torto casou com dona Isabell, filha do iffamte dom
Affomsso de Portugall e de dona Viulanle filha do iffamte dom Manuell de Castella e da iffamte Costamga d’Ara-
gom, e fez em ella dona Maria que casou com dom Joham Nuniz, filho de dom Femam Guedelha e de dona Jo-
hana de Lara filha de dom Joham Nuniz o gordo de Lara e de dona Tareyja Aluarez, e fez em ella huum filho
que ouue nome dom Nuno. E o sobredito dom Diego, irmaao deste comde dom Lope, foi casado com a iffamte
dona Viullante filha delrrey dom Affomsso de Castella c da rrainha dona Viullamte, e fez em ella dous filhose
huuma filha : e huum filho o mayor que ouue nome dom Lope morreo sem semell, e a filha ouue nome dona Ma¬
ria e foy casada com dom Joham Nuniz de Lara o boo, o que filhou o castello de Giballtar aos mouros, e nom
ouuerom semel, e o outro filho ouue nome dom Fernamdo, e foi sandeu, e foy casado com dona Maria filha de
iffamte dom Affomsso de Portugall e de dona Viullante filha do iffamte dom Manuell que nos ja dissemos, e fez
em ella huum filho que ouue nome dom Diego come o avdo, e fora ante casada com dom Tcllo. Esle dom Diego
foy casado com dona Joana de Castro, e fez em eia dom Pedro como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro par¬
rafo xv.

E a dona Orraca Diaz irmaa do comde dom Lope e dom Diego foy casada com dom Femam Rodriguez de
Castro, o que morreo em Graada quamdo la foy dom Nuno o boo e os outros rricos homeens de Castella. Este
dom Femam Rodriguez foi filho de dom Ruy Gueralte de Catalonha bizcomde de Cabreyra e de dona Maria Pirez
filha de dom Pero Fernamdez de Castro a que chamarom o castellaao, e ouue della huum filho que ouue nome
dom Pero Fernamdez : e morreo de xvi annos sem filho e sem filha e herdou a madre os beens do filho, e depfis
sa morte de dona Orraca Diaz leixou os beens a seus irmaaos o comde dom Lope e dom Diego. Este dom Lope
el chico de que ja dissemos foy casado com dona Birimgueyra Gongalluez Giroa, e fez em ella Diego Lopez de
Campos que matou elrrey dom Samcho de Castella em Alfaro quamdo matou o comde dom Lope, e morreo sem
semel liidima. Esle dom Lope o chico fez em esta dona Biringueyra Gomgalluez Giroa sa molher outro filho que
ouue nome Loy Diaz. Este Lov Diaz foy casado com dona Moor Avras filha de dom Joham Diaz de Fineiosa e de

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

20i

dona Moor Aluarez filha de dom Aluar Diaz d:Esturas, padre dc dom Pedralluarez dEsturas e de sens irmaaos
assy como se mostra do titulo xv dos de Castanheda parrafo n.°, e em o titullo, xxx e qualro dos de Meem Ro-
driguez de Touges parrafo n.°, e fez em olla dom Diego Lopez d’Alfaro.

titulo x :

DOMDE DR8CEHDE HO LINHACEM DO SOLAB DE LABA i DOS PBIMEYROS DE OIE MAIN LOHCE

SE PODE SABEB

Ora tornemos ao linhagem de solar de Lara que foy muy boo e muyto homrrado. Dom Gomgallo Gostiiz foy
Oho de dom Gosteuz Gomgalluez e de dona Hurtiga Ramirez, filha delrrey Ramiro como se mostra no seu titullo xxi
parrafo primo. Este Gusto Gomgalluez foy o que morreo na lide que o comde dom Fernam Gomgalluez ouue com
Mmangor, como a ssa estorea deuisa. E dom Gomgallo Gosteuz casou com dona Samcha.irmaa de dom Roy Vaas-
(joez de Burneua e fez em eia sete filhos, Diego Gomgalluez, e Martim Gomgalluez, e Suer Gomgalluez, e Fer-
iiam Gomgalluez, e Roy Gomgalluez, e Gosteuz Gomgalluez, e Gomgallo Gomfalluez. E depois estes iffamlcs fe-
zeos matar Ruy Yaasquez seu tio no campo d’Almenar aos mouros a traygom, e fezera ante premder a Gomgallo
Gostiiz per carlas' falsas que emuiou a Almang or que o malasse, e Almangor nom o quis matar e prcndeo : c em
temdoo preso fez em tanto Ruy Vaasquez matar os sete iffamtes e seu amo Nuno Salido, o que catou bem os
agoyros das aves, e leuarom as cabegas a Almangor a Cordouahu el estaua, e el mandouas deilar deam te de Gongallo
Gnstiuz em huuma manta pera veer se os conhegeria, e elle quamdo as vio e as conhegeo ficou tali como samdco
e oouera a morrer, e Almangor com ddo que ouue delle emuioulhe huuma sa prima muy fermosa e muyto em-
lemdida que era moura que o confortasse no carger hu jazia. E em confortandoo ella jouue elle com ella e em-
prenhoua dc huum fdho que ouue nome Mudarra Gomgallucz. E despois soltou Almangor Gomgallo Gosteuz e
emuiouo pera sa terra com piedade que dei) ouue. E depois nageo Mudarra Gomgalluez, c desquc foy gramde e
sonbe cujo filho era veosse pera Castella ctfm todollos catiuos que elrrey Almangor liinha e com muy gramdalgo
que Ihe deu, e matou Ruuy Vaasquez e vingou seus irmaaos. E depois morte do comde dom Gargia Fernamdez
filho do comde dom Fernam Gomgalluez er queymou aaleyuosa de dona Lambra molher.de Ruuy Vaasquez por
qne Ihe este mali ueera. Este dom Mudarra Gongalluez foy muy boo caualleiro darmas e foy homem muito hon-
rrado e muy boo christaao; 0 comde dom Gargia Fernamdez foi seu padrinho pero que Ihe nom mudarom o nome,
e fezeo mayor de todallas sas mesnadas porque o seruia bem e fazia muito mali aos mouros, e porque era de
muito alto samgue d’ambas as paries domde viinha. E porque os de Lara e os de Carryom foram de mais alto
sangue que auia em Castella e degendiam dos rreys por esso lhes cbamarom iffamtes. Este dom Mudarra Gom-
galluez.foi casado com huuma dona que foy molher muy filha dalgo e de muy alto sangue e viinha do linhagem
dos godos, e fez em ella huum filho que ouue nome dom Nuno Gonsaluez de Vallos : e teue Deus por bem que
foy boo christaao como scu padre era, e porque avia muy gram sabor de fazer mali aos mouros como quer que
delles vcesse. Este conde dom Nuno' Gomgalluez d’Aualos porque era muy boo christaao teue Deus por bem
de seer sempre vemgedor em todallas batalhas. E huuma noite ante que morresse veo a elle ho angio hu ell jazia
oramdo: ante sa cama vio huma craridade muy gramde e huum homem uestido em vestiduras bramcas e pregum-
lou que era, e elle Ihe disse que era angio que. viinha a elle per mandado de Deus, e que pedisse huum dom
quali teuesse por bem e que Deus lho outorgaria, e ell disse que louuado fosse Deus por quamta merc6e lhc fa¬
zia e que Ihe pedia saluagom pera alma, e elle Ilie disse que esto Ihe cra outorgado com tanto que nom fezesse
peores obras do que^elle ataa li fezera, mais que pedisse : e elle Ihe pedio que o seu solar numca fosse destroydo,
e o angio Ihe disse que pedia bem e que Deus Ibo avia outorgado : e por^sto cuydam os homeens que o solar de
Lara numca ha de seer destroydo. E este dom Nuno Gomgalluez de Vallos foi casado com dona e fez

em ella Amenaya Gomgallo Nuniz que foy muy boo fidallguo. Este Menaya Gomgallo Nuniz foy casado com dona
Tareyja Gomgalluez filha do conde dom Gomgallo da Maya, e fez em ella o comde dom Nuno Gomgalluez que
chamarom o Coruo d’Amdaluz, e porque o chamarom o Coruo foy porque era muy cruell comtra os mouros e ma-
tauaos ante que os premder. Este dom Nuno Gonsaluez Coruo foi casado com dona Ermesemda Gomgalluez filha
ile dom Gomgallo Trestamirez da Maya como se mostra no titulo xxi de rrev Ramiro parrafo m.°, e fez em ella o
comde dom Aluar Nuniz e foy casado com dona e fez em ella o conde dom Nuno Aluarez de Lara,

e o comde dom Hordonho. Este comde dom Nunalluarez foy o que deu a sentemga pello gide comtra os iffamtes
de Carrion quando os rretaua pella desomrra que fezerom a ssas filhas nos rreuoredos de Torres. E o comde dom •
hordonho irmaao deste comde dom Nunaluarez jouue com huuma sa irmaa per forga, c fez em ella dom Gargia
Ordonhez, a que lidou o rreto em (lamora polia morte delrrey dom Samcho. Este comde dom Nuno Aluarez
de Lara foy casado com a condessa dona e fez em ella o comde dom Pedro. Este comde dom Pedro foy

casado com a comdessa dona Eua filha do. comde dbm Pero Fernamdez de Trana assy como se mostra no seu
M. H. Tom. I. 60

Digitized by v^-ooQie

262

OS LIVROS DE LINHAGENS

titullo xui destc dom Pedro de Traua no parrafo n.°, c fez em olla o comde dom Manrrique de Lara padre da
rrainha dona Mafalda Manrriquez molher que foy delrrey dom Affomsso Amrriquez de Portngall como se mostra
no titullo vii.° do comde dom Mumdo parrafo y.°, e o conde dom Nuno o que liurou os fidalgos de preito em Cas¬
tella na villa de Burgos, e o comde dom Rodrigo que nom ouue semel. Esta comdessa donaEua depois morte do
comde dom Pedro de Lara seu marido casou com dom Garcia Garciis d’Aga filho dalgo e de muy alto flangue e
multo honrrado. Este dom Gargia Garciis d’Aga ajudou a criar muy bem seus emteados, o comde dom Manrri¬
quez, e o comde dom Nuno, e o comde dom Rodrigo que ficarom mogos pequenos. E este dom Gargia Gar-
giis d’Aga foy filho do comde dom Gargia de Nagera e da comdega dona Este comde dom Manrrique

foy casado com dona Ermesemda filha de dom Almeyrique o primeiro senlior de Narbona, e fez em ella o conde,
dom Pedro de Molina, e dona Maria Manrrique que foy casada com dom Diego o boo assy como se mostra no
titullo ix.° dos de Bizcaya parrafo vi.°, e dona Mafallda Manrriquez que foy casada com elrrey dom Affomsso de
Portugall assy como se mostra no titullo vn.° do comde dom Momdo domde vecm os rrcys de Portugall parrafo v.°
Este comde dom Manrrique foy senlior de Mollina, e a maneyra porque o foy foi esta : elrrey de Castella e elrrey
d’Aragom aviam sa contemda sobre Mollina, c huum dizia que era sua e outro dizia que era sua : e o comde dom
Manrrique suso dito era vassallo delrrey de Castella c seu naturali, e era compadre delrrey d’Aragom e seu ami-
gno muito, e vcemdo a contemda que amtre elles avia pesoulhe muito, e disselhes que posessem em elle este feito
e esta contenda que antre elles avia por feyto de Mollina, c que elle daria hi sentemga quali visse que era boa
e dercyta : e os rrcys ambos disscrom que o outorgauom, e deromlhe em os priuillegios que a sentemga que elle
desse que a outorgauam e que sse dauam por pagados e por emtregues. E elle despois que teue os priuillegios
deu esta sentenga, «que o dereito que os rreys aviam que o rrguogauam e o poinham todo em ssy, e que dalli em
deamte que ficasse a ell a Molina pera Iodo sempre e pera os que delle desgemdessem ficamdo sempre ao filho
mayor como moorgado i» e os rreys outorgarom a sentemga que elle dera. E elrrey de Castella disse que lhe queria
muy bem laurar a villa aa ssa custa e assy o fez : elrrey d’Aragom disse que lhe queria laurar o alcager aa ssa
cusla e assy o fez. E o comde dom Manrrique ouuea em toda sa vida, c ouue esles tres filhos que ja dissemos,
o comde dom Pedro de Molina a que ficou depds sa morte, c a rrainha dona Mafalda de Portugall, e dona Maria
Manrrique que foy casada coin dom Diego o boo e fez em ella dom Lope cl Ruyuo : e depois que fez este filho
com dom Diego o boo seu marido foy maa molher, e foissc pera huum ferreyro pera Burgos. Este comde dom
Pedro de Molina foy casado com a condessa dona Samcha filha delrrey dom Gargia de NaUarra e da rrainha dona
Orraca, filha do emperador dom Affomsso d’Espanha e de dona Gontrode filha de dom Diego Abergom, e fez em
ella filhos, o primeiro filho ouue nome Almeirique que foy despois bizcomde de Narbona, e outro filho ouue nome
dom Gomgallo Pirez de Molina. Este dom Gomgallo Pirez de Molina foi casado com dona Tareyja Gomcz filha do
comde dom Gomcz de Traua assi como se mostra no titullo xm de dom Pero Fernamdez de Traua parrafo v.°, e
fez em ella dom Pero Gonsalluez : e depOs morte de dom Gomgallo Pirez ficou Mollina a dom Pero Gonsalluez que
era o mayor. Este dom Pero Gomgalluez foi casado com dona e fez em ella dona Mafalda Pirez que

foi a que ficou por senhora de Molina, porque nom ouue hi outro filho herdeiro. Esta dona Mafalda Pirez casou
com o iffamte dom Affomsso filho delrrey dom Affomsso de Leom e da rrainha dona Birimgueyra de Castella :
este iffamte dom Affomsso foy irmaao delrrey dom Fernamdo o bem auenlurado o que filhou Seuilha e Cordoua
e o mais da fromtaria aos mouros : e este iffamte dom Affomsso porque casou com dona Mafalda que era senlior
de Molina chamaromlhc o iffamte de Molina. Este iffamte dom Affomsso fez em esta dona Mafalda huuma filha
que ouue nome dona Bramca : e esta dona Bramca foi casada com dom Affomsso el nino filho delrrey dom Af¬
fomsso de Castella de gaamga e de huuma dona que ouue nome dona Maria d’Aulada : e ouue este dom Affomso
el nino huuma filha que ouue nome dona Isabell que foy casada com dom Joham Nuniz de Lara o boo; o que
filhou Gibraltar aos mouros, e nom ouuerom semel. E morreo esta dona Isabell primeico que sa madre dona
Branca. E depois morte desta dona Bramca ficou Molina aa rrainha dona Maria : e depois morte desla rrainha
dona Maria ficou a elrrey dom Affomsso seu neto. Ora tornemos a dom Gomez Gomgalluez filho de dom Gom¬
gallo Pirez de Molina : e foi casado com dona e fez em ella Ruuy Gomez que foi gafo. Este Ruuy

Gomez foi casado com dona Maria Lopez filha de Lope Gargia Lamgooes e de Maria Fernandez d’Amdrade,
e fez em ella dona Moor Rodriguez que foi molher de£amcho Samchez d’Ulhoo. Ora tornemos ao comde dom
Nuno de Lara filho do comde dom Pedro de Lara e irmaao deste comde dom Manrrique que dissemos. Este
comde dom Nuno foy o que liurou os fidallgos do preito em Burgos, e foy o primeiro deuiseyro de mar a mar
que lhe outorgarom os fidallgos. E este foy o que ouue muitos e boos caualeyros por vassallos : e esto lhe outor¬
garom os fidallgos, que comesse por todallas sas herdades. E este comde dom Nuno foi casado com a comdessa
dona Tareyja Fernamdez filha do comde dom Fernamdo de Traua, filho de dom Pero Fernandez e neto de dom
Pero Froyaz irmaao de dom Rodrigo Froyaz o boom de Trastamar como se mostra no titulo xm de dom Pero
Fernamdez parrafo iiu. n , c fez em ella estes filhos; o comde dom Aluaro, e o comde dom Gomgallo, e o comde
dom Fernamdo que jaz em Fiteyro, e dona Eluira Nuniz que casou com dom Fernam Rodriguez de Castro. Este
comde sobredito dom Aluaro foi o que britou o curral dos mouros de Miraaomollim de Marrocos na lide das naaos

Digitized by

Google

OS LIVROS UE LINHAGENS

263

de Tollosa com o pcmdom dclrrcy dom Affomsso de Castella que trazia nas maaos c cujo alferez cra : e foy casado
com a comdessa dona Orraca de Canas fdha de dom Diego o boom e de dona Toda Pircz de Sagya, e nom ouue della
semel, mais ouue tres filhos de gaamga de donaTareyjaGill de Sorno que foy de rricos homcens homrrados, e huum
oune nome dom Rodrigo Aluarez que chamarom d’Aleata, c porque o chamarom d’A)cala foy porque o fdhou aos
mouros, e o outro ouue nome dom Fcrnamdaluarez, e dom Nuno Aluarez, e dom Rodrigo Aluarez que foi casado
com dona Samcha Diaz filha de dom Diego Froiaz e de dona Aldonga Martiins da Sillua, c fez em clla Fernam
Rodriguez, e Diego Froyaz, c Samcha Rodriguez, e dona Maria Rodriguez, e dona Samcha Rodrigucz que foi
casada com dom Pedraluarcz das Esturas, que foy muy boo e o mclhor que ouue em sa linhagem, e fez em ella
dom Rodrigo Aluarez, e dona Tareyja Aluarez que foy casada com dom Affomsso de Molina irmaao da rrainha'
dona Maria e filho do iffamte de Molina como se mostra no fitullo xxxvi. 0 de dom Moninho Yeegas o Gasco par¬
rafo xv, e fez em ella dom Tcllo. E dom Tcllo foy casado com dona Maria fdha do iffamte dom Affomsso de Por-
togall c de dona Violamle filha do iffamte dom Manuell, e fez em ella dona Isabcll que foi casada com dom Jo-
ham Affonsso d’Alboquerque, o que trouuerom no ataude muito homrrado como se mostra no titulo xxi de rrey
Ramiro parrafo postumcyro. E dom Fernamdaluarez filho do comde dom Aluaro de Lara de gaamga foi casado
com dona Tareyja Rodriguez filha de dom Ruuy.Pirez dc Villalobos, e fez em ella dom Nuno Fernandez de Vall-
deneuro, e Tareyja Fernandez, c leuoua dom Ramir Diaz d’Esturas e fez em ella dom Diego Ramircz, e Maria
Ramirez que foy casada com dom Pero Paaez d’Esturas e nom ouue semel. Esta dona Maria Ramirez despois
que lhe morreo dom Pero Paaez das Esturas casou com dom Esteuam Pirez filho de dom Pero Homem, e fez em
ellaEsteuam Pirez, c Tareyja Pirez como se mostra no titullo xxxim. 0 de dom Pero Rodriguez de Pereyra parrafo
primeyro. E dom Nuno Fernamdez foy casado com dona Enes Enheguez filha de dom Enhego de Mendosa, e fez
em ella dona Joana : c dona Joana casou com dom Joham Fernamdez Cabelos d’ouro, filho do dayam dom Fer-
namdafomso de Samtiago que foi filho delrrey dom Affomsso de Leom de gaamga : e sa madre de dom Joham Fer-
namdez ouue nome dona Aldara Lopez filha de dom Lope Samchez d’01hdo. E morreo este dom Joham Cabellos
d’ooro suso dito : ante que casasse com dona Joana fora casado com dona Maria Andres filha de dom Amdres
Fernamdez de Castro, c fez em ella Joham Fernamdez e Fernam Fernamdez que morrerom sem semel. Ora
lomomos ao comde dom Gomgallo filho do comde dom Nuno de Lara e irmaao do comde dom Aluaro. Este comde
dom Gomgallo sobredito foi casado com a condessa dona Maria filha dc dom Diego o boo c de dona Toda Pirez
de Sagra como se mostra no titufo ix dos de Bizcaya parrafo vi, c fez em ella dom Diego Gonsalluez, que matarom
os mouros na Cabega d’Eluira apar de Graada, e dom Nuno Gomgaluez, c dona Tareyja Gomgalluez e dom Diego
Gomgalluez nom ouucrom semel. E dom Nuno Gongalluez o boo foi casado com dona Tareyja Affomsso filha del¬
rrey dom Affomsso de Leom c dc dona Aldomga Martins da Sillua de gaanga, e fez em clla dom Joham Nuniz
o gordo, e dom Nuno Gonsalluez o que morreo em Lixboa. Este dom Nuno Gomgalluez o boo foy o melhor que
nuuc em Castella gram tempo ante que elle veesse. Este dom Nuno Gongalluez o boo em seemdo mangebo vem-
geo o iffamte dom Amrrique de Castella apar de Moron com dom Rodrigo Affomsso que estaua com dom Nuno
o boom dc suum. Este dom Nuno o boom vemgeo o Alamin filho delrrey de Graada, e emgarrouo no castello
de Vermem : e nom tiinlia dom Nuno mais dc setegentos de cauallo. E este dom Nuno o boo quamdo sse desaueo
delrrey dom Affomsso de Castella e se foy a Graada foisse com ell o iffamte dom Fellipe e o irmdao delrrey dom
Affomsso de padre e de madre, e foisse com el o comde dom Lope que despois foy senhor de Bizcaya, e dom Diego
seu irmaao, e dom Fernam Rodriguez de Castro, e dom Esteuam Fernamdez de Castro, e dom Joam Nuniz, c
dom Nuno Gongalluez seus filhos, e forom per todos xvn rricos homcens, c a todos daua dom Nuno rragom de -
ssa casa. E este dom Nuno o boo, seemdo elrrey de Castella no emperio morreo o iffamte dom Fcrnamdo Gucde-
lha que ficara por gouernador em Castella, passou omtom Abeugafe aaquem mar com xxui mill caualleiros : e dom
Nuno o boo era em Castella e quamdo o soube que os mouros eslragauam a terra foisse aa fromtaria pera fazer
seruigo a Deus e a elrrey c amparamento aa terra. E aveo que estamdo huum dia em Egeja vcerom companhas
de Beugafe, e ell sayo pera elles com aqueles que tiinha, e chegou hu estaua Abeugafe e lidou com elle e com os
seus e morreo na lide. E este foi dom Nuno o boo o que uiueo bem e acabou bem, c por esto lhe poserom nome
dom Nuno o boo, com dereilo. E dom Joham Nuniz filho deste dom Nuno Gomgalluez o boo foy casado com
dona Tareyja Aluarez filha de dom Aluaro Pirez senhor d’Aluarazim, e fez em ella dom Aluar Nuniz, e dom- Jo¬
ham Nuniz, e Nuno Gomgalluez, e dona Joana Nuniz, e dona Tareyja Nuniz. Este dom Joham Nuniz foi muy
boo e de muy grandes feitos, e vemgeo dom Esteuam Fernamdez de Castro com todo o poder delrrey dom Sam-
cho de Castella c de Jjeom em Chinchela : e nom tiinha ell que chcgassem a trezemtos de cauallo, e tiinha dom
Esteuam Fernamdez do poder delrrey que chegarom a mill e quatrogemtos de cauallo : e amtre pcmdOoes c sy-
naaes que avia forom bem xvn dos que elle vemgeo, e leuou delles gram parte pera Aragom. Este dom Joham Nu¬
niz em seemdo mangebo acontegeolhe huuma maneyra que nom deue seer esqueegida : e emvfouo elrrey dom Af¬
fomsso pera Nagera e pera rriba d’Euro que esteuesse hi e guardasse aquclla fromtaria de que sse temia dos mou¬
ros : e estamdo hi em Nagera, per muy gramtles queemturas que fazia como faz em agosto, daua ja o rryo vaao :
c juntou dom Gascom de Beartc quamtos avia na Gasconha e quamtos auia em Nauarra, e com dom Lope de Biz-

Digitized by

Google

264

OS LIVROS DE LINHAGENS

caya e dom Diego seu irmaao em guisa que eram mill e noucgemtos amtrc caualleiros e escudeiros de eauallo.
e uiinham hi porque Ihe qucriam mali pera o malar ou premdcr : e disserom a dom Joham Nuniz c.omo viinham
sobrelle, e elle sayo fora da villa com seus trezemtos que ell tiinha de eauallo, e garrou as portas da villa de fora
e lamgou as chaucs dentro por fima do muro, e veeoos atender a huum \aao muy boo e muy chaao que hi estaua
per que poderiam eaber muy bem lxx ou lxxx caualeiros de suum. E nom estauam df mais de huuma legoa, e
atemdeos hi bem ataa meo dia que chegou ho iffamte dom Samcho de Castella filho dclrrcy dom Affomsso a par-
tillos, hu estauam ja os pemdDoes muy chegados huuns aos outros : e ell sospeitaua que esto era per comsselho
do iffamte dom Samcho porque amdauam ja come em leuanto comtra seu padre elrrey dom Affonso. E dom Sam¬
cho chegou e disse a dom Joham que se tornasse e que elle faria tornar os outros : e dom Joham lhe disse que
elle estaua alii per mamdado delrrey dom Affomsso seu senhor, e que se nom partiria dalli ataa que ssc nom tor¬
nassem os outros pera omde viinham com seus pemdSoes ataa que os elle nom podesse ueer. E entom dom Sam¬
cho fez tanto com elles ataa que os ouue a fazer tornar pera omde veerom assy como lhe disse dom Joham. E dom
Joham cstcue alii ataa que perdeo a visla delles e de seus pemdooes : emtom se tornou pera a uilla muy honrrado
c muy beadante, e lamgaromlhe as chaves e abriromlhe as portas da villa. E este dom Joham vemgeo muylas lides
c foy muy bem avemturado. Depois a cabo de tempo himdo em mamdado delrrey dom Samcho, o iffamte dom Joham
sayo de Qamora e foy a Peleas, e nom leuaua comsigo ataa sescemta homeens de eauallo : e veo a elle o iffamlc
dom Joham e dom Joham Affomsso d’Alboquerque, que depois foy comde de Portugall, com quatrogemtos de ea¬
uallo e com seus pemdooes temdidos. E el vios assy viir muy perto e bem sse podera hir se quisera, mais quis
amte atemder a morte ca sse hir, e parousse em meo desse campo e atemdeos, e forom a elle e pfenderomno : c de¬
pois liurouo da prisom elrrey dom Denis de Portugall. Dom Aluaro foy filho deste dom Joham Nuniz* e foy de muy
gramdes feitos, e morreo muy mangebo e sem semel. Dom Nuno Gomgalluez, filho de dom Joham Nuniz c irmaao
deste dom Aluaro, foy casado com dona Coslamga fdha do iffamte dom Affomsso de Portugall e de dona Viollamtc
filha do iffamte dom Manuell, e nom ouue della semel : e este dom Nuno foi muy boo lidalgo, e morreo muy man¬
gebo em Burgos. E dom Joham Nuniz, filho deste dom Joham Nuniz e irmaao de dom Aluaro c de dom Nuno,
foy muy boo fidalgo : e passou muy grandes feitos em tempo delrrey dom Samcho que era comtra o iffamlc dom
Joham, nom no ousando atemder em Castro Tarafe, e acolheosse com sa molher dona Maria a Portugall e com sa
sogra dona Joana : e dom Joham Nuniz ficou em Castro Tarafe, e dis6c que ou morreria em ella ou a terria. E
dom Joham Nuniz tiinha trezentos antre caualleiros e escudeiros de eauallo* e mandou aos genito que fossem
rroubar e correr ata as portas de Benauente, e elles assy o fczerom : e el com os outros foy rroubar Vall de Xenia
e Val d’Arador c todo termo de Touro e de Qamora e trouxe muitos gaados.c muito pam e muilo vinho e muito
sal de Villa Fafila. Desi chegou ali elrrey dom Sancho a Palliares huuma legoa dalli, c pretejou com dom Joham
Nuniz ante que chegasse a Castro muito aa homrra de dom Joham Nuniz, ca lhe deu mais de lx mill marauedis
em terra que dei tiinha, e segurou o iffamte dom Joham c todos os seus que veessem per Castella e Leom e aro-
dassem per hu quisessem seguros e que comessem por seus dinheiros, e demais que ficasse Crasto Tarafe do
iffamte dom Joham c o al que avia : e deslo se teue o iffamte dom Joham por muito pago e por muito emtregne.
Este dom Joham Nuniz dep6s morte delrrey dom Samcho, dom Amrrique, que ficara por tetor delrrey dom Fer-
namdo, nom lhe quis dar aquella comtia que lhe el mandou nem aquella terra que el queria, e ouuesse a des-
auiir dei e ouue a fazer guerra a Castella. E neeste tempo se chamou rrey de Leom o iffamte dom Joham, e rrey
de Castella dom Affomsso.de Lagerda filho do iffamte dom Fernam Guedelha: e mais fez na guerra e mais man-
teue que elles ambos. E ouuesse aagertar que ouue d’ir aFramga, e leixou seus vassaltos em muitas fortellezas
que el tiinha. E quamdo tornou de Framga veerom com elle alguuns de Nauarra e d’Aragom e emtrou por Cas¬
tella : c quando emtrou por ella ouue a fazer muito mali por ella e roubala e estragar a terra de dom Joham Af¬
fomsso d’Alfaro. E dom Joham Affomsso d’Alfaro tiinha muita genite dos delrrey e dos seus, c a cabo de tres dias
veo comtra dom Joham Nuniz que lhe moraua na terra e Ilia estragaua : e pregumtarom aos aramgoeses e aos
nauarros se qucriam atemder com elle, e elles disserom que ssy : e quamdo veerom aas primeiras feridas fugirom
logo todollos aramgoeses e os nauarros, c el ficou com seus vimle e seis caualleiros. E aquelles xxvi caualleiros
seus todos morrerom ant’ell, e el ficou chagado e preso. E na prisom hu jazia lhe trouxerom preitesia em fazemdo
sempre guerra os seus vassallos por ell nas sas fortellezas que tiinha, e que desse sa irmaa dona Joana Nuniz ao
iffamte dom Amrrique, que era tetor de Castella e o mclhor homem que avia em Espanha, e que casasse el cora .
dona Maria filha de dom Diego senhor de Bizcaya e da iffamte dona Viollante, e que lhe dariam com ella villas
e castellos : c que ficasse el por vassallo delrrey dom Fernamdo dc Castella e que lhe dariam qualrogemtos mill
marauedis em terra hu el quisesse. E assy preilejou muilo homrradamente da prisom hu jazia portanto tempo
como el foy preso. Dom Affomsso que sse chamou rrey de Castella e de Leom foissc a Aragom e nom se atreueo
a ficar mais huum dia na terra. E dom Joham que sse chamaua rrey de Leom como dom Joham Nuniz foy preso
logo ouue a demetir o rreyno de Leom e a britar ho seello e a bevjar a maao a elrrey dom Fernamdo de Castella
e tornarse por seu vassalo, ca nom poderom manteer guerra ao dia que dom Joham Nuniz foy preso. Este dora
Joham Nuniz fez muitos boos feitos em seemdo mangebo. E este dom Joham Nuniz foy o que filhou em tempo

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

2C5

✓

delrrey .dom Fernamdo o castello de Gibaltar aos mouros. E este' dom Joham Nuniz foy o que emtrou rio Vall
de samta Maria e o nroubou e o estragou, hu numca efntrou cristaao sem vomtade dos mouros. Este dom Joham
Nuniz foy o que atemdeo em.cerco em Ouler de Fumus elrrey dom Fernamdo, e quamdo o desgercou preitejou
eom ell muy bem e muito homrradamente, e deulhe elrrey trezemtos e gimquoemla vezes mill marauedis em
corrigimento, e toda a madeira e telha do arrayall, e corregeo aos seus vassallos com o dobro todo o dano que
lbes mandara fazer. E este dom Joham Nuniz quamdo elrrey foy a Alcaudete demandoulhe elrrey tregua por luium
anno e deulhe gem uezes mill marauedis ante que Iha outorgasse : demais que como elrrey lamgaUa seruigos
polia sa terra que assy os podesse langar dom Joham por todallas sas gidades e bemfeitorias suas e dos seus vas¬
sallos e os ouuesse pera ssy. E demais preitejou dom Joham com ell por esta maneira, que sse eltrey de Porlu-
gall, cujo vassallo elle emtom era, lhe mandasse que lhe fezesse mal na ssa terra ou lho fezesse com el que fosse
f6ra da tregoa. E ante que este dom Joham casasse com dona Maria filha de dom Diego * fora casado com dona
Isabell filha de dom Affomsso el nino e de dona Bramca, e nom ouue della semel, ca sse o ouuera erdara Molina,
fceste dom Joham Nuniz morreo em Burgos muito homrrado e muito bem andamte, e Deus se amercee da ssa
alm, amem. Ora tomemos a dona Johana Nuniz que sse chamou Palombinha que casou com dom Amrrique
comojadissemos e nom ouue dell semel : e depois casou com dom Fernamdo filho do iffante dom Fernam Gue-
deUa, e fez em ella dom Joham Nuniz e dona Bramca, que casou com dom Joham filho do iffamte dom Manuell
erane della huum filho que ouue nome dom Fernamdo e huuma filha que ouue nome dona Costamga que ca-
sra com elrrey dom Pero de Portugall. Este dom Fernamdo e dona Johana ouuerom outra filha que ouue
nome dona Margayda : e este dom Joham Nuniz foy filho de dom Fernamdo e de dona Johana e foy casado com
dona Maria filha de dom Joham o torto, filho do iffamte dom Joham que ja disscmos e de dona Isabell filha do
iflamte dom Affomsso de Portugall, e fez em ella dom Lope e donaTareyja Nuniz filha de dom Joham Nuniz so-
bredito irmaa de dom Aluaro como ja disscmos, e foi casada com dom Joham Affomsso filho do iffamte dom Jo¬
ham e de dona Margayda filha do marques de Monferam, e nom ouue outrossy semel.

titulo XI.”

MM BE CASfBO bOMDE MAIS LOMCE SE PODE SABEB E OAQIELXES QUE DELLE8 bES^ENDEBOM

O primeiro que sabemOs duue nome o cOmde dom Goterre. Este comde dom Goterre nom ouue filho, mais
'ouue huuma filha que ouue nome a comdessa dona Gontrode Goterrez : esta dona Gontrode Golerrez casou com
o comde dom Nuno Aluarez da Maya, e fez em ella Jiuuma filha que ouue nome Exemena Nuniz. Esta dona
Exemena Nuniz foy casada cOm dom Fernam Laindiz irmaao de dom Diego Laindiz padre de Ruy Diaz o eide,
•e fez em ell?i dom Aluar Fernamdiz de Menaya. E dom Aluar Fernamdiz porque tcue Gastro Xarez delrrey em
terra, e avia hi huum solar daquelles doUde degendia que fora do comde dom Goterre,- chamousse porem de Castro
porque era comde e fidallgo assaz, e teue outras terras muitas delrrey e foy muito homrrado homem e morreo
muy velho. E algumas terras que emtom os homeens boos tiinham delrrey chamauamlhes comdados. E dom Aluar
Fernamdez foi casado com a comdessa dona Mellia Anssorez filha do comde dom Pero Anssorez de Caiom, e fez
em ella huuma filha que ouue nome dona Maria Aluarez. E dona Maria Aluarez foi casada com dom'Fernamdo filho
delrrey de Nauarra de gaamga, e fez em ella tres filhos, o primeiro ouue nome dom Fernam Fernamdez e nom
foi boom, e o segumdo ouue nome dom Rodrigo Fernamdez o Galuo, e o tergeiro dom Goterre Fernamdez.
E dom Fernam Fernamdez foi casado com dona Maria Aluarez filha do comde dom Aluaro de Fita, e fez em ella
buum filho e huuma filha, e o filho ouue nome dom Martim Fernamdez e foy muy boo mangebo e morreo gedo
de bidade de xxvi annos, e a filha ouue nome dona Samcha e demandoua o emperador, e ella com medo de seu
irmao nom se atreueo, e como aquella que queria fazer mali deu pegonha a seu irmaao e malouo e depois foisse
pera o emperador e foy sa barregaa : e o emperador ouue em ella huuma filha que ouue nome dona Esteuainha
e foy casada com, dom Fernam Rodriguez de Castro. E por esta morte de Martim Fernamdez que foi tam maa,
por emenda de ssa alma foi feito o moesteiro de Vall-Boa de Doyro. E o sobredito dom Guter Fernamdez foi
muito homem boom e muito homrrado e foi tetor delrrey dom Affomsso, o que vemgeo a lide das naaos de Tol-
losa. E em seemdo el tetor tiinha elrrey d’Aragom gercada Callafora com seu poder, e foi a elles dom Goterre
Fernamdez com o poder delrrey de Castella cujo tetor elle era e desgercou a villa e vemgeo elrrey d’Aragom e
°s seus, e filhou a ssina d’Aragom e oje em dia a tem sobre ssy no moesteiro de sam Christouaao d’Oueas, hu jaz
soterrado. E este dom Goterre Fernamdez fez seisgemtos caualleyros per sa maao, e nom ouue filho mais ouue
outro seu irmaao meor que ssy que ouue nome dom Rodrigo Fernamdez de Castro Caluo como vos ja dissemos,
e huuma irmaa que ouue nome dona Samcha. Este dom Rodrigo Fernandez o Caluo foi casado com a com-
dessa dona Esteuainha Pirez filha do comde dom Pero do Traua segumdo se mostra no seu titullo xiii deste comde

M. H. Tom. I.

67 , ,

0

Digitized by v^ooQie

266

OS LIVROS DE LINHAGENS

dom Pedro de Traua parrafo n.°, e ouue della quatro filhos, o mayor ouue nome dom Guter Rodriguez o Escallaura-
do : e chamaromlhe Escallaurado porque era muito ardido e foy forte em armas, mais em all nom era de gram fa-
zemda : e o segundo ouue nome' dom Aluar Rodriguez, e o tergeiro ouue nome dom Pero Rodriguez o Monje, e o
quarto, o meor de dias e o mayor nos feitos e mais homrrado e vemgedor em todallas lides hu foy, ouue nome dom
Fernam Rodriguez, e huuma filha que ouue nome dona Aldomga Rodriguez madre de dom Diego o boo como se
mostra no titullo ix dos de Bizcaya parrafo v.°, e outra que chamarom dona Orraca Rodriguez de Trastamara como se
mostra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo x, e ao depois foy casada com dqm Aluar Rodriguez de Gozmam como
se mostra no titullo xvii dos Gozmaaes parrafo primeiro. E dom Fernam Rodriguez de Castro foy casado com dona
Esteuainha filha do emperador dom Affomsso de gaamga assy como suso dito he, e fez em ella dom Pero Fernam*
dez de Castro, o que chamarom o castellaao. E em seemdo mogo pequeno acontegeo gram cajam a seu padre
dom Fernam Rodriguez, porque huuma couilheira de ssa molher dona Esteuainha fazia mali com huum peom e
hia cada dia ao scraao a ell a huum pomar desque se deitaua sa senhora*, e leuaua cada dia o pelote de ssa se¬
nhora vestido : e dom Fernam Rodriguez nom era emtom hi, e dous escudeiros seus que hi ficarom viromnos
huumas tres noites ou quatro, e como emtraua o peom a ella per gima de huum garrado do pumar a fazer mali
sa fazemda ssfl huuma aruor. E quamdo chegou dom Fernam Rodriguez espediromssclhe os escudeiros e forom-
sse, e tornarom a elle outro dia e contaromlhe esta maneyra dizemdo que ssa molher fazia tali feilo e que a vi-
rom assi huumas'tres noites ou quatro, e disserom que sse fosse dalli e que lho fariam veer. E elle foysse e tor-
hou hi de noute a furto com elles aaquelle lugar hu elles soyam a star : e a cabo de pouco virom viir a couilheyra
pera aquelle logar meesmo e tragia vestido o pellole de ssa senhora bem como soya : e dom Fernam Rodriguez
foy pera la quanto pode e trauon no peom, e em quanto o mataua fugio ella pera casa e colheosse sfl o leyto hu
sa senhora jazia dormimdo com seu fillio dom Pero Fernamdez nos bragos. E desque Fernam Rodriguez malou
o peom emderemgou pera o leito hu jazia sa molher dormimdo com seu filho e chamtou o cuytello em ella e ma-
toua, e desque a matou pidio lume, e quamdo a achou jazer em camisa e seu filho apar de ssy marauilhousse e
catou toda a casa e achou a aleyuosa da couilheira com o pellote vestido de ssa senhora s6 o leito, e pregumtou-
lhe porque fizera tali feilo, e ella lhe disse que. fezera como maa, e elle mamdoua matar e queymar por aleyuosa :
e ficou com gram pesar deste cajam que lhe acontegcra que bem quisera sa morte. E filhou outro dia e vestio
huuns panos de sayall e foy perante o emperador que era seu padre della e disse assi, «senhor eu seemdo ca¬
sado com'dona Esteuainha vossa filha de que ssiia muy hem casado e muito honrrado como muy bona dona que
ella era mateya sem meregimento, e por esto me digo aleyuoso : pero senhor que mento, ca a matey por tali e por
tali maneira» como ja dissemos, e contoulhe a maneira Ioda, «e esto senhor foi por cajam, ca nom por voomtade.»
E amdou assy rrcleudo alguuns dias ataa que o emperador ouue a dar semtemga, e a semtenga foy esta, disse :
«dom Fernam Rodriguez eu vos dou por boo e por leall, ca este feito hem parege que foy mais cajam que al e assy
sodesvds sem culpa, mais pero metestesme muy gram pesar no meu coragom mais porque era muy boa, ca por
ser minha filha.» E este dom Fernam Rodriguez ouue virtude em quamtas lides emtrou todallas vemgeo : el
vemgeo o comdc dom Amrriquc-de Lara e matouo, e premdeo o comde dom Nuno seu irmaao duas uezes, e assy
fez com quamtos chrislaaos e mouros lidou. Ora lornemos a dom Pero Fernamdez que chamarom o Castel¬
laao filho deste dom Fernam Rodriguez e de dona Esteuainha filha do emperador como ja dissemos. Este dom
Pero Fernamdez foy o que estcue com Amiraaomolim de Marrocos quamdo elrrey de Castella dom Affomsso foy
vemgido na de Larcos : este dom Pero Fernamdez porque era muy vigoso disse elrrey dom Affomsso de Castella
que sse comporia bem com os mouros em seus banhos e em seus vigos, e dom Pero Fernamdez soubeo hu era
com os mouros e emuiou dizer a elrrey que hiria a fazer alguuns banhos em ssa terra e que estaria em elles
c se banharia em elles : e que emuiasse hi quamtos emuiar quisesse que nom leixaria de fazer os banhos e de Sse
hanhar em elles, por elle nem por quamtos el hi emviar quisesse a tamto que hi seu corpo nom veesse : esto he
mais por senhorio que por al : e esto lhe emuiou dizer ante huuns dous meses, c o dia que hi seria. E esteue hi
bem seis domaas com muy gram poder que trouxe dos mouros, e fezeos e banhousse em elles assy como o disse
e nom veo hi nenhuum que o leixasse de fazer. E este dom Pero Fernamdez foi casado com dona Maria Samchez
filha do iffamte dom Samcho, o que matou ho vsso em Canameiro, e fez em ella dom Aluar Piriz de Castro, e
dona Maria Pirez que fez sam Felizes da Maya, e a condessa dona Olalha Pirez que casou com dom Martim Sam¬
chez filho delrrey dom Samcho de Portugall de gaamga, e nom ouuerom semel. E ante desto foi casada dona
Maria Pirez com Roy Garalte dc Catalonha bizcomde de Cabreira, e fez em ella dom Fernam Rodriguez que mor-
reo em Graada quando foy dom Nuno o boo e o iffante dom Felipe e o comde dom Lope de Bizcaya e outros
muytos homeens boos de Castella. Ora tornemos a dom Aluar Pirez de Castro filho de dom Pero Fernamdez
,o Castellaao. Este dom Aluar Pirez foi muy boo fidallgo e muyto homrrado e lidou muitas vezes com os mouros
e ouue comtra elles muy boas auentuyras. Este dom Aluar. Pirez foi com ho iffamte dom Affomso que depois foi
yrey de Castella, em tempo de elrrey dom Fernando, em Eixarez de Sadornim hu lidou com elrrey Abeuchqui
e com outros rrex. E os mouros eram bem xv mill de cauallo e os de pee nom aviam comto, e os cristaaos nom
chegauam a mill de cauallo e os de pee nom cliegauam a dous mill e quinhemtos : e com csforgo deste dom Aluar

Digitized by ^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

267

Pirez de*Castro que hia na diamteira ouuerom a lidar com elles e a vemgellos: e teue Deus por bem de matndar
hi o apostollo Samtiago que virom hi os mouros e alguuns dos chrislaaos para scerem os mouros vemgidos assy
eomo ho forom. Este dom Aluar Pirez era tam gramde e tam gordo que nom pOde teer em aquella lide senom
houma falifa delgada e huuma vara na mao, mais tantos exempros boos deu aos seus e tamanho esforgo disse
que lhes fez cobrar os coragooes por que ouuerom a seer os mouros vemgidos. Este dom Aluar Pirez foi o que
pAs as barreiras do sirgo em Paredes de Naba quando elrrcy de Castella o queria gercar, e disse que numca ou-
tro muro meteria amtre ssy e aquelles que a elle quisessem viir : e esto foy porque era namorado da rrainha
dona Megia Lopez filha de dom Lope senhor de Bizcaya com que despois casou : e despois que el morreo casou,
ella com elrrey dom Samcho Capello de Portugall. Ora tornemos a dom Fernam Rodriguez de Castro ! este
dom Fernam Rodriguez de Castro foi casado com dona Orraca Diaz de Bizcaya irmaa do comde dom Lope e de
domDiego, e ouue della huum filho que ouue nome dom Pero Fernandez que morreo de xv annos dcpois da
morte de seu padre, eerdou dona Orraca Diaz a ssa erdade. E dom Aluar Diaz suso dito casou com a filha do
comde dom Uela, e fez em ella huum filho que ouue nome Gargia Aluarez : este nom ouue filho. Dom Guter
Rodngoez suso dito casou com dona Eluira Osorez, e fez em ella dom Fernam Goterrez e dona Maria Goterrez : e
dom Fernam Goterrez foi muy boo caualleiro darmas come o padre e ouue muy boo corpo. Dom Guter Rodriguez
seu padre jouue preso em terra dos mouros qnoremta annos, e despois veeromsse pera Galliza domde era natural da
parte damadre, e pellejoq com dom NunoFernamdez e com domRodrigoFernamdez deToronho, evemgeoseprem-
deos e tomoulhes Oyzelho e Toronho por terra. Dom Fernam Gomgalluez aalem mar foy muy boo e na terra foy muy
vigoso e de muy boa vida. E o comde dom Ramiro gaanhou Lemos e Sara que ell tiinha, e lidou com ell dom Fer¬
nam Goterrez sobrella e foy o comde vemgido e preso. Dona Maria Golerrez sa irmaa seemdo donzella em casa de
dom Guter Rodriguez seu padre criaua dom SuerTellez de Meneses, e leuoulhe a filha e fugiolhe com ella, e o padre
exerdoua por ello, e ouue della dom Guter Soarez que chamarom por sobrenome dom Guter Moucho : e este dom
Goter Moucho foy casado e ouue semel como adiamte ouuirecs no titullo lvii dos Tellos parrafo m.° E o sobre-
dito dom Fernam Guterrez casou com dona Milia Enheguez filha de dom Ennhego de Mcndoga, e ouue tres filhos
e duas filhas,. o primeiro filho chamarom dom Amdreu Femamdez : este dom Amdreu Fernamdez casou com
dona e ouue della duas filhas, a huuma ouue nome dona Maria Amdres, e a outra dona Mila Andres : e dona
Mila Amdres casou com dom Martim Gill da Maya, e fez em ella o comde dom Martim Gill que morreo sem se^
mei, e dona Maria com dom Joharn Fernamdez Cabellos d’ouro, e ouue della dous filhos e morrerom sem semel.
Este dom Fernam Goterrez ouue outro filho que ouue nome dom Esteuam Fernamdez e foy muy boo fidallgo
e muito honrrado. Este dom Esteuam Fernamdez foy casado com dona Aldomga Rodriguez filha de dom Ro-
drigo Affomsso filho delrrey dom Affomso de Leom c de dona Aldomga Marliins da Sillua de gaamga, e fez em
ella semel como se mostra no titullo xxi parrafo xv. Os sobreditos dom Esteuam Fernamdez e dom Amdrco
Fernamdez ouuerom outro irmaao meor que ssi que ouue nome Guter Fernamdez, e morreo mangebo sem semel,
e ouue duas irmaas, a huuma ouue nome dona Enes Fernamdez que foi casada com dom Martim Gill de Sousa
eomo se mostra no titullo. xxv de donaTareyja Gomgalluez parrafo n.°, e fez em ella dona Tareyja Marlins madre
do comde dom Joharn Affomsso de Portugall como se mostra no titullo xxv de dona Tareyja Gomgalluez parrafo n.°,
e outra irmaa que ouue nome dona Samcha Fernamdez que morreo domzella.

TITULO xu:

M UNHACEM DE Ql’E UEEM OS DE CABREYRA COHEgAHDO DE DEY DOM RAMIRO 4 TERCEIRO

QlIE FOI O QUE DE MAIS UOMOE SE PODE SABEB

D \

Este rrey dom Ramiro de Leom ouue huuma irmaa que ouue nome a iffamte donaErmesemda, e era filha
tfoutra rrainha e era irmaa da madre do bispo sam Fortes. Esta iffamte dona Ermesemda numca foi casada, e
elrrey dom Ramiro seu irmaao fazia com ella mal a ssa fazemda, e ouue della huum filho em muy gramde pori-
dade, e foy emgeitado della a elrrey seu padre e mandouo criar : e quamdo o desemuoluerom dos panos vio negro
e muy feo e muy velloso que nom semelhaua senom besta saluagem, e mamdou que Ihe posessem nome Velloso :
eaquell foy muy boo caualleiro darmas a marauilha, e tomou Cabreyra e Ribeyra a caualleiros que sse algauam
com ella a elrrey. Este Velloso foy casado com dona Moninha irmaa do comde dom Rodrigo Froyaz de Trasta-
mara como sse mostra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo v.°, e fez em ella o comde dom Rodrigo o Veloso.

E do comde dom Rodrigo o Veloso sayo o comde dom Fernamdo : e o comde dom Fernamdo foy casado com
irmaa do conde dom Pero Veaz, e fez em ella o comde dom Rodrigo Barualuo. E o comde
dom Rodrigo Barualuo foy easado com dona e fez em ella dom Fernam Rodriguez : e dom Fernam

Rodriguez foi casado com dona Xamena, huuma dona d’Aragom do soliar d’Entcmga, e fez em ella dom Ruy
Rcrnamdez oFeo. E dom Ruuy Fernamdez o Feo casou com dona Samcha Ramirez filha do comde dom Ramiro

Digitized by v^ooQie

268

OS LIVROS DE LINHAGENS

de Qefomtes, e fez em ella dom Ramir Rodriguez, e dom Rodrigo Rodriguez, e dom Fernam Rodriguez-de Villa-
lobos que foy casado com dona Maria Martins filha de dom Martim Gill de rriba de Vizella e de dona Milina Ara-
dres de Castro, e nom ouuerom semel lidima : e morreo dona Samcha Ramirez suso dita filha do comde dom Ra-
miro de ^efomles que ja dissemos. Casou depois dom Ruy Fernamdez o Feo com dona Maria Froiaz irmaa de
dom Rodrigo Froiaz, e fez em ella semel como se mostra no litullo xxi de rrey Ramiro parrafo xv.°

TITULO Xlli:

DE DOM PERO FERNAMDEZ DE TRACTA NETO DE DOM PERO FROIAZ E DOS QUE DELtE DE0£EMDERAM

O comde dom Pero Fernamdez de Traua foi neto de dom Pero Froiaz, o irmaao de dom Rodrigo Froiaz de
Trestamara donde veem os Pereyras assy como se mostra no titullo vn. 4 do conde dom Momdo parrafo m.° e no
titullo xxi de rrey Ramiro parrafo vn.° Este pobrou o castello de -Traua e chamousse comde de Traua: e este comde
foy o que lidou em Uia d’Angos a quatro legoas de Leom yndo com o iffamte dom Affomsso que despois foy cm-
perador : e lidarom com elrrey dom Affomsso d’Aragom que foy rrey de Castella e de Leom polia rrainha dona
Orraca com que era casada a madre deste emperador segumdo se melhor mostra no titullo gimquoenta dos ooro-
nees. E este_ comde dom Pedro foy casado com a filha do comde dom Hungell de Valedolide : este foy o que ti-
rou as armellas da ponte de Cordoua apesar dos mouros e trouxeas pera Valedolide omde era senhor, e poseas
em samta Maria amligua, e oje em dia estam hi. Este comde dom Pedro fez em esta dona tres filhas e dous
filhoS) a primeira das filhas ouue nome a comdessa dona Eua que foi casada com o comde dom Pedro de Lara,
e fez em ella semel como se mostra no titulo vn.° do comde dom Momdo parrafo iiil 0 e no titulo x dos de Lara
parrafo m.° : e esta condessa dona Eua foy despois casada com dom Gargia Gratiis d’Aga filho do comde dom Gar¬
gia de Nagera como se mostra no titullo x dos de Lara parrafo m.° E a outra filha que foy a Segumda ouue nome
dona Esteuainha Pirez que foy casada com dom Rodrigo Fernamdez de Castro o Caluo como se mostra no titullo xi
dos de Gastro parrafo m.°, e fez em ella dom Fernam Rodriguez, e dom Guter Rodriguez o Escallaurado, e dom
Aluar Rodriguez, e dom Pero Rodriguez, como, se mostra no titullo xi dos de Castro parrafo m.° hu falla desta
geeragom, e dona Aldomga Rodriguez que foy casada com o comde dom Lope senhor de Bizcaya assy como se
mostra no titullo ix.° dos de Bizcaya parrafo v.°, e fez em ella dom Diego o boo assy como dito he. E a outra
filha do comde dom Pedro de Traua que foy a tergeira e ouue nome dona Eluira Pirez que foy casada com o
comde dom Veli Pomge como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo xvii : esta dona Eluira Pirez foy
despois casada com dom Gomez Nuniz de Poombeyro como se mostra no titullo xxn.° de dom Soeiro Balfager
domde veem os Sousaaos parrafo nn.° 06 filhos do comde dom Pero de Traua. forom estes, dom Vermuu Pi¬
rez Podestade, e o comde dom Fernam Pirez de Trastamar. Dom Vermuu Pirez foy casado duas vezes, a primeira
com a rrainha dona Tareyja de Portugall molher que foy do comde dom Amrrique : e este comde dom Fernam
Pirez seu irmaao Ihe filhou esta rrainha dona Tareyja e casou com ella sem Deus e sem dereito, e por este pec-
cado que fez este comde dom Fernam Pirez foy exerdado do rreyno de Portugall segumdo se mostra no titullo vn.°
do comde dom Momdo parrafo v.° Este dom Vermuu Pirez veemdo esto casou com a filha do comde dom Amrri¬
que e desta rrainha dona Tareyja sa molher que elle criaua em sa casa e avia nome dona Tareyja Amrriquez, e
por este peccado foy feito o moesteiro de Sobrado, e fez em ella dona Sancha Vermuiz e.dona TareyjaTermuiz.
E dona Samclfti Vermuiz foy casada com dom Suer Veegas de rriba de Doyro, e fez em ella geeragom como sse
mostra no titullo xxxvi dos de rriba de Doyro parrafo xxim. 0 hu se mostra 'desta geeragom : e dona Tareyja Ver¬
muiz filha de dom Vermuu Pirez de Traua e de dona Tareyja Amrriquez foy casada com dom Fernam d’Ayras
Batissella que chamarom d’Anho, e fez em ella dom Joham Fernamdez o boo de Lima, e dom Ruuy Fernamdez
Codorniz, e dom Gill Fernamdez, e dona Maria Fernamdez, e dona Tareyja Fernamdez. E dom Joham Fernam¬
dez foi casado com dona Birigueyra Affomsso de Bayam como se mostra no titullo xl dos de Bayam parrafo n.°,
e fez em ella dom Fernam Annes de Lima que se ue casado com dona Tareyja Annes filha de dom Joham Pirez
da Maya, e ouuerom semel como se mostra no titullo xvi de dom Soeyro Meemdez parrafo mi.°: e morreo esta
molher e casou despois com dona Maria Paaez Ribeyra, e fez em ella dom Gomgallo Annes e dona Tareyja An¬
nes, e dona Maria Anes que se ue casada- com Affomsso Tellez de Cordoua como se mostra no titullo xxi de rrey
Ramiro parrafo im.° E Gomgalle Anes nom ouue semel : e dona Tareyja Annes foi casada com dom IVfeen Gargia
de Sousa, e ouue della semel como ao diamte ouuirees no titullo xxii dos Sousaaos parrafo xi. Ora tornemos
ao comde dom Fernam Pirez de Traua filho do comde dom Pedro e irmaao de dom Vermuu Piriz : este comde
dom Fernamdo foi oulra uez casado com dona e fez em ella o conde dom Gomez Fernamdez, e

dona Guiomar Fernamdez,'e a comdessa dona Tareyja Fernamdez, e dona Maria Fernamdez, e a comdessa dona
Millagre, e dona Guiomar Fernamdez. E este comde dom Fernamdo foi prezado em armas e em todo bem dSllo

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

269

peccado da rrainha dona Tareyja afdra. E este comde dotfl Fernamdo fez caualleiro dom Fernam Rodriguez de
Castro de que falla no titullo xi dos de Castro parrafo mi. 0 , e o comde dom Meemdo de Portugal, e dom Pero
Araro d’Aragom. E a comdessa dona Tareyja Fernamdez foy casada com o comde dom Nuno de Lara, o que li-
uron os fidallgos do preito, e ouue muftos e boons caualleiros per vassallos, e fez em ella semel como ja disse*
mos no titullo x dos de Lara parrafo vi.° E o comde dom Gomez Fernamdez filho do conde dom Fernamdo
de Traua foi casado com dona Maria Fernamdez, e fez em ella dom Ruy Gomez de Trastamara rricomem muito
bomrrado e de muitos vassallos, e*dona Tareyja Gomez : e dom Ruy Gomez foi casado com dona Moor Affomsso
filha de dom Affomsso Tellez, o que pobrou Alboquerque, e de dona Eluira Rodriguez Giroa, e nom ouue semel :
e dona Tareyja Gomez foy casada com dom Gomgalo Pirez de Molina filho do comde dom Pedro de Molina, e fez
em ella semel como o liuro comta no titullo degimo dos de Lara parrafo im.° E a sobredita dona Guiomar Fer¬
namdez filha do comde dom Fernamdo de Traua foy casada com dom Dia Xamenez dos Cameiros, e fez em ella
dom Ruy Diaz, e dom Aluar Diaz, e forom muy boos fidallgos e muy graados : e dom Ruy Diaz foy casado com
a comdessa dona Orraca Diaz, filha de dom Diego o boo, depOs morte do comde dom Aluaro com que foi casada
como se moslra no titullo ix dos de Bizcaya parrafo Vi.°, e fez em ella dom Symom Rodriguez que mamdou quey-
marelrrey dom Affomsso sem meregimento, e dona Eluira Rodriguez madre de dom Pero Gozmom o boo fidallgo
e moHo homrrado como se mostra no titullo xvn dos Gozmaaes parrafo primeiro. Este dom Symom Rodriguez
foi casado com dona Samcha Affomsso filha delrrey de Leom e de dona Tareyja Gill que foy gafa : e desque lhe
moneo esta molher casou com dona Beatriz Fradarique filha do iffamte dom Fadrique e da comdessa dona Ma-
'lespina, e nom ouue semel. E dom Aluaro Diaz foy casado com dona Tareyja, e fez em ella dona Tareyja Al-
uarez : e dona Tareyja Aluarez foy casada com dom Affomsso Lopez de Bizcaya filho de dom Lopo o Ruyuo sc-
nhor de Bizcaya e de dona Orraca filha delrrey de Leom e de dona Enes de Mendoga de gaamga, e fez em ella
dom Joam Affomsso d’Alfaro. E dom Joham Affomsso d’Alfaro foi casado com dona Moor Affomsso filha de dom Af¬
fomsso Tellez de Cordoua e de dona Maria Annes Britisella, e fez em ella dom Joham Affomsso. E a sobredita
dona Maria Fernandez filha do comde dom Fernando de Traua foi casada com dom Joham Ayras de Nouoa, e fez
em ella dom Gomgalle Annes o boo rricomem, e depois foy meestre de Callatraua muy boo : este fez dom Soeyro
Paaez de Valladares cavalleiro de que falla no titullo xxv de dona Tareyja Gomgalluez parrafo v.°: e fez em ella dom
Soeyre Anes, e dom Fernam Anes de Zobra, e dom Pero Anes de Nouoa. E dom Pero Anes de Nouoa foi casado
com dona Orraca Pirez filha de dom Pero Paaez o alfercz, e de dona Eluira Veegas de rriba de Doyro como se mostra
no titullo xvi do comde dom Soeyro Meemdez o boo parrafo primo, e fez em ella dom Joham Pirez, e Ruy Pirez o
alto. E dom Joham Pirez foy casado com dona . e fez em ella dom Gomgalle Annes, e dom Pero Anes

bispo d’Oureens e Gomgalle Anes foy casado com dona e fez em ella dom Nuno Gomgalluez. E Nuno Gom¬
galluez foy casado com Moor Nuniz de Rodoyco, e leixoua e casou depois com dona Eluira Nuniz Pirez filha de
dom Pero Paaez d’Ambra, e de dona Maria Fernamdez de Goudiaaes como se moslra no titullo xxxvi de dom
Moninho Veegas de rryba de Doiro parrafo xn.°, e fez em ella Joham Pirez. E Joham Pirez foy casado com dona
Beatriz Gomgalluez filha de dom Gomgalle Anes Raposo e de dona Orraca Fernamdez de Lima, e fez em ella
semel como se mostra no titullo lvii dos Tellos parrafo vi.° Ora tornemos a dona Tareyja Fernamdez filha
do comde dom Fernamdo de Traua : esta dona Tareyja Fernamdez tomoua dom Lope Rodriguez d’Ulhoa por forga,
e fez em ella dous filhos e duas filhas, e os filhos forom estes, dom Fernam Lopez padre de dom Marlim Fer¬
namdez, e dom Joham Lopez que foy freyre. Ora tornemos a dom Vermuu Pirez filho do comde dom Pedro
de Traua de que ja fallamos : este dom Vermuu Pirez ouue liuum filho de huuma barregaa que ouue nome dona
Godinha do Mato, e ouue della huum filho que ouue nome dom Gargia Vermuiz, e veem dei os de Leyra. *

titulo xnn.°

MI) ME CA8TANHEDA E DOCTROS «tlE 8AYR0H DE DOM SOEYRO MEEMDEZ EACHA FILHA DE DOM
MEEM RODBIBEEE DE TOUCUES E VETO DE DOM RODBIBO FBOYAZ O BOO DE TBA8TAMAB

O comde dom Goterre de Castanheda foi o primeiro que sabemos deste linhagem, e foy casado com a com¬
dessa dona e.fez em ella o comde dom Manho .Goterrez p, que chamarom por sobrenome das quatro

maaos, e 6 porque lhe chamarom das quatro maaos foi por esta rrazom : elrrey de Castella cujo vassallo ellc era
e elrrey de Nauarra aviam ambos sa contemda e ouuerom a lidar sobrello, e foy preso elrrey de Castella, e le-
naromno quatro caualleiros : e chegou este conde dom Manho de Caslanheda e vio como leuauam elrrey seu se-
nhor preso foy a huum daquelles quatro caualleiros e filhoulhe huuma lamga das maaos por forga e matouo com
ella, e filhou outra lamga que tragia e deua a elrrey e disselhe «senhor, ora nom auemos que lhes dizer ca elles
som tres e n6s somos dous», cmtom matou elrrey huum dos outros tres e premderom os outros dous e trouxe-
romnos pera Burgos. Despois que elrrey foy liure logo os nauarros forom vemgidos, e por isso lhe deu elrrey Roa
M. H. Tom. I. 68

Digitized by v^ooQie

270

OS LIVROS DE LINHAGENS

em sa vida a este comdc c he do solar de Noronha que he nas Esturas d’Ouedo que vem dos rreys de Ledin.
Este comde dom Manho Goterrez foy casado com dona e fez em ella o comde dom Gomez de CaS-

tanheda. Este comde dom Gomez de Castanheda foi casado com a comdessa dona Maria filha do comde dom
Fruella, e fez em ella dom Diego Gomez de Castanheda. Este dom Diego Gomez de Castanheda foy casado
com dona Moor Aluarez filha de dom Ordonho Aluarez das Esturas e de dona Eluira Garfia, filha de dom Gar$ia
Pirez o Bragamcaao e de dona Gontinha Soarez filha de dom Soer Meemdez Facha e da comdessa dona Elnira da
Faya segumdo se mostra no titullo xxiiii . 0 de dom Meem Rodriguez de Tougues parrafo n.°, e fez em ella Ruy
Diaz, e Pero Diaz, e Manho Diaz, e Aluar Diaz, e Eluira Diaz que foy casada com dom Gomcallo Rodriguez Gi-
rom assy como se mostra no titullo xv.° dos Girhoes parrafo n.° E Pero Diaz foi casado com dona Moor Affomsso
filha de dom Affomsso Garcia da Qellada, e fez em ella dom Diego Gomez, e Affomsso Garcia que morreo sem
semel, e dona Maria que foi casada com Lopo Rodriguez de Yillalobos. E este Diego Gomez filho de Pero Diaz
e de dona Moor Affomsso foy casado com dona Joana Fernamdez filha de Fernam Pirefc de Gozmam como se
mostra fio titullo xvii dos d'e Gozmam parrafo m.°, e fez em ella duas filhas, a huuma ouue nome dona Moor Go*
mez, e a outra dona Samcha Gomez : e dona Moor Gomez foi casada com Diego Lopez el chico. E Mofiho Diaz
de Castanheda irmaao do sobredito Pero Diaz foy casado com dona Maria Diaz filha de dom Diego Lopez de Sal¬
sedo e de dona Tareyja Aluarez Podestade, filha de dom Aluar Fernamdez Podestade como se mostra no titullo
noueno dos de Bizcaya parrafo vi.° E esta dona Maria Diaz depois que lhe morreo Manho Diaz casou com dom
Afomsso Sanchez filho delrrey dom Sancho de Castella de gaanca, e nom ouuerom semel : e depois casou esta
dona Maria Diaz com dom Loy de Mehdoca, e ouue em ella huuma filha que foy casada com dom Joharn Furtado
de Mendosa. Este Aluar Diaz irmaao de Pero Diaz e de Munho Diaz de Castanheda foi casado com a filha
de Pedrasnares, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Tareyja Aluarez e foy casada com Joharn Gon-
Calluez Raposo cohio se mostra no titullo lvii dos Tellos parrafo n.°

TITULO XV . 0

DO UNHACEH DOS «W50ESI QUE COMESA EM DOlti BODRICtO COM^AUUEZ 6180)1 QUE EM SAS
PALLAIIBAS CUSTUMAUA DIZER IRMAAO FUDUDO.i PROSECiUE

Este dom Rodrigo Gomcalluez Girom que chamarom de Qesneiros por seu apillido dos GirSoes he o Crasto
dos Gesneiros, Este dom Rodrigo Gomcalluez Girom foi casado com dona Mayor, e fez em ella dom Gomcallo
Rodriguez Girom, e dom Munho Rodriguez Girom, e dom Pero Rodriguez Girom, e dom Aluar Rodriguez Gi¬
rom, e todos estes forom na lide das naues de Tollosa com elrrey dom Affomsso, e outra filha que ouue nome
dona Tareyja Rodriguez Giroa. Este dom Gomcallo Rodriguez Girom foi casado com dona Eluira Diaz filha
de dora Diego Gomez de Castanheda e de dona Moor Aluarez das Esturas assy como se mostra no titullo xtui.*
danteste dos de Castanheda, e fez em ella dom Ruy Gomcalluez Girom que ouue.nome come o avOo, e dona El¬
uira Gomcalluez Giroa. E este dom Gomcallo Rodriguez Girom suso dito desque lhe morreo esta dona Eluira
Diaz sa molher foy despois meestre da Ordem de Samtiago de Castella. Esta dona Eluira Gomcalluez Gyroa
foi casada com dom Joharn Affomsso Tello, e fez em ella dom Rodrigue Annes, e dom Gomcalle Aniies que cha¬
marom Raposo, que forom casados e ouuerom semel como adiamte ouuiredes no titullo lvii dos Tellos parrafo u.
Esta dona Tareyja Rodriguez Giroa foy casada com dom Affomsso Teliz o Velho d’Alboquerque que foy muy boo
fidallgo, e fez em ella dom Affomsso Telliz, e dom Telo Affomsso, e dona Moor Affomsso, e dona Tareyja Af¬
fomsso assy como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo im.° E este dom Tello Affomsso suso dito foy
o que lidou com os filhos d’Escalhola apar d’Argona sobre as pareas cento por cento. E estes filhos d’Escalho!a
forom os melhores caualleiros que ouue antre os mouros em aquell tempo : e mataromsse os cauallos todos de
huuma parte e da outra e britarom em ssi as lamcas e as espadas e as macas e os cuitellos punhaaes e numca
se vemcerom huuns nem outros. E os mouros e os christaaos todos amdauam armados de perpontos e de lorigas
e de brafoneiras, e depois que lhe falecerom as armas descalcarom as brafoneyras, c dauomsse com ellas ataa
que cansarom huuns e os outros e nom forom vemcidos huma parte nem a outra, pero que gaanharom os chri¬
staaos o campo aos mouros quanto poderia seer huuma braca ou pouco mais, e assy sse partirom per cansa$o
emtrante aa noite como muy boos caualleiros. Este dom Ruy Goncalluez Girom foy casado com dona Birim-
gueyra Lopez de Salzedo filha de dom Jam Garcia de Salzedo, e ouue della huum filho que ouue nome Gomcallo
Rodriguez que foy maao. Este Gomcallo Rodriguez Girom foi casado com dona e fez em ella

Gomcallo Rodriguez Girom, e Ruy Giram, e dom Affomsso Tellez de Cordoua que ja dissemos e seus irmaaos
dom Tello Affomsso, e dona Moor Affomsso, e dona Tareyja Affomsso : destes dos que ouuerom semel achaloees
em este capitullo primeiro quo falla do linhagem dos Tellos.

Digitized by v^ooQie

OS L1VROS DE LINHAGENS

271

TITULO XVI . 0

*

Mt HI METM HEENDEZ O BOO DA MATA IRM.iAO DE DOH (JOH^ALLO MEEHDEZ O LIDADOR EBUBOO
DE DOH MEEM COM^ALLI CZ DA HAVA E DE D«\A LEEC1HDA NOAREZ TEf AHA t. E COHO DE DOM
PAAY PUH BOMBE JEMRBO DO DITO SOEIRO HEEMDEZ E DE SUA FILHA DONA CODA SOAREZ DEE-
yEMDEBOM OS BEBOTIIS E CEDEAAOS E TAUABES E PACHEQI ON E HEBLOS l E AO DKAHTB NO TI-
TELIiO III DE BEY BAM1RO PABBAEO DI.° B ALA HAIS EM SOEYBO HEEMD EZ.

Este dom Soeiro Mcendez o boo foi casado duas vezes, a primcira vez foi casado com dona Gontrode Moniz
filha do comde dom Moninbo da Maya que he em Castella a Velha em rriba de Pisorga, irmaa da rrainha dona
Tareyja de Portugall de madre, e fez em ella huum filho que ouue nome dom Paay Soarez Qapata, e dona Gon-
tinha Soarez : e a segumda uez foy casado com dona Eruilhida Nuniz qtie foi das Esturas, e fez em ella quatro
filhas, aprimeira ouue nome dona Goda Soarez que foi casada com dom Paay Perez Romeu' como se mostra no
titullo xlb de dom Goido Araldez parrafo ix, e destes dcsgemderom os Rehotiis e Gedeaaos e Tauaares e Pache-
qnos e Merloos e outros muitos como sse mostra em este dito titullo xlii : e a outra ouue nome dona Gontrode Soa¬
rez e foy casada com Ayras Pirez de Traua, e a outra ouue nome dona Eluira Soarez, e a outra ouue nome dona
Meor Soarez, e dona Tarcyja Soarez que foy casada com dom Fernam Meendez de Bragamga como se mostra no
titullo xxxvm dos Bragamgaaos parrafo primo. E estas filhas de dom Soeiro Meemdez quiserom ante ordem que
seerem casadas de dellas (sic).

De dom Paae Soarez Capata filho de dom Soeiro Meemdez a» boo e de dona Gon¬
trode Moniz e de sen filho dom Pero Paaez o alferez que foy casado eom dona
Eluira Veegas filha de dom Egas Moniz e dos fllhos que onneroiu e delles des¬
cenderam.

Este dom Paay Soarez Qapata foy casado com dona Chamoa Gomez filha do comde dom Gomez Nuniz que
jaz em Pombeiro e de dona Eluira Perez filha do comde dom Pero de Traila como se mostra no titullo xxn dos
Sousaaos parrafo im.°, e fez em ella dom Pero Paaez o alferez de Portugall e de Leom, e dona Exemena Paaez.
Esta dona Chamoa Gomez foy ante casada com dom Meem Rodriguez de Tougues, e ouue filhos como se mostra
no titullo xxiui de dom Meem Rodriguez. Este dom Pero Paaez o alferez foy filho de dom Paay Soarez casado
com dona Eluira Veegas filha de dom Egas Moniz de rriba de Doiro e da minhana dona Tareyja Affomsso, a que
fez o moesteyro de Salzeda, como se mostra no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas parrafo xim, e fez em ella
dom Joham Perez, o que chamarom da Maya, e dom Martim Perez que ehamarom por sobrcnome Jami, e dom
Soeiro Perez, e dona Orraca Pirez que foi casada com dom Pere Anes de Nouoa como se mostra no titullo xhi.®
de dom Pero Fernamdez de Traua parrafo vn.° : e este dom Joham Pirez foi casado com dona Guiumar Meemdez
filha do comde dom Mecndo o Sousaao e de dona Maria Rodriguez filha do comde dom Rodrigo o Veloso, e fez
em ella geeragom como veredes adeamte.

Este dom Martim Pirez da Maya filho de dom Pero Paaez foy casado com dona Tareyja Martins filha de dom
Martifn Fernamdez de rriba de Vizella e de dona Esteuainha Soarez filha de dom Soeiro Pirez Escacha como se
mostra no titullo xlv dos de Vizella parrafo ii.°, e fez em ella dom Joham Martins Auana, e dona Eluira Martins
que foi casada com dom Pero Nuniz de Baruosa, e fez em ella geeragom como sse mostra no titullo xxxvii do
comde dom Nuno de Qelanoua parrafo mi. 0 Este dom Joham Martiins Auana filho de dom Martim Pirez da
Maya foy casado com dona Tareyja Pirez de Bragamga filha de Pero Gargia, filho de dom Gargia Pirez e de dona
Gontinha Soarez, neta de dom Meem Rodriguez de Tougues filho de dom Rodrigo Froyaz o boo de Trastamara
como sse mostra no titullo xxim de dom Meem Rodriguez parrafo mi.°, e fez em ella dona Aldomga Annes que
foy barregaa delrrey dom Affomsso, e casou despois com Gill Vaasquez de Souerosa, o que morreo na lide de
Gouqea, e fez em ella dona Guiumar Gill, e dona Marquesa Gill : e dona Guiumar Gill foy casada com dom Jo¬
ham Rodriguez de Briteiros, e ouue semel como se mostra no titullo xxm de dona Eluira Anes que fal’a dos de
Briteiros parrafo ii.°

De dom Soeiro Pirez filho de dom Pero Paaez o alferez e de dom Martim Soarez

de Baguim seu filho

Este dom Soeyro Pirez nom foy casado mais teue barregaa, e fez em ella Martim Soarez de Baguim, e Joham
Soarez da Gaya. . Este Joham Soarez da Gaya foy casado com dona Maria Soarez filha de dom Soeiro Meemdez,

Digitized by v^.ooQie

272

OS LIVROS DE LINHAGENS

e fez em ella Johane Anes da Gaya que foy caualleiro de boa pallaura e muito saboroso. Este Johane Anes da
Gaya foy casado com dona e fez em ella Esteuam Anes que foi creligo : este Esteuam Anes ouue

huum filho que ouUe nome Jobam da Gaya que foy muy boo trobador e mui saboroso. Este Martim Soarez de
Baguim filho de dom Soeiro Pirez foy casado com dona e fez era ella Martim Martiins Aluelo por so-

brenome que foy muy boo caualleiro e muy saboroso, e dona Moor Martins de .Baguim que foy casada com Mar¬
tim Yeegas Geruas Mogudo, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Moor Martins de Baguim que foy
casada com Fernam Pirez de Porlocarreyro, e fez em ella semel como se mostra no titullo xliii dos de Portocar-
reiro parrafo vi>°

De dona Eyxamea Paaez Irm&a de dom Pero -Paa.cz o alferez

♦ • 1

Esta dona Eyxamea Paaez foy casada com dom Gomgallo Paaez de Toronho filho de dom Paay Curuo, e fez
em ella dona Eluira Gomgalluez que foi casada com dom Gargia Meemdez d’Eixo filho do comde dom Meemdo, e
ouuerom semel como se.mostra no titullo xxu dos Sousaaos parrafo x.

De dom Joham Pirez da Haya e dos que delle des^enderom e eom quem easarom

Este dom Joham Pirez da Maya foy casado com dona Guiumar Meemdez filha do comde dom Meemdo o Sou-
saaoe de dona Maria Rodriguez filha do comde dom Rodrigo o Yeloso como se mostra no titullo xxn dos Sousaaos
parrafo vm.°, e fez em ella dona Maria Anes, e dona Tareyja Anes, e dona Eluira Anes que se ue casada com dom
Ruy Gomez de Briteiros como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo xvi e no titullo xxih desta dona
Eluira Anes hu esta sa semel. Esta dona Maria Anes filha de dom Joham Pirez da Maya e de dona Guiumar
Meemdez foy casada com dom Gill Martiins filho de dom Martim Anes de rriba de Vizella e de dona Esteuainha
Pirez como se mostra no titullo xxvi de dom Soeiro Meendez o Grosso parrafo primo, e fez em ella dom Martim
Gill, e dona Tareyja Gill, e dona Costanga Gill. Este dom Martim Gill foy casado com dona Milia Amdres filha
de dom Amdres Fcrnamdez de Castro, e fez em ella o comde dom Martim Gill, e dona Maria Martiins que se u£
casada com dom Pero Pongo, e nom ouue della semel. Este comde dom Martim Gill foi casado com dona Viu-
lante filha do comde dom Joham Affomsso e da comdessa dona Tareyja Samchez filha delrrey dom Samcho de Cas¬
tella e de Leom de gaamga, e nom ouue della semel : e ouue huum filho de barregaa que ouue nome Affomsso
Martins que se u6 casado em Lixboa. E dona Tareyja Gill foy barregaa delrrey dom Samcho de Castella, e nom
ouue della semel. E dona Costamga Gill filha de dom Gill Martins foy casada com Jobam Gill de Souerosa, e fez
em- ella huum filho que ouue nome Martim Annes e por sobrenome Tio, e foy peco e nom ouue semel. E dona
Tareyja Anes filha de Joham Pirez da Maya foy casada com dom Fernamdeanes de Limha filho de Joham Fer-
namdez de Limha como se mostra no titullo xm.° do comde dom Pero Fernamdez de Traua parrafo m.°, c fez em
ella dom Joham Fernamdez de Limha que chamarom d’Anhoaue, e dom Fernam Fernamdez Pam-gemteo, e dona
Orraca Fernamdez, e dona Enes Fernamdez que casou com Pero Nuniz de Gozmam como se mostra no titullo xvq
dos de Gozmam parrafo mi.° E este dom Joham Fernamdez ouue hpum filho que ouue nome Gomgalle Annes, e
mataromno os mouros ant’elrrey dem Samcho que era iffamte e nom ficou delle semel, e mataromno apar de Graada
quamdo matarom dom Gongalle Anes d’Aguiar o Velho : e dom Fernam Fernamdez Pam-gentco foi casado com
dona Samcha Vasquez filha de dom Vaasco Gill de Souerosa e de dona Froylhi Fernamdez, filha de Fernam Eanes
Cheyra como se mostra no titullo xxv de dona Tareyja Gomgalluez de Sousa parrafo mi.°, c fez em ella Joham
Fernamdez Pam-gcnteo. Este dom Joham Fernamdez foi casado com dona Maria Anes filha de Joham de Boym
e de dona Marinha Affomsso, c nom ouuerom semel.

TITULO XVII.”

DO LINHACiElI DO» DE GOZMAM PBIMEIRAMEMTE DE DOM AL11R BODBICUEZ DE GOZMAM DE 4|UB SSE

MAIS IiOMCtE PODE 8ABER

Este dom Aluaro Rodriguez foi casado com dona Orraca Rodriguez irmaa de dom Fernam Rodriguez de
Crasto liidima, e fez em ella dom Pero Rodriguez de Gozmam. E dom Pero Rodriguez de Gozmam foi casado com
dona Eluira Gomez de Maganedo irmaa do comde dom Gomez de Maganedo, e fez em ella dom Nuno Pirez, e
dom Guilhem Pirez. Matarom despois este comde dom Gomez porque os quisera deserdar. E dom Guilhcm
Pirez foy casado com dona Eluira Rodriguez que foy filha de dom Rodrigo Diaz senhor dos Cameros e da com¬
dessa dona Orraca Diaz de Bizcaya filha de dom Diego o boo, que fora ante molher do comde dom Aluaro Pirez
de Lara como sse mostra no titullo xmi do conde dom Pedro de Traua parrafo v.° Este dom Guilhem Pirez filho

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

273

de dom Pero Rodrignez dc Gozmam e de dona Moor Guilhem (sic) : c assy foi este dom Pero Nuniz deGozmam e seus
irmaios sobrinhos de dom Nuno o boo de Lara, bisnetos de dom Diego o boom. Este dom Pero Nuniz de
Gozmam sobredito nom ouue filho lidimo; mais ouue filbos de gaamca, o quail huum foy dom Affomsso Pirez de
Gozmam que foy muy pregado em toda Castella e em Leom e em toda a fromtaria c foi muy boo caualleiro d’ar-
mas, e foy casado com dona Maria Affomsso filba de Fernam Gomgalluez Coronell e de dona Sarocha Yasques
deCuynha como sse mostra no titullo lv dos Coronecs parrafo v.°, e fez em ella huum filho que ouue nome dom
Joham Affomsso de Gozmam e duas filhas, a huuma ouue nome dona Isabell que foy casada com dom Fernam
Pirez Pongo e fez em ella dous filbos que ouuerom nome, huum dom Pero Pongo e o outro dom Fernam Pirez
Pongo, e a outra ouue nome dona Leahor e foy casada com dom Luis filho de dom Affomsso de Lagerda e ouue
em ella huum filho que ouue nome dom Joham, e huuma filha que ouue nome dona Isabell que foy casada com
dom Rodrigo Pirez Pongo das Esturas. Este dom Pero Nuniz de Gozmam ouue em outra dona que ouue nome
dona Tareyja Rodriguez de Rrisoyla sa molher outro filho que ouue nome Aluar Pirez de Gozmam : este dom Al-
uar Pirez de Gozmam foy casado com dona e fez em ella dom Pero Nuniz, e outro que ouue nome como
opadre que em Seuilha (sic). T2 Pero Nuniz foy casado com dona Maria que foy dos GirOoes, e fez em ella dona
Leauor Nuniz, dona muito homrrada c muito boa de que elrrey dom Affomsso de Castella, o que morreo em Gi-
baltar, ouue seus filhos, e dom Affomsso Meemdez que foi meestre de Santiago. E este dom Aluar Pirez que ouue
nome come o padre foy casado em Seuilha com dona Orraca, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Ta- -
reyja Aluarez : e esta dona Tareyja Aluarez foy casada com Fernam Gomgalluez d’Aguiar. E dom Fernam Pirez
innSao de dom Guilhem Pirez foy casado com dona e fez em ella dona Johana Fernamdez que foy

casada com Diego Gomcz de Castanheda como se mostra no titullo xm dos de Castanheda parrafo ii.°, e fez em
ella duas filhas, a huuma ouue nome dona Mayor e foy casada com Fernam Sancbez de Vallasco, e a outra ouue
nome dona Johana e foy casada com Diego Lopez d’Alfaro. E dom Nuno Pirez.outrossy irmaao de dom Gui¬
lhem Pirez foi casado com dona Orraca Meemdez filha do comde dom Meendo o Sousaao de Portugall, e fez em
dia dom Pero Nuniz de Gozmam assy como se mostra no titullo xxii. 0 dos Sousaaos parrafo viu.° Este dom Pero
Nuniz foy casado com dona Orraca Gargia de Roa, e fez em ella dom Joham Pirez que foi casado com dona Ma¬
ria ffamirez de Qefontes, e fez em ella Pero Nuniz de Gozmam, e Joham Ramirez. E este Pero Nuniz de Gozmam
foy casado com dona En6s Fernamdez de Limjia irmaa de dom Joham Fernamdez e de dom Fernam Fernamdez
Pam-gemteo como se mostra no titullo xvi de dom Soeiro Meemdez parrafo un.°, e fez em ella dona Samcha que
foy casada em Portugall com Gongalle Anes de Rredo filho de dom Joham Meemdez de Rriteiros e de dona Or¬
raca Affomsso filha delrrey dom Affomsso de Portugall de gaamga, e fez em ella huuma filha que ouue nome
dona Maria Gongalluez que casou com dom Ruy Yaasquez Pereyra, e fez em ella gceragom como se mostra no
titullo xxi de rrey Ramiro parrafo xmi. Joham Ramirez suso dito foy casado em Tolledo com dona Maria Gar¬
gia irmaa de Diego Gargia de Tolledo, e fez em ella Pero Nuniz, e outro filho que ouue nome Joham Ramirez
de Gozmam como o padre.

TITULO XVIII.”

DO LIXHAfiEM DOS DE VtLLALOIIOII i PniHEIRAMENTE DO COTVDE DOM PEDBO DE PALLEMfA

DE QUE SE ELUIS UOMCiE PODE SUDER

Este comde dom Pedro foy casado com dona e fez em ella dom Martim Gongalluez, e dom

Fernam Gomgalluez. E dom Martim Gomgalluez nom ouue semel : e dom Fernam Gomgalluez foy casado com
dona e ouue filhos della, o comde dom Rodrigo o Veloso, e dom Gomgallo Monhoz, o que despe-

narom em Aga os seus solaremgos porque ficarom despois sogeitos pera sempre. E o comde dom Rodrigo mor¬
reo sem semel: e dom Gomgallo Monhoz foy casado com dona e fez em ella huum filho que ouue

nome o comde dom Gomez de Maganedo, e o porque o chamarom de Maganedo foi porque o pobrou e liurou, e
o apillido seu era de Campo, e dona Eluira Gomgalluez. E o comde dom Gomez foi casado com dona
e fez em ella dom Gill Gomez, e dom Manrrique Gomez, e dona Eluira Gomez que casou com dora Pero Rodri¬
guez de Gozmam assy como se mostra no titullo xvii dos de Gozmam. E o sobredito dom Gill Gomez morreo sem
semel: e dom Manrrique Gomez foy casado com dona e fez em ella dom Gill Manrrique, e dom Go¬

mez Manrrique, e dom Ruy Manrrique. E dom Gill Manrrique foy casado com dona Tareyja Fernamdez senhora
de Villalobos, e fez em ella dom Aluar Gill, e dom Manrrique Gill, e dom Gongallo Gill, e dom Ruy Gill, e dom
Gomez Gill, e o abade dom Gill Gomez, e dona Toda Gill, e dona Milia Gill: e todos estes morrerom sem semel
senom dom Ruy Gill que foi casado com dona Maria filha de dom Lopo el chico e de dona Biringueyra Gongall¬
uez Giroa, e fez em ella dom Lope Rodriguez, e dom Ruy Gill de Villalobos. E dom Lope Rodriguez foy casado
com dona Birimgueyra Pirez filha de dom Pero Diaz de Castanheda e de dona Moor Affomsso filha de dom Af¬
fomsso Gargia de Villalobos o mayor, e fez em ella Ruy Pirez, c outras monjas. ' Dom Ruy Gill foi casado
M. H. Tom. I. 69

Digitized by v^ooQie

274

OS LIVROS DE LINHAGENS

com dona Tareyja Affomsso -filha de dom Affomssaluarez de Noronha irmaa de dom Pedraluarez das Esturas e de
dona Maria Rodriguez de Ribas. Este Affomssaluarez he no litullo xxim de dom Meem Rodriguez de Tougues par*
rafo in.°, e fez em ella dom Fernam Rodriguez que foy casado com dona Enes Affomsso filha de dom Affomsso
de Lagerda, e fez em ella dom Joham Rodriguez, e dona Maria, e dona Bramca. Esta dona Maria Rodriguez de
Ribas foy filha de dom Rodrigo Aluarez filho do comde dom Aluaro e de dona Samcha Diaz irmaa de dom Ruuy
Diaz de Qefontes.

TITULO XIX/

DO COMDE DOM RAMIRO DE CAMPOS E DOS «VE DELLE DES£EMDEHOM

\

Primeyramente o comde dom Ramiro foi casado com dona e fez em ella o comde dom Froya, e ambos

jazem soterrados em Carazedo em terra de Berez. E o comde dom Froya foi casado com dona e fez em ella

tres filhos e huuma filha, e os filhos ouuerom nome huum dom Ramir Froyaz, e outro ouue nome dom Rodrigo
Froyaz, e ho outro ouue nome dom Diego Froyaz,.e a filha ouue nome dona Tareyja Froyaz. E dom Ramir Froyaz
e dom Rodrigo Froyaz nom ouuerom semel : e dom Diego Froyaz foi casado com dona Aldomga Martiins de Se*
uilha, madre de dom Rodrigo Affomsso e de seus irmaaos, depois que elrrey dom Affomsso de Leom em ella fez
seus filhos que a casou com ell, e fez em ella dom Ramiro Diaz, e dona Samcha Diaz : e dom Ramiro Diaz casou
com dona Tareyja Fernamdez filha de dom Fernamdaluarez que foi filho do comde dom Aluaro de Lara de gaamga
que ja dissemos e casou com ella, e fez em ella Diego Ramirez que chamarom d’Almonte : e Diego Ramirez foy
casado com dona Johana Rodriguez, e fez em ella Loy Diaz d’Almanga e seus irmaaos. ' E dona Samcha Diaz
foy casada com dom Rodrigo Aluarez d’Alcala que foi filho do comde dom Aluaro de Lara e de dona Tareyja Gill
do Sorno de gaamga e irmaao deste Fernam Aluarez que dissemos, e ffiz em ella dom Diego Froyaz que matou
elrrey dom Samcho, e dona Samcha Rodriguez molher de dom Pedraluarez d’Esturas e madre de dom Rodrigo
Aluarez d’Esturas que ora morreo, e dona Maria Rodriguez de Ribas que foy casada com dom Affomsso Aluarez
de Noronha irmaao deste dom Pedro Aluarez assy como ja dissemos.

V

TITULO XX."

DO EIXHACEM DOS MACRRI«CES t PRlMElRAMEftTE DE PERO MACRRI«CE O I ELHO DE «VE SKE MAIS

LONGE PODE SABER

-r

Este dom Pero Malrrique o velho veo do linhagem dos Malrriques de Narbona. Este dom Pedro Malrrique
foy casado com dona e fez em ella dom Fernam Pirez Malrrique : este dom Fernam Pirez Malrrique foy casado-
com dona Tareyja Gargia filha de dom Gargia Pirez e de dona Gontinha Soarez neta de dom Meem Rodriguez de
Tougues como se mostra no titullo xxim deste Meem Rodriguez parrafo n.°, e fez em ella Gargia Fernamdez Mal¬
rrique. Este dom Gargia Fernamdez Malrrique foy casado com dona Tareyja, e fez em ella dom Pero Malrrique,
e dom Gargia MSdrrique : este dom Pero Malrrique filho de dom Gargia Fernamdez Malrrique e de dona Tareyja
foi casado com dona Tareyja Rodriguez filha de dom Ruy Paaez de Soulo mayor e fez em ella dous filhos, huum
ouue nome Gargia Fernamdez Malrrique, e o outro ouue nome Pero Malrrique como seu padre : e depois que
morreo Pero Malrrique seu padre destes ambos casou esta dona Tareyja Rodriguez com Gargia Lasso de la
Ueyga, e fe.z em ella huuma filha que ouue nome dona Eluira Gargia.

TITULO XXI/

DECREY RAMIRO DOMDE DESfEMDEO A GEERAgOM DOS BOOS E NOBRES I1DALLGM DE CASTECEA
E PORTVGALL E DALGWNS PEITOS «CE ELLE E OS «CE BECCE DESCENDERAM PEXERAM

Ouue huum rrey em Leom de gramdes feitos a que chamarom rrey Ramiro o segumdo, e o porque lhe cha¬
marom segumdo foy porque ouue hi outro rrey Ramiro que foy ant’elle : e outro ouue hi rrey Ramiro o ter-
geiro. Este rrey Ramiro o segumdo desgemdeo da linha dereila delrrey dom Affomsso o catollico que cobrou a
terra a mouros depois que foy perdida por rrey Rodrigo como sse mostra no titullo hi dos rreys gentiis de Persia
e dos emperadores de Roma parrafo vii. Rey Ramiro o segumdo ouuyo fallar da fermusura o bomdades de huuma
moura e em como era d’alto -samgue e irmaa d’Alboazer Albogadam, filhos de dom Qadam Qada bisneto de rrey

Digitized by

OS LIVROS DE LINHAGENS

275

Aboali, o que comquereo a terra no tempo de rrey Rodrigo. Este Alboazare Albocadam era senhor de toda a
terra d£s Gaya ataa Samtarem, e ouue militas batalbas com christaaos e estremadamente com este rrey Ramiro, e
rrey Ramiro fez com elle.gramdes amizades por cobrar aquella moura que elle muito amaua. E fez emfimta que
o amaua muyto, e mamdoulbe dizer que o queria veer por.se aver de conhecer com elle por as amisades seerem
mais firmes : e Alboazer Albocadam maudoulhe dizer que Ibe prazia dello e que fosse a Gaya e hi se veria com
el. E rrey Ramiro foisse 14 em tres gallees com fidalgos e pcdiolhe aquella moura que lha desse e fallaya chrislaa
ecasaria com clla : e Alboazer Albocadam lhe rrespomdeo, «tu teens molber e filhos della e es christaao, como
podes tu casar duas vezes?» e ell lhe disse que uerdade era, mais que elle era tanto seu parente da rrainha dona
Aldora sa molher que a samta egreja os parteria. E Alboazar Albocadam juroulhe por sa ley de Mafomede que
lha nom daria por todo o rreyno que elle avia, ca a tiinha esposada com rrey de Marrocos/ Este rrey Ramiro
trazia buum grande astrollogo que auia nome Aaman', e per suas artes tiroua huuma noite donde estaua e leuoua
aas galees que hi estauam aprestes : e emtrou rrey Ramiro com a moura em huuma galee, e a esto cbegou Alboa*
ut Albocadam e alii foy a contemda gramde antre elles, e desperecerom hi dos de rrey Ramiro xxn dos boons
que hi leuaua e da outra companha muyta. E el leuou a moura a Minbor, depois a Leom e bautizoua e pdslbe
nome Artiga que queria tanto dizer naquell tempo castigada e emsinada e comprida de todollos beens. Alboazer
Albofadam teuesse por mal viltado desto e pemsou em como poderia vimgar tali desomrra : e ouuio fallar em
como a rrainha dona Aldora molher de rrey Ramiro estaua em Minbor, postou sas naaos e outras vellas o melhor
qae pode e mais emcuberto, e foy aaquell logar de Minhor e emtrou a villa e filhou a rrainha dona Aldora e me-
teoa nas naaos com donas e domzellas que hi achou e da outra companha muita, e veosse ao castello de Gaya
qoe era naquelle tempo de gramdes editicios e de nobres paagos. A elrrey Ramiro contarom este feito, e foy em
tamanha tristeza que foi louco buuns doze dias : e como cobrou seu entendiinento mamdou por seu filho. o iffamte
dom Hordonho e por alguuns de seus vassallos que emtemdeo que eram pera gram feito, e meleosse com elles
em (imquo galees ca nom pode mais auer. El nom quis leuar galiotes scnom aquelles que emtemdeo que pode-
riam rreger as galees, e mamdou aos fidallgos que rremassem em logar dos galliotes : esto fez el porque as ga¬
lees eram poucas e por hirem mais dos fidallgos e as galees hirem mais apuradas pera aquell mester por que hia.
E el cubrio as galees de pano verde e emtrou com ellas por sam Johane de Furado que ora cliamam sam Johane
da Foz. Aquelle logar de huuma parte e da outra era a rribeira cuberta d’aruores, e as galees emcostouas s6 os
rramos dellas, e porque eram cubertas de pano verde nom paregiam. El deceo de noite a terra com todollos seus
e fallou com ho iffamte que sse deitassem a ss6 as aruores o mais emcubertamente que o fazer podesse e per ne-
nhuma guisa nom sse abalassem ataa que ouuissem a uoz do seu corno, e ouuimdoo que lhe acorressem a gram
pressa. El vistiosse em panos de tacanho e sua espad4 e seu lorigom e o corno ssd ssy, e foisse soo deitar a
huuma fonte que estaua s6 o castello de Gaya : e esto fazia rrey Ramiro por veer a rrainha sa molher pera aver
comsselho com ella em como poderia mais compridamente aver dereyto d’Alboazar Albocadam e de seus filhos
e de toda sa companha, ca tiinha que pello consselho della cobraria todo, ca cometemdo este feito em outra ma-
neyra que poderia escapar Alboazer Albocadam e seus filhos. E porque elle era de gram coracam puinha em csta
guisa seu feito em gram vemtuira : mas as cousas que sem hordenadas de Deus veem aaquello que a elle praz o
nom assy como os homeens peemssam. Aconteceo assy que Alboazar Albocadam fora correr monte comtra Ala-
foOes, e huuma sergente que avia nome Perona naturali de Framea que leuarom com a rrainha seruia 1 ant’ela,
ieuamtousse pella manhaa assy como avia de cuslume de lhe bir polagua pera as maaos aaquella fonte achou hi
jazer rrey Ramiro e nom no conheceo : e elle pediolhe per arauia da agua por Deus ca sse nom podia dalli le-
namtar, e ella deulha per huum aceter, e elle meteo huurn camafeo na boca, c aquell camafeu avia parlido com
sa molhef a rrainha per meatade, e elle deusse a beuer e deytou o camafeu no aceter, e a sergente foisse e deu
a agua aa rrainha. E ella vio o camafeo e conheceo logo, e a rrainha preguntou quem achara no caminho, e ella
rrespomdeo que nom achara nemguem, e ella lhe disse que mentia e que lho nom negasse e que lhe faria hem
e merere : e a sergente lhe disse que achara hi huum mouro doemte e lazerado e lhe pedira da agua que benesse
por Deus e que lha dera : e a rrainha lhe disse que lhe fosse por elle e o trouuesse emcubertamente. E a ser¬
gente foy 14 e disselhe «homem pobre a rrainha minha senbora vos mamda chamar, e esto he por vosso bem ca
ella mamdar4 pensar de vds :» e rrey Ramiro rrespondeo so ssy «assi o mande Deus.» Foisse com ella e emtra-
rom pella porta da camara, e conheceo a rrainha e disse «rrey Ramiro que te adusse aqui?» e elle lhe rrespom¬
deo «o vosso amor» e ella lhe disse «veeste morto :» elle lhe disse «pequena marauilha pois o faco por vosso
amor» e ella rrespomdeo «nom me as tu amor pois daqui leuaste Artiga que mais precas que mim, mais vayjte
ora pera essa trascamara e escusarmeey destas donas e domzellas e hirmey logo pera ti.» A camara era d’abo-
neda e como rrey Ramiro foy dentro fechou ella a porta.com huum gram cadeado. E elle jazendo na camara che-
gou Alboazer Albocadam e foysse pera a ssa camara, e a rrainha lhe disse «se tu aqui tiuesses rrey Ramiro que
lhefarias?» o mouro rrespomdeo «o que elle faria a mym, matalo com gramdes tormenlos :» e rrey Ramiro ou-
ttiatndo : e a rrainha disse «pois senhor aprestes o teens ca aqui estaa em esta trascamara fechado, e ora te po¬
des delle vimgar aa tua vontade.» E elrrey Ramiro emtemdeo que era emganado per sa molher e que ja dalli nom

Digitized by v^ooQie

276

OS LIVROS DE LINHAGENS

podia escapar senoin per arte alguuma : e maginou que era lempo de sse ajudar de seu saber, e disse a gram. alta
voz, «Alboazer Albogadam sabe que eu te errey mali, mostramdote amizade leuey da ta casa ta irmaa que nom
era da minha ley : eu me confessey este peccado a meu abade, e elle me deu em pemdemga que me veesse me¬
ter em teu poder o mais vilmcnte que podesse, e se me tu malar quisesses que te pedisse que como eu fezera
tam gram peccado ante a ta pessoa e ante os teus em filhar ta irmaa moslrandote boo amor, que bem assy me
desses morte em praga vcrgonhosa : e por quamto o peccado que eu fiz foy em gramdes terras soado que bem assy
a minha morte fosse soada per huum corno e mostrada a todos os teus. E ora te pego, pois de morrer ei, que fa-
gas chamar teus filhos todos e filhas e teus parentes e’as gentes desta villa e me fagas hir a este curral que he
de grande ouuida e me ponhas em logar alto e me leixes tanjer meu corno que trago pera esto a tanto ataa que
me saya a alma do corpo, e em esto filharas vimganga de mym, e teus filhos e parentes averam prazer e a minha
alma sera salua : esto me nom deues' de negar por saluamento de minha alma, ca sabes que per ta ley deues sal-
uar se poderes as almas de todas as leys.» Esto dizia el por fazer viir alii todos seus filhos e parentes por se vim-
gar delles, ca em outra guisa nom os poderia achar em huum, e porque o curral era alto de muros e nom avia
mais que huuma porta per hu os seus aviam d’emtrar. Alboazer Albogadam pemssou no que lhe pedia e filbou
delle piedade e disse contra a rrainha, «este homem rrepemdido he de seu peccado, mais ey eu errado a elle que
elle a mym, gram torto faria em o matar pois se pooem em meu poder.» A rrainha rrespomdeolhe «Alboazer Al¬
bogadam, fraco de coragoml eu sey quem he rrey Ramiro, e sey de gerto se o saluas de morte que lhe nom podes
escapar que a nom premdas delle, ca elle be arteyroso e vingador assy como tu sabes : e nom ouuiste tu dizer
como elle tirou os olhos a dom Hordonho seu irmaao que era moor ca el de dias por o deserdar do rreyno? e nom
te acordas quamtas lides ouueste com elle e te vemgeo e te matou e catiuou muitos boos? e ja te esquegeo a forga
que te fez de ta irmaa, e em como eu era sa molher me trouueste que he a moor desomrra que os christaaos po-
dem aver? Nom es pera viuer nem pera nada se te nom vimgas : e sse o tu fazes por tua alma por aqui a saluas
pois he homem d’outra ley e he em contrayro da tua, e tu dalhe a morte que te pede pois ja vem consselhado de
seu abade, ca gram peccado farias se lha partisses.» Alboazer Albogadam olhou o dizer da rrainha e disse em
seu coragom «de maa ventura he ho homem que sse fia per nenhuuma molher : esta he sa molher lidima e tem
iffantes e iffamtas delle e quer sa morte desomrrada! eu nom ei porque della fii, eu alomgalaey de mim.» E pem¬
ssou em no que lhe dizia a rrainha em como rrey Ramiro era arteyroso e vimgador e rregeousse delle se o nom
malasse e mandou chamar todollos que eram naquelle logar, e disse a rrey Ramiro «tu veeste aqui e fezeste gram
loucura ca nos teus paagos poderas filhar esta peemdemga : e porque sei se me tu teuesses em teu poder que
nom escaparia aa morte, eu querote comprir o que me pedes por saluamento de tua alma.» Mamdou tirar da ca¬
mara e leuouo ao curral e poello sobre huum gram padrom que hi cstaua, e mamdou que tamgesse seu corno a
tanto ataa que lhe sahisse o folego. E elrrey Ramiro lhe pedio que fezesse hi estar a rrainha e as donas e dom-
zellas e todos seus filhos e seus parentes e gidadaaos naquell currall : e Alboazer Albogadam fezeo assy. E rrey
Ramiro tangeo seu corno a todo seu poder pera o ouuirem os seus : e o iffamte dom Ordonho seu filho quamdo
onuio o corno acorreolhe com seus vassallos, e meteromsse pella porta do curral: e rrey Ramiro degeosse do padram
domde estaua e veo comtra o iffamte e disselhe, «meu filho vossa madre nom moyra nem as donas e domzellas
que com ella veerom, e guardadea de cajom ca outra morte merege.» Alii tirou a espada da baynha e .deu com
ella Alboazer Albogadam per gima da cabcga que o femdeo ataa os peitos. Alii morrerom quatro filhos e tres filhas
d’Alboazer Albogadam e todos os mouros e mouras que estauam no currall, e nom ficou em essa villa de Gaya
pedra com pedra que todo nom fosse em terra : e filhou rrey Ramiro sa molher com sas donas e domzellas e
quamto aver achou e meteo nas gallees. E depois que esto ouue acabado chamou o iffamte seu filho e os seus
fidallgos e contoulhes todo como lhe aveera com a rrainha sa molher, e el que lhe dera a vida por fazer della mais
crua jusliga na sa terra. Esto ouuerom todos por estranho de tamanha maldade de molher, e ao iffamte dom Or¬
donho sayrom as lagremas pellos olhos e disse comtra seu padre, «senhor a mym nom cabe de fallar em esto
porque he minha madre senam tanto que oulhees por vossa homrra.» Emtrarom emlom nas gallees e chegarom
aa Foz d’Ancora e amarrarom sas gallees por folgarem porque aviam muito trabalhado aquelles dias. Alii forom
dizer a elrrey que a rrainha siia choramdo, e elrrey disse «vaamola veer :» foy la e pregumtoulhe porque cho-
raua, e ella rrespomdeo, «porque mataste aquelle mouro que era melhor que ti.» E o iffamte disse contra seu pa¬
dre, «esto he demo, que querees delle que pode ser que vos fugira?»-e elrrey mandoua emtom amarrar a huuma
m6o e Iamgalla no mar, e des aquelle tempo lhe chamarom Foz d’Ancora. E por este peccado que disse o iffamte
dom Ordonho comtra sa madre disserom despois as gentes que por esso fora deserdado dos poboos de Castella :
este deserdamento se mostra mais compridamente no titullo ni.° dos rreys gentiis e godos parrafo vn. Rey Ra¬
miro foyssc a Leom e fez sas cortes muy rricas e fallou com os seus de ssa terra e mostroulhes as inaldades da
rrainha Alda sa molher, e que elle avia por bem de casar com dona Artiga que era d’alto linhagem : e elles todos
a huuma voz a louuarom e ho ouuerom por bem, porque dissera por ella o gramde estrollogo Aman que eia era
pedra pregiosa antre as molheres que naquelle tempo avia : e aimda disse mais que tanto avia seer boa christaa
que Deus por sua honrra lhe daria geeragom de homeens boos e de gramdes feitos c avemturados em bem. E bem

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

277

parece que Araan disse verdade ca ella foy de boa vida, e fez o moesteiro de sam Juliam e outros ospitaaes mui-
tos : e os que della decemderom forom muito compridos do que o gramde astrolego disse que foy Aman. Este
Aman por sa arte dezia muy compridamente as cousas que aviam de viir. Este rrey ouue huum filho em dona
Artiga que chamarom iffamte dom Aboazer Ramirez-: este chamarom por sobrenome fide Aboazar porque naquel
tempo fez muitas lides com mouros, e tirouos de sam Romaao e de Craslo d’Aueoso e de Crasto de Gomdomar e
de Todea e de todo d’Amtre Doyro e Minho c d’Aalem dos Montes comtra Bragamga e passouos aalem Doyro a
Lamego a Sam Martinho de Mouros e foyos tirar-de comtrai Coymbra : e fez outra filha que chamarom dona Ar¬
tiga Ramirez. Este Boazer Ramirez casou com dona Elena Godiiz filha de dora Godinho das Esturas. Ella
com seu marido fumdarom o moesteiro de sam Nicolaao a que ora chamam samto Tisso de rriba d’Aue, e guar-
dauomno nas fazendas dom Guter Tellez e dom Sauarigo Erit e dom Traicosem de Torquides : estes eram seus
vassallos e senbores de boos caualeiros. Este Aboazer Ramirez fez huum filho em esta sa molher que chamarom
Trastameyro Aboazer, e outro Ermeiro Aboazer : este Trastameiro Aboazer foi casado com dona Eomeldola Gom-
pltoez irmaa do conde dom Fernam Gomgalluez filbos do comde dom Gomgallo Nuniz que foy filho de dom
Nuno Rosoyra assy como se mostra no titullo mi.° dos juizes que fezerom os castellaaos donde veerom os rreys de
CasleBa parrafo primo, e fez em ella dom Gomfallo Trastamirez da Maya, e dona Orlamda Trastamirez. Este dom
Trastameiro Aboazar casou'com dona Dordia Assorez irmaa de dom Sarrazinho Osorez, e fez em ella dom Fcr-
nara Trastamirez, e dona Ermesemda Trastamirez. Este dom Gomcallo Trastamirez da Maya foi casado com
dona Mifia Rodriguez filha de dom Ruuy Yermuiz, avAo de dom Diego Laimdez padre de dom Ruuy Diaz fide
como se mostra no titullo vm.° deste Ruuy Diaz parrafo mi.°, e fez em ella dom Meem Gom^alluez da Maya : este
dom Gomfallo Trastamirez foy outra vez casado com dona Husoo Soarez filha de dom Sesnam Diaz, e fez em
ella buuma filha que chamarom dona Ermesemda Gomgalluez. Este dom Meem Gomcalluez da Maya foi casado
com dona Leonguida Soarez que chamarom em sobrenome a Tainha, e foy filha de dom Soeiro Geendez da
Varzea como se mostra no titullo xlii de dom Goido Araldez parrafo primeiro, e fez em ella dom Soeiro Meem-
dez o boo da Maya, e Gomfallo Meemdez o lidador, e dona Ouroana Meemdez. Estes todos se chamarom da
Maya porque se ganhou por os seus avdos e aviamna por sua : e a Maya chamauasse naquel tempo des Doyro
ataa Lima. .

E o suso dito dom Soeiro Meendez o boo chamaromno assi porque era homem de gramdes feitos, e porque
tirou o feu da Espanha que aviam d’auer os rromaaos per esta guisa : el foy em rromaria a Roma e ouuio dizer
que estaua bi huum caualleiro que lidaua por estes feus com aquelles daquella terra que os queria liurar, e lidou
com elle e vern^eo, e des aquelle tempo foy liure a Espanha do feu.

Este acre^emtou muito no moesteiro de samto Tisso com a Tainha sa molher. Este ouue huuma filha de
sua molher que ouue nome dona Maria Soarez que casou com dom Pero Bernaldo de sam Fagumdo, e fez em
ella dom Teli Pircz de Menezes. E dom Teli Pirez foy casado com dona Orraca Garf ia d’Orea, e fez em ella dom
Affomsso Tellez o Velho que pobrou Alboquerque, e dom Soer Tellez : e deste dom Soer Tellez falla no titullo lvii
dos Tcllos parrafo m.°, e deste veera os Pongos de Lioin: Este dom Affomsso Tellez d’Alboquerque foy casado
com dona Tareyja Rodriguez Giroa filha de dom Ruuy Gomgalluez Girom como se mostra no titullo xv dos Gi-
rBoes parrafo .n°, e fez em ella dom Affomsso Tellez de Cordoua c outros irmaaos como se mostra no seu titullo lvii :
e fez outra geerafom boa em outra molher como se mostra no dito titullo lvii . 0 parrafo n.° Este dom Affomsso
Tellez de Cordoua foy casado com dona Maria Anes filha de dom Joham Fernamdez de Lima como se mostra no
titullo xin.° do comde dora Pero Fernamdez de Traua parrafo m.°, e fez em ella dona Moor Affomsso : e esta dona
Moor Affomsso foy casada com dora Affomsso o iffamte de Molina, e fez em ella a rrainha dona Maria e o iffamte
dom Affomsso de Molina. Esta rrainha dona Maria foy casada com elrrey dom Samcho de Castella, e fez em
ella elrrey dom Fernamdo deJCastella, e o iffamte dom Pcdro que se perdeo na veyga de Graada e nom foy achado
morto nem viuo, e o iffamte dom Affomsso, e o iffamte dom Amrrique, e o iffamte dom Fellipe, e a iffamte dona
Beatriz, e a iffamte dona Isabel que foy casada com o duque de Bretanha e nom ouue semel. Estes iffamtes
dom Affomsso e dom Amrrique e dom Fellipe nom ouuerom semel : elrrey dom Fernamdo casou com a iffamte
dona Costam$a filha delrrey dom Dinis de Portugall e da rrainha dona Isabel como se mostra no titullo vn.° do
comde dom Momdo domde veem os rreys de Portugall parrafo xu.°, e fez em ella elrrey dom Affomsso de Castella
o boom que filhou Aliazira aos mouros e outros muitos logares, e a rrainha dona Leanor. Este rrey dom Affomsso
foy casado com a rrainha dona Maria filha delrrey dom Affomsso o quarto de Portugall filho delrrey dom Dinis,
e fez em ella elrrey dom Pedro de Castella. Este rrey dom Pedro foi muy justifoso e temido dos rreys seiis
vizinhos e dos de seu rreyno : e dcpois que sse dell partio dom Joham Affomsso d’Alboquerque e de Medelim que
o consselhaua muy bem e verdadeiramente com gram proli dos fidallgos e dos outros do rreyno ouue priuados
qne o consselharom muy mali, prazem^eamdo e damdolbe maaos consselhos por tirarem dell mergees fezeromno
v i®er com gramdes pcccados filhamdo pnuitas molheres, que lhe foy maa estaraga, e matou muitos e boos d’alto
linhagem antre os quaes matou o iffamte dom Fernamdo e o iffamte dom Joham seus vassallos filhos delrrey d’A-
ra gom, e sua madre delles que era sua tia irmaa de seu padre, e matou tres irmaaos seus, filhos delrrey dom Af-
M. H. Tom. I. 70

Digitized by v^ooQie

278

OS LIVROS DE LINHAGENS

fosusso, e oulros muitos gramdes homeens. E por estes peccados o desemparou Deus e algousse o rreyno comtra
elle : e juntaromsse gentes ao comde dom Amrrique seu irmaao e poseromno fdra do rreyno. E el veosse deser-
dado de todo e foisse ao primgepe de Galez, e leuou duas filhas lidimas e dous filhos de mangeba, e gramde aver
que elle avia como quer que delle ficasse muito que cobrou o comde dom Amrrique : e fallou com o primgepe
com muitas lagremas em sa fage dizemdolbe porque o Deus fezera estremado de bondade antre os boons do
mumdo, e a fama tali era que avia logar polio de Deus e por boa estamga de sse doer dos rreys deserdados assy
como elle era do seu rreyno, que lhe pedia que por sa bomdade o veesse apoderar de seu rreyuo, e el pera sem-
pre lhe seria mandado e obcdiemte em todallas cousas que fossem de ssa horarra. E o primgepe doemdosse dei
disse que lhe prazia, e veosse logo a Castella com tres mil e quinhemtas lamgas : e o comde dom Amrrique com
os castellaaos foyo rrcgeber em Nagera e lidou com el e os castellaaos forom vengidos. E o comde dom Amrri¬
que foysse a Framea, e o primgepe apoderou elrrey do rreyno, e tirou dei sacramento e seguranga que nom ma-
tasse nenhuuns boons nem outras gentes canta pelo que era passado, nem lhes filhasse do seu dereito nem lhes
mostrasse sanha saluo fazemdo elles ao deamte feitos per que meregessem de fazer em elles justiga. E elrrey dom
Pedro foysse a Seuilha e rregeberomno hi e nos outros logares, saluo dom frey Gomgallo Mixia meestre de Sam¬
ii ago que tiinha a voz do comde dom Amrrique que esteue‘sempre em Lerena apesar delrrey doze legoas de Se¬
uilha com mill e dozemtos de cauallo que nunca quis partir do rreyno. E elrrey dom Pedro pellos seus pecados
husou logo daquello que ante husaua a matar muitas gentes e fazer das outras cousas que soya, e as gentes da
terra virom que o nom tiinham com elle senom serem destroidos, mandarom fallar cora Gomgallo Mixia que man¬
dasse chamar o conde dom Amrrique ca o rreyno seu era tanto que veesse, porque viiam este rrey desordenado.
E o frey dom Gomgalo Mexia mamdou logo a el. E o comde dom Amrrique veo logo, e veeromsse pera ell a
moor parte dos boos do rreyno e algaromno por rrey : e deitousse logo sobre Toledo por viir lidar elrrey dom
Pedro com el emtemdemdo que el seria mal aiudado dos que com elle veessem. E elrrey dom Pedro moueo pera
la com grarn parte dos mouros e doutras gentes : e o comde dom Amrrique quamdo soube que hia pera la veeo
rregeber em huurn logar que chamam Montell e lidarom hi, e foy vengido elrrey dom Pedro. E elrrey colheosse
a huum castello e dom Amrrique gercouo : e elrrey dom Pedro veemdosse aficado mamdou fallar com dom Bel-
tram de Craquim que era frances, homem de muitas gentes que amdaua com o comde dom Amrrique, prome-
lemdolhe a fazer muitas mergees se o dalli tirasse, e dom Beltram ficou pera o tirar dalli em saluo. E elrrey
cuydamdo que o fezesse assy foysse ao arrayal c meteosse em seu poder : e o comde dom Amrrique soubeo e
chegou alii omde estaua e lamgou maao dell pera lhe dar com huma adaga, e dom Pedro lamgou os bragos por
ell e deilouo no campo ssO ssi mais nom tiinha ja com que lhe dar, ca sse o tcuera matarao. E os seus do comde
dom Amrrique talharomlhe a cabega e deytaromna na rrua, e filharomlhe o corpo e leuaromno ao castello agima
dasameas, e poseromno amtre duas tauoas. E matou dom Amrrique todos os priuados que o mali comselhauam.
Este rrey leixou cmxempro pera os rreys averem boos comsselheyros leaaes e emtemdudos e leterados de boa
comgiemgia e sem prazemteo : e amtre estes dous homeens boos e de boo sangue e rricos e de ‘gramde estado
que lhe digam as cousas sem rregeo. E por esto o passou mali este rrey dom Pedro que sse meteo em poder
d’omcens viis assy como netos de gelorgiaaes e barqucyros que soyam d’amdar em barcas a gaanho, e seus fal-
coeyros e beesteiros que soyam a seer. E o rrey a que Deus da emtendimento se creer os boos comsselheiros
amaloa Deus e os boos do rreyno e todas as outras gemtes assy que sempre viuira em prazer, e quamdo morrer
hiraa a gloria gelleslriall.

Esta iffamte dona Beatriz filha delrrey dom Samcho foy casada com elrrey dom Affomsso o quarto de Por-
tugall filho delrrey dom Dinis, c fez em ella elrrey dom Pedro o jusligoso e a suso dita rrainha dona Maria que
foy casada com elrrey dom Affomsso como dito he.

Este rrey dom Pedro o justigoso de Portugall foy casado com a iflamte dona Constanda filha de dom Jobam
Manuell filho do iffamte dom Manuell, e fez em ella o iffamte dom Fernamdo, e a iflamte dona Maria que casou
com ho iffamte dom Fernamdo de Aragom que se chamou marques. Casou outra vez este rrey dom Pedro
com a iffamte dona Enes filha de dom Pedro de Castro, e fez cm.ella o iffamte dom Joham, e o iffamte dom Di¬
nis, ea iffamte dona Beatriz. Este rrey dom Pedro chamaromno assy porque no seu tempo esteue sempre o rreyno
manteudo e guardado em justiga. Este rrey podemno com rrazom chamar graado por as gramdes comtias de ma-
rauidiis em que pOs os fidallgos de sua terra, e este foy amador gragioso homrrador dos boons.

E a suso dita rrainha dona Leonor filha delrrey dom Fernamdo casou com elrrey dom Affomsso d’A'ragom f
e fez em ella o iffamte dom Fernamdo suso que chamarom marques, e o iffamte dom Joham. Esta rrainha dona
Leanor e o iffamte dom Joham seu filho matouos este rrey dom Pedro de Castella. E o suso dito iffamte dom Af¬
fomsso filho do iffamte dom Affomsso de Molina e irmaao da rrainha dona Maria casou com dona Tareyja Alua-
rez filha de dom Pedro Aluarez das Esturas e de dona Samcha Bodriguez como se mostra no tilullo xxuu de dom
Meem Rodriguez de Tougues parrafo m.°, e fez em ella dom Tello que foy muy boo mangebo. Este dom Tello
foy casado com dona Maria filha do iffamte dom Affomsso de Portugall e de dona Viullamte filha do iffamte dom
Manuell e de dona Costamga d’Aragom, e fez em ella dona Isabell. Esta dona Isabell se ue casada com dom

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

279

Joham Affomsso o boo d’Alboquerque, e lez em ella dom Martinho. Este dom Joham Affomsso foy o que
trouuerom no scande os iffamtes suso ditos e outros muitos boons como se mostra em este tituUo parrafo xh hn
esta tali sinall.

Este iffamte dom Pedro que sse perdeo na veyga foy casado com a iffamte dona Maria filha de dom Gomez
dAragom, e fez em ella a iffamte dona Bramca. E elrrey dom Affomsso o boo suso'dito filhou dona Leaaor Nn-
siz de Gozmam filha de dom Pedro Nuuez de Gozmam como se mostra no titullo xvii dos Gozmaaes parrafo n.°,
a fez em ella o comde dom Amrrique de Trastamar, e dom Fadriqne meestre de Samtiago de Castella que foy tnuy
beo mangebo, e dom Tello, e dom Joham, e dom Pedro, e dom Samcho. Estes tres irmaaos dom Fadrique e
dem Joham e dom Pedro roatouos seu irmaao elrrey dom Pedro de Castella'suso dito, e pds os outros irmaaos
fora de seu rreyno. Este comde dom Fadrique foy muy boo mangebo, e elle com dom TeUo e com dom Samcho
seus irmaaos forom sobre Proemga quando forom lamgados de Castellane gaanharom gram parte della com dous
mill e quinhemtos de cauallo que leuarom dos boos do rreyno de Castella.

De dom Gom^ailo Meendez da Maja o Ildadof e das batalhas que ouue

Este dom Gomgallo Meemdez irmaao de dom Soeiro Meemdez o boo como se mostra em este parrafo hi . 0
seso dito foy adcamlado por elrrey dom Affomsso Amrriquez en a fronteyra, e vemgeo muitas lides de quc aqui
nom fallaroos. E huum dia himdo a correr apar de Beja ouue duas lides, huuma com Almoliamar e a oulra com
Alboagem rrey de Tangar. E Almoliamar chamousse vemgedor das lides porque era auemturado em ellas, e avia
tali forga que em todo homem que posesse a lamga nom lhe valia armadura que sse lhe nom qiiehrasse que lha
nom metesse pelo corpo. E ouuerom aquelle dia sua lide muito aficada e acharomsse ambos no campo e de-
remsse das lamgas e forom a terra : e alii faziam huuns e os outros de todas partes muyto pera liurar aquelle
com que veera. E estamdo assy a lide muito aficada chegou dom Egas Gomez de Sousa filho de dom Gomez Echi-
git, e dom Gomez Meemdez Gedcam, e os filhos de dora Egas Moniz de rriba de Doiro e liurarom dom Gomgallo
Meemdez e pozeromno em huum cauallo : e ali foy mais aficada a lide assy que os mouros nom no poderom so-
frer e forom vemgidos e morto dom Almoleimar, e dom Gomgallo Meemdez chagado de chagas morlaacs. E os
christaaos himdosse muy ledos pella vitoria que ouuerom, como quer que delles muytos desperegessem, oolha-
rom per huum gram campo e virom viir mill de cauallo quamto mais podiam : este era Alboagem rrey de Tanger
qoe passara aaquem mar por cobrar o castello de Merlola que lhe tiinha forgado huum seu tyo, o quali castello
fora de huum seu avoo deste Alboagem. Este Alboagem quisera seer na lide primeyra d’Almoleymar e nom pode
porque Almol se coytou rrompemdo a alua. E disserom a dom Gomgallo Meemdez em como aquellas companhas
viinham, e elle ehamou todollos seus fidallgos e fez’com elles sua falla, que sabiam em como fora vontade de
Deus de leixar com elles dom Affomsso Amrriquez por guarda daquella frontaria; nom pello elle mereger mais
porque assy foi sua vomlade, e que como quer que cada huum delles esto mais meregesse que lhes pedia por
mesura que pois os mouros viinham tam agerca e em esto nom podia aver comsselho alomgado que lhes prouguesse
dei dizer em estoaquello que lhe paregesse. E elles todos louuaromno como aquell que era muito amado delles,
e disselhes «scnhores pegouos huum dom que me outorguedes o que vos quero pedir :» e elles louuaromno di-
zemdo que nom podia seer cousa que elle demamdasse que lhes elles nom outorgassem, ca hem gertos eram que
nom demamdaria senom Iodo aguisado e sua honrra delles. E porque elle.estaua mali chagado e emlemdia em
ssy que a lide nom poderia sofrer por as gramdes chagas que tiinha no corpo que lhe dera Almoleymar de que
perdia muito sangue de que lhe emfraquegiam as pernas e os membros, tememdosse do caualgar com a fraqueza,
o que elle emcubria muy bem a todos, pediolhes que se elle desperegesse naquella lide que ficasse dom Egas Go-
mez de Sousa em seu logar que era de boa linhagem e de gramdes bomdades. E elles rrespomderom que Deus
o guardaria de todo cajam e de todo periigo, e sse tali cousa acomtegesse que elles fariam como lhes elle mam-
daua. Este dom Egas Gomez siia casado com dona Gontinha Gonsaluez filha deste dom Gomgallo Meendez o lidar
dor. A dom Gomgallo Meemdez se mudaua cada uez mais a cara do rrostro e emtemdeo sua fraqueza dom Affomsso
Ermigic de Bayam e disselhe que sse desarmaSse e que sse assentasse no campo, ca elles todos morreriam ant’ell
ou vemgeriam, e elle,disse que Deus nom quisesse que el escomdesse sua forga emquamto lhe podesse durar am-
tre taaes amigos. E ncesto os mouros viinham a gram pressa como aquelles que tiinham que os christaaos acha-
nam cansados e chagados da priroeira lide que ouuerom : e neesto disse dom Gomgallo Meemdez, <senhores, este6
mouros veem com gram loucura, vaamollos rregeber.» Alii desarramcarom todos comtra elles e en as primeiras
feridas cayo dom Gomgallo Meemdez do cauallo como aquell que estaua ja sem forga. E os fidallgos que eram
muito seus amigos e estremados em bomdades quamdo virom seu caudell, desejamdo sa vida sobre todallas cou-
sas, faziam cada uez melhor cregendolhes as forgas como aquelles que eram mazellados da perda de tali amigo
que tiinham que ja o nom podiam vimgar se ali o nom vimgauam. E por esta gram forga agemdiasse cada uez
mais e mais como aquelles que eram de gram coragom. E de todas partes do mumdo em aquell tempo escrare-
$*aiQ a sas boomdades das cauallarias que faziam. Alii se espedagauam capellinas e baginetes e talhauam escndos

Digitized by

280

OS LIVROS DE LINHAGENS

e esmalhauam fortes lorigas, e feriromsse de tam dura fprga de tamanhos golpes que os christaaos da Espanha
e os mouros que desto ouuirom fallar dos talhos das espadas que naquel logar forom feitos disserom que taaes
golpes nom podiam seer dados por homeens. E esto nom foy marauilha por assy teerem, ca hi ouue golpes que
derom per fima dos ombros que femderom meetade dos corpos e as sellas em que hiam e gram parte dos caual-
los, e. outros talhauam per meyo que as meelades se partiam cada huuma a ssa parte : e disserom que Santiago
os fizera com sa maao, pero a verdade foy esta, elles forom dados por os muy boos fidallgos com ajuda de Sam-
tiago, e os mouros viromsse maltreitos nom o poderom sofrer e forom uengidos. E os christaaos peregerem me-
lhor da quarta parte : e forom a dom Gomgallo Meemdez e acharomno morto, e a tristeza e o d6o dos fidallgos
foy muy grande, e leuaromno muito homrradamente. EI era d’idade de nouemta e^imquo annos, e alii lhe pose-
rom nome o boo velho lidador como quer que o ja ante chamassem avia gram tempo lidador. E oolharom por
as chagas que tiinha e ouuerom por gram marauilha de lhe tanto poder durar a forga, ca ellas eram grandes e
estauam em logares mortaaes.

Dos que forom com dom Gom^allo Meemdez da Maya o lidador nas hatalhag que
ouue em que morrco, e eomo todollos fidallgos de Portugall e a niajor parte dos
de Castella e de Galliza descenderam dclles, e da guerra que ouue antre elrrej
dom Sameho e elrrey dom Gar$ia de Portugal seu Irmftao sobre o dito rreyno
que lhe elrrey dom Fernamdo seu pay leixou na rreparti^am que de seus rre-
gnos per sua morte fcz e mals e te.

Os que forom em cstas lides som estes, e todos os fidallgos que ora ha em Portugall e a mayor parte dos
de Castella e de Galliza degcmdcrom dclles : primeiramemte dom Affomsso Ermigit de Bayam que he no titullo xl
de dom Arnalldo, dom Godinho Fafez o Velho que he no titullo xxxix de dom Fafez Luz, dom Meem Fernam*
dez de Bragamga que he no titullo xxxvm dos Bragamgaaos, dom Sameho Nuniz que he no titullo xxxvn do comde
dom Nuno da Qellanoua parrafo n.°, dom Egas Gomez de Sousa que he no titullo xxii dos Sousaaos, dom Aluar
Rodriguez de Gozmam que he no titullo xvii dos Gozmaacs parrafo primo, dom Egas Piriz Coronei que he no ti¬
tullo xi dos Coronees, dom Gomez Meemdez Gedeam que he no titullo xxx dos Gedeaaos, dom Soeyro Ayrasde
Valladares quc.he no titullo xxv de dona Tareyja hu diz dos Yalladares parrafo v.°, dom Rcymom Garcia de Por-
tocarreiro que he no titullo xliii dos de Porloearreiro, dom Nuno Soarez que foy chamado dom Nuno o Velho
que he no titullo xlii de dom Goydo Aralldez, dom Sociro Paaez Soeiro Mouro que he no titullo xlii de domGoydo
Aralldcz parrafo ix, dom Mogo Ycegas, e dom Lourcmgo Veegas o espadeyro, e dom Soeiro Veegas, e dom Pero
Veegas filhos do boo dom Egas Muniz de rriba de Doyro que he no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas Gasto,
dom Gomgallo Vaasquez que he no seu titullo xum.°, dom Ligell de Framdes que he no seu titullo lxix, dom Fer¬
nam Meemdez de Gumdar que he no titullo lx dos de Gumdar, dom Paay Delgado que he no seu titullo Lxm # ,
dom Avaya que he no titullo lix dos de Gooes, dom Pero Paaez Escacha e dom Gomez Paaez da Sillua irmaaos
que he no titullo lviii de dom Goterre Aldarec da Silua, dom Paay Godiiz donfde veem os d’Azeuedo que he no
titullo lii , dom Ero Meemdez de Molles que he no titullo lvi de dona Ouroana Soarez sa molher d’Azeuedo, dora
Paay Soarez Qapata que he no titullo xvi de dom Soeiro Meemdez o boo, irmaao deste dom Gomgallo Meemdez
o lidador, dom Meem Nuniz de rriba de Doyro que he no titullo xxxi de dona Ouroana Meendcz de Sousa.
Este dom Gomgallo Meemdez o lidador foy casado com dona Leanor Veegas filha do homrrado dom Egas Moniz
de rriba de Doyro como se mostra no titullo xxxvi do comde dom Moninho Veego Veegas Gasto parrafo n.\ efez
em ella dona Gonlinha Gomgallucz e dona Moninha Gomgalluez : esta dona Moninha Gomgalluez foycasadacom
dom Rodrigo Froiaz de Trastamar irmaao de dom Pero Froyaz domde degemderom os rreys de Portugall.
Estes som filhos do comde dom Froiaz Vermuiz e bisnetos do comde dom Momdo? e da oulra parte netos do
comde dom Rodrigo Romaaez segumdo mais compridamente se mostra em o titullo vn domde veem os rreys de
Portugall parrafo mi. 0 E este dom Rodrigo Froyaz nom sse quis chamar comde pero que avia o comdado de
Trastamar e ontras gramdes terras. Em aquell tempo chamauam ais gramdes terras que dauam os rreys aos fidall¬
gos comdados, e por esto se chamauam os demais daquelles a que as dauam comdes. E este dom Rodrigo Froiaz
em seemdo muy mogo foy muy guerreiro contra os mouros em tempo delrrey dom Fernamdo o que partio os
rreynos per seus filhos o iflamte dom Sameho e o iffamte dom Garcia e o iffamte dom Affomsso. E desta parti-
Com seguiosse ao despois gram dano, porque ell deu a dom Sameho o mayor Castella e Nauarra e a Estreroa-
dura, e deu a dom Gargia Galliza e o que avia.em Portugall, e deu a dom Affomsso o rreyno de Leom. E como
este rrey dom Fernamdo morreo disse elrrey dom Sameho que era moor a Ruuy Diaz eide que as parti<;5oes que
seu padre 'fizera eram em seu deserdamento, e que os rreynos eram seus de dereito, e que lhe comsselhaua de
hi fazer : e Ruuy Diaz rrespomdeo que bem sabia elle que elle jurara a seu padre que nom fosse contra as parti-
CDoes de seus irmaaos e que guardasse a jura, ca melhor era verdade que os rreynos. E elrrey lhe disse que rara
em deserdamemto nom deuia seer guardada : e en esto pergebeosse de fazer guerra a seus irmaaos. E dom Ro-

Digitized by

Google

281

OS LTVROS DE LINHAGENS

drigo Froiaz era vassallo delrrey dom .Gargia de Portugall: e veemdo el como este rrey dom Gargia avia huam
priuado em que pofnha toda sa fmza, e fallaaa com ell todos seus feitos apartadamemte, e Ibe daua muy maaos
comsselhos, estremadamente em pergebimento de guerra que avia d’auer com seu irmaao, e que nom fallaua des-
tes feitos rem com os rricos homeens seus nem com aquelles que em tali feito o aviam de consselhar e seruir, cha-
mou houm dia os rricos homeeDS e todos a huuina voz pidirom a elrrey por mergee que lamgasse de sa casa
aquelle priuado : e elrrey nom nos creeo, e o priuado acregemtou em seus maaos comsselhos cada dia mais. E
veemdo dom Rodrigo Froiaz a sua maldade e como fazia perder a elrrey sua terra, huum dia emtrou pello paago
emaUra hi o priuado. Elrrey ouuesse deslo por muy viltado, e dom Rodrigo Froiaz partiosse delrrey com gram¬
des companhas. E himdosse a Framga a tirar seu comsselho veeo rrecado a elrrey dom Gargia que o comde dom
Gargia de Cabra, e o comde dom Macom, e o comde dom Nuno de Lara lhe viinham correr a terra com todo o
poder delrrey dom Samcho. Em esto ouue comsselho com os boos da terra, e elles todos a huuma voz o comsse-
Iharom que mandasse por dom Rodrigo Froiaz, ca esse era o que lhe poeria pergihimcnto em todos seus feitos.
jfcreydom Gargia mamdoulhe sa messagem por dous seus caualleiros na quali lhe mamdou dizer que elrrey dom
gamcholhe queria filhar o rreyno e*]ue lhe rrogaua que sse veesse logo pera ell, ca elle lhe perdoaua e perdia
deU ioda sanha. Esta messagem chegoulhe a Nauarra : el veemdo que elrrey dom Gargia era boo e de boos feitos
verdadeiros e que em elle avia toda uerdade veosse logo pera elle, e dobroulhe elrrey a comtia. E os comdes dom
Nodo de Lara, e o comde dom Gargia de Cabra, e o comde dom Mongom corriamlhe ja a terra. E elrrey estamdo
em Agna de Mayas apar de Coymbra chegou dom Rodrigo Froiaz e elrrey foi com el muy ledo : e demamdoulhc
consselho de como avia de fazer aos comdes que lhe corriam a terra, e elle lhe rrespondeo «senhor, eu leixei a
terra de Portugall por fazer aguisado e porque era vosso vassallo, e nom demamdei comsselho em elrrey dom Sam¬
cho porque era gerto que era vosso inmiigo, e ora venho por seruiruos e por deseruir elle : e u6s senbor nom
auedes d’auer batalba com comdes, mais mamdade hi estes boos fidallgos de Portugall com que tenho gramdes
diuidos e eu hirei hi com elles e ou elles vemgerom ou eu hi morrerey com elles.» Elrrey disse € entemdo que
taaes sodes uos que hem posso ser escusado desla fazemda por vos, mais eu quero hi seer.» E em esto parege-
rom os pemdooes dos comdes, e elrrey disse que os ferissem : e a batalha foy niuy crua amtre os portuguezes e
os castellaaos. E dom Rodrigo Froiaz emtrou pellas aazes e seus irmaaos o comde dom Pedro Froiaz e o comde
dom Vermuu Froiaz : e alii foi a batalha muy gramde assy que os castellaaos a nom poderom.sofrer. «E morrerom
hi eastellaos quinhentos e quoremta, e morreo hi o conde dom Fafez Qerragim que era rrichomem muito honrrado
e muitos 1 » dos seus caualleiros, e outra muita companha de Portugal que passarom de dozentos e vimte cauallei¬
ros. Este dom Rodrigo Froiaz foy mal ferido em pomto de morte. A elrrey dom Samcho forom estas nouas como
os seus eram vemgudos e foy desto muy sanhudo, e jumtou todo seu poder e veo sobre elrrey dom Gargia hu es-
tana em Samtarem. Elrrey dom Gargia ouue seu comsselho com os boos que com elle estauam : e huuns diziam.
que o poder delrrey era gramde e que defemdesse suas fortellezas, e os outros diziam que viinham muito agudos
pera a batalba pollos paremtes que lhes matarom em a primeira fazemda, e por esto que era bem d’espagar a
lide, e qnamdo sse quisesse tornar elrrey dom Samcho que emtoin seriam mais poucos e cansados, e achariam
a lide mais refege. Dom Rodrigo Froiaarrespomdeo «senhor, elrrey dom Samcho he de maior poder que u<5s e ha
mayores rrendas e aa lomga pode soster melhor a guerra e hiruos-ha comquercmdo o rreyno pouco e pouco, e
uds aoede fiuza em Deus e no juramento que fez elrrey dom Samcho a uosso padre qnamdo uos deu este rreyno
que vos numca dellc desapoderasse, e auede fiuza em estes boos fidallgos de Portugall que sempre guardarom
verdade e lealldade e hide aa batalha : e mamdade ao comde dom Pero Froiaz, e a dom Vermuu Froiaz meus
irmaaos, e ao comde dom Gargia, e ao comde Fernam Piriz meus sobrinhos que vaamos de suum, e destes muy
boos fidallgos portuguesgS com que vaamos, e leixade a nos a escolheita delles quaaes hi yram e dadenola diam-
teira. > E elrrey e todollos fidallgos forom em este comsselho e postarom suas aazes naquell campo em que estam
ora as vinhas. E dom Rodrigo Froiaz acaudelou aquelles que hi estauam, e oolhou hu cstaua elrrey dom Sancho
e rrompeo per todallas aazes. E a lide foy muy gramde e muy crua : e dom Rodrigo Froiaz esforgaua muito
aquelles que o acompanhauam e faziam gramdes feitos pello corpo. Alii foy a perfia gramde amtre elles de huuns
e doutros assy que os castellaaos nam no poderom sofrer. E chegou alii hu estaua elrrey dom Samcho e prem-
deo, e alii forom os castellaaos vengudos. E dom Rodrigo Froiaz mamdou dizer a elrrey dom Gargia que elrrey
dom Samcho era preso e que chegasse hi e emtregarlhohia : c os messegeiros forom estes, dom Egas Echigic
que hi foy muy boo fidalgo, e este foy o primeiro que p6s a lamga em elrrey dom Sancho, e de quaaes degemde
achaloedes no titullo xxii dos Sousaaos parrafo n.° : e o outro foy dom Moniho Ermigic, este fez em esta lide
rouito bem pello corpo, e na primeira lide de Coymbra derribou do cauallo o comde dom Gargia de Cabra e outros
muitos caualleiros, ca elle era de gram forga e de gram coragom, e os que deste veem moslrasse no titullo xxxvi
de dom Moniho Veegas o Gasto parrafo n.°: este foy na lide que ouue o comde dom Froyaz Vermuiz com elrrey
de Leom o quali se mostra no titullo vn.° do comde dom Momdo parrafo n.°, e foy na emtrada d’Astorga quamdo
a emtrou o comde dom Froyaz Vermuiz como sse mostra .no titullo suso dito do comde dom Momdo. E a dom

1 Por Utra diversa imitando a do codice.

M. H. Tom. I. 71

«

Digitized by L-ooQle

282

OS LIVROS DE LINHAGENS

Rodrigo Froyaz abriromselbe as chagas que gaanhara na primeira lide porque aimda nom cra bem guarido, e disse
aos messegeiros que fossem aginha com esta messagem a elrrey ante que lhe a alma saisse do corpo : e os mes-
segeyros forom a elrrey e disseromlhe a messagem. Elrrey foy muy ledo da prisom de seu irmaao e foi muy triste
porque, sse temeo de perder dom Rodrigo Froiaz, e chegou logo hi. E o conde dom Pero Froiaz irmaao deste dom
Rodrigo Froiaz donde veem os rreys de Portugal disse, «senhor, boo presente vos tem aqui meu irmaao mais per-
deo hi o corpo : > disse elrrey com gramdes sospiros e lagremas «se el perdeo o corpo gaanhou gram prez e homrra
aos de seu linhagem.» Disse emtom dom Rodrigo Froyaz «senhor, sodes emlregue de vosso irmaao que uos que-
ria deserdar do rreyno?» disse elrrey «ssy ssom :» dom Rodrigo Froiaz lhe disse «gradegedeo a Deus e a estes
boos fidallgos de Portugall que sempre forom boos aos senhores e amarom verdade.» Beyjoulhe emtom a m5ao
e emcomendou a alma a Deus e morreo ante que elrrey di' partisse. E elrrey emtregou logo elrrey dom Sancho
a caualleiros que lho guardassem, e elle foisse pello emcalgo dos castellaaos. Aquelles caualleiros a que o el em¬
tregou nom poserdm -em elle guarda quali deuiam, e fogio e foisse pera huuma serra hu achou gram parte dos
seus. E estamdo alii paregeo huum pendam e huuns trezemtos de cauallo, e disserom a elrrey dom Samcho «se¬
nhor, veemos viir huum pemdam verde e pareae de Ruy Diaz fide :» e ell oolhou por elle e conhegeo e desto foy
muy ledo e disse aos fidallgos «alegradeuos e esforgade os coragboes ca Deus quer que eu cobre meu rreyno que
me tem forgado meu irmaao dom Gargia, pois say da prisom, e vi a morte do boo de dom Rodrigo Froiaz que'me
premdeo, e me chega o bem avemlurado Rutiy Diaz.» E elrrei dom Gargia tornamdosse muy ledo de seu emcalgo
teemdo que tiinha preso elrrey dom Sancho seu irmaao, e desto se viinha muito louuando aos fidallgos pero que
se malldizia da perda que fezera do boo fidallgo de dom Rodrigo Froiaz. E deparlimdo em esto virom viir elrrey
dom Samcho e conhegeo o pemdom de Ruuy Diaz : e alii foi rrey dom Gargia ferir em elles, e a lide foi muy
grande e perfiosa porque os deirrei dom Gargia eram cansados da primeira lide : e polia vertude de Ruuy Diaz foy
preso elrrey dom Gargia e mortos muytos e muy boons de huuma parte e da outra. E alii morreo o comde dom Pero
Froiaz, e dom Vermuu Froiaz irmaaos de dom Rodrigo Froyaz, e dous comdes filhos deste dom Pero Froyaz.

Do» fllhos que ouue dom Rodrigo Froiaz o boom de Trastamar de que atris Calla
e dos que delles deseemderam antre os quaaes foy outro dom Rodrigo Froyaz
que eom multos fidallgos de Castella e de Portugall nomeados foy em gram¬
des feltos.

V

Este dom Rodrigo Froyaz o boo de Trastamar fez em dona Moniha Gomgalluez, filha de dom Gomgallo
Meemdez o lidador, dom Froiaz Vermuiz que ouue nome come o av6o da parte do padre, e dona Balasquida Ro-
driguez, e dona Samcha Rodrigucz. Este dom Froiaz Yermuiz de Trastamar foy casado com dona Eluira Gom¬
galluez filha de dom Gomgallo Monhoz de Villalobos como se moslra no tilullo xvin. 0 dos de Villalobos parrafo
primo, e fez ehn ella dom Rodrigo Froiaz de Trastamar, e dona Maria Froiaz, e dona Eluira Froiaz. Este dom
Rodrigo Froiaz fez muitos seruigos a elrrey dom Fernamdo, o que tomou Seuilha, e el pOs em elle gram feuza ?
e por seu consselho filhou muytos logares a mouros, e ao depois foi mizcrado com elrrey dom Fernamdo por
dom Diego Lopez de Bizcaya que dom Rodrigo Froiaz amaua muito. E quamdo elrrey dom Fernamdo foy a da¬
nar os logares deste dom Diego Lopez quisera dom Diego Lopez fazerlhe guerra com mill e dozemtos de cauallo
que sse forom com elle : este dom Rodrigo Froyaz lhe comsselhou que ouuesse conhegimento a seu rrey e ao
rreyno donde era naturali e que se partisse da terra e se fosse a Nauarra, e que em esto guardaria natureza e ver¬
dade e Deos o ajudaria em seus feitos : e dom Diego Lopez creco e fezeo assy. Este dom Rodrigo Froyaz foisse a
Framga, e elrrey de Framga sabemdo quem elle era poseo com os do seu comsselho e em gram comtia, e qui-
serao casar com a condcssa dona Guilhelmota que era de Framdes e era senhora de gram terra, e el disse que
casado era. Ao depois elrrey dom Fernamdo soube como elle comsselhara dom Diego Lopez de Bizcaya e man-
doulhe dizer que sse veesse pera elle, ca aquelle que conhegia seu rrey com natureza que rrazom era de tirar delle
galardom. E ell veosse pera elle e elrrey lhe fez muytas mercees. E depois que sse el vio na sua graga em como
amte era comsselhou a elrrey que nom perdesse dom Diego Lopez de Bizcaya ca lhe era muito compridoiro pera
seus mesteres que avia com os mouros : e elrrey mandou por ell e emtregoulhe toda sa terra que lhe tiinha
filhada. E dom Diego Lopez lhe fez ao depois seruigos muy gramdes, e com ell vemgeo duas lides de mouros e
combateo tam rrijamente pella sa quadrella a villa de Seuilha que elle emtrou primeyro : e elrrey lhe fez muilas
mercees e deulhe muy gramde algo pera rrepairar suas fortellezas que lhe avia danadas. Este dom Rodrigo Froiaz
seemdo huum dia comemdo com o prioll do Espilall que o comuidara em huuma sua temda e dom Pero Meem¬
dez d’Azeuedo, jazemdo elrrey dom.Fernamdo sobre Seuilha, veerom quarenta caualleiros de mouros ferir alii
hu elles siiam comemdo er leuarom vacas que hi andauam do prioll. E os boos que hi pousauam naquella qua¬
drella apar do prioll do Espilall eram huuns emcauallgados e os outros aa erua : e o prioll disse comtra dom Ro¬
drigo «Froiaz e dom Pero Meemdez «que sera esto? assy avemos de perder nossas vacas?» rrespondeo dom Ro¬
drigo Froiaz «mandade dar armas c cauallos pera mym e pera dom Pero Meemdez e vaamos ap6s elles, ca nom

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

283

lie aguisado sc as vacas podemos aver de as perdermos.» E dissc o prioll «mamdade por vossas companhas e
assi hiremos pergebidos, ca nom sabemos sc som mais mouros que os que parerem : > disse dom Rodrigo Froiaz
•nds os nossos teemollos aalem da villa e se por elles atemdessemos perdersiam as vacas, mas amdade adiamtc
e sigamollos.» Forom emtom apos elles e fezeromlhes leixar a mayor parte das vacas, e o prioll disse comtra dom
Rodrigo Froiaz «tornemonos pois perdemos pouco do nosso, ca podera esto seer giada: » disse dom Rodrigo Froiaz
«aqui nom compre siso pois os mouros leuamos em emcalgo e nos leuam nos rrostro as vacas:» e forom ferir em
horna giada bu estauam dozemtos e sasccmta canalleiros dos mouros. Alii foy a fazemda muy gramde c muy crua
de poucos que eram, e os freyres eram muito eslremados de boos, e por esforgo que Ihes daua dom Rodrigo Froiaz
faziamno melbor, e dizialbes « senhores e amigos, pera esto foi estabellegida a vossa ordem de cauallaria por eix-
algamento de cristiimdade e por abaixamento da ley de Mafamede, sofrede e cometedeos e nom percades as bom-
dadcs que sempre ouue nos ospitalleyros nem vossas vacas que vos leuam, ca sse perderdes huuma hiredes com
vergomga ao arrayal ante elrrey dom Fernamdo.» Alii foi a fazemda tam gramde que o iffamte dom Affomsso filho
delrrey dora Fernamdo, e dom Paay Correa meestre d’Ocres, e dom Drego Lopez de Rizcaya, e outros muitos rri-
cos homeens que hiam pera Ihes acorrerem disserom a elrrey dom Fernamdo que numca virom caualleiros nem
ouoirom falar que tam sofredores fossem, e poseromnos em par dos doze pares : ca esto virom elles muy bem
porque estaua huum rryo amtre elles que nom podiam passar senom huum e huum, e quando dos seus passa-
rom aalem, os mouros eram ja di partidos. E acharom no campo de caualleiros mouros mortos lXiih e dos frcy-
res xm. E dom Pero Meemdez foi muy mal chagado por par de morte como aquell que x fez muy gramdes feilos
aquel dia per sas maaos, ca elle era de muy gram coragom e avemtuyrado em todos mesteres em que emtraua.
E elles forom muy bem rregebidos delrrey dom Fernamdo e de todallas oulras gemtes do arrayall. E logo a
pouco tempo Acagaf, huum mouro de gram poder que jazia demtro na villa, aguardaua tres torres e mamdou
dizer ao iffamte dom Affomsso em gram segredo que lhe daria aquellas torres, e que elle fosse alia com poucos
que nom fezessem arroydo e lhas emtregaria, e per ali cobraria seu padre elrrey dom Fernamdo a villa, e ell que
fezesse como seu padre o erdasse naquelle termo em que podesse manteer vinte de bestas, ca a sua vomtade era
posta de seer christaao. E o iffamte fallou com seu padre, e seu padre ouue sobresto comsselho, e huuns diziam
que era bem e que fosse ala o iffamte e per ali se cobraria a villa, e outros diziam que poderia esto seer cmgano.
Eslamdo em esto disse dom Rodrigo Froiaz por comsselho dos portugucses que hi estauam que eram muitos e
boos «senhor, nom ponhades vosso filho em tamanho periigo, mais outorgadc a dom Pero Gozmam e aos portu-
guezes esla avenluyra :» e elrrey dom Fernamdo foy desto muy pagado e disse « nom vos queria poer em tali
auemtuyra :» rrespomdco dom Rodrigo Froiaz «quem seus feitos nom poem ajts vezes em avemtuyra nom acaba
o que quer.» A elrrey prougue, e foromsse rrompente a alua da manhaa alia com trezemtos fidallgos de pee de
eastellaaos e de portugueses. Acagaf.veo afdra das porlas com doze caualleiros, e antre as barreiras e o muro tiinha
mill e dozemtos e os da villa estauam pergebidos : el fez esta comta, porque era muy gramde e muy vallpmle que
sse lamgasse as maaos pello iffamte dom Affomsso, que penssaua que hi.viinha, que pella sua forga grande o me-
teria demtro pella porta e aquelles que hi estauam lhe acorreriam. E ell pregumtou quali era o iffamte, e rres-
pomderomlhe que era dom Pero Goziftam : e lamgou as maaos delle e lirandoo pera o fazer emtrar pella porta
per sua forga gramde, dom Rodrigo Froiaz vio que o feito era mal disse aaquelles que hi estauam que os feris-
sem, e os mouros veerom de cada parte e ali foy a contemda muy gramde : e dom Rodrigo Froiaz lamgou as
maaos por Acagaf e deulhe com huuma brocha per cima de huum lorigom que o falssou e lha meleo pello corpo
tanto per logar mortali que o matou. Dom Rodrigo Froiaz fazia cada uez melhor e esforgaua os fidallgos portu¬
gueses que eram muy boos dizemdo a elles «senhores, lenemos sinall do que aca fezemos, ca vergomga nos he
d’irmos anfelrrey dom Fernamdo pois que nom cobramos as torres sem mostra do que ca avemos feito.» E todo
esto el dizia por cobrar a cabega de Cagaf: e bem pode todo homem emlemder que graue era em aquclle logar
de a gaanhar hu as feridas eram de huuma parte e da outra tam espcssas. Os do arrayall chegarom hi e diziam-
lhes que sse lirassem daquellc logar porque dcspcregia muita companha, e elles cada uez sc agendiam mais e
mais na pelleja por cobrar a cabega, assi que pella forga gramde dos boos fidallgos que hi estauam ouueromna de
gaanhar e tirousse afdra. Alii desperegerom gram parte dos que hi forom : e leuarom a cabega ant’elrrey e dis-
selhe dom Rodrigo Froiaz «senhor, as torres nom cobramos e custarom'muy caras ca hi desperegerom muitos
fidallgos, e esles fidallgos que df sayrom tragcm a cabega de Cagaf, que per sua maldade quisera gaanhar a ca¬
bega de vosso filho o iffamte dom Affomsso.» Desto forom elles muy louuados delrrey e de todollos da hoste. Este
Acagaf era huum caualleiro gramde, mayor huum palmo que outro cauatleyro que el achasse, e era muito ancho
c muito nembrudo e muy negro, e avia antre olho e olho tres dedos, e era filho delrrey de Tunege que o fezera
em huuma sua filha : e quamdo veo o tempo de fazer seu parto mamdou o padre emcubertamente a huum cras-
tado de sa camara que lhe ouuesse huuma ama e que o leuasse a huuma hermida que avia em huuma montanha,
e el fezeo assy, e agertousse que aquclla ama morreo e a irmitaa criouo a leite de camellas. E seu padre e sua
madre estamdo huum dia folgamdo escomtra a noytc em gima de huuma caraga veo o curisco do geeo e quey-
mouos : e os mouros disserom que esta morte que lhe vccra pello peccado que fez em sa filha..

Digitized by

Google

284

OS LIVROS DE UNHAGENS

FIdallgos portugnesei

Os fidalgos portugueses que passarom este feito forom estes : agertaromsse la, porque em aquell tempo os
fidallgos portugueses hiam a Castella muitas vezes por se provarem pellos corpos quamdo em Portugali mesteres
nom avia : dom Paay Soarez Correa o Velho que he no titullo xxxi de dona Ouroana Meemdez parrafo primo, dom
Fernam Piriz Guimaraaes que vem dos de Vizella he no titullo xlv.° dos d’Auizella parrafo primo, dom Reymom
Yeegas de Sequeyra e dom Affomsso Piriz Ribeiro que se u6 casado com sa filha he no titullo xli dos Coronees,
dom Egas Amrriquez de Portocarreiro irmaao de dona Samcha Amdriquiz que foy casada com dom Ruuy Gon-
galluez de Pereyra he no titullo xuirdos de Portocarreiro, dom Meem Rodriguez de Tougues filho deste dom Ro-
drigo Froiaz que he no seu titullo xhii, dom Ramiro Quartella que he no seu titullo li, dom Pero Nouaaes o Ve¬
lho que he no seu titulo lxv.°, dom Pero Soarez Escalldado que he no titullo lvi dos de Moldes parrafo n.°, dom
Louremgo Feroamdez de Coynha que he no titullo lv.° dos de Coinha, dom Louremgo Gomez Mageeyra que be
no titullo liiii dos Mageyras, dom Gomgallo Pirez de Belmir que he no titullo lviii. 0 , dom Goterre Aldaire, dom Es-
teuam Pirez de Taauarez que he no titullo lxvii dos de Taauares, dom Esteuam Meemdez Petite he no titullo Lvm
de dom Goterre Aldarec, dom Gomgallo Diaz que he no titullo lix dos de Goes, dom Pero Fernamdez do Vale
que he no titullo lxuii dos do Vale, dom Joham Pirez de Vascomgellos que he no titullo xxxvi de dom Moniho
Veegas, e dom Meem Paaez Mugudo de Samdim que he no titullo xlvi dos de Samdim, dom Egas Gomez Bar-
roso e dom Geda Gomez irmaaos que som no.titullo xxx de dom Gomez Meendez Gedcam, dom Martim Fernam¬
dez de Npuaaes padre de dom Vaasco Pimentell que he no titullo xxxv. 0 de dom Vigente Pimentel, dom Ruuy
Nuniz das Esturas que se ue casado com dona meana Eluira Gomgalluez de Palmeyra irmaa de dom Ruuy Gon-
galluez que he no titullo xxxmi. 0 desla dona meana Eluira Gongalluez, e dom Ermigo Meemdez que he no ti¬
tullo xxxii de dona Orraca Meemdez.

Prosegne pellos dcseemdemtes de dom Rodrigo Froiaz e de dom Rodrigo Froiaz

seu neto

Este dom Rodrigo Froiaz deTrastamar foi casado com dona Orraca Rodriguez de Crasto irmaa de dom Fer¬
nam Rodriguez de Crasto como se mostra no titullo xi dos de Crasto parrafo in.°, e fez em ella dom Gomgallo Ro¬
driguez de Palraeira e dom Meem Rodriguez de Tougues, e dona Eluira Rodriguez. Este dom Gomgallo Rodri¬
guez de Palmeira chamousse de Palmeira porque era senhor do coulo que era naquell tempo gramde, e guaa-
nhouo delrrcy dom Samcho de Portugali que lho deu quamdo s’el veo de Castella a Portugali por pailauras que
ouue com dom Aluar Pirez de Crasto, filho de dom Pero Fernamdez castellaao seu primo. Estas pailauras forom
por rrazom da partigom das cousas que gaanharom na lide que o iffamte dom Affomsso filho delrrey dom Fer-
namdo ouue em Eixerez com elrrey Abuec e com outros rreys mouros, na quali lide foy gaanhado muy gram-
dallgo. Este dom Aluar Pirez avia de partir esta cauallgada, e porque sse nom partia aa ssa vomtade com os de
dom Gomgallo Rodriguez disselhe dom Gomgallo Rodriguez na partigam delrrey que era fantasma nas lides, que
leuaua a nomeada e nom fazia rem por o corpo : esto lhe dizia ell porque dom Aluar Pirez era muy gordo e nom
podia sofrer armas nenhuumas como quer que el fosse muyto avemtuyrado nas fazemdas e de boo esforgo. E huum
seu uasallo de dom Aluar Pirez que chamarom dom Fernam Goterrez disse a dom Gomgallo Rodriguez.que men-
lia : em esto avollucosse o paago e sayromsse dei , e Gomgallo Rodriguez deulhe com huuma espada aaquelle ca-
ualleyro que o desmentio per gima do ombro que o talhou ataa gimta. Elrrey dom Fernamdo quisera matar dom
Gomgallo Rodriguez, e ell vcosse a Portugali. Este foi em muitas fazemdas e fazia pello corpo feitos estremados,
mais era muy louco nas pailauras e por esto nom foy hem amado dos boos. Este dom Gomgallo Rodriguez
foi casado com dona Froilhe Affomsso filha do comde dom Affomsso, irmaao do comde dom Nuno de Qelanoua
como sse mostra no seu titullo xxxvii deste comde dom Nuno de Qelanoua parrafo primo, e ouue em ella dom
Rodrigo Gongalluez de Pereyra, e dom Gomgallo Gomgalluez, o que fundou Namdim, e a minhana dona Eluira
Gomgalluez de Palmeyra. Este dom Rodrigo Gomgalluez- era de vimte annos e com seu poder foi em muitas fa¬
zemdas, e diziam por ell as gentes que numca virom taaes vinte annos.

Prosegne pellos des^emdemtes de dom Rodrigo Froyaz e de dom Rodrigo Cion-
ealluez de Pereyra seu neto domde descemdem os Pereyras

Este dom Rodriguo Gomgalluez foy casado com dona En£s Samchez. Ella estamdo no castello de Lanhoso
fez maldade com huum frade de Boyro, e dom Rodrigo Gomgalluez foy desto gerto e chegou hi e gergou as portas
do castello e 'queymou ella e o frade e homeens e molheres e bestas e caaes e gatos e gallinhas e todas cousas
viuas, e queimou a camara e panos de vistir e camas e nom leixou cousa mouill. E alguuns lhe pregumtarom
porque queimara os homeens e molheres, e el rrespomdeo que aquella maldade avia xvii dias que sse fazia e que

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE L1NHAGENS

285

nom podia seer que tanto durasse que elles nom cmtendessem alguuma cousa em que posessem sospeita, a quali
sospeita elles deuerom descubrir. Depois foy este dom Rodrigo Gomgalluez casado com dona Samcha Amrriquiz
de Portocarxeiro filha de dom Amrrique Fernamdez Magro como se mostra no titullo xliii dos de Portocarreiro
parrafo m.°, e fez em ella dom Pero Rodriguez de Pereyra e dona Froilhi Rodriguez. Este dom Pero Rodri-
guez de Pereyra lidou com dom Pero Poyares seu primo, e foy a Ude muy danosa porque desperecerom hi muitos
fidallgos, e vengeo dom Pero Rodriguez e morreo hi dom Pero Poiares. Este dom Pero Rodriguez de Pereyra
foy casado com dona Esteuainha Ermigic da Teixeira, filha de dom Ermigo Meemdez neto de dona Orraca Meem-
dez irmaa de dom Gomgallo de Sousa e neto de dom Egas Fafez de Lanhoso segumdo se mostra no titullo xxn
desta dona Orraca Meemdez parrafo n.°, e fez em esla dona Esteuainha Ermigic dom Gomgallo Pereyra e dona
Beatriz Pirez. Este dom Gongalo Pereira foi muy graado, e deu huum dia em Pereyra lxiiii cauallos ssd huum
caroalho que hi estaua, deu logo os xxxn e logo comprou estes cauallos aaquelles a que os dera : e deulhes em
emprego daueemga que com elles fez dos seus casaaes tamtos de que sse elles teuerom por bem eintregues : e
estes cauallos deuos logo a outros fidallgos. E por esla guisa foi damdo de suas erdades a fidallgos em como os
neUtor podia erdar do que avia. Este comde dom Gomgallo Ppreyra foy casado com dona Orraca Vaasquez,
Siba de dom Vaasco Pimenlell e de dona Marianes filha de dom Joham Martins de Fornello e de dona Orraca
Fafez como se mostra no titullo xxxv. 0 de dom Vaasco Pimentell parrafo primo, e fez em ella o argebispo dom
Gomgallo Pereyra de Bragaa e dom Vaasco Pereira. Este' dom Gomgallo Pereyra foy oulra vez casado com
dooa Enfis Louremgo filha de dom Louremgeannes Carnes que foy despois meslre de Samliago, c fez em ella
dona Esteuainha Gomgalluez. Este argebispo dom Gomfallo Pereyra foy o que fez despocr em seemdo dayam do
Porlo os dous bispos, o bispo de Lixboa que ouuc nome dom e o bispo do Porto que chamarom

donq Fernam Ramirez. Este argebispo partio a lide dc Louras que esleue cm aazes paradas elrrey dom Dinis
com ho iffamte dom Affomsso seu filho erdeyro, porque sse dizia que elrrey dom Dinis queria fazer rrey dom Af-
fomsso Samchez seu filho de gaanhadia que trazia comsigo e que el rouito amaua. Este argebispo foy o que
jfos tregoas amtre este iffamte dom Affomsso o quarto, que emtom era rrey, e elrrey dom Affomsso o boom de
Castella que filhou Aliazira a mouros e outros muitos logares na fromlaria dos mouros : e en esto fez gram ser-
uigo a Deus porque a guerra era muy crua e muy danosa aos rreynos per mar e per terra, e desperegerom hi
muytas gentes. Este argebispo iaz muito homrradamente em Bragaa hu ell fez huuma capella em que estam
muitos capellaaes e som hi colheitos muitos pobres. Este dom Gomgallo Pereyra argebispo seendo escollar
mny nouo sem ordeens, e estamdo no estudo de Salamanca filhou hi huuma dona que chamauam dona Tareyja
Pirez Villarinha filha de dom Pero Gomgalluez Villarinho, e fez em ella huum filho que chamarom dom Aluaro
Gomgalluez de Pereyra, e foy metido na ordem do Esprilall muito mogo. Este fezse hy tam bem emsinado e con-
nersador com os caualleyros da ordem que o emlegerom em prioll dep6s morte do prioll dom Esleuam Vaasquez
Pimenlell seemdo el d’idade de xviu annos. Este prioll dom Aluaro Gomgaluez foy o que pidio elrrey dom
Pedro de Castella a este rrey dom Affomsso ho quarto de Portugall seu av6o nas. justas que ambos fezerom em
(lidade : e elrrey dom Pedro p6s em elle gram fiuza e fezeo do scu comsselho, e durou gram tempo com este rrey
dom Pedro. Amdaua hi dom Joham Affomsso o boo scnlior d’Alboquerque e de Medelim, eram ambos muito
amigos e em quamto elles esteuerom com elrrey e o comsselharom passou o rreyno hem, e depois que di parli-
rom desaueosse elrrey de todollos boos do rreyno. E o iffamte dom Fernamdo Marques, e o iffamte dom Joham
sen irmaao, e o comde dom Amrrique, e dom Fadrique meestre da ordem de Santiago, e dom Fernamdo de
Crasto, e dom Ruuy Gomgalluez de Castanheda, e outros muitos e boos jumtaromsse todos com este dom Joham
Affomsso e eram mill e dozemtos de caualo, e cbegarom todos agerqua du estaua elrrey e pediromlbe por mergae
que partisse de ssi priuados que tragia que o comsselhauam a dano do rreyno, e filhasse a rrainha dona Bramca
e leyxasse dona Maria de Padilha que trazia comssigo. Elrrey partio logo de ssy os priuados e dona Maria e em-
niouos. Estamdo em esto morreo este dom Joham Affomsso o boo. Estes homeens boos meteromno em muy nohre
ataude e tragiamno comssigo : e quamdo aviam d’auer comsselho em estes feitos que aviam com elrrey faziam
nobre eslrado de maromaques e d’outros panos d’ouro e poinham o ataude em meo e elles a rredor delle : e o
primeiro que fallaua em comsselho era dom Ruuy Diaz Cahega-de-uaca que tragiam os fidallgos de dom Joham
Affomsso, ca assy o mamdara elle que os nom partisse de ssy alaa que estes senhores dessem acabamcnto ao que
cll comegara com elles. E porque dom Joham Affomsso era de hoo comsselho em sa vida deulhe Deus esta ver-
tnde a ssa morte que todos consselhos que sse fezerom arredor do ataude todos forom pera bem, assi que estes
iffamtes e homeens boos acaharom todo o que comegarom : e como o forom soterrar em huuma nohre capella que
chamam logo todos forom pera mali, ca elrrey dom Pedro matou huuns e os outros pOs fdra da terra.

Elrrey dom Affomsso dc Portugall jazemdo pera se sayr deste mumdo chegou o prioll dom Aluaro, e fez elrrey
com el sua falla perante a rraynha dona Beatriz e perante o iffamte dom Fernamdo seu neto que el-muito amaua,
estamdo presemtes os do seu consselho, que bem sabia como aquelles de que elle degemdia fezerom gramdes
seruigos aos rreys, e por esto rregeberom delles muitas mergees: e como quer que lhe elle/iom fezera mergees
segumdo os seruigos que dcll rregebera, que lhe pedia perdam c lhe emeomemdaua a rrainha dona Beatriz e o
Af. H. Tom. I. 72

Digitized by v^-ooQie

286

OS LIVROS DE LINHAGENS

iffamte dora Femamdo, e que ssc lembrasse de ssa alma que o fazia seu lestamcnleiro. A essa hora sayo a alma
a elrrey do corpo, e Deus lhe aja perdoamento ca foi boo rrey. E o prioll dom Aluaro meteo em obra o comenda-
mento que lhe elrrey fcz, ca el obrou per sua alma o que pode. E gaanhou a rraynha dona Beatriz delrrey dom
Pedro todallas villas e logares da Estremadura saluo Lixboa e Samtarem e Leyrea, e gaanhou todos os outros
que ella avia em tempo de seu marido, por as quaaes terras ella viueo muito homrradamemte : e fez auer logo ao
iffamte dom Fernamdo, iilho primeiro erdeiro que era de oito annos, de seu padre casa e vassallos boos e de gram
contia. Este prioll dom Aluaro foy o que p6s os pemdDoes por muro estamdo na villa do Porto pera a aguardar
per mandado deste rrey dom Affomsso o quarto, porque o iffamte dom Pedro amdaua algado dei queimamdo e
destroimdo muitos logares do rreyno, fazemdo mali e danamdo a Diego Lopez Pacheco, e a domGill Vaasquez de
Reesemde, e a Pero Coclho e a todos os que el culpaua que forom comsselheiros da iffamte dona En6s de Crasto
que elrrey seu padre matou. E a villa do Porto nom era murada em aquell tempo senom em poucos logares dc
maao muro, e o prioll dom Aluaro fez muro de pemdooes das naaos que hi estauam, chamtamdo as astas delles
pello campo arredor da villa e pergebemdo sas gentes como defemdessem os pemdooes. E o iffamte dom Pedro
esteue hi agerca da villa xvi dias com gram podcr de fidallgos portugueses e de Galliza : estes fidallgos deseiauam
muyto de cobrarem a villa por a rriqueza della. Esto durou ataa que chegou elrrey dom Affomsso o quarto : e o
prioll dom Aluaro emtregoulhe ssa villa. E alguuns disserom que o iffamte se sofreo de combater a villa por
homrra do prior dom Aluaro, e a verdade assy paregeo, ca o prioll dom Aluaro como emtregou a villa a seu se-
nhor elrrey comegou d’amdar em preitesias antre el e seu padre, e aveoos e fezlhe dar sa comtia de marauidiis
que lhe seu padre tiinha algada : e fezlhe dar o comdado ao iffamte dom Joham seu filho e oulras muytas mer¬
ces que lhe elrrey fez. E o iffamte amou sempre muito a este prioll dom Aluaro e fezlhe muitas mergees em
seemdo iffamte e ao depois que foy rrey : e o prioll consselhouo sempre muy vcrdadeiramente. Em este tempo
huum pouco ante se fez a lide de Tarifa.

Prosegne pellos des^emdemtcg de dom Rodrigo Gemfalinez de Pereyra neto
de dom Rodrigo Froiaz e de dom Vaasco Pereyra bizneto de dom Rodrigo

Ciomcalluez de Pereyra

Este dom Yaasco Pereyra, filho de dom Gomgallo Pereyra e de dona Orraca Yaasquez e irmaao do argebispo
dom Gomgallo Pereyra como sse mostra em este titullo parrafo xn, se ue casado com dona En6s da Cunha filha
■de dom Louremgo Marlins da Cunha e de dona Maria de Lousaa de Loyfrey como se mostra no titullo lv dos
de Cuynha parrafo quatro, e fez em ella dom Ruuy Vaasquez de Pereyra, e dona Joana Vaasquez, e dona Al-
domga Vaasquez. Este dom Ruuy Vaasquez foi casado com dona Maria filha de dom Gomgalle Annes de Berredo
e de dona Samcha de Gozmam, filha de dom Pero Nuniz de Gozmam e de dona En6s Fernamdez dc Limea como
sse mostra no titullo xvii dos Gozmaaes parrafo mi.° e no titullo xxm de dona Eluira Annes parrafo primeiro,
c fez em ella dom Joham Rodriguez de Pereyra, e dom Johane Meendez de Pereyra, e dona Scnhoriuha Rodri¬
guez. Esta dona Senhorinha Rodriguez filha de dom Vaasco Pereyra se ue casada com dom Diego Lopez Pacheco
filho de dom Lope Fernamdez Pacheco e de dona Maria Gomez Taueera como se mostra no titullo l dos Pache-
cos parrafo m.°, e fez em ella dom Fernam Lopez, e dom Lope Fernamdez, e dom Fernam Diaz, e dona Branca
Diaz. Este dom Fernam Lopez foy casado com dona Rodriguez filha de dom Ruuy Vaasquez

Ribeiro e de dona Maria Gomgalluez, filha de dom Gomgallo Fernamdez Chaginba e de dona Tareyja Martiiz filha
dc dom Martim Vaasquez da Cuynha como sse mostra no titullo xxxm de dona meana Eluira Gongalluez de Pal-
meira parrafo n.°, e fez em ella dom Fernamdez e dom Fernamdez. Este suso dito

dom Gomgallo Pereyra filho de dom Pero Rodriguez de Pereyra de que falla em este titullo parrafo xii ouue huum
filho de gaanhadia que ouue nome dom Ruuy Gomgalluez Pereyra que foy boo caualleiro custoso de gram fazemda,
e foy casado com dona Bringuella Nuniz filha de dom Nuno Marlins Barreto e de dona Maria Anes filha dc Jo¬
ham Esteuez e de dona Fruilhe Louremgo de Valladares como se mostra no titullo lxvii dos.de Taauares, e fez
em ella Gomgallo Pereyra, e Aluaro Pereyra, e Ruuy Pereyra, e outras filhas. Este Aluaro Pereyra foy ca¬
sado com dona Migia Vaasquez filha de dom Vaasco Marlins Pimenlel que chamarom Patinho, como se mostra no
titullo xxxv de dom Vaasco Pimemtell parrafo im.°

De dona Esteuainha Cionicallucz filha de dom Oomcallo Pereyra e bisneta de dom
Rodrigo Gom<*alluez de Pereyra e Iriu&a do sobredlto Yaasco Pereyra da quali
se mostra desponderem os Pimentecs, Taueeras, Paeheeos, e os de Moles, e
Rebotls, e Rarretos.

E a suso dita dona Esteuainha Gomgalluez filha de dom Gomgallo Pereyra como se mostra em este titullo
parrafo xn se u6 casada com dom Joham Rodriguez Pimentell, filho de dom Ruuy Vaasquez Pimentell e de dona

Digitized by v^ooQie

OS L1VROS DE L1NHAGENS

287

Tareyja Rodriguez filha de Ruuy Paaez Bugalho como se mostra no titullo xxxv de dom Vaasco Pimentell par-
rafo nn.°, e fez em eUa dom Gom^alle Annes Pimentell, e dona Leonor Rodriguez que foi casada com dom Gom-
fallo Meendez de Uascon$ellos e nom ouue filhos, e ella' casou com Esteue Annes. Este dom Gom$alle Annes
Pimentell foi casado com dona Affomsso filha de dom Affomsso d’Aragom que foi neto delrrey d’Ara-

gom como se mostra no titullo xxxn dos Gedeaaos parrafo xvn, e ouue em ella este dom GomcaUe Annes, e Al-
uaro Gon$alluez, e Joham Rodriguez, e Leanor Gomgalluez.

Cabreyra

E a suso dita dona Maria Froiaz irmaa de dom Rodrigo Froiaz como se mostra em este titullo parrafo vm.°
foy casada com dom Ruuy Fcrnamdez de Cabreyra que sse chamou Feo de Valldorna, filho de dom Fernam Ro¬
driguez e de dona Eixamea de Mendosa como se mostra no titullo xn de rrey Ramiro o m.° de Lcom domde veem
os de Cabreyra parrafo primeyro, e fez este dom Ruuy Fernamdez em esta dona Maria Froiaz dona Enez Rodri¬
guez. Esta dona Enes Rodriguez se u6 casada com dom Rodrigo AfTomSso filho delrrey dom Affomsso de Leom e
de dona Aldom$a Martiins da Silua de gaamga como se mostra no titullo lyiii dos da Silua parrafo ni.°, e ouue
m elk dona Aldom^a Rodriguez, e dom Joham Rodriguez que nom ouue semel. Esta dona Aldonvja Rodriguez
foy casada com dom Esteuam Fernamdez de Crasto filho de dom Fernam Goterrez como ce mcelra no titullo xi
dos de Crasto parrafo vm, e fez em ella dom Fernam Rodriguez de Crasto que foy muy boo man$ebo e de gram-
desfeitos. Este dom Fernam Rodriguez foy casado com dona YioUamte Samchez filba delrrey dom Samcho de
Castella e de dona Maria d’Ozoiro de gaan$a, e fez em ella dom Pero Fernamdez que sse chamou da Guerra, que
foy dos boos que ouue em seu linhagem nem que chegasse a tamanha comtia nem ouuesse tam boos va6sallos.
Este dom Pero Fernamdez de Castro se u6 casado com dona Isabell filha de dom Pero Pon?o e de dona Samcha
GilL Esta dona Samcha Gill foy neta de dom Pero Rodriguez de Pereyra como se mostra no titullo xxxim. 0 par¬
rafo il°, e fez dom Pero Fernamdez em esta dona Isabell dom Fernamdo de Crasto e dona Joana. Esta dona
Joana foy casada com dom Diego de Bizcaya filho de dom e fez em ella dom Diego de Bizcaya : ao

depois casou com esta dona Joana elrrey dom Pedro de Castella. Este dom Pero Fernamdez de Crasto que
sse chamou da Guerra ouue huuma filha que chamarom dona Enes de Crasto, e filhoua elrrey dom Pedro de Por-
togall em seemdo iffante, e fez em ella o iffamte dom Joham, e o iffamte dom Dinis, e a iffamte dona Beatriz.

E a suso dita dona Samcha Amrriquiz que se ue casada com dom Ruuy Gom$alluez de Pereyra ouuerom filhos
como se mostra em este titullo. parrafo xi, foy despois casada com dom Paay Soarez Romeu ho prestomeiro que
foy filho de dom Soeyro Paaez Soeiro Mouro, e fez em ella dom Gom^allo Paaez Taueera, e dom Ruuy Paaez
Taueera, e outros filhos domde degemderom os Taueeras, e Pachecos, e dos de Molles, e Rebotiis como se mostra
oo titullo xlii de dom Goido Araldez parrafo x, e fez em ella huuma filha que chamarom dona Moor Paaez. Esta
dona Moor Paaez foy casada com dom Gomez Meendez Gedeao, e fez em ella dom Nuno Gomez, e dona Marinha
Gomez : esta dona Marinha Gomez foy casada com dom Meem Pirez de Longos, e fez em ella dom Gomez Meen¬
dez de Briteiros. Este dom Gomez Meendez foy casado com dona Orraca Gomez da Silua, e fez em ella dom
Rodrigo Gomez de Briteiros, e dom Gomgallo Gomez, e dona Maria Gomez que foy casada com dom Nuno Mar-
liins de Cha^im como se mostra no titullo xxxvm. 0 de dom Gomez Meendez Gcdeam parrafo v.°, c desta veem os
Barrelos segumdo verecs per allegagooes. Este dom Rodrigo Gomez de Briteiros foy casado com dona Eluira
Annes filha de dom Joham Pirez da Maya como se mostra no titullo xvi de dom Soeiro Meendez o boo parrafo iu.°,
e fez em ella dom Meem Rodriguez de Briteiros, c dom Joham Rodriguez de Briteiros : esles ouuerom semel como
se mostra no titullo xxm desta dona Eluira Annes parrafo primo.

Dos Gozin&aes e Pontos

E a suso dita dona Fruilhe Rodriguiz de Pereyra, irmaa de dom Pero Rodriguez de Pereyra filhos de dom
Rodrigo Gomgalucx e de dona Samcha Amrriquezde Porlocarrciro como ja fallamos em este titullo parrafo xi, foy
casada com dom Pero Fernamdez Portugal filho de dom Fernam Ramirez como sc mostra no titullo li dc dom Ra-
miro Quartella parrafo primo, e fez em ella dona Tareyja Pirez que foy casada com dom Affomsso Ramirez Gramdc-
amor. Esta dona Tareyja Pirez se u6 casada com dora Vaasco Lourem$o de Cuinha filho de dom Lourem^o Fer¬
namdez dc Cuinha como sse mostra no titullo lv dos de Cuinha parrafo v.°, e fez em ella Martim Vaasquez de
Cuinha, e dona EnSs Vaasquez, e dona Sancha Vaasquez. Este dom Martim Vaasquez foi casado e ouue se¬
mel como se mostra no titullo lv dos de Cuinha parrafo v.° E dona Enes Uaasquez se u6 casada com dom
Affomsso Meendez de Merloo como se mostra em sa geeragom no titullo lv dos de Cuynha parrafo vm.°: e dona
Tareyja Vaasquez monja de Tarouquella : e dona Samcha Vaasquez foy casada com dom Fernam Gomgalluez Co-
Jonell filho de dom Gomcallo Annes Coronell o Velho como sse mostra no titullo xu dos Coronees parrafo v.°, e
fez em ella dona Maria Affomsso. Esta dona Maria Affomsso foi casada com dom Affomsso Pirez de Gozmam filho

Digitized by

Google

288

OS LIVROS DE LINHAGENS

de dom Pero Nuniz de Gozmam como se mostra no titullo xvh dos Gozmaaes parrafo primo, e fez em ella dom
Joham Affomsso de Gozmam, e dona Isabell, e dona Leanor. Este dom Joham Affomsso de Gozmam foy ca-
sado com dona Orraca Nuniz de Osoiro, e fez em ella dom Affomsso Pirez de Gozmam e dom Joham Affomsso
de Gozmam comde de Neura. Esta dona Isabell foy casada com dom Fernam Pirez Pongo filho de dom Fer-
nam Pirez Pongo como se mostra no titullo lvii dos Tellos parrafo ni.°, e fez em ella dom Pero Pongo, e dom
Fernam Pirez Pongo que foy meestrc d’Alcamtara, e dona Isabell. Este dom Pero Pongo foy casado com dona
Beatriz filha de dom Jaymes de Xerica, e ouue della dom Joham Affomsso e dom E dona Leonor

foy casada com dom Luis filho de dom Affomsso de Lagerda, e ouue em ella huum filho que chamarom dom Jo¬
ham que foy muy boo mangebo e avemtuyrado em lides, e.por este disserom que avia a uertude de Ruuy Diaz
gide. Este viueo pouco porque o matou elrrey dom Pedro de Castella. E ouue outra filha que ouue nome dona
Isabell que foi casada com Rodrigo das Esturas e nom ouue semel: e quamdo morreo dom Rodrigo ficou ella
muy noua e muy fermosa e fez faganha de boa, e a cabo de omze annos filhoua elrrey dom Pedro de Castella.

E porque aqui fallamos de dom Fernam Pirez Pongo queremos mostrar domde el desgemde e de toda a geeragom
segumdo podemos saber. O comde dom Pongo foi casado com a comdessa dona e fez em ella

o comde dom Vela Pongo. Este comde dom Uela Pongo foi casado com dona Eluira Pirez filha do comde dom Pero
Fernamdcz de Traua como se mostra no seu titullo xm parrafo n.°, e fez em ella o conde dom Pongo Veegas que
ouue nome come o av6o. Este comde dom Pomgo Veegas foy casado com dona e fez em ella

o comde dom Pero Pomgo. Este dom Pero Pongo foy casado com dona Aldomga Affomsso filha delrrey dom
Affomsso de Leom como se mostra no titullo lviji de dom Goterre Aldarec parrafo mi.°, e fez em ella dom Fer¬
nam Pirez Pongo. Este dom Fernam Pirez Pongo foy casado com dona Orraca Goterrez filha de Goter Soarez
que chamarom Mocho e de dona Eluira Annes filha de dom Joham Gargia de Sousa senhor d’Alegrete como se
mostra no titullo lvii dos Tellos parrafo m.°, e fez em ella dom Pero Pongo e dom Fernam Pirez Pongo que se
ue casado com dona Isabell filha de dom Affomsso Pirez de Gozmam como suso dito he. Este dom Pero Pongo
foy casado com dona Sancba Gill de Bragamga, neta de dom Pero Rodriguez de Pereyra Como se mostra em seu
titullo xxxiiii . 0 dos Bragamgaaos parrafo v.°, e fez em ella dom Rodrigo das Esturas e dona Isabell, que foy ca¬
sada com dom Pero Fernamdez de Grasto e fez em ella semel como se mostra em este titullo xxi de rrey Ramiro
parrafo xv, e fez outra que ouue nome dona Johana, que foy casada com dom Joam Affomsso filho delrrey dom
Dinis de gaanga e fez em ella dona Orraca. Esta dona Orraca easoua elrrey dom Affomsso de Castella com
dom Aluar Pirez de Gozman, e fez em ella dona Tareyja Aluarez que foi casada com dom Fernam Gomgalluez
d’Aguillar. Este suso dito dom Rodrigo ouue outra irmaa que ouue nome dona Orraca, e foy casada com dom
Amrrique Amrriquez, e ouue huum filho que chamarom Amrriquiz.

TITULO XXII.'

DO LIVBA6EH DOS OOlISlAOI E HOVHAH

O primeiro foy dom Soeiro Belfager que foi casado com dona e fez em ella Ahufo Soarez Bel-

fager : e Hufo Soarez Belfager foi casado com dona Eomedola, e fez em ella Ahufo Ahufez. Este dom Ahufo Aliu-
fez foi casado com dona Tareyja, e fez em ella o comde dom Goygoi que chamarom o Nonnado, e samia Senho-
rinha de Basto. E este comde dom Goigoy foy o que matou Frade Balderique bisavdo de dom Fernam Annes de
Montor e IrasauOo de dom Paay Caluo de Toronho filho deste dom Fernam Annes de Montor, ca destc Balderi¬
que sayo Ramiro Frade, e de Ramiro Frade sayo dom Joham Ramirez padre de dom Fernam Annes de Montor.
E o sobredito comde dom Goigoy foi casado com dona Mona, e fez em ella dom Nechigi Gichoi. Este comde dom
Neicbigi Gicoi foy casado com a condesea dona Aragunte Soarez que foi filha do comde dom Soeiro de Nouellas
e de dona Mayor Diaz filha do comde dom Dicgo que pobrou Burgos. Este comde dom Echigi Gogoi avia com-
temda com o comde dom Meem Soarez de Nouellas, que era irmaao de ssa molher dona Aragunte, sobre Nouellas
em que aviam ambos parte que lhes ficara do comde dom Soeiro seu padre : e amdamdo ambos em sa contemda
pera pellejar cada dia foisse o comde dom Meem Soarez de Nouellas a Leom, e fezeo elrrey seu adeamlado em
Portugall, e veosse o comde dom Meem Soarez pera sa terra. E estamdo o comde dom Echigi Gicoy, e o comde
dom Pero Paaez de Begunte, e o comde dom Veya de Tambal e oulros quatro comdes com elles em Nouellas veo
a elles o comde dom Meem Soarez huuma noite come em deitamdo, nom se guardamdo elles dei, e gegou dom
Echigi Gicoy e os outros seis com elle : e estes comdes todos sete jazem em sam Pedro d’Atei. E este comde dom
Meem Soarez de Nouellas amdamdo correndo monte huum dia na Portella de Vaade chegou a elle huum caual-
lciro que auia nome Soeiro da Velha e matou o comde dom Meem Soarez porque gegara o comde dom Pero Paaez
de Begunte cujo vassallo Soeiro da Velha era. E o sobredito comde dom Echigi Gicoy ouue desla sa molher dona

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

289

Aragunte Soarez huom filho que ouue nome dom Gomez Echigiz. Este dom Gomez Echigiz foi casado com
dona Gontrode Moniz filha de dom Moninho Fernamdez de Touro : e este dom Moninho Fernamdcz foy filho del-
rrcy dom Fernamdo, que foy par demperador, de gaanga. E este dom Gomez Echigiz suso dito ouue desta dona Gon¬
trode Moniz sa molher huum filho que ouue nome dom Egas Gomez de Sousa, e huuma filha que ouue nome dona
Samcba Gomez. Este dom Egas Gomez de Sousa foi casado com dona Gonlinha Gomcalluez filha de dom Gomgallo
Meemdcz o lidador como se mostra no titullo xxi.de rrey Ramiro'parrafo v.°, e fez em ella dom Meem Yeegap.
E dona Samcha Gomez filha de dom Gomez Echigiz e irmaa deste dom Egas Gomez foy casada com o comde dom
Nuno de Qellanoua irmaao do conde dom Affomsso e de sam Roseendo e ouuerom esles filhos, o comde dom Go¬
mez Nuniz que jaz em Pombciro na Galligee aa parte dereita quamdo homem veem de fora, e outro filho que
ouue nome dom Samcho Nuniz domde degemderom os dc Barbosa como se mostra no titullo xxxvn do comde
dom Nuno de £elanoua parrafo 11 . Este comde dom Gomez Nuniz de Poombeiro foi eixerdado por moricimcnlo
que el fez, e foy casado com dona Eluira Pirez filha do comde dom Pedro de Traua assy como se mostra no ti-
tullo xm deste dom Pedro de Traua parrafo n.°, e fez em ella quatro filhas, a primeira ouue nome dona Loba
Gomez que foy freira, e a segumda filha ouue nome dona Chamoa Gomez, e a tergeira ouue nome dona Maria
Gomez, e a quarta ouue nome dona Orraca Gomez. Esta dona Chamoa Gomez foy casada com dom Meem Ro-
driguez de Tougues, filho dc dom Rodrigo Froiaz de Trastamar donde veem os de Pereyra como se mostra no ti¬
tullo xxi de rrey Ramiro parrafo x, e fez em ella dom Soeiro Meendez Facha, ao que disserom Maaos-d’aguia
como se mostra no titullo xxim. 0 deste Meem Rodriguez : e dfisque morreo este Meem Rodriguez dc Tougues ca-
sou depois esta dona Chamoa Gomez com dom Paae Soarez Qapala filho de dom Soeyro Meemdez o boo, e fez
em ella dom Pero Paaez o alferez e dona Eixamea Paaez. Estes forom casados e ouuerom semel como o liuro
comta no titullo xvi de dom Soeiro Meemdcz o boo parrafo ii. E dona Maria Gomez foi casada com dom Lou-
rengo Veegas o Espadeiro, e nom ouuerom semel. E o suso dito dom Egas Gomez de Sousa filho de dom Go¬
mez Echigiz fez em esta sa molher dona Gontinha filha dc dom Gomgallo Meemdcz da Maya huum filho que ouue
nome dom Meem Yecgas : e dom Meem Veegas de Sousa foy casado com dona Eluira Fernamdcz filha de dom
Feraam Affomsso de Toledo que uos diremos que foy mouro, e fezeo elrrey dom Affomsso christaao porque era
homem homrrado c dc gram companha, e foy seu padrinho e casouo com dona Orraca Gomgalluez filha dc dom
Gomfallo Veegas dc Marnel. E este dom Meem Veegas suso dito fez em esta dona Eluira Fernamdez sa molher
do as filhos e quatro filhas, o primeiro filho ouue nome dom Gomfallo Meemdez dc Sousa, e o segumdo ouue
nome dom Soeiro Meendez o Gordo, e as filhas forom estas, dona Ouroana Meendez, e dona Chamoa Meemdez,
e dona Moor Meendez, e dona Orraca Meendez, e estas todas forom casadas e ouuerom semel como o liuro conta
adiante. Esta dona Ouroana Meendez foy casada com dom Meem Moniz homrrado de rriba de Doiro como
sse mostra no seu titullo xxxi desta dona Ouroana : e dona Chamoa Meemdez foy casada* com dom Gomez Meem¬
dez Gedeam como se mostra no titullo xxx : e dona Orraca Meemdez foy casada com dom Egas Fafez de Lanhoso
como se mostra no titullo xxxn desta dona Orraca Meemdez. E dom Gomgallo Meendez de Sousa foy casado
com dona Orraca Samchcz, filha de dom Samcho Nuniz e da iffamte dona Tareyja Affomsso filha delrrey dom Af¬
fomsso o primeiro rrey de Portugal filho do comde dom Amrrique e da rraiqha dona Tareyja, e fez em esta Or¬
raca Sanchez o comde dom Meemdo de Sousa. E despois que lhe esta molher morreo casou com dona Dordia
Veegas filha de dom Egas Moniz de rriba de Doyro o bcm aventuyrado e da minhana dona Tareyja Affomsso que
fez o moesteiro de Salzeda como se mostra no titullo xxxvi dos de rriba de Doyro parrafo xv, c fez em ella duas
filhas, a comdessa dona Eluira da Faya que foy casada com dom Soeiro Meemdez Maaos-d’agu'ia como se mostra
no titullo xxim. 0 dc dom Meem Rodriguez de Tougues, e dona Tareyja Gomgalluez que foy casada com dom Fer-
nam Gomez como sse mostra no titullo xxv desta dona Tareyja Gomgalluez : despois foy casado com dona Sancha
Aluarez filha de dom Aluaro d’Astuiras.

Do comde dom Meemdo o Sousaao que procede do» Sousa&os e dos que delle

deseemderom : vay prosegulmdo

Este comde dom Meemdo o Sousaao foi casado com dona Maria Rodriguez filha do comde dom Rodrigo o
Velho e de dona Mcninha Froiaz, e fez em ella dom Goncallo Meemdez, e dom Gargia Meemdez, e dom Vaasco
Meemdez, e dom Rodrigo Meemdez, e dona Guiumar Meemdez que se ue casada com dom Joham Pirez da Maya
como se mostra no titullo xvi de dom Seeiro Meemdez parrafo xx, e dona Orraca Meemdez que foy casada em Cas-
teDa com dom Nuno Pirez de Gozmam o boo, e fez em ella huum filho que ouue nome dom Pero Nuniz assy como
se mostra no titullo xvn parrafo quatro. E dom Gomgalo Meemdez filho de dom Meendo o Sousaao foy casado
com dona Tareyja Soarez, filha de dom Soeiro Veegas de rriba de Doiro e de dona Samcha Vermuiz filha de dom
Yermuu Pirez de Traua e da iffamte dona Tareyja Amrriqujz filha do comde dom Amrrique como se mostra no
titullo xm de dom Pero Fernamdez dc Traua parrafo iu.°, e fez em ella dom Meemdo Gomgalluez, e dona Moor
Gomgalluez, e dona Maria Gomgalluez, e dona Samcha Gomgalluez: E dom Meem Gomcalluez foy casado com dona
M. H. Tom. I. 73

Digitized by v^ooQie

290

OS LiVROS DE LINHAGENS

Tareyja filha dc dom Affoinsso Tellez o Yclho que pobrou Alboqucrquo e de dona Eluira Rodrigtiez Giroa, e fez
em ella dona Maria Meemdez : esta dona Maria Mendez foy casada com dom Martim Affomsso filho delrrey de
Leom e de dona Tareyja Gill, e nom ouuerom semel. E donaMoor Gomgalluez, e dona Maria Gomgalluez, e dona
Samcha Gomgalluez irmaas deste dom Meem Gomsalluez, filhos deste dom Gomgallo Meemdez filho do comde dom
Meemdo o Sousaao, nom ouuerom semel.

De dom Gar$la Meemdez de Souoa fllho do eomde dom Meemdo • SouoAao
e do» que delle deseemderam proeedemdo

E dom Gargia Meemdez foy casado com dona Eluira Gomgalluez filha de dom Gomgallo Paaez de Toronho-
filho de dom Paay Curuo como se moslra no titullo . e fez o comde dom Gomgallo Gargia, e dom Meem
Gargia, e dom Joham Gargia o Pinto, c dom Fernam Gargia Esgarauhunba, o que trobou hem, c dom Pero Gar¬
gia Albouya, e dona Maria Gargia. E esle comde dom Gomgallo sobrcdilo foi casado cgm a comdessa donaLeanor
filha delrrey dom Affomsso dc Porlugall dc gaamga, e nom ouue della semel : e ouue huum filho de gaamga que
ouue nome dom Joham Gomgallucz, e este dom Joham Gomgalluez fez filhos, Gomgallo Gargia c Aluare Annes.

Ora leixcmos de fallar do comde dom Gomgallo Gargia que morreo sem semel lidema e tornemos a dom
Meem Garcia seu irmaao. Esle dom Meem Gargia de Sousa foy casado com dona Tareyja Anes, filha de dom
Joham Fernamdez de Limha c dc dona Maria Paaez Ribeyra como se mostra no titullo xn do comde dom Pero Fer-
namdez dc Traua parrafo m.°, e fez em ella Gomgallo Meemdez e Johane Meemdez, c nom ouuerom semel : e ouue y
filhas Maria Meemdez, e Costamga Meemdez, e Tareyja Meemdez. E esla Tareyja Meemdez foy freira, e Maria
Meemdez rrossoua scu irmaao Gomgallo Meemdez, e depois casou ella com dom Louremgo Soarez de Valladares, o
ouue della huuma filha que ouue nome dona Enes Louremgo : c esta dona Enes Lourengo foy casada com dom Mar¬
tim Affomsso que chamarom por sobrenome Chichorro-. E este Martim Affomsso Chichorro foi filho delrrey dom Af¬
fomsso de Portngall dc gaamga e de huuma moura, e ouue em esta sa molher dona Enes Louremgo huum filho que
ouue nome Marlim Affomsso Chichorro, e huuma filha que ouue nome dona Maria Affomsso e foi casada com dom
Gomgale Annes dcBriteiros, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxxiii de dona.Eluira Annes parrafo n.°,
e outras que forom freiras e morrerom sem semel. E este Marlim Affomsso filho de Marlim Affomsso nom ouue
semel Iidima, mais ouue huum filho em huuma dona que era abadessa d’Arouca que auia nome dona Aldonga
Annes de Briteiros, c o filho ouue nome Yaasco Marliins. E dona Costamga Meendez foy casada com dom
Pero Annes Portcl filho dc Joham d’Auoyin e dc dona Marinha Affomsso d’Arganil, e fez em ella Joham Pirez, e
outro Joham Pirez, c dona Bramca Pirez, c dona Maria Pirez Ribeyra. E Joham Pirez c Joham Pirez nom ouue¬
rom semel. Esta dona Bramca foy casada com dom Pedro que depois foi conde filho delrrey dom Dinis de
Porlugall, e ouue della huum filho : e morreo esla dona Bramca Pirez e depois morreo o filho c erdou o comde
os seus beens. E depois que lhc morreo esta molher a dias casou com a condessa dona Maria Xamcnez filha de
dom Pedro Coronell e de dona Orraca Artall naturaaes d’Aragom, e nom ouuerom semel. Este comde dom
Pedro foy o que fez muito a fidallgos em Portugall e que os pos nas muy gramdes comtias, ca mais forom por
elle postos e feitos em muy gramdes contias, ca pellos melhores quatro homeens boos que forom em Portugall
saluamdo se forom rreys. E esle foy o que erdou alguuns filhos d’algo nas sas erdades, e que ouue os melhores
vassallos que ouue outro comde nem homeens boos dos que dantes forom. E esle comde dom Pedro quando ouue
guerra anlre Portugall e Castella logo do comego esteue em rriba de Minho per mandado delrrey de Portugall, c
estamdo esle comde no moesteiro de Ganfey. E o argebispo de Samliago iuntou as mais companhas que pode auer
e o pemdom de Santiago e Ruuy Paaez de Bemha que viinha hi com el que era adiamtado delrrey de Castella em
Galliza com aquellcs que pode auer, e queria passar o Minho pera ca omde o comde estaua : e o comde soubeo
e jumtou aquelles que tiinha e passou aalem do Minho, ca disse que era mclhor de o atemder na ssa terra que
em Portugall, e emtom passou o rryo aalem e parousse nos caminhos dos vaaos todos porque nom sabia por
quali vaao queria passar nem per quali caminho viinha : e atemdeo hi dous dias. E ao segumdo dia disseromlhe
que viinha o argebispo com seu pemdam temdudo cuydamdoos aachar no arrayall desarmados e sem sospeila, e
por esso amdara huuma pega de noite. E o comde soubeo muy gedo pclla menhaa e fez armar todos os seus e
mouerom comtra el: e o argebispo com todos os seus com o pemdom de Samtiago temdudo aaquem do castello
d’Entenga cuydamdo achar o comde sem sospeita. El vimdo assy vio assomar o comde e o seu pemdam com todos
os seus a huum outeyro, e quamdo o vio volueosse com o pemdam de Samtiago e com todos os seus pera o cas¬
tello d’Entenga. E o comde emuioulhe dizer a que viinha assy, se queria lidar : e el disse que nom viinha rrezar
outras matinas. E entom moueo o comde e foissc chegamdo comtra elle, e el colheosse bem agima de huum cas¬
tello jumto com o muro e ald tras as barreiras meleo o pendam : e teemdo muylo mais que o comde tambem de
cauallo como de pec. E assy o tcuc o conde gercado tres dias que numca sayo do castello nem de arredor delle,
demamdando cada dia ao comde tregua tambem o argebispo come o adiantado delrrey : e o comde mandaualhe
cada dia rroubar e filhar o que elles aviam mester e queimar a terra. E nunca el hi ousou a tornar.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

m

De dona Maria Ribcira molher dAffonuso Dlnis fllho delrrey dom AIToumso
de Portagall e dos que defleo deseemderom

Esta dona Maria Ribeira foy casada com Affomsso Dinis fllho delrrey dom Affomsso de Portugall, e fez em
(fla Pero Affomsso, e Rodrigo Affomsso, e Diego Affomsso, e dom Gargia Meemdez prioll da Alcagoua, e outro
filbo que ouue nome Gomgallo Meendez que morreo sem semel. Pedraffomsso foy casado com dona Eluira Anes
filba de Joham Pirez de Nouoa, e ouuerom filhos. E este Rodrigo Affomsso foi casado com dona Violante Pongo
filha de Martim Anes de Briteiros e de dona Branca Louremgo de Valladares. Este Diego Affomsso foi casado com
dona Viollante Lopez filha de Lopo Fernamdez Paclieco senhor de Ferreira e de dona Maria Gomez Taaueira e
ouuerom filhos Aluaro Diaz e Lopo Diaz.

te dena Fernam G>ar$la e de dom Joham Carcia seu irmftao filhos de dom Gar$ia
Meemdez de Sonsa de que &se atr&s fallou e dos que do dito dom Joham

Cardia descenderam

Este dom Fernam Gargia foy casado com dona Orraca Abrill filba de dom Abrill Pirez de Lumeares e de
dona Samcha Nuniz, e nom ouuerom semel. E dom Joham Gargia de Sousa, que chamarom por sobrenome
oPinto e foi senhor d’Alcgrele, foy casado com dona Orraca Fernamdez filha de dom Fernam Pirez Pellegrim como
se mostra no titullo xxxvm dc dom Mcendo Alaao parrafo m.°, e fez em ella dom Esteuam Annes que morreo
sem-semcl n e dona Aldara Anes, e dona Eluira Anes, e dona Samcha Anes. E esta dona Aldara Anes filha de
dom Joham Gargia de Sousa suso dito foy casada com dom Gomez Gomgaluez Girom, e fez em ella dona Johana
Gomez : esta dona Johana Gomez foy casada com dom Nuno Gomgalluez de Lara filho de dom Nuno o boo e de
doDa Tareyja Affomsso, e nom ouue della semel como se mostra no titullo E dona Eluira Annes foy

casada com dom Guter Soarez que chamarom por sobrenome dom Gutcr Soarez Moucho, e fez em ella semel como
se mostra no titullo xvi dc dota Soeiro Meemdez o boo parrafo vi.° E a sobredita dona Samcha Annes filha de
dom Joham Gargia de Sousa, o que chamarom por sobrenome o Pinto, c dc dona Orraca Fernamdez : e esta
dona Samcha Annes nom foy casada nem ouue semel. E Pero Gargia, e dona Maria Gargia irmaaos dc dom Gom¬
gallo Gargia e de dom Meem Gargia que ja dissemos

De dom Rodrigo Meemdez e de dom 1’aasco Meendez seu irmftao filhos do eomde
dom Meendo de Sousa o Sousftao de <juc ssc atras fallou do quali dom Vaaseo

Meendez vem os de Tauora

Este dom Rodrigo Meemdez nom ouue fillio lidimo mais ouue huum filho em huuma dona que avia nome
dona Maria Veegas de Regallados, e este filho ouue nome Gargia Rodriguez d’Argixo e morreo sem semel e ficou
toda a ssa erdade a dom Meem Gargia seu primo. Este dom Vaaseo Meendez nom ouue semel liidima, mais
ouue huum filho que ouue nome Ruuy Vaasquez de Panoyas de gaamga, e o porque o chamarom de Panoyas
foy porque lhe leixou seu padre huuma pouca d’erdade em Panoyas, ca a outra erdade que avia Ioda a lcixou a
dom Meem Rodriguez seu primo. E este Soeiro Vaasquez foy casado em Panoyas com dona e fez

em ella huuma filha que ouue nome dona Tareyja Rodriguez : e esta dona Tareyja Rodriguez foi casada com Es¬
teuam Rodriguez d’Afonscca, c fez em ella dona Moor Esteuez que foy casada com Ruy Paaez d’Agares e fez em
ella Guiomar Rodriguez, que foi casada com Louremgo Pirez de Tauora e fez em ella dous filhos e huuma filha,
huum ouue nome Louremgo Pirez, e outro Louremgo Pirez que chamarom por sobrenome Coruo, e a filba ouue
nome dona Louremga Pirez.

TITULO XXIII.”

DE DONA ELUIRA ANNES FILHA DE JOIIAM PIREZ DA MAY A E DE DONA OUIUHAR MEEMDEZ

FILHA DO CORDE DOM MEEMDO O SOUSAAO

Esta Eluira Annes rroussoua Ruy Gomez de Briteiros que era infangom e depois casou com ella. E depois
fez elrrey dom Affomsso este dom Ruy Gomez rricomem e deulhe pemdam 6 caldeira. E esta dona Eluira Annes
e dom Ruy Gomez fezerom filhos dom Meem Rodriguez que chamarom de Briteiros, e dom Joham Rodriguez de
Briteiros, e outro filho que ouue nome dom Gomez Rodriguez : e este Gomez Rodriguez foy samdeu e morreo
sem semel: e duas filhas, huuma ouue nome dona Lucas Rodriguez que foy abadessa d’Arouca, e a outra ouue
nome Samcha Rodriguez. E esta dona Samcha Rodriguez foi casada com dom Pero Pomgo de Bayam, e nom

Digitized by ooQie

292

OS LIVROS DE LINHAGENS

ouuerom semel. Dom Meem Rodriguez foy casado com dona Maria Anes, filha de dom Joham Pirez da Veyga
e de dona Tareyja Martins filha de dom Martim Paaez Ribeyra como se moslra no litullo lii dos d’Azeuedo par-
rafo ii.°, e fez em esta dona Maria Annes huum filho que ouue nome Martim Meendez de Briteiros que morreo
sem semel, e fez em ella outro filho que ouue nome Joham Meemdez de Briteiros e quatro filhas, huuma ouue
nome Maria Meemdez, e a outra Maria Meemdez Ribeyra, e Tareyja Meendez, e Guiumar Meendez : estas todas
quatro forom freyras e nom ouuerom semel. E dom Joham Meemdez de Briteiros sobredito foy casado com
dona Orraca Affomsso filha delrrei dom Alfomsso de Portugall de gaamga, e fez em ella huum filho que ouue
nome Fernam Anes que morreo sem semel, e outro filho que ouue nome Gomgalle Anes de Berredo : e fez duas
filhas, huuma Ouue nome dona Guiomar que nom ouue semel, e a outra ouue nome donaLeanor : e esta dona
Leanor foy casada com Martim Anes de Briteiros filho de Martim Anes e de dona Bramca Louremgo, e ouuerom
huuma filha que ouue nome dona * e partios a samta egreja persentemga porque eram segumdos co-
irmaaos er siiam em peccado. Este dom Gomgallo Anes de Berredo filho do sobredito dom Joham Meendez
foy casado com dona Sancha filha de Pero Nuniz de Gozmam e de dona Enes Fernamdez, e fezerom dona Maria
que foi casada com dom Ruy Vaasquez Pereyra e outros filhos como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro par-
rafo xiiii. E dom Joham Rodriguez, filho de dona Eluira Anes e de dom Ruy Gomez e irmaao de dom Meem
Rodriguez, foi casado com dona Guiumar Gill filha dc dom Gill Vaasquez, o que morreo na lide de Gouuea, e de
dona Aldomga Anes da Maya, e fez em ella dom Martim Anes de Briteiros, dom Gongale Annes de Briteiros, e
dona Aldomga, e dona Froylhe Anes. E esta dona Aldomga Anes foy abadessa d’Arouca, e em seemdo abadessa
ouue huum filho de Martim Affomsso Chicliorro como ja dissemos : e dona Froylhe Anes foy casada com dom
Fernam Samchcz filho delrrey dom Dinis de Portugall de gaamga, e nom ouuerom semel.

De dom Martim Anes de Briteiros e de dom Oom^alle ines de Briteiros filhos
de dom Joham Rodriguez e dos que delles des<*emderom

. Este dom Martim Anes foy casado com dona Branca Louremgo de Valladarcs, e fez em ella huum filho e
huuma filha, e o filho ouue nome Martim Anes e foy casado com dona Leanor sa parenta filha de dom Joham
Meendez de Briteiros, e ouuerom semel como ja dissemos, e a filha ouue nome dona Violante Pongo : e esta
dona Violamte Pongo foi casada com dom Rodrigo Affomsso de Sousa filho d’Affomsso Dinis c de dona Maria Ri-
heira, e ouuerom semel. E dom Gomgalle Anes suso dito irmaao do sobredito Martinhancs casou com dona
Maria Affomsso filha de Martim Affomsso Chichorro e de dona Ines Louremgo de Valladares, e fez em ella duas
filhas, dona Maria que foy casada com dom Louremgo da Cunha, e dona Margarida que foi casada com Ruy
Vaasquez Ribeiro.

TITULO WWW

DE DOM MEEM RODitlCiCJEZ DE TOICI B» FII.IIO DE DOM RODRICSO FROIAZ DOMDE VEM
OS PEBEIBAS E DOS QUE DELUE DESCENDERAM

Dom Meem Rodriguez de Tougucs foi filho do boo de dom Rodriguo Froiaz domde vem os Pereyras como
se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro de Leom parrafo lx : este dom Meem Rodriguez se ue casado com dona
Chamoa Gomez filha do comde dom Gomez que jaz em Poombeiro como se proua no titullo xxn dos Sousaaos
parrafo v.°, e fez em ella dom Soeiro Meendez Facha que chamarom Maaos-d’aguya. Este dom Soeiro Meendez
Facha que disserom Maao£-d’aguia foi casado com a condessa dona Eluira Gongalluez da Faya filha de dom Gon-
gallo de Sousa como se mostra no titullo xxn dos Sousaaos parrafo vi.°, e fez em ella dom Gomez Soarez padre
de dona Chamoa Gomez, e dom Pero Soarez Carnes-maas que nom ouue geeragom, e dona Gontinha Soarez mo-
lher de dom Gargia Pirez de Braganga que ouue nome Ladrom, e Maria Soarez que rroussou Pero Rodriguez dc
Penella. E aquesle Gomez Soarez foy casado com dona Tareyja Rodriguez, e fez em ella dom Vaasco Gomez, e
dom Soeiro Gomez, e dona Chamoa Gomez, e destes nom ficou semel liidima. Esta dona Gontinha Soarez
filha de dom Soeiro Meendez Maaos-d’aguia foi casada com dom Gargia Pirez de Bragamga como dito he, foy filho
de Pero Fernamdez Bragamgaao como se mostra no titullo xxxvm. 0 dos Bragamgaaos parrafo n.°, e ouue filhos
dom Fernam Gargia, e dom Pero Gargia, e dona Tareyja Gargia, e dona Eluira Gargia, e dona Moor Gargia. E
esta dona Eluira Gargia foy casada com dom Ordonho Aluarez d’Asturas, e fez em ella dom Aluar Diaz, e dom
Ayras Diaz, e dom Samcho Ordonhez, e dona Moor Aluarez madre de Pero Diaz e de Nunho Diaz de Castanheda
assi como se mostra no litullo xiiii de dom Goterre domde vem os de Castanheda parrafo n.° Este dom Aluar
Diaz foy casado com dona Tareyja Pirez filha de dom Pero Rodriguez Girom e de dona Samcha Pirez irmaa de
dom Abrill Pirez de Valladares, c fez em ella dom Pero Aluarez, e dom Ordonho Aluarez, o que foy cardeall,
e Affomsso Aluarez de Noronha, e Aluar Diaz, e dona Moor Aluarez que foy casada com Joham Diaz de Feno-

Digitized by v^ooQie

#

OS L1VROS DE LINHAGENS 293

josa, e fez era ella o bispo dom Gargia dc Burgos, c dom Diego Marti ins de Fenojosa, e dona Mayor Ayras que
foy casada com Loy Diaz el Chico e fez em ella semel como se mostra no titullo ix dos dc Bizcaya parrafo x,
e outra que se u6 casada com Diego Froiaz. Este Aluar Diaz foi casado com dona Johana Pirez filha de dom Pero
Azoarez, e ouue liuuma filha que ouue nome dona Diaz que foy casada com Joham Gomgalluez

Raposo. Este Affomsso Aluarez ouue bunma filha que ouue nome dona Tareyja Affomsso que se ufi casada com
dom Ruy Gill de Villalobos como se mostra no titullo xviii dos de Villalobos parrafo n.° E dom Pero Alua¬
rez filho de dom Aluar Diaz e dc dona Tareyja Pirez foy casado com dona Samcha Rodriguez filha de dom Ro¬
drigo Aluarez e de dona Samcha Diaz : e este dom Rodrigo Aluarez foi filho do comdc dom Aluaro de Lara de
gaamga e foi rricomem muito homrrado como se mostra no titullo x dos de Lara parrafo vi. Este dom Pero Al¬
uarez ouue em esta sa molher dom Rodrigo Aluarez e dona Tareyja Aluarez : este dom Rodrigo Aluarez foy ca¬
sado com dona Johana Fernandez filha de dom Fernam Rodriguez de Saldanha c dc dona Johana Rodriguez filha
de dom Ruy Gonsalluez de Qisneiros, e ouuerom semel como se mostra no . E dona Tareyja Al¬

uarez foy casada com dom Affomsso de Molina irmaao da rrainha dona Maria molher que foy delrrey dom Sam-
cbo de Castella como se mostra no titullo xvi de dom Soeiro Meendez parrafo primeiro, e fez em ella dom Telo
que foi casado com dona Maria filha do iffamte dom Manuel e de dona Costamga d’Aragom, e fez em ella dona
Isabell que casou com Ioham Affomsso o boo que chamarom d’Alboquerque, o que trouuerom morto no ataude,
com que sse comsselhauam os iffamtes e os oulros muy boos, como se mostra no titullo xxi dc rrey Ramiro par¬
rafo xn. E dona Moor Gargia filha de dom Gargia Pirez que ouue nome Ladrao e dc dona Gontinha nom foy ca¬
sada mais rroussoua seu irmaao Pero Gargia, e fez em ella Martim Tauaya que ouue semel como ouuiredes em
este liuro no titullo xxxvm. 0 dos Bragamgaaos parrafo n.° E dom Pero Gargia seu irmaao filho dos sobreditos
foy casado com dona e fez em ella dona Tareyja Pirez dc Bragamga : e esta dona Tareyja Pirez foi

casada com dom Joham Martins Auana como se mostra no titullo xvi de dom Soeiro Meemdez o boo parrafo xvi,
c fez em ella dona Aldomga Annes que foy barregaa delrrey dom Affomsso, e depois foi casada com dom Gill
Yaasquez, o que matarom na lide dc Gouuea, c fez em ella dona Marquesa Gill : esta dona Marquesa Gill foi ca¬
sada com Eitor Nuniz de Chagim e nom ouuerom semel : e ouuerom outra filha que ouue nome dona Guiomar
Gill:e esta dona Guiomar Gill foy casada com dom Ioham Rodriguez de Briteiros, e ouuerom semel assy como
se mostra no titullo xvi de dom Soeiro Meemdez o boo parrafo xv e no titullo xxm de dona Eluira Annes par¬
rafo n.°

TITULO XXV.”

DE DONA TABEWA COMylLLI EZ FILHA DE DOM CSOMCALLO DE SOVSA E DE DONA DOKDlA VEECSA*
■DMAA DO COMDE DOM MEEMDO E DOS «CE DELLA DESfEMDEBOM

Esta dona Tareyja Gomgalluez foy casada com dom Vaasco Fernamdez filho dc Fernam Gomez por sobre-
nomc Catiuo que foy filho do comde dom Gomez de Sobrado, c ouuerom huum filho que ouue nome dom Gill
Vaasquez de Soucrosa, e outro filho que ouue nome dom Martim Yaasquez que matarom os mouros em Pra-
semga, e duas filhas, a huuma 'ouue nome dona Aldara Yaasquez, e a outra dona Eluira Yaasquez. E este dom
Gill Yaasquez de Soucrosa jaz em Poombeyro e foy trez vezes casado, a primeira casou com dona Maria Ayras de
Fornello : c ouue ante elrrey dom Samcho de Portugall della seus fillios, dom Martim Samchez que foy muy boo
fidallgo e muito homrrado, e dona Orraca Samchez : e este dom Martim Samchez foy o que lidou com o podcr
delrrey de Portugall tres uezes e os vemgeo cada uez assy como uos despois diremos adcamte em este titullo : e
dom Gill Vaasquez sobredito ouue desta dona Maria Ayras sobrcdita huum filho e huuma filha, o filho ouue nome
dom Martim Gil : este dom Martim Gill foy o que vemgeo a lide do Porto, e a filha ouue nome dona Tareyja Gill.
Esta dona Tareyja Gill ouuea elrrey dom Affomsso de Leoni, e fez em ella huum filho que ouue nome dom Mar¬
tim Affomsso, e dona Maria Affomsso, e dona Samcha Affomsso, e dona Orraca Affomsso : e este Martim Affomsso
suso dito foy casado com dona Maria Meemdez filha de dom Meem Gomgaluez de Sousa, c nom ouuerom semel.
E morreo a sobrcdita dona Maria Ayras e casou dom Gill Vaasquez com dona Samcha Gomgalluez d’Oruaneia,
e ouue della dous filhos e huuma filha, c huum dos filhos ouue nome dom Vaasco Gill, e o outro ouue nome
dom Manrrique Gill, e a filha ouue nome dona Guiumar Gill. E morreo esta dona Samcha Gomgalluez d’Orua-
neia sobredita e casou dom Gill Yaasquez com dona Maria Gomgalluez Giroa, e fez em ella tres filhos e duas filhas,
huum dos filhos ouue nome dom Ioham Gill, e o outro dom Fernam Gill, e dom Gomgallo Gill, c a huuma das
filhas ouue nome dona Samcha Gill, e dona Dordia Gill. E a sobrcdita dona Samcha Affomsso irmaa de dom Mar¬
tim Affomsso filha delrrey dom Affomsso de Leom foy casada com dom Symom Rodriguez dos Cameiros e nom
ouuerom semel. E a sobredita dona Orraca Affomsso irmaa de dom Martim Affomsso foi casada com dom Gargia
ftomeiro d’Aragom, c depois casou com dom Pero Gozmam e de nenhuum delles nom ouue semel. E dona Maria
Affomsso irmaa deste Martim Affomsso filho d’elrrei dom Affomsso de Leom foy casada com dom Aluar Fernam-
M. H. Tom. I. 74

Digitized by

Google

294

OS LIVROS DE LINHAGENS

dez filho do cotnde dom Femamdo de Lara que jaz em Fiteiro, e nom ouuerom semel: e depois ouuea elrrey
dom Affomsso de Castella seu sobrinho, e fez em ella dona Berimgueira que morreo sem semel. E esta dona Ma¬
tia Affomsso foi depois casada com dom Soeiro Ayras, e fez em ella dom Pero Soarez Saraga e dom Affomsso
Soarez : e dom Pero Soarez foi casado com dona Eluira Nuniz Malldoada e ouuerom semel: e dom Affomsso
Soarez fby casado com dona Tareyja Annes de Qaz, e fez em ella Fernam Affomsso e dona Moor Affomsso. E
Fernam Affomsso foy casado com dona e nom ouuerom semel : e dona Moor Affomsso foy casada

com dom Gomez Amrriquiz de Pobraaos de Uemdos.

Ora torna a fallar em dom Martlm Cilli, o que vernae» a Ude do Poto, que foy
o primelro filho que ouue dom €>111 Vaasquez de Souerosa em dona Maria

Ayras de Fornello sa molher

Este dom Martim Gill, o que vemgeo a lide do Porto, foi casado com dona Enes Fernamdez de Crasto filha
de dom Fernam Goterrez de Castro e de dona Milia de Memdoga como se mostra no titullo xi dos de Crasto par-
rafo omze, e fez em ella dona Tareyja Martins. Esta dona Tareyja Martins foy casada com dom Rodrigo Annes
Telo filho de dom Joham Affomsso Telo, e fez em ella o comde dom Joham Affomsso assy como se mostra no ti¬
tullo lvh dos Tellos parrafo v,° -

. De dom Martlm Samehez filho delrrey dom Samcho de iPorttigall o velho e de dona
Maria Ayras de Fornello de gaam^a, e de seus feltos

Este dom Martim Sanchez foy casado com a comdessa dona Olalha Piriz, filha de dom Pero Fernamdez o
cnstellaao filho de dom Fernam Rodriguez o boo de Castro e filho de sa molher dona Maria Sanchez filha do
iffamte dom Samclio, o que matou o vsso em Canameiro, c nom ouuerom semel. E este dom Martim Samchez
suso dito em seemdo adeamtado em terra de Leom pot elrrey dom Affomsso de Leom cujo vassallo era, em
seemdo assy adeamtado companhas delrrey dom Affomsso de Portugall, o que chamarom o Gordo, forom fazer
penhora a Galliza a terra de Lima nom seemdo na terra dom Martim Samchez. E el quamdo veo aa terra e o
soube emviou dizer a elrrey dom Affomsso de Portugal cujo irmaao elle era que lhe mamdasse cmtregar a pe¬
nhora que lhe fezerom os da ssa terra sem rrazom : e emuioulho dizer per duas vezes, e elrrey deulhe sempre
passada. E emtom jumtou dom Martim Samchez quantos achou e pode aver da terra de Toronho e de Limha e
do Valle de Barromgclhi, e emlrou a Portugall e chegou a Ponte de Lima : e elrrey dom Affomsso de Portugall
era hi emtom com todo o poder d’Anlre Doyro e Minho e outros d’aaquem Doyro porque lhe disserom que dom
Martim Sanchez jumtaua muy gramdes. companhas e que queria emtrar em Portugall fazer penhora. E dom Mar¬
tim Samchez quamdo emtrou em Portugal soube que elrrey estaua da outra parte e emuioulhe dizer que sse li¬
rasse e que lidaria com seu poder, ou senom que sse tirasse a fora mais de huma legoa que nom paregesse o seu
pemdom e que lidaria com todos aquelles que elle hi tiinha. E a elrrey comsselharomno os seus que nom esle-
uessc hi mais, que sse fosse a' Gaya e elles queriam lidar com dom Martim Samchez e com sas companhas, e sse
o vemgessem que seria mais sa homrra ou se er ficassetn vemgidos que lhe nom seria taihanha mingua : e elrrey
ouueo assy a fazer. E em quamto elles forom com elrrey ataa samto Tisso e que sse elrrey foi oulro dia a Gaya
tornaromsse elles e forom pousar no moesteiro da Varzea de rriba de Cadauo huuma legoa de Bacellos. E cm-
lom chegou dom Martim Samchez a Bargellos e nom achou hi vinho e pregumtou hu o achariam, e disseromlhe
que o nom acharia senom em Varzea, c el emuiou la que lhe emuiassem daquell vinho : e aquelles homeens boos
que hi estauam com o poder delrrey disserom que lho nom emuiariam, mais que sse elle hi quisessc viir que o
parteriam com elle aos ferros das langas. E estes homeens boos que lho emuiarom dizer eram huum dom Meem
Gomgalluez de Sousa filho de dom Gomgallo Meemdez e neto do comde dom Meemdo, e o outro era dom Joham
Pircz da Maya filho de dom Pero Paaez o alferez, e outro foy dom Gill Vaasquez de Souerosa e outros rricos ho¬
meens muitos : e dom Martim Samchez dissp que ante o queria per aquella guisa que per outra, e emtom mouoo
com todas sas companhas pera la. E os outros souberomno e foromno atemder a huum campo apar da Varzea e
ouuerom a lidar huuns com os outros. E dom Joham Pirez da Maya foy muy valente e muy boo caualleiro d’ar-
mas, e derribou sete caualleiros em huuma agra de linho de senhas lamgadas que lhes deu : e a lide nom durou
muito. E dom Martim Samchez vemgeo os de Portugall: e indo pello emcallgo delles contra Bragaa seu passo e
passo alcamgou dom Gill Vaasquez de Souerosa com sa espada na maao que sse hiia detendo seu passo e passo
e trauoulhe no brago e filhoulhe a espada da maao e disselhe «ja padre ja, ca assaz lidastes.» Emtom o emuiou
ap6s os ca o nom quis premder : e depois que todos forom arrancados e que nom paregeo nemhuum

tornousse pera Varzea. E elles emuiaromlhe dizer que em outro dia queriam lidar com elle amtre Bragaa e Var¬
zea : e disselhes que lhe prazia muito. E em outro dia gram menhaam moueo pera ala e achou estar aquelles ho¬
meens boos com aquellas companhas aallem das comgostas de Bragaa comtra hoftide el viinha : e er meterom

Digitized by ^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

295

maao a lidar e vemgeos dom Martitn Samchez. E per aquellas congostas dapar de.Bragaa se hiato damdo multas
e boas feridas e rregebemdoas tambem huuns come os oulros ataa que chegarom aa porta ougedemtall da see de
Bragaa : e alh ssd aquella porta que hi esta se derom muitas e boas feridas, e foy assy que os ouue dom Martim
Samchez a leuar e passar pella portella do Espinho coratra Guimaraaes mal a seu grado. E em outro dia foy a
dies a Guimaraaes e lidou com elles e vemgeos outra vez e emgarrouos Iras os muros de Guimaraaes. E esteue
hi outro dia e meo que nom queria tornar mais : e partiosse e tornousse pera Galliza muito homrrado e muy
bem amdamte com muy gramdes rroubos bem quamtos xe el quis leuar : e muy gram pega de caualeyros que le*
uauam presos de Porlugal soltouos. E este dom Martim Samchez era boo e muito honrrado, e foy na lide de Te»
lhada com o poder delrrey e vemgeo elrrey a lide com todollos seus. E quando forom gercar dom Aluar Pirez dc
Crasto em Paredes e que el pOs as barreyras do sirgo aa rrainha dona Migia Lopez de Portugal que fora molher
delrrey dom Samcho Capello de que elle emtom amdaua muito namorado, jazia de fora do gerco com essas ou»
tras companbas : e huum dia siia em sa tenda e tiinha as faldras da temda algadaS comtra a villa e siia jugamdo
com este dom Martim Samchez o agedremche : e dom Martim Samchez siia em manto e em saya, e dom Aluar Pi»
rei armousse e colheosse a seu cauallo e fez huuma esporoada em guisa que chegou aa temda hu Martim Sanchez
siia com a rrainha. E quando o vio viir leuamtousse muy toste e filhou huum escudo e huuma lamga que siia
acostado a huum esteo da temda hu elles syam e deu huuma tam gram lamgada a dom Aluar Pirez que lhe passou
o escudo e o perponto e a loriga e achegou aa carne : c dom Aluar Pirez porque o vio desarmado nom lhe quis
dar com o ferro da lamga, e tornou o comto e deulhe com elle no escudo e tornousse muy passo comtra a villa i
e assy fazia cada huum o que deuia. Este dom Martim Sanchez teue delrrey quatro condados e foy sempre adeam-
tado em Galliza em toda sa vida. E teue dei dom Rodrigo Gomez de Trastamar o comdado de Trastamar que el
tiinha delrrey em teemga em toda sa vida : e desque dom Martim Sanchez morreo numca dom Rodrigo Gomez
quis dar o comdado a elrrey dom Fernamdo pero lho muitas vezes mamdou pedir, ataa que o el ouue a mamdar
aprazar e chegou.a ell a Seuilha. E quamdo a elrrey chegou dissclhe elrrey porque lhe nom daua o comdado de
Trastamar que dei tiinha, c elle disse que lho nom dera ell mais que lho dera dom Martim Samchez que o dei
tiinha e que por esto lho nom daua : e elrrey disse que tam boo fora dom Martim Samchez e que tanto seruigo
lhe avia feito que cousa que el desse do que dell tiinha que lho nom deuia el a tolher : e emtom lhe outorgou
el o comdado por homrra de dom Martim Samehez em toda sa vida, e como quet que dom Rodrigo Gomez des-
pois nom viuesse muito. E este dom Martim Samchez jaz soterrado muy bem e muy homrradamenle em tofinos
em huuma villa da ordem do Espilall em terra de Campos.

De dom Mamrrlque Cilli fllho dc dom GUI Vaaaquez dc Soucrosa

c dos outro» seus irinaaos

Este dom Manrrique Gill suso dito nom ouue semel. E dom Vaasco Gill seu irmSao de MahrriquC Gill foy
depistolla e despois casou com dona Froilhi Fernamdez filha de dom Fernam Ahes Cheira, e fez em ella dom
Gill Vaasquez, o que morreo na lide de Gouuea, e dona Eluira Vaasquez, e dona Sancha Vaasquez que. casou
com dom Fernam Fernamdez Pam-gemteo e ouuerotn semel como 6e mostra no titullo Xvi de dom SoeiroMeem»
dez o boo parrafo xx. E o sobredito dom Gill Vaasquez que morreo na lide de Gouuea foy casado com dona Al-
domga Annes filha de dom Joham Martins Avana da Maya e de dona Tareyja Pirez de Bragamga e ouuerom gee-'
ragom comh se mostra no titullo xvi de dom Soeiro Meemdez o boo parrafo xvi : e esta dona Aldotnga Annes ou-
uea primeiro elrrey dom Affomsso de Portugall por barregaa. E dona Alda Vaasquez nom ouue semel. E dona
Eluira Vaasquez outrossy irmaa do sobredito Gill Vaasquez de Souerosa foy easada com dom Paay Soarez de
Valladares filho de dom Soeiro Ayras de Valladares e dc dona Moor Pirez de Fornellos, e fez em ella dom Soeiro
Paaez, e dom Rodrigo Paaez, e dona Maria Paaez. E este dom Soeiro Paaez foi casado com dona Esteuainha
Pongo de Bayam, e fez em ella filhos como se mostra no titullo xl de dom Arnaldo parrafo ni. # , e fez em ella
Louremgo Soarez de Valladares, e dom Paay Soarez de Valladares, e dom Ruuy Paaez : este dom Rodrigo Paaez foy
casado com dona Tareyja Gill, e fez em ella Pay Rodriguez Souela, e Joham Rodriguez, c Gill Rodriguez. E ante
que casasse*este dom Ruuy Paaez de Valladares com esta dona Tareyja Gill casou com dona Maria Pirez d’Azeuedo,
e fez em ella Louremgo Rodriguez Espadeiro, e Eluira Rodriguez, e dona Luca Rodriguez. E esta dona Luca Rodri¬
guez foy abadessa d’Arouca : e esta dona Eluira Rodriguez foy easada com dom Fernam Anes de Crasto de Fornel-
los, e fez em ella Joham Fernamdez, e Pero Fernamdez de Crasto^ e dona Maria Fernamdez : esta dona Maria Fer¬
namdez nom ouue semel. E Joham Fernamdez de Crasto foy casado com dona Rica filha de dom Fernam Gomgall-
uezChurruchaao, e fez em ella dona Enes : esta dona Enes foy easada com Aluar Paaez filho de Pero Aluarez de
Souto Maior, e ouuerom filhos Fernam Annes de Souto Mayor e outros como se mostra no titullo liii dos d'Azeucdo
parrafo n.° E o sobredito Paay Rodriguez Souella foi casado com dona Aldomga Rodriguez de Telha, e fez em
ella huuma filha que ouue nome dona Enes Paaez : c esta dona Enes Paaez foy easada com dom Martim Paaez
d’Aluaremga, e ouuerom filhos Pero Paaez, c Nuno Martins que morreo sem semel, e Enes Martins que casou

Digitized by

yGoogle

296

OS LJVROS DE LINHAGENS

com Martin) Mccmdcz de Vasconicellos c fora ja ella casada com Egas Barroso. Este Joham Rodriguez foi casado
com dona Maria Fernamdez fillia de Fernam Pirez Pintalho, e fez em ella Esteuam Anes de Valladares o troba-
dor, e Martirti Annes que morreo seni semel. E Gill Rodriguez sobredito irmaao de Joham Rodriguez Souella
nom ouue semel. E a sobredita dona Maria Paaez fillia de dom Paay Soarez de Valladares e de dona Eluira
Vaasquez foy casada com dom Gomfallo Gomfalluez de Palmeira e nom ouue della semel. E morreo dom Gora-
$allo Gomfalluez de Palmeira e casou ella despois com dom Martim Paaez Ribeira, e fez em ella dona Tareyja
Martiins : e esta dona Tareyja 'Marliins foi casada com Joham Pirez da Vcyga como se mostra no titullo ui dos
d’Azeuedo parrafo n.° E-este Joham Rodriguez desque Ilie morreo a primeira molher foy casado outra uez com
dona Tareyja Annes Marinha filha de Joham Marinho, e fez em ella Pere Annes Marinho. E este dito Paay Soarez
de Valladares foy casado com dona Samcha Fernamdez Delgadilha, e fez em ella dona Esteuainba Paaez que
foy casada com.dom Pero Affomsso d’Arganill, e fez em ella semel como se mostra no titullo E dom

Louremco Soarez foy casado com dona Samcha Nuniz filha de dom Nuno Martiins de Chagim, e fez em ella se¬
mel como se mostra no titullo lvii dos Teios parrafo vu.° Este dom Affomsso Soarez foi ante casado com

dona Maria Meemdcz, e depois casou com dona Samcha Nuniz fillia de dom Nuno Marliins de Cha^im como se
mostra no titullo de dom Meem Garfia de Sousa,.c fez em ella dona Maria Louremgo que foy casada com dom
Martim Affomsso Chichorro como ssc mostra no titullo xxn dos Sousaaos parrafo xi. E dona Eluira Vaas¬
quez de Soucrosa outrossy irmaa de dom Gill Vaasquez de Soucrosa o Vclho foy casada com dom Paay Soarez
de Valladares o Vclho desque Ilie morreo a outra molher, e fez em ella geeracom como dito he no titullo dos de
Valladares. E em dias deste seu marido fez liuum fillio em durdaria com Vaasco Martiins Mogudo de Samdim
qUe ouue nome Martim Vaasquez Barua : e despois que morreo este dom Paay Soarez seu marido casou ella com
este Vaasco Martiins Mogudo de que au ia o filho a furto. E este Vaasco Martiins Mogudo foy vassalo deste dom
Paay Soarez de Valladares. E este Martim Vaasquez Barua foy casado com dona Orraca Rodriguez irmaa de
Fernam Rodriguez Paclieco filho de Ruuy Pirez de Fcrreyra, e fez em ella Pero Martiins Botelho, e Joham Mar¬
tiins Botelho, c dona Alda Martiins Botelha. E este Pero Martiins Botelho foy casado com dona Dordia Martiins
filha de Domingos Martiins fidadaao homrrado de Lixboa, c fez em ella Martim Pirez Botelho, e dona Eluira Pi*
rcz Botelha que foy casada com Gomez Gomfaluez Pcixoto, c fez em ella Martim Romeu, e dona Moor Gomcz
que foy freyra d’Arouca. E este Martim Pirez Botelho suso dito foy casado com dona Joana Marliins filha de Du¬
ram Martiins de Prada c de dona Maria Domimguiz de Lixhoa, fillia de Domimgos Veegas e foy irmaa de Joham
Dominguez dos Comtos, c fez em ella Affomsso Botelho e Martim Barua. Este Affomsso Botelho foy casado com
dona Me$ia Vaasquez filha de Vaasco Paaez d’Azeuedo c de dona Maria Rodriguez de Vascomfellos, e fez em ella
Dicgo Affomsso e Martim Affomsso : e Diego Affomsso foi casado com dona Maria Fernamdez filha de Fernam
Gomez de Carualho. E o sobredito Martim Barua irmaao deste Affomsso Botelho foy casado com dona Enes
Vaasquez filha de Vaasco Martiins de Rccsemde e de dona Tareyja Rodriguez filha de Rodrigo Affomsso Ribciro
c de dona Orraca Godiiz» c fez em ella Ruy Martiins Barua, c Vasco Martiins Barua, e Briatiz Martiins. Este
Joham Martiins Botelho foi casado com dona Maria Gomez filha de Gomez Martiins, c fez em ella Gom^alle An¬
nes Botelho, e dona Aldomca Annes molher que foy de Lourcmgo Rodriguez d’Affonisseca, e dona Orraca An¬
nes barregaa que foy de Vaasco Gomyalluez Peixoto. E Gomgalle Annes Botelho foy casado cont dona Maria Fer¬
namdez filha de Joham Fernamdez de Caambra por sobrenome Homem-catiuo c de dona Esteuaynha Rodriguez
filha de Rodrigo Annes de Leyrea, e fez em ella Esta dona Alda Martiins Botelha foy casada duas

vezes, a primeira vcz com Fernam Rcymam de Cancdo, c fez em ella dona Orraca Fernamdez que foy molher de
Joham Esleueez de Nceyre c fez em ella Gom^alle Annes, e Rodrigue Annes, e Joham CarapcQos, c Martim An¬
nes, e Affomsso Annes que foy crelligo, e dona Alda Annes, e dona Aldoinga Annes que forom frcyras das Qellas
de Guimaraacs dapar de Coymbra. E o sobredito Convalle Annes foy casado com dona Costamfa Martiins de
Guimaraaes, e fez em ella Joham Carapcijos, e Johanna Gonsallucz molher de Vaasco Louremgo que chamarom
da Cooniga filho de Louremfo Vaasquez d’Afomsseca. E o sobredito Rodrigue Annes nom ouue semel. E o so¬
bredito Joham Carapcfos foy casado com dona Maria Martiins de Carualho filha de Martim Carualho caualleiro
de terra de Basto, e fez em ella Gonifalle Annes, e outro Gomgalle Annes, c dona Aldoniga Anes : esta dona
Aldomca Annes foy casada com Joham Marliins filho do abade d’Araaes. E este Martim Annes Veeyre foy casado
com dona de terra de Panovas, e fez em ella Vaasco Marliins~e Affomsso Martiins. E morto o sobre-

dito Fernam Reimondo de Cauldo que ja dissemos, marido de dona Alda Marliins Botelha, casou esta dona Alda
Martiins Botelha que ja dissemos com Joham Pirez Tenrro, e fez em ella Louremge Anes Carnes, e dona Moor
Eanes molher que foi de Vaasco Gomssaluez Pcixoto, e dona Eluira Anes que foy casada com Gilleanes de Vi-
lella. E Louremceannes Carnes morreo sem semel, c morreo per justi^a. E dona Moor Annes ouue de Vaasco
Gom$alluez Peixoto estes filhos, Joham Vaasquez, e Fernam Vaasquez, c Gill Vaasquez, e dona Samcha Vaas¬
quez que foy casada com Pere Esteuez de Villa-mayor, e fez em ella huuma filha que ouue nome Pirez

que foy casada com Ruuy Gomez d’Azeuedo. Esta dona Eluira Annes foy casada com Gill Eanes d’Ataide que cha¬
marom de Vilella, e fez em ella Martim Gill, o que chamarom Fco, c outro Martim Gill que morreo no rrio de

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

297

Marnell apar de Ueuga, e oulra dona Maria Gill que foy casada com Pero da Vciga. E este Marlim Gill foy ca-
sado cum dona Maria Fernamdez filha de Fernam Leilom e de dona Maria Martiins lilha de Marlim Soarez de Ca-
nellas, e fez em ella Vaasco Martiins e Amrrique Martiins que forom freyres da hordem de Jhesu Christo. Item
Martim Gill o Feo.

TITULO XXVI/ .

fe>E DOM SOEIbO MEENDEZ O «OSSO IBMAAO DE DOM (i«H('ALEO DE SOISA

E DOS OVE HELLE DESfEHDEBAM

Este dom Soeiro Meemdez o Grosso nom ouue semel liidima mas ouue huuma barregaa que ouuc nome

e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Maria Soarez : csta dona Maria Soarez hcrdoua cll
muy bem e muy compridaroente em seus beens e casoua com dom Joham Fernamdez de rriba.de Vizella. E este
dom Joham Fernamdez fez em esta dona Maria Soarez sa molher dom Marlim Annes* e dona Tareyia Annes, e
dona Maria Annes. Este dom Martim Annes de rriba de Vizella filho do dito dom Joham Fernamdez e de dona
Maria Soarez foi casado com dona Esteuainha Paaez filha de dom Paay Gomez Gaberi filho de Gomez Paaez de
Pistos. E o meestre dom Galldim Paaez do Tempre e seu irmaao forom naturaaes de pardar de Braa : egeste mees-
tre dom Galdim Paaez do Tempre fez muito bem e deu gramdalgo a este dom Martim Annes de rriba d’Auizella
quando casou com esta dona Esteuainha Paaez sobredita, na quali fez dom Gill Martiins e dom Joham Martiins
Chora : e ouue outra filha de gaamga que ouue nome dona Tareyia Martiins que foy casada com Fernam Pircz
dTUgueses como se mostra no litullo xlix de dom Grasconho Eraldez parrafo 11 : e ouue este dom Martim Annes
esta filha ante que casasse. E este dom Gill Martiins suso dito foy casado com dona Maria Annes filha do comde
dom Meemdo o Sousaao, e fez em ella geeragom como se mostra no titullo xvi.° de dom Soeiro Meemdez o boo
parrafo vimte. E dom Joham Martiins Chora Glho de dom Martinhanes e de dona Esteuainha Paaez foy ca¬
sado com dona Orraca Abrill filha de dom Abrill Pirez de Lumeares e de dona Samcha Martiins de Baruosa, e fez
em ella huum filho que ouue nome dom Pedre Annes Gago que foi peco : c este dom Pedre Annes foy casado
com dona Orraca AfTomsso filha delrrey dom Affomsso de Portugall de gaamga, e ouuerom huuma filha que ouue
nome dona Aldonga Pirez que foi casada com Joham Pirez Portell que dissemos, e nom ouuerom semel. E dona
Maria Annes filha de dom Joham Fernamdez de rriba d’Auizella e de dona Maria Soarez e neta de dom Soeiro
Meemdez o Gordo de gaamga foi casada com Joham Soarez de Panha o trobador, e fez em ella Pero Annes, e Ro-
drigo Annes, e Soeiro Annes, e Joham Annes, e Tareyia Annes que foi monja de Loruaao. E o dito Johane An¬
nes foy casado com, dona Maria Reymondo de Portocarreiro, e fez em ella Esteue Annes e Maria Annes : e dona
Maria Annes foy casada com Lope Lopez Gato, e fez em ella Martim Lopez. E o sobredito Pere Annes foy casado
com dona Samcha Gill de Golha, e fez em ella Samcha Pirez ; e esta Samcha Pirez foy casada com Martim Annes
do Vinhall, e fez em ella Gomgallo Martiins* e Moor Martiins, e Maria Martiins. Este Gomgallo Martiins foi casado
com Costam ga Pirez filha de dom Pedro Affomsso de Qamora e de dona Esteuainha Paaez e nom ouuerom semel.
E Moor Martiins sua irmaa e filha dos ditos Marlim Annes do Vinhall e de Sancha Piriz foy casada com Ruy
Meemdez de Merloo, e fez em ella Leanor Rodriguez que casou com Martim Redomdo, E depfls morte de Ruy
Meemdez casou esta dona Moor Martiins com Gomgallo Correa, e fez em ella huum filho que ouue nome Gom¬
gallo Correa como o padre, e foy gafo e morreo sem semel. E Maria Martiins do Vinhal filha dos sobredilos
e irmaa da dita Moor Martiins foy casada com dom Gomez Louremgo de Cuynha, c nom ouue della semel : e de-
pois casou esta dona Maria Martiins com Ruy Paaez Guedaz. E Soeire Annes filho dos sobredilos Joham Soa¬
rez e de dona Maria e neto de Ioham Fernamdez de rriba de Vizella foy casado com dona Marinha e fez em
ella Joham Soarez, e Paay Soarez, e Vaasco Soarez que foy frade de sam Framgisco, e dona Costamga Soarez que
foy abadessa de Loruaao. Este Paay Soarez filho desle Soeiro Annes foy casado com dona Moor Gomgalluez de
Portocarreyro, c ella ouue maao prego e colheosse com medo deste Paay Soarez seu marido a Arouca e filhou avito.
E depois casou este Paay Soarez com dona Enes Rodriguez, filha de Rodrigo Affomsso Ribeiro e de dona Orraca Go-
diiz filha de dom Godinho que foy do linhagem dos Moadeiros de Coymbra, e foy muito homrrado e muy rrico e muy
priuado delrrey dom Affomsso de Castella. E huum filho que ouue este dom Godinho que ouue nome Affomsso Go-
diiz, que er foy muy boo priuado delrrey dom Samcho de Castella filho deste rrey dom Affomsso. E este Paay Soa¬
rez de Panha suso dito ouue em esta sa molher dona Enes Rodriguez filha de Rodrigo Affomsso Ribeiro e de
dona Orraca Godiiz trez filhos, o primeiro filho ouue nome Esteuam Paaez, e o s outro ouue nome Ruy Paaez, e
o outro Aluaro Paaez : e Esteuam Paaez foy casado com dona Guiumar Gargia filha de Gargia Martiins do Casall
e de huuma boa dona de Samtarem’ que foy sa molher deste Gargia Martiins e ouue nome dona Este

Esteuam Paaez de Panha nom ouue em esta sa molher dona Guiumar semel. E Ruy Paaez foy casado com dona
Sancha Pirez filha de Perez Cacho que foy boo caualleiro, e depois foy meestre da hordem de Samtiago em Por-
tugall, e fez em ella huuma filha que ouue nome Tareyia Rodriguez que foy casada com Aluar Rodriguez filho
M. H. Tom. I. 78

Digitized by

Google

298

OS LIVROS DE LINHAGENS

de Marlim Rodriguez de Lcyrea c dc dona de Lixboa sa molher. E Joham Soarez de Pauha irmaao

de Paay Soarez de que sse atras falou e filho de Soeiro Annes e de dona Marinba foy casado em Lixboa com dona
Margafda que foy fidadaa, e fez em ella dona Crara Annes, que foy casada com Affomsso Pirez Ribeiro e ouue*
rom filhos Pedro Affomsso, e Affomsso Pirez, e Senhorinha Affomsso : esta Senhorinha Affomsso foi casada com
Esteuam Coelho. E ante fora esta dona Crara Annes casada com Joham Rodriguez Qenoyra que foy naturali d’E*
uora e foy boom caualleiro e sobrinho do ar^ebispo dom Martinho, e fez em esta dona Crara Annes huum filho
que ouue nome dom Rodrigue Annes Qenoyra como o avdo e por sobrenome Bugalfam : e esta dona Crara Annes
deste Joham Rodriguez Qenoyra ouue outro filho que ouue nome Anes. E Rodrigue Anhes de

Payua filho de Joham Soarez de Payua e de dona Maria Annes e neto de Joham Fernamdez de rriba de Vizella
de que sse atras sob este tilullo fallou nom foy casado', mais ouue huum filho de barregaa que ouue nome Lopo
Rodriguez e foy casado com dona Tareyja; Martiins filha de Marlim Xira caualleiro boo e rrico, e fez em ellaEs-
tcuainha Lopez que foy casada com Joham Fernamdez Pacheco e fez em ella filhos como se mostra no tilullo lui
dos Pachecos parrafo n. E dona Tareyja Annes-filha de Joham Fernamdez de rriba de Vizella e de dona Ma¬
ria Soarez e neta de dom Soeiro Meemdez o Grosso foy casada com dom Paay Veegas d’Aluaremga, filho de dom
Egas Affomsso que foy neto de Moqo Veegas, e fez em ella Pero Paaez Curuo, e Louremgo Paaez d’Aluaremga,
e dona Sancha Paaez que foy casada com dom Fernam Gomez Barreto. Este Pero Paaez Curuo foy casado
com dona.Guiumar Affomsso Gata filha de dom Affomsso Pirez Gato, e fez em ella Marlim Pirez que chamarom
d’Aluaremga, e dona Esteuainha Pirez que foy casada com Meem Rodriguez Rebotim e ouuerom huum filho que
ouue nome Marlim Meemdez Rebotim que morreo sem semel. E Marlim Pirez foy'casado com dona Enbs Paaez
filha dc Paay Rodriguez dc Valladares que chamarom Paay Souella e de dona Aldom$a Rodriguez dcTelha, e'fez
cm ella huum filho que ouue nome Pero Paaez, e outro filho que ouue nome Affomsso Martiins que era o melhor
delles, e outro que ouue nome Nuno Martiins : fe estes Affomsso Martiins e Nuno Martiins morrerom sem semel :
n outra freyra que ouue nome dona Ynes Martiins, e outra filha que ouue nome dona Aldomga Martiins que foy
casada com Marlim Meemdez de Vascomgellos e ouuerom semel. E Pero Paaez suso dito foy casado com dona
Johana Rodriguez filha de Ruy Martiins de Nomaaes e ouuerom jecragom. E dona Samcha Paaez irmaa do
sobredilo Pero Paaez Curuo e filha dos ditos dom Pay Viegas e dona Tareyia Annes foy casada com dom Fernam
Gomez Barreto como afima dito he. E de quaaes vem este Fernam Gomez Barreto achaloedes no tilullo xxxn dc
dom Goido Aldarez parrafo m.°, e fez em ella Martim Fernamdez, e Gill Fernamdez, e Esteuam Fernamdez, e
Esteuainha Fernamdez. E este Martim Fernamdez Barreto suso dito foy casado com dona Maria Rodriguez filha
de Ruy Nuniz dc Chafim e de Aldomfa Martiins filha de Martim Tauaia como se mostra no litullo xxxviu dos Bra-
gam^aaos parrafo yiii.° E este Ruy Nuniz dc Chagim foy filho de Nuno Martiins de Chagim e de dona Maria Go¬
mez de Briteiros que foy freyra d’Arouca. E este Martim Fernamdez que dizemos Barreto fez em esta Maria Ro¬
driguez sa molher Nuno Martiins Barreto, e Gill Martiins, e Affomsso Martiins Barreto, c Aluaro Martiins Bar¬
reto, c dona Samcha Martiins Barreta que foy casada com dom Joham Pirez Portell e nom ouuerom semel, e
donaXoslamca Martiins Barreta que foy casada com Ruy Mondo Annes que foy filho de dom Joham Pirez Bo-
chardo, e dona Beatriz Martiins que foy casada com Vaasco Affomsso Alcoforado. E Louremfo Paaez d’Alua-
renga outrossy filho dos sobreditos dom Paay Viegas e dona Tareyja Annes foy casado com dona Mafalda Pirez
filha de dom Pero Fernamdez de Portugall e de dona Froilhi Rodriguez de Pereyra, e fez em ella huuma filha
que foy freyra d’Arouca.. Este Nuno Martiins foy casado com dona Maria Annes filha de Joham Esleucez da
aldea do Alcayde e de dona Froilhe Lourem^o filha de Lourem^o Soarez de Valladares e de dona Samcha Pirez
de Meezellos de gaamga que foy filha de Pero Martiins Cafarom caualeiro boom de terra de Samia Maria e de dona
Maria de Queyda sa molher. E este Nuno Martiins fez em esta sa molher dona Maria Annes suso dita huuma filha
que ouue nome dona Birimgueyra Nuniz, que foi casada com dom Ruy Gonyalluez Pereyra que foy filho de dom
Gomgallo Pereyra de gaamga e de Marinba Vaasquez e ouue semel como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro
parrafo xmi.° E este Nuno Martiins Barreto suso dito filho de Martim Fernamdez Barreto e de dona Maria Ro¬
driguez de Chagim desque lhe morreo dona Maria Annes a primeira molher casou com dona Berimgueira Rodri¬
guez filha de Ruy Gomcalluez Raposo fc de dona Nuniz d’Aga, e fez em ella dous filhos, huum ouue

nome .Gomez Nuniz e ho outro Aluaro Nuniz.

E Gill Martiins Barreto irmaao do sobredito Nuno Martiins foi casado com dona Alda Rodriguez filha dc Pero
Rodriguez alcayde da Azambuja e de Tareyia Rodriguez de Nourega, e fez em ella huuma fili» que ouue nome
dona Beatriz Gill: e esta Beatriz Gill foi casada com Paay Rodriguez Nauaaes filho de Ruy Nauaaes e de dona
Maria Pirez Qerucyra. E desque morreo esta molher a Gill Martiins Barreto casou ell com dona Eluira Gom<jall-
uez filha dc Gomcallo Meemdez d’Aluellos e nom ouue dclla semel. E Affomsso Martiins Barreto irmaao dos
sobreditos e filho dos ditos Martim Fernamdez Barreto e de dona Maria Cfia^im foy casado com dona Leanor
Fernamdez filha de Fernam Rodriguez Bugalho. E Aluaro Martiins Barreto filho dos sobreditos foy casado
em Seuilha e nom ouue semel. E Beatriz Martiins Barreta filha de Martim Fernamdez Barreto e de dona Ma¬
ria Rodriguez Gha$im dc que atras fallou foi casada com Vaasco Affomsso Alcoforado como ja dito he, e fez em

i

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

299

ellaliuum filho que ouue nome Affomsso Vaasquez, e huuma filha que ouuc nome Aldara Affomsso : e esla Aldara
Affomsso foy casada com Jobanne Meendez de Vascomgellos, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxxmi. 0
de dom Pero Rodriguez de Pereyra parrafo 11 . E dona Cos tam ga Martiins Barreta irmaa da dita Beatriz Mar-
tiins e filha dos sobreditos foy casada com Rcmondiannes filho de dom Joham Pirez Bochardo, e fez em ella dona
Beatriz Martiins que foy casada com Gomez Louremgo de Beja. E Gill Fernamdez filho de dom Fernam Go¬
mez Barreto e de dona Samcha Paaez e neto de dom Paay Yiegas e de dona Tareyia Annes foy freyre do Tempre
e nom ouue semel. E Estcuam Fernamdez seu irmaao filho e neto dos sobreditos foi casado em Santarem com
Jobana Fernamdez filha d’Estcuam Bertollameu de Samtarem e de Samcha Tornas, e nom casou como deuera, e
fez em esta sa molher Joham Barreto que foy freyre do Tempre, e Paay Barreto que foy gafo, e Gomez Barreto,
e Fruillie Barreta, e Maria Reimomdo que foy freyra de Almoestcr, e oulra fijha que foy freira de Samtos, e Cos-
tamga Barreta que foy casada com Egas Louremgo moordomo que foy de dom Fernam Pirez de Baruosa. E
dona Esteuaynha Fernamdez foy casada com dom Fernam Pirez de Baruosa e nom ouuerom semel.

TITULO wvn.

DE CIlX (itEDAZ FILHO DE MEDA GOMEZ E DE DONA OBBACA AMBBIQI IZ DE POHTOCABBEYBO
■BBAA DE DOM JOHAM AMBBIOI IZ e DE DOM EfiAS AMBBIQI1Z E DE DONA ftAMCHA AMBBIOIIE

MOLHER DE DOM Bt/Y OOMfALLIJEZ DE PEBEYBA'

Este Gill Gucdaz foy casado com dona Maria Fernamdez filha de dom Fernam Gongalluez e de dona Tareyia
Pirez Gata. E este dom Fernam Gongalluez suso dito foy filho de dom Gomfallo de Sousa e de dona Goldara Gol-
darez de Refremtcira de gaamga, e fez em ella Martim Gill d’Ar<5oes, e Gomgallo Gill, e dona Tareyia Gill e por
sobrenome dona Tareyia Gill d’Arooes. Este Martim Gill foy casado com dona Toda Louremgo de Gumdar, e fez
em ella Louremgo Martiins que chamarom Ganso por sobrenome, e Gill Martiins que foy sandeu e morreo sem
semel. Este Louremgo Martiins foy casado com dona Moor Pirez, filha de Pero Martiins Eruilhom e de dona El-
uira Pirez filha de Pero Rodriguez de Pereyra como se mostra no seu titullo xxxnn, e fez em ella Esteuam Lou-
remfo : e este Esteuam Louremgo casou com Tareyia Gomez filha de Gomez Paaez d’Azeuedo e de Comstamga
Rodriguez filba de Rodrigo Annes de Vascomgellos e de dona Migia, e ouuerom huum filho que ouue nome Loo-
rerogo Martiins e morreo sem semel, e outro que ouue nome Gomez Paaez e foy coonigo de Bragaa. E depois que
a Louremgo Martiins Gansso morreo esta molher Moor Pirez filha de Pero Martiins Eruilhom, que foi a primeira
sa molher, casou com Marinha Fernamdez filha de Fernam Gomgalluez Chaginho e de dona Moor Affomsso que
foi filha de dom Affomsseanes de Caambra e de dona Orraca Pirez. E este Louremgo Martiins Gansso suso dito
ouue em esta sa molher Marinha Fernamdez huuma filha que ouue nome dona Moor come av6o : e esta dona
Moor foy casada com Louremgeanes Redomdo e nom ouue semel. E depois que morreo este Louremgeanncs ma-
rido desta dona Moor casou ella com Martim Louremgo de Guynha e nom ouuerom semel. Esta dona Tareyia
Gill foy casada com dom Gomez Louremgo de Cuynha, e fez em ella Vasco Gomez, e Gomgallo Gomez, e dona
Aldomga Gomez, e dona Maria Gomez, e dona Samcha Gomez, c dona Megia Gomez : e esta dona Megia Gomez
suso dita foi casada com Johane Annes Redomdo e nom ouuerom semel. Esta sohrcdila dona Alda Gomez
foy casada com Martim Martiins Zole : este Martim Martiins Zote he bisneto de dom Pero Rodriguez de Pereyra
como se mostra no titullo xxxmi. 0 desle dom Pero Rodriguez parrafo n, e fez em ella Martim Martiins que foy
dayam de Bragaa, e Gill Martiins Zote, e Yaasco Martiins Zote, e dona Guiumar Martiins, e dona Maria Martiins.
E dona Moor Martiins suso dita foy casada com Affomsso Vaasquez Pimenlell. E dona Maria Martiins irmSa
de dona Moor Martiins suso dita foy casada com Martim de Baruosa, e fez em ella Nnno Martiins, e Samcho
Martiins, e Martim de Baruosa. E dona Guiumar Martiins suso dita foi casada com Fernam Fernamdez d’Almeyda
e nom ouue della semel. E Gill Martiins Zote suso dito foi casado com dona Aldara Martiins filha de Martim Af¬
fomsso Alcoforado, e fez em ella dona Tareyia Gill : e esta dona Tareyia Gill foy casada com Vaasco Martiins
Pimentell filho dp Esteuam Vaasquez. E dona Maria Gomez irmaa de dona Sancha Gomez e de dona Megia
Gomez suso ditas foi casada com Fernam Gomgalluez de Moreira, e fez em ella huuma filha que ouue nome Mar-
garida Fernamdez : e esta Margarida Fernamdez foy casada com Joam Rodriguez de Portocarreiro, e fez em ella
huum filho que ouue nome Fernam Eanes de Portocarreiro. E este Fernam Anes de Portocarreiro foi casado com
dona Maria Rodriguez filha de Vaasco Martiins de Reesemde e de dona Megia Vaasquez d’Azeuedo, e fez em ella
huum filho que chamarom Joham Rodriguez.

Digitized by v^ooQie

300

OS LIVROS DE LINHAGENS

Timo xxyiii:

DE DONA BEATBIX PIREX FILHA DE DOH PERO RODRIOUEX DE PEBEYRA E DE DONA BMTEITAYNHA

ERMIOIX DA TE1XEIRA

Esla Beatriz Pirez foy casada com Pereanes do Monte, filho de Joham Martins de Fornello e de dona Orraca
Fafez filha de dom Fafez Godiins como se mostra no titullo xxxix de dom Fafez Luz parrafo mi. 0 , e fez em ella
huum filho que ouue nome Martim de Monte e foi abade de TollOoes, e outro filho que ouue nome Paay de Monte :
e este Paay de Monte nom ouue semel liidima mais ouue huum filho que chamarom Vaasco Paaez e foi freyre
do Espitall. E esta dona Beatriz Pirez que Ihe morreo casou com Paay de Molles, e fez em ella Esteuam Paaez
de Molles. E Martim de Monte abade de TollOoes como dito he ouue huum filho que chamarom Gomcz Martiins,
e outro filho que chamarom Gomgallo de Monte que foi freyre do Espitall, e filhas outras. Este Esteuam
Paaez de Molles filho de Paay de Molles foi casado com dona Tareyja Martiins filha de Martim Annes de Cuynlia
c de dona Samcha Gomez da Sillua, e fez em ella Mariim Esteuez *e Gomcallo Esteueez de Molles. Este Mar¬
tim Fernamdez de Molles filho d’Esteuaao Paaez de Molles foi casado com dona Moor Fernamdez filha de Fernara
Rodriguez Bugalho e de dona Maria Affomsso filha d’Afomsso Guilhelme de Samtarem. Este Martim Esteucz foi
o que matou os doze homeens melhores que morauam na villa d’Alter do Chaao por desomrra que lhe fczcrom
corremdo com ell, e el querelousse a elrrey dom Affomsso o quarto e nom o quis estranhar e el filhou vimgam^a.
E o suso dito Vaasquo Paaez amtc que emtrasse em ordem ouue dous filhos.

TITULO XXIX."

DO EINHACSER DOS PEIXOTOS DOMDE DEfEMDEM

Gomez Peixoto o Velho foi casado com dona Maria Rodriguez filha dc Ruy Gomfalluez padre de dom Pero Ro¬
driguez de Pereyra, e fez em ella Gomfallo Gomez Peixoto. Este Gonfallo Gomez Peixoto foy casado com dona
Ousemda Annes de Guimaraaes irmaa de Domimgos Annes de Guimaraaes Muro, e fez em ella Vaasco Gomfalluez
Peixoto, e Gomez Gomgallucz Peixoto, c Gomgallo Gomfalluez Peixoto que foy abade de TollOoes de Villacoua, c
dona Samcha Gom^alluez, e dona Orraca Gomfalluez. Vaasco Gomgalluez Peixoto filho do sobredito Gomfallo
Gomez Pei.xolo foi casado com dona Moor Annes filha de Joham Pirez Tenrro e de dona Alda Martiins assy como se
mostra no titullo xxv de dona Tareyja Gomcalluez irmaa de dom Gomfallo de Sousa parrafo vm.°, e fez em ella Jo¬
ham Vaasquez Peixoto, e Fernam Vaasquez Peixoto, e Gill Vaasquez Peixoto, c dona Samcha Vaasquez Peixota que
foi casada com Pere Esteueez de Villa-Mayor de terra de Samta Maria e fez em ella dona Guiumar Pirez que foi
casada com Ruy Gomez d’Azeuedo. Este Joham Vaasquez Peixoto filho do sobredito Gomfallo Gom^alluez Pci-
xoto foi casado com dona Guiumar Eannes filha de Joham Gargia Espinhel e de dona Orraca Meemdez filha de
Meem Crauo, o que deu o castello de Lanhoso, e fez em ella Gomgalle Annes Peixoto, e Vaasque Annes Peixoto,
c Maria Annes Peixota que foy casada com Pero Aluello, e outras duas que foram d’ordem. E Fernam Vaas¬
quez irmaao do dito Joham Vaasquez Peixoto e filho do sobredito Gomfallo Gom?alluez Peixoto foi casado com
dona e nom ouue semel. E Gill Vaasquez Peixoto outrossy filho do sobredito Gomfallo Gomfalluez

Peixoto foi casado com dona Salustfina Rodriguez filha de Ruy Martiins do Casall e <Je dona Aldomfa Martiins
de Reesemde que foi abadessa de Tarouquella, e fez em ella dona Costam^a Gill qnc foy casada com Meem Ro¬
driguez d’Affomsseca filho dc Ruy Vaasquez d’Affomsseca e de dona Maria Gom^alluez Moreyra e ouuerom se¬
mel. Esta Samcha Gomcalluez foi casada com Vaasquo Martiins da Granja, e fez em ella Fernam Vaasquez,
e Joham Vaasquez, e Affomsso Vaasquez, e Gill Vaasquez que foi creligo, e Aldom^a Vaasquez que nom foy boa
dona. Este Fernam Vaasquez da Granja foi casado com Enes Jjouremgo filha de Lourcmgo Martiins Carua-
Iho e ouuerom semel. Este Joham Vaasquez foy casado com dona Guiumar Rodriguez filha de Ruy Martiins de
Moraaes e de Aldomca Gomgalluez e ouuerom semel. E Affomsso Vaasquez nom ouue semel.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

301

TITULO xxx:

DE DOH C0MEZ MEEHDEZ 'QUE F#I O PB1HE1RO DOS (il EDlON E DOMDE

DE^EMDEROM OS OUTROS

Este dora Gomez Meemdez Guedaao foy casado com dona Chamooa Meemdez irmaa de dom Gom^allo de
Sousa de padre e de madre, e fez em ella dom Egas Gomez Barroso e dom Gueda Gomez : este dom Gueda Go-
mcz se u6 casado com dona Orraca Amrriquiz de Portocarreiro, e fez em ella filhos como se mostra adeante no
parrafo xvii. E dom Egas Gomez Barroso seu irmaao filho do sobredito dom Gomez Meemdez foi casado com
dona Orraca Vaasquez d’Ambia filha de dom Vaasco Guedelha, e fez em ella Gomez Veegas de Basto, e Pero Vee¬
gas, e dona Orraca Veegas, e Buy Veegas que foy creligo. . E Gomez Veegas de Basto seu irmaao foy casado
com dona Moor Rodriguez de Candarey, e fez em ella Buy Gomez de Basio, e Paay Gomez, e Meem Gomez : e
odoc ontro filho em huuma filha de huum escudeiro, que nom foi liidimo, que ouue nome dom Pero Gomez Bar¬
roso que valleo mais que os outros irmaaos, de que vos fallaremos adeamte em este titullo parrafo xm. E Buy
Gomez de Basto filho do sobredito Gomez Veegas e de dona Moor Pirez foy casado com dona Ouroana Pirez filha
de dom Pero Bodriguez de Perevra e de dona Maria Pirez Grauelha, e fez em ella Paay Bodriguez de Basto que
foi casado com dona Guiumar Bodriguez filha de Buy Fafez e de dona Tarcyia Pirez Alcoforada como se mostra
no titullo xxxix de dom Fafez Luz parrafo ui.°, e fez em ella huum filho que ouue nome Buy Paaz de Basto.

Este Ruy Paaez foy casado com dona Coslamca Martiins de Barretos filha de Martim Vaasquez Barretos e de dona
Tareyia Martiins de Beucreda, e fez em ella Pero Bodriguez e Joham Bodriguez : e este Martim Vaasquez de Bar-
relos foi naturali de Paramo de terra de Leom e de par d’Astorga. E Meem Gomez outrossy filho dos sobrc-
ditos Gomez Viegas de Basto e de dona Moor Bodriguez de Camdarey foy casado com dona Moor Pirez Heruilhoa
suso dita filha de Pero Martins Heruilhom suso dito e de dona Eluira Pirez de Pereyra filha de dom Pero Rodri¬
guez dePcreyra como se mostra no titullo xxxim. 0 parrafo primo, e fez em ella Martim Meemdez e Maria Meem¬
dez. E este Martim Meemdez foy casado com dona Tareyia Reymondo filha d’Esteuam Reymondo de Portocarreyro,
e fez em ella Ruy Martiins, e outro filho que ouue nome Fernam Martiins, e Pero Martiins, e Ynes Martiins, e
Scnhorinha Martiins, e dona Costamca Martiins que foy abadessa d’OdiueHas. E esta Ynes Martiins foi barregaam
de Gomez Louremco de Beja : e Senhorinha Martiins irmaa desta Ynes Martiins suso dita foi barregaa de Nuno
Gomfalluez Camelo, e nenhuuma dellas nom vallerom mais por elles. E Ruy Martiins e Fernam Martiins nom
ouuerom semel : e Pero Martiins. foy casado em terra do Bragam?a com dona E esta Maria Meem¬

dez suso dita filha de Meem Gomez de Basto foi casada com Louremgo Esteuez de Moli e nom ouuerom semel.

Este Ruy Martiins ouue huum filho de gaanhadia em huuma neta de dom Gomgallo Pereyra gram comemdador
da Espanha que ouue nome Vaasco Rodriguez que foi frcyre do Espitall. E dona Orraca Veegas filha de dom
Egas Gomez Barroso e de dona Orraca Vaasquez d’Ambia de que se atras disse foy casada com dom Soer Rey-
mondo de rriba de Vizella filho de dom Reymom Paaez de rriba de Vizella de gaamga, e fez em ella dom Meem
Soarez de Merloo, e Pero Soarez d’Aluim, e Louremgo Soarcz Freyre, e dona Gonlinha Soarez, e dona Tareyia
Soarez Soldar que se ue casada com dom Giraldo AlTomsso de Reesemde como se mostra no titullo xxxvi de
dom Moninho Veegas parrafo xxix.

De dom Meem Soarez de Merloo e de dona Tareyja Affomno Gata sa molher

Este dom Meem Soarez foy casado com dona Tarevja Affomsso Gata filha de dom Affomsso Gato como se
mostra no titullo xl de dom Arnaldo parrafo vi.°, e fez em ella Ruy Meemdez, e AlTomsso Meemdez, e dona Maria
Meemdez. E este Ruy Meemdez suso dito foy casado com dona Moor Martiins filha de Martim Anes do Vinhall e
de dona Samcha Pirez de Payua, e fez em ella Leanor Rodriguez que foy casada com Martim Redomdo filho. de 0
Gomfalle Annes Redomdo e de dona Orraca Fernandez d’Amdrade, e ouuerom semel assy como se mostra no ti¬
tullo xxxim. 0 de dom Pero Rodriguez de Pereyra parrafo mi.° E dona Maria Meemdez irmaa do dito Ruy
Meemdez e filha do sobredito dom Meem Soarez e de dona Tareyia foy casada com Paay Correa, e fez em ella
Affomsso Correa, e Samcha Correa, e outros filhos que nom ouuerom semel. E esta Samcha Correa foy casada
com Fernam Affomsso de Caambra, c fez em ella Martim Fernamdez, Milia Fernamdez, e Beatriz Fernamdez
que foi casada com dom Aluaro Gomgaluez de Sequeira neto de dona Moor Pirez de Pereyra como se mostra no
titullo xxxim. 0 de dom Pero Rodriguez de Pereyra parrafo mi. 0 , e fez em ella huuma filha que ouue nome Yn6s
Aluarez : e esta Ynes Aluarez foy casada com Gomfallo Vaasquez de Moura e ouuerom semel como se mostra
no titulo xxxim. 0 E dona Milia Fernamdez irmaa da sobredila Beatriz Fernamdez e filha dos ditos Fernan-
daffomsso e Sancha Correa foy casada com Fernam Rodriguez de Vascom?ellos e ouue della semel. E Mar-

M. H. Tom. I. 76

/

Digitized by v^ooQie

302

OS LIVROS DE LINHAGENS

tim Fernamdez seu irmaao e filho dos sobredilos foy casado com dona Vallasquida Pirez filha de Pedraffomsso
de £amora, e fez em ella Fernam Affomsso de Cambra que foy casado com dona Maria Annes filha de Jobane
Meemdez de Berredo de gaam$a. E Pero Soarez d’Aluim filho de dom Soer Reymomdo de rriba de Vizella
e de dona Orraca Viegas de que sse a$ima disse foi casado com dona Maria Esteuez filha d’Esteuam Lauamdeyra
e de dona Moor Lourem^o irmaa de Vaasquo Louremgo de Cuynha, e fez em ella Martim Pirez d’Aluim. E este
Martim Pirez d’Aluim foy casado com Margarida Pirez filha de Pedraffomsso Ribeiro e d’Alda Martiins Curutela,
e fez em ella Joham Pirez e Johana Pirez : e Joham Pirez foi casado com dona Bramca Pirez Goelha filha d’Este-
uam Goelho e de dona Maria Meemdez filha de Soeiro Meemdez : e Johana Pirez suso dita foy casada com Joham
Coelho filho d’Esteuam Goelho.

De Laurentio Saarez Freyre filho de dom Soeiro Reymomdo de Merloo e de dono
Orraea Veegas filha de Veegas Gomez Barroso e de dona Orraea

Yeegaa d’4mbla

Este Lourem^o Soarez Freyre foy casado com Maria Rodriguez filha de Ruy Fafez e de dona Tareyia Pirez
Alcoforada, e fez em ella dous filhos e duas filhas, huum dos filhos ouue nome Ruy Louremfo,. c ho outro ouue
nome Pero Louremfo, e a huuma das filhas ouue nome Guiumar Louremfo, e a outra Tareyia Lourcm$o. E a
sobredita Guiumar Louremgo foy casada com Johane Anes Redomdo, e fez em ella Louremgeannes Redomdo.
E Ruy Louremgo e Pero Louremgo suso ditos nom ouuerom semel : e Tareyia Louremco irmaa de Guiumar Lou-
rem^o e de seus irmaaos suso ditos foy casada com Joham Martiins Trobador. E Gontina Soarez de Merloo
irmaa do sobredito Lou remeo Soarez filha oulrossy de dom Soer Reymomdo e de dona Orraca Veegas foy casada
com dom Joham Pirez Redomdo, e fez em ella dona Maria Annes, e dona Teresa Annes, e dona Beatriz Annes
que foy casada com Ruy Martiins de Nomaaes como se mostra no titullo xxxm de dona Eluira Gomeallucz de
Palmeira parrafo primo, e dona Guiumar Annes, e dona Orraca Annes. E esta dona Maria Annes suso dita foy
casada com Meem Pirez Cornei, e fez em ella huum filho. E morreo Meem Pirez Gornel e depois morreo o filho
e erdou por esta rrazom dona Maria Annes os beens do marido : e depois casou esta Maria Annes com Gomez
Correa.

De Gomez Correa e de dona Maria Annes e dos que delles des^emderom

Este Gomez Correa ouue em esta dona Maria Anes sa molher estes filhos, Martim Gomez, e Vaasco Gomez, e
Maria Gomez. E Martim Gomez foy casado com dona Esteuainha Pirez que ia dissemos e nom ouuerom semel. E
Vaasco Gomez foi casado com dona Boa de Pompolona filha de huum carnigeiro, e fez em ella Affomsso Correa e
En&j Vaasquez Correa. E este Affomsso Correa foi casado com dona Tareyia Martiins filha de Martim Annes Rey-
mondinho e de dona Maria Vaasquez filha de Vaasco Martiins da Chamusca, e fez em ella Gomcallo Affomsso Cor¬
rea, e Martim Affonso, e dona Affomsso que foy casada com Pedraffomsso sobrinho do bispo dom Reymom

de Coymbra natural de Crooroz. E dona Maria Gomez Correa foy casada com Paay Soarez d’Azeuedo como se
mostra no titullo lii dos d’Azeuedo parrafo n, e fez em ella Esteuam Paaez, e Gomez Paaez, e Vaasco Paaez, e
Aluaro Paaez que foy conego de Bragaa e abade de sam Pero de Caluello e morreo sem semel. E o dito Es¬
teuam Paaez seu irmaao foy casado com dona Guiumar Rodriguez de Vascomgellos filha'de Rodrigueannes de
Vascomgellos, e fez em ella duas filhas, a huuma ouue nome dona Enes Esteuez e dona Tareyia Correa : e esta
dona Enes Esteuez foi casada com Ruy de Cuynha filho de Joham Martiins de Cuynha e de dona Samcha Vaas¬
quez como se mostra no titullo lv dos de Cuynha parrafo v.° E esta dona Samcha Vaasquez irmaa de dona Or¬
raca Vaasquez se ue casada com dom Gomcallo Pereyra padre do argebispo dom Gom^allo Pereyra, c fez em ella
este Ruy de Cuynha, e Joham de Cuynha, e Vaasquo Rodriguez, e Paay Rodriguez e outros. E a sobredita
dona Tareyia Correa foi casada com Louremgo Gomez d’Aureu e ouuerom semel.

De Gomez Paaez d’Azeuedo filho de Paay Soarez e de dona Maria Gomei

■Este Gomez Paaez foi casado com dona Costamga Rodriguez filha de Rodrigo Annes de Vascomfellos, e fez
em ella Diego Gomez conigo de Bragaa e abade de Villa-coua, e Ruy Gomez, e Gom$allo Gomez, e Leanor Go¬
mez que foy abadessa de Rio Tinto, e Me$ia Gomez, e dona Tareyia Gomez.* Este Ruy Gomez seu irmaao foy
casado com dona Guiumar Pirez filha de Pere Esteuez de Villa-mayor e de dona Samcha Vaasquez filha de Vaasco
Peyxoto e ouuerom semel. E Gomcallo Gomez irmaao do sobredito Ruy Gomez e filho dos ditos Gomez Paaez
(TAzeuedo e de dona Costamga Rodriguez foy casado em Euora com huuma filha de huum caruoeiro na Estrema-
dura e ouuerom semel. E Maria Gomez sua irmaa filha dos sobreditos. E dona Tareyja Gomez sua irmaa filha ou-
trossy dos ditos Gomez Paaez d’Azeuedo e de dona Costamga Rodriguez foi casada com Esteuam Louremfo Gamsso,

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

303

e fer em ella Louremgo Martiins Ganso, e Gomez Paaez que foy creligo, e dona Costamga Esteuez que foi casada
com dom Esteuam Mafalldo de Beia fiiho d’Esteuam Mafaldo o Velho, e dona Esteuez que foi casada

com Rodriguez fiiho de Ruy Louremgo Escola, e outras filhas que forom em ordem.

Pe Vaaseo Paaei fllht de Paay Soarci d’Azenedo e' de dena Maria Gomez Correa

Este Vaasco Gomez Paaez foi casado com dona Maria Rodriguez filha de Rodrigue Annes de Vasco mgellos,
e fez em ella. Gomgallo Vaasquez, e Ruy Vaasquez, e dona Megia Vaasquez, e dona Tareyia Vaasquez que foy
monja de Loruaao. Este Ruy Vaasquez foy casado com dona Johana Vaasquez filha de Vaasquo Martiins de
Cnynha e de Scnhorinha Fernamdez filha de Fernam Gomgalluez Chamginho e de dona Moor Affomsso de Cam-
bra e ouuerom semel. E Gomgallo Vaasquez seu irmaao foy casado com dona Birimgueyra Vaasquez filha
de Vaasquo Martiins de Cuynha e desta Senhorinha Fernamdez, e ouue filhos. E dona Megia Vaasquez ou-
irossy sua irmaa e filha do sobredito Vaasquo Paaez e de dona Maria Rodriguez foy lasada com Affomsso Bole*
Ibo, e fez em ella dous filhos, huum ouue nome Martim Affomsso e ho outro Diego Affomsso. E este Affomsso
Botelbo matarom em Aguiar de Campos, e despois casou esta dona Megia Vaasquez sa molher com Vaasquo Mar¬
tiins de Rcesemde. Este Vaasco Martiins de Reesende foy casado com esta Migia Vaasquez suso dita, e fez
em ella filhas, a huuma ouue nome Maria Rodriguez que foy casada com Fernam Annes de Portocarreyro, e a
ootra ouue nome Tareyia Vaasquez e foy casada com Gill Martiins d’Atayde fiiho de Martim Gomgaluez d’Atayde,
e outra foy que ouue nome Johana Vaasquez que foy freyra de Tarouquella, e a outra ouue nome dona Leanor
Vaasquez que foy freyra em Arouca.

D Affanua* Meemdex de Merloo fiiho de Meem ioarez de Merloo e de dona

Tareyia Affouisso Gata

Este Affomsso Meendez de Merloo foy casado com dona Enes Vaasquez filha de Vaasco Louremgo de Cuy¬
nha e de dona Tareyia Pirez filha de Pero Fernamdez Pero Porcalho e de dona Froilhe Rodriguez filha de dom
Rny Gomgalluez domde veem os de Pereyra, e fez em ella huum fiiho que ouue nome Martim Affomsso de Mer¬
loo e outro fiiho que ouue nome Pero Portugall: e este Pero Portugall matarom no per iusliga e nom ouue semel:
e outro fiiho que ouue nomo Lopo Affomsso. E este Martim Affomsso suso dito foy casado com dona En6s Pirez
filha de dom Pedraffomsso d’Arganill e de dona Esteuainha Paaez de Valladares e nom ouue della semel. E de-
pois que morreo esta dona Enes Pirez casou este Martim Affomsso de Merloo com dona Marinha Vaasquez filha
(TEsleuam Soarez senhor d’Albergaria de Paay Delgado e de dona Maria Rodriguez Coreesma, e fez em ella
Martim Affomsso de Merloo que ouue nome come o padre, e outro fiiho que ouue nome Vaasco Martiins, e outra
filha que ouue nome dona Johana Martiins que foy casada com Gomgallo Martiins d’Afomseca e ouuerom semel,
e outras duas filhas que forom freyras, a huuma em santa Crara de Lixboa e a outra em samta Crara de Samta-
rem. E o dito Martim Affomsso de Merloo seu irmaao foy casado com dona Migia Vaasquez, filha de Vaasco Mar¬
tiins de Reesemde e de dona Guiumar Martiins filha de Martim Annes d’Auoo e neta do argebispo dom Joham,
e ouue em ella dona ' que casou com Martim Vaasquez de Gooes e ouuerom filhos. E este Vaasquo

Martiins de Reesende era primo coirmaao do argebispo dom Gomgallo Pereyra assy como veredes no titullo
E Vaasco Martiins irmaao do dito Martim Affomsso de Merloo sobredito e fiiho dos ditos Marti ito Affomsso de Mer¬
loo e de dona Marinha Vaasquez se ue casado com dona filha de Martim Affomsso Oberto e de

dona Affomsso filha d’Affomsso Martiins Froyam que vem de dom Pero Rodriguez de Pereyra como

se mostra no titullo xxxim. 0 deste dom Pero Rodriguez parrafo v.° E Lopo Affomsso de Merloo irmaao do
dito Martim Affomsso de Merlo e fiiho do sobredito Affomsso Meemdez de Merlo e de dona Ines Vaasquez foy ca¬
sado com dona Guiumar Gill filha de Gill Nuniz de Chagim e de dona Maria Martiins filha de Martim Pirez Zote,
e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Tareyia Affomsso que foy freyra de samta Crara de Coymbra.

De Gomgalio Veegas fiiho de dom Egas Gomez Darroso e de dona Orraea

Vaasquez d’Ambla

Este Gomgallo Veegas foy casado com dona Maria Fernamdez irmaa de Rny Fernamdez das Maaos o velho
de Lima padre de Gomgallo Rodriguez das Maaos, e fez em ella Gomgallo Gomgalluez, e dona Maria Gomgalluez,
e dona Orraea Gomgalluez, e dona Sancha Gomgalluez. Este Gomgallo Gomgalluez Sobredito foy casado com
dona'Maria Soarez filha de Soeiro Fafez, e fez em ella Egas Gomgalluez Barroso, e dona Costamga Gomgalluez,
e dona Maria Gomgalluez. Este Egas Gomgalluez Barroso foy casado com dona Guiumar Gomgalluez filha de
Gomgallo Rodriguez de Moreyra e de dona Moor Martiins filha de Martim Fernamdez de Leyrea, e fez em ella
Vaasco Gomgalluez, e dona Samcha Gomgalluez que foy casada com Joham Magia de Reureda e fez em ella gee-

Digitized by ooQie

304

OS LIYROS DE LINHAGENS

ra^om. E este Egas Gon^aluez suso dito dep6s morte desta sa molher primeira dona Guiumar Gom^allocz casou
com dona Enes Martiins, filha de Martim Pirez d’Aluaremga e de dona Enes Paacz fillia de Paay Rodriguez So-
uella e de dona Aldomga Rodriguez de Telha, e noni ouuerom semel. E Vaasco Gomgalluez filho do sobredito
Egas Gomfallucz e de dona Guiomar Corneali ucz sua primeira molher foy casado com dona Mifia Rodriguiz filha
de Meem Rodriguez de Vascomcellos e de Costam^afomso. E dona Orraca Gomgalluez foy casada com Pata-
rinho, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Maria a Patarinha que foy casada com Pero Vaasquez No-
uaaes e fez em ella huum filho que ouue nome Gomez Pirez que morreo sem semel. E dona Maria Gom$all-
uez irmaa do sobredito G<?m<;allo Gomgalluez c filha dos ditos Gom^allo Yeegas e dona Maria Fernamdez foy ca¬
sada em Monte Amam apar de Qamora com huum cauallcyro que avia nome AlTomsso e fez em ella

dona Maria Affomsso, e dona Marinha Affomsso que foi casada com Ruy Martiins de Monte Amorta e fez em ella
dona Rodriguez e outra dona Maria Rodriguez. E esta dona Maria Rodriguez foy casada com Fernam

Vaasquez Pimenlell, e ouuerom huuma filha que ouue nome dona Isabell Fernamdez que foy casada com Fernam
Nuniz Cogominho filho de. Fernamdez Cogominho e fez em ella huuma filha que ouue nome dona

Bealriz Fernamdez, e esta foi casada com Gomgallo Nuniz Camello. E dona Costamga Gomcalluez filha dos
sobreditos Gomgallo Gomgalluez e de dona Maria Soarez e neta de Gomcallo Veegas e de doua Maria Fernamdez
foy casada com Gomez Pirez de Seella c ouuerom semel. E dona Maria Gom^alluez irmaa da dita dona Cos-
tamfa Gom$alluez e filha e neta dos sobreditos foy casada com Convallo Meemdez d’Ambia, e fez em ella Nuno
Gomcalluez, e Fernam Gomcalluez, e outro filho que ouue nome Nuno Gomgallucz de Paradella, e huuma filha
que ouue nome dona Samcha Gom$alluez. E esta dona Samcha Gomgalluez foi casada com Martim Fernamdez
d’Entre as Vinhas de terra de Lima.

I

De Per* Veegas filho de dom Egas Gomez Guedaao e de dona Orraea Vaasquez

«lAmbla filha de dom Vaasquo Guedelha

Este dom Pero Veegas foy casado com dona e fez em ella Ayras Pirez que cbamarom por

sohrenome Farpas de Burell, e dona Maria Pirez de Uides e Pero Pirez de-Uidcs. Este Ayras Pirez Farpas dc
Burell nom foy casado mais teue huuma barregaa que ouue nome e fez em ella huum filho que ouue

nome Joham Ayras por sohrenome de Souto Vermuu : e este Joham Ayras foy casado com dona filha

d’Esteuam Uoreya de Chaues. Esta dona Sancha Gomgalluez foi casada em (laraora com AlTomsso Velho, e
fez em ella Pedraffomsso, e Rodrigo Affomsso, e Fernamdafonso coonigo de Qamora, e dona Marinha Affomsso
que foi casada fom Pedraffomsso de Qamora, o que elrrey dom Samcho de Castella mamdou cortar a maao per
justifa.

De Paay Gomez de Basto filho de Gomez Veegas e de dona Moor Rodriguez

de Camdarcy

Este Pay Gomez dc Basto foy casado com dona e fez em ella huum filho que ouue nome Ruy

Paaez de Basto que foi casado em Lima. E dona Maria Pirez de Uides filha de Pero Veegas e de dona
e neto de dom Egas Gomez Guedaao c de dbna Orraca Vaasquez foy casada com Ruy Vaasquez Coreesma, e fez
em ella Lopo Rodriguez, c AlTomsso Rodriguez Coreesma, e dona Maria Rodriguez Coreesma que casou com Es-
teuam Soarez d’Albergaria de Paay Delgado de Lixboa. Este Affomsso Rodriguez Coreesma nom foy casado
mais ouue huuma barregaa em que fez muitos e maaos filhos, e rregebeoa despois por molher, e nom valleo nem
huum delles rrem. E dona Maria Rodriguez Coreesma sua irmaa foi casada com Esteuam Soarez senhor d’Al-
hergaria de Paay Delgado de Lixboa, e fez em ella huum filho que ouue nome Esteuam Soarez come o padre, e
huuma filha que ouue nome dona Marinha Vaasquez. Este Esteuam Soarez foi casado com Maria LouremQO filha
de Louremgo Martiins irmaao do argebispo dom Joham de Bragaa e de dona - Pirez irmaa de dom

Martinho que foy argebispo de Bragaa ante deste dom Joham, e fez em ella huum filho que ouue nome Lopo Soa¬
rez, e outro filho que ouue nome Diego Soarez, e outro que ouue nome Affomsso Soarez, e dona Bramca Soarez
que foi casada com Esteuam Mafalldo. Este Lopo Soarez sobredito filho do dito Esteuam Soarez foy casado
com dona Mi$ia Rodriguez filha de Paay de Meyra e de dona Lcanor Rodriguiz de Vascom$ellos, e fez em ella
huum filho que ouue nome Affomsso Soarez e duas filhas, a huuma ouue nome dona e a outra ouue

nome dona E a sobredita dona Marinha Vaasquez filha d’Esleuam Soarez o primeiro e de dona

Maria Rodriguez Corcesfna sobredita foi casada com Martim Affomsso de Merloo, e ouuerom semel como o liuro
comta. E a sobredita dona Maria Pirez de Vides que ja dissemos desque lhe morreo o primeiro marido que-
ouue nome Ruy Vaasquez Coreesma casou em Castella em Treuinko rriba de Pisorga com Diego Gomez de Sam-
douall, c fez em ella Guler Diaz de Samdouall e outros. Este Guter Diaz de Samdoual foy casado com dona
e fez em ella Ruy Golcrrez de Samdouall e outros. Este Ruy Golerrcz de Samdouall foy com o iffamle

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

305

dom Joham aalem mar : c quamdo sse o iffamte dalo tornou depos morte delrrey dom Samcho chamousse o if-
famlc dom Joham rrey de Leom : e este Ruy Goterrez foy seu alferez e foi muy boo caualleiro e avia huuma casa
em rriba de Pisorga que avia nome Villa de Sares : e foy casado com dona e fez em ella Guter

Diaz de Samdouall e Joham Rodriguez de Samdouall. Este Guter Diaz de Samdouall ouue semel, e morrco
na veyga de Graada ante o iffamte dom Joham, cujo vassallo era, esse dia que o iffamte dom Joham morreo. Este
Joham Rodriguez de Samdoual foy casado com dona e fez em ella filhos.

T»r*a a fallar em dom Pero.Gomez Rarroso filho de Gamez VeegM que noni foy
Udlmo e ouueo este Gomez lecgas de huuma fllha de huum eseudelro ante que
fosse casado eom dona lloor Rodriguez de Camdarey sa molher

Este dom Pero Gomez foy boo e muito homrrado, e foi casado em Tolledo com dona Chamoa Fernamdez filha
de Fer nam Pirez dAzeuedo irmaao de padre e de madre como se mostra no titullo lii dos d’Azeuedo parrafo 11 .
E este dom Fernam Pirez d’Azeuedo foy casado em Tolledo homrradamente, e ouue em esta sa molher huuma
filha que ouue nome dona Chamoa Fernamdez que foy casada com o dito Pero Gomez Rarroso, e fez em ella Fer-
nam Pirez, e Gomez Pirez que morreo sem semel, e dona Orraca Pirez, e dona Samcha Pirez, e dona Tareyia
Pirez, e dona Moor Pirez que foy freyra no moesteiro de sam Cremente de Tolledo. E o sobredito Fernam Pirez
seu irmaao foy casado com dona Migia Pirez filha de dom Pero Meemdez de Souto-mayor, e fez em ella Gargia
Fernamdez. E este Pero Meemdez ouue oulro filho que ouue nome Gargia Meemdez, o qual nome lhc p<Js seu
padre por amor de sen irmaao que avia assy nome. Este Gargia Fernamdez foy casado com dona Tareyia
Fernamdez de Saavedra morador em Tolledo, e ouuerom semel.

De Ciar^la Meemdez filho de Pero Meemdez dc Souto-mayor

e de dona Orraea Pirez

Este Gargia Meemdez foy casado em Tolledo com dona e fez huum filho em ella que ouue nome

AITomsso Gargia que foi casado em Tolledo com dona Orraca Pirez filha de dom Pero Gomez Rarroso, e fez em
ella Gargia Meemdez de Xodar. E dona Orraca Pirez foy casada com Affomsso Gargia : e este Affomsso Gargia fez
em esta dona Orraca Pirez sa molher huum filho que ouue nome Gargia Meemdez que foy senhor de Xodar c teue
o castello e a villa d’Alcalla de Bemgayde por elrrey dom Affomsso que a gaanhou aos mouros, e fez outra filha
que chamarom dona Marinha Affomsso. E o dito Gargia Meemdez de Xodar seu irmaao foi casado com dona
Johana Rodriguez filha de dom Samcho Pirez o que gaanhou Xodar aos mouros, e por este casamento foi este
Gargia Meemdez senhor de Xodar : e ouue este Gargia Meemdez de Xodar em esta dona Johana Rodriguez sa
molher filhos.

DAffaniM Gargia filho dc Gargia Meemdez e de dona O erae a Pirez filha de dom

Pero Gomez Rarroso c de dona Chamoa Fernamdez

• « -

E o sobredito Affomsso Gargia que vos ja dissemos ouue em esta dona Orraca Pirez sa molher huuma filha
que ouue nome dona Marinha Affomsso que foy casada com Nuno Martiins do Vinhall, filho de dom Martim An¬
nes do Vinhal e de dona Orraca Nuniz filha de dom Nuno Martiins dc Chagim e de dona Tareyia Correa irmaa
do meestre dom Paay Correa de padre e de madre. E este Nuno Martiins do Vinhall fez em esta dona Marinha
Affomsso sa molher huum filho que ouue nome Affomsso Nuniz que foy ca?ado com dona Maria Samchez, filha
de Martim Samchez de Valasco e de dona Tareyia Affomsso filha d’Affomsso Rodriguez Carrilho e de dona Sam¬
cha Pirez filha de Lopo Pirez Duque : e ouuerom este Affomsso Nuniz e dona Tareyia Affomsso filhos. E o sobre¬
dito Martim Soarez de Valasco foy irmaao de dom Joham Sanchez de Valasco e dc Fernam Sanchez de Vallasco
filhos que foram de dom Samcho de Vallasco e de dona Guiumar Fernamdez filha de Fernam Pirez de Crasto : e
este Fernam Pirez'de Crasto foi filho de dom Pero Fernamdez de Crasto, que chamarom o castellaao, de gaamga.
E o sobredito Affomsso Pirez Carilho que ja dissemos ouue desta dona Samcha Pirez Duquesa sa molher filha de
Lopo Pirez Duque huum filho que ouue nome Joham Affomsso Carilho, c ouue outras duas filhas, a huuma filha
ouue nome dona Marinha Affomsso que foy casada com Nuno Martiins do Vinhall assy como ja dissemos, e a outra
filha ouue nome dona Johana Rodriguez que foi casada com Diego Ramirez d’Almanga e fez em ella huum filho
que ouue nome Loy Diaz d’Almanga.*Este Loy Diaz d’Almanga foi filho de Diego Ramirez d’Almanga, filho de dom
flamiro Diaz e de dona Johana Rodriguez filha d’Affomsso Rodriguez Carilho e de dona Samcha Pirez Duque filha
de Lopo Pirez Duque : e este Loi Diaz foy E dona Samcha Pirez Rarrosa filha de dom Pero Gomez

Barroso e de dona Chamoa Fernamdez de que sse atras no iu.° titullo falla foy casada com Paay Pirez de Souto-
mayor que foy filho de Pero Meemdez de Souto-mayor irmaao de dom Paay Meemdez Soredea e dc dom Gargia
M. H. Tom. I. • 77

Digitized by

Google

306

OS LIVROS DE LINHAGENS

Meemdez, c fez cm ella huum filho que ouue nome Fernam Paaez. Este Fernam Paaez foy casado com dona Or-
raca Fernamdez que foi da huuma parte dos de Vall-boa, e fez em ella huum filho que ouue nome dom Pero Fer-
namdez que foy argebispo de Samliago, e ouue della outro filho que ouue nome Paay Pirez come o avdo. Este
Paay Pirez foy casado.

De dona Tarcyia Pirez de Souto-mayor

Esta dona Tareyia Pirez foi casada com Affomsso Meemdez de Tolledo, 'e fez em ella Affomsso Meemdez e
dona Orraca Gomgalluez : esta dona Orraca Gomgalluez foy casada com Affomsso Martiins da Teixeira filho de
Marlim Esteucz da Teixeira e de dona Hermegomga Soarez Gorrca, e fez em ella Gomgallo Meemdez que ouue
nome come o av6o. Este Gomgallo Meemdez que ouue nome come o avflo foi casado com dona E Af¬

fomsso Mecndez filho d’Affomsso Meemdez de Tolledo e de dona Tareyia Pirez foi casado com dona Tarcyiaffomsso
de Tolledo, e fez em ella huum filho que ouue nome Convallo Meemdez.

De dom Gomez Meemdez Gued&ao e dos que delle des$emderem

E dom Gomez Meemdez Guedaao filho de dom Meem Guedas o vclho e de dona Samcha foi casado com dona
Chamoa Meemdez irmaa de dom Gomgallo de Sousa, e ouue cm ella dom Gueda Gomez assy como ja dissemos :
e depois que morreo esta Chamoa Meemdez casou despois este dom Gomez Meemdez Guedaao com dona Moor
Paaez filha de dom Paay Romeu o prestomeiro e de dona Samcha Amrriquiz de Portocarreiro, c fez em ella se¬
mel como se ni ostra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo xvi. Este dom Gueda Gomez filho do dito dom Go¬
mez Meemdez foy casado com dona Orraca Amrriquiz filha de dom Amrrique Fernamdez Magro como se mostra
no titullo xLiu dos de Porlocarrcyro parrafo n, e fez em ella dom Fernam Gucdaz c dom Gill Guedaz : e destc
dom Gill Guedaz falla no seu titullo xxvii. 0 E dom Fernam Guedaz foi casado com dona Maria Fogaga, e fez em
ella dom Fernam Fernamdez Cogominho que foy muy homrrado, c foi delrrey dom Affomsso de Portugall
padre delrrey dom Dinis dc Portugall.

De dom Fernam Fernamdez Cogominho filho de dom Fernam Guedaz

e de dona Maria Foga$a

Este dom Fernam Fernamdez Cogominho foi casado com dona Johana Diaz filha de dom Vigcmle Diaz dc
Combra que foy muy rrico e muito homrrado, e fez em ella Fernam Fernamdez Cogominho que morreo na lide
de Chimchella como muy boo caualleiro, e ouue outro que ouue nome Nuno Fernamdez Cogominho que foy muy
hoo caualleiro e foy almirante delrrey dom Dinis de Portugall, c ouuerom outro filho que ouue nome Affomsso
Fernarfidez que foi coonigo e'tesoureiro de Lixboa e coonigo de Pallcmga e argediano de Cerato, e outro filho que
ouue nome Gomgallo-Fernamdez, e outro filho que ouue nome frey Martim Fernamdez que foy frade de sam Fraih-
gisco. E o sobredito Fernam Fernandez Cogominho, o que morreo na lide de Chagim, nom ouue semel. E o
dito Nuno Fernamdez Cogominho seu rrmaao foy casado com dona Aldara Vaasquez filha de Vaasquo Martiins Pi-
mentell e de dona Maria Annes de Fornello, e nom ouuerom semel : e depois casou com dona Margarida Aluernaz
de Lixboa, c fez em ella Fernam Nuniz e dona Maria Nuniz. Este Fernam Nuniz Cogominho foi casado com
dona Isabell Fernamdez filha de Fernam Vaasquez Pimentell e de dona Maria Rodriguez filha de Ruy Gargia

de apar de Qamora, e fez em ella huuma filha que ouue nome Reatriz Fernahdez que se u6 casada
com Gomgallo Nuniz Camello. E dona Maria Nuniz, irmaa do sobredito Fernam Nuniz Cogominho e filha dos
ditos Nuno Fernamdez e dona Margarida Aluernaz, foi casada com dom Affomsso d!Aragom neto delrrey dom Pe-
dro d’Aragom e filho de dom Pedro d’Aragom e de dona Costamga Meemdez Petita : e este dom Pedro d’Aragom
foi filho delrrey dom Pedro d’Aragom e de dona Enes Capala de gaamga : e o dito dom Affomsso d’Aragom fez
em esta dona Maria Nuniz sa molher huum filho que ouue nome dom Pedro, e outro que ouue nome dom Fer-
namdo e foy asaz boom, e este foi casado como adiamte se mostra, e outras fillias, huuma que ouue nome dona
Affomsso e se ue casada com Gomgalle Annes Pimentell, e a outra com Gomgallo Meemdez o mogo
de Vascomgellos. E Gomgallo Fernamdez, filho de Fernam Fernamdez Cogominho e de dona Johana Diaz de
que sse agima em este titullo fallou, foi creligo e coonigo dc Lixboa, e ouue em huuma boa dona de Lixboa dous
filhios, huum ouue nome Fernam Gomgaluez c o outro ouue nome Louremgo Gomgalluez. Este Fernam Gomgall-
uez suso foy boom caualeiro priuado e mcyrinho moor delrrey dom Affomsso de Portugall filho delrrey dom Dinis
de Portugall : e este Fernam Gomgalluez foy casado em Euora com huuma boa dona que ouue nome
e ouuerom semel dom Johara Fernamdez. E o sobredito Louremgo Gomgalluez filho de Gomgallo Fernamdez suso
dito foy freyrc da ordem de Samtiago.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

307

Ile frey Marti m Fernamdez €*g*minh« e de dena Jlehana DIm
filha de deni l Diaz de Coyinbra

Este frey Martim Fernamdez foi frade meor de sam Framgisco. E o sobredito dom Fernam Fernamdez Co-
gomiuho fez em esta sa molber dona Johana Diaz suso dita duas filhas, a huuma dellas ouue nome dona Bramca
Fernamdez e a oulra ouue nome dona Samcha Fernamdez, e ambas estas forom monjas nas. Cellas de Guima-
raaes. E dom Fernam Guedaz filho de dom Gueda Gomez e de dona Orraca Amrriquiz de que sse atras fallou
depois que lhe morreo a primeyra molher dona Maria Foga^a casou depois com dona Moor Martiins de Caluello,
e fez em ella dona Maria Fernamdez que casou em terra de Chaues e vem della os de Bouadella. Esta dona
Maria Fernamdez foi casada com Pero Pirez de Vides irmaao de dona Maria Pirez de Uides, e fez em ella dona
Tareyia Pirez de Uides que foy casada com Martim de Monte, que morreo na lide de Poiares e foy filho de Pere
Annes de Monte e de dona Marinha Paaez d’Aares filha de Paay Soarez d’Aares. E este Martim de Monte fez em
eslasa molher dona Tareyia Pirez de Uides dous filhos, huum ouue nome Pero Martiins de Uides, e o outro ouue
nome Gon^allo Martiins de Vides : e este Gom^allo Martiins de Vides nom ouue semel. E Pero Martiins de Uides
sen irmSao foi casado com dona Maria Annes de Lixboa, e fez em ella huuma filha que ouue nome Tareyia de Uides
qne foy freyra de sam Domingos de Samiarem. E a sobredita dona Tareyia Pirez de Uides may dos ditos Gom-
fallo Martiins e Pero Martiins de Uides depois que lhe morreo este Martim do Monte suso dito que foi o primeiro
casou ella depois com Fernam Baueca, e fez em ella Fernam Fernamdez Baueca e Affomsso Fernamdez Baueca.

De dem Alnite Guedaz fllhe de dom Gueda Gomez GuedAao e de dona Orraca

Ainrriquez de Portoearreyro

Este dom Aluite Guedaz foy casado com dona Orraca Meemdez filha de dom Meem Gundar que jaz em Tol-
looos, e fez em ella dom Gueda Aluite. Este dom Gueda Aluite foy casado com dona Maria Veegas do Vinhall
irmaa de Gomez Ueegas do Vinhall, audo de Gongallc Annes e de Martim Annes do Vinhall, ca foi padre de Jo-
ham Gomez do Vinhall que foi seu padre delles : e este dom Guedaz Aluite fez em esta sa molher dona Maria
Veegas do Vinhall huum filho que ouue nome Paay Guedaz. Este Paay Guedaz foi casado com dona Orraca
Paaez irmaa de Lourem$o Paaez de Grades, e fez em ella huum filho que ouue nome Louremfo Paaez Guedaz.
Este Lourcmgo Pa£ez Guedaz foi casado com dona Maria Martiins, filha de Martim Cabefa filho de dom Pero
Hermigez de Paredes, e fez em ella huum filho que ouue nome Vaasco LouremQo Guedaz. Este Vaasco Louremgo
Guedaz foi casado com dona filha de

TITULO XXXI."

DE DONA OUHOANA MEEMDEZ IBMAA DE DOM CS0MCALLO DE SOISA

Esta dona Ouroana Meemdez, irmaa de dom Convallo de Sousa assi como se mostra no titulo xxn dos Sou-
saaos parrafo vi.°, foi casada com dom Meem Moniz de rriba de Doyro irmaao de dom Egas Moniz assy como se
moslra no titullo xxxvi do linhagem de rriba de Doyro parrafo n, e fez em ella dona Gomtinha Meemdez, e dona
Tareyia Meemdez de Baruosa que foy casada com dom Samcho Nuniz, e dona Samcha Meemdez que foi casada
eom dom Gueda Meemdez Guedaao o uelho e nom ouue della semel, e outra filha de dom Meem Moniz que ouue
nome dona Eluira Meemdez : esta dona Eluira Meemdez foy casada com dom Nuno Pirez de Bragamga como se
mostra no titullo xxxvm. 0 dos Bragamfaaos parrafo m. E a sobredita dona Gomtinha Meemdez foy casada
com dom Godinho Fafez o uelho filho de dom Fafez Luz como se moslra no titullo xxxix de dom Fafcz Luz, e
fez em ella dom Fafez Godiiz, e dona Usco Godiiz que se ue casada com dom Fernam Pirez Gniraaraaes como se
mostra no titullo xlv dos de Guimaraaes parrafo primo, e dona Gontinha Godiiz, e dona Guiumar Godiiz. Esta
donaGontinha Godiiz foy casada com dom Paay Soarez Correa o uelho, e fez em ella dona Ouroana Paaez Cor-
Tea e dona S&ncha Paaez que se ue casada com dom Reymom Paaez de rriba de Vizella como se mostra no ti¬
tullo xxxix de dom Fafez Luz parrafo vi.° E a sobredita dona Ouroana Paaez Correa foi casada com Pero Paaez
Grauell, e fez em ella dona Maria Pirez, e dona Sancha Pirez da Veyga, e dona Ouroana da Veyga. E esta dona
Maria Pirez da Veyga foy casada com dom Pero Rodriguez de Pereyra, ^ fez em ella filhos como se mostra no
titullo xxxini. 0 deste dom Pero Rodriguez parrafo primeiro.

Digitized by v^ooQie

308

OS LIVROS DE LINHAGENS

De Gom$allo leegas de Porioearreiro que ehamarom Alfeyram e de dona Sameha
Pircz fllha de dom Pero Pircz G rauci e dos que delles descemderom

Este Gomgallo Veegas Alfeiram foi casado com dona Samcha Pirez filha de dom Pero Pirez Grauel e de dona
Ouroana Paaez Correa que ante dissemos, e fez em ella Pero Gomgallucz, e Gomgallo Gomgalluez, e JoamGom-
galluez, e Ruy Gomgalluez Bifardcll, c dona Orraca Gomgalluez, e dona Maria Gomgalluez. E Pero Gomgalluez
suso dito filho de Gomgallo Veegas e dona Samcha Pirez suso dita foy inuy boo caualeiro e morreo sem semel.
E Joham Gomgalluez irmaao deste Pero Gomgalluez suso dito foy muy boo caualleiro, c morreo freyrc e nom
ouue semel. Este Ruy Gomgalluez Bifardel filho do sobredito Gomgallo Viegas foy casado com dona Senhori-
nha Fernamdez filha de Fernam Gomgalluez Chamginho e de dona Moor Affomsso de Cambra, e fez em ella Se-
nhorinha Rodriguez. Esla dona Senhorinha Rodriguez foy casada com Ruy Martiins de Nomaaes, c fez em
ella dona Joliana Rodriguez e dona Leanor Rodriguez. Esla dona Johana Rodriguez foy casada com Pero Paaez
d’Aluaremga e ouuerom semel. E dona Leanor Rodriguez sua .irmaa filha do sobredito Ruy Martiins foy cs-
posada com Ruy Pircz filho de Pero Rodriguez d’Affomsseca c de dona Moor Pirez filha de Pere Esteucz de Beja
que foy priuado delrrey dom Dinis de Portugall c meyrinho d’Amtre Doyro e Minho. E dona Orraca Gomgal-
uez sua tia, irmaa de Ruy Martiins de Nouaacs seu pay e filha de dom Gomgallo Veegas, foi casada com Fer-
namdalTomsso Gato, e fez em ella Ruy Fernamdez Gato c dona Samcha Fernamdez Gata. Este Ruy Fernam¬
dez Gato foy casado com dona Enes Martiins filha de Martim Affomsso de Caambra e de dona e fez

em ella dona Maria Rodriguez que foy casada duas uezes, e p6s as cornas aos maridos ambos e foy muy maa
molheri. e de nenhuum delles nom ouue semel. E dona Samcha Fernamdez Gata irmaa do sobredito Ruy Fer¬
namdez Gato foi casada com Joham Esteuez de Taauares, e fez em ella Gongalle Anes, e Pedre Anes Orualhuz
que matarom em Fornos d’Algodres com Pere Esteuez de Taauares seu tio companhas d’Affomsso Correa, e ou¬
uerom esta dona Samcha Fernamdez Gala e Joham Esteuez de Taauares outro filho que ouue nome Eslcue An¬
nes que foi casado com Tareyia Rodriguez, filha de Rodrigo Affomso Ribeyro c de dona Orraca Godiiz filha de
dom Godinho Fafez, e nom ouue della semel. Este Esteue Annes suso dito morreo em Pinheiro antre Fornos
d’Algodres e Taauares, c matouo Martim Affomso de Merloo o vcllio. E dona Ouroana Pirez filha de dom Pero
Pirez Grauel c de dona Ouroana Paaez Correa e neta de dom Paaez Soarez Correa o velho e de dona Gontinha
Godiiz, foi casada com Rodrigo Affomsso de Meyra, c fez em ella Paay Rodriguez, e Pero Rodriguez, e Esteuam
Rodriguez, e Fernam Rodriguez, e dona Tareyia Rodriguez, c dona Orraca Rodriguez. Este Paay Rodriguez
filho dos sobreditos Rodrigo Affomsso e dona Ouroana foy casado com dona Tareyia Fernamdez filha de Fernam
Lopez d’Ulhoo, e fez em ella dona Costanga Paaez. E Esteuam Rodriguez seu irmaao, filho outrossydos so¬
breditos, foy casado com dona Maria Affomsso filha d’Affomso Pirez d’Arganill e de dona Valasquida de Qamora,
e fez em ella dous filhos, Esteuam da Meira e Paay da Meyra. E Pero Rodriguez outrossy filho do dito Rodrigo
Affomsso de Meira e de dona Ouroana foy E dona Tareyia Rodriguez sua irmaa foy casada com Affomso

Nouaaes o vcllio, e fez em ella Ruy Nouaacs e dona Beatriz Nouaacs.

De Ruy Nouaaes filho de Affoinsso Nouaaes o velho e de dona Tareyia Rodriguez

fllha de Rodrigo NfTonisso de Meyra

Este Ruy Nouaacs foy casado com dona Maria Fernamdez filha de Fernam Gomgalluez Cliurrichaao, c fez
em ella Affomsso Nouaaes, e Paay de Meira, e Ruy Nouaaes. Este Affomsso Nouaaes foi casado com dona’Lea-
nor Rodriguez de Telha filha de Ruy Gomez de Telha e de dona Tareyia Gomgalluez de Saz, e nom ouuerom se¬
mel : e despois casou este Affomsso Nouaaes com dona Maria Affomso filha d’Affomsso Martiins Froiam c de dona
Enes Dade, e nom ouuerom semel. E Paay de Meyra filho segumdo de Ruy Nouaaes e de dona Maria Fernam¬
dez foy casado com dona Leanor Rodriguez filha de Rodrigue Annes de Vascongellos e de dona Migia Rodriguez
de Penella, e fez em ella huum filho que ouue nome Affomsso Nouaaes que morreo sem semel, e outro filho que
ouue nome Gomgallo Paaez, e ouuerom estas filhas, dona Tareyia Nouaaes, e dona Megia Rodriguez, e dona Ma¬
ria Rodriguez. Este dom Ruy Nouaaes outrossy filho dos sobreditos Ruy Nouaaes e de dona Maria Fernam¬
dez foi casado com dona Maria Pirez Qerueira, filha de Pero Rodriguez Qerueira e de dona Tareyia Rodriguez
filha de Rodrigue Annes de Vascomgellos, e fez em ella Paay Nouaaes, e huma filha que ouue nome dona Tareyia
Nouaaes. Este Paay Nouaaes filho de Ruy Nouaaes e de dona Maria foy esposado com dona Beatriz Gill filha
de Gill Martiins e de dona Alda Rodriguez filha de Pero Rodriguez alcayde da Azambuja. E dona Tareyia
Nouaaes outrossy filha dos sobreditos foy casada com Gill Nuniz, filho de Nuno Gomgallucz d’Aureu e de dona
Maria Rodriguez filha de Martim Gomez da Silua e de dona Tareyia Gargia de Seaura. E Gomgallo Paaez,
filho de Paay de Meyra e de dona Lianor Rodriguez e neto de Ruy de Nouaaes, foi casado com dona Leanor filha
do mecstrc de Christus dom Martim Gomgalluez c de dona Guiumar Martiins Farazom abadessa de Jagcnte, e fez

Digitized by

OS LIVROS DE LINHAGENS

309

em ella Paay de Meyra. E dona Me?ia Rodriguez irmaa do dito Gomcallo Paaez filha dos sobreditos foi casada
com dom Lopo Soarez, filho d’Esteuam Soarez senhor d’Albergaria de Paay Delgado em Lixboa e de dona Maria
Louremco filha de Lourern^o Marliins irmaa do argebispo dom Joham de Bragaa e de dona Pirez irmaa

de dom Martim Pirez de Oliueyra que foi argebispo de Bragaa ante que este outro, e ouuerom semel. E dona
Maria Rodriguez e dona Tareyia ambas irmaas filhas do dito Paay de Mevra e de dona Lianor Rodriguez 3e Vas-
confellos

De Martim Nouaaes e de Pero Houaaes e de dona Beatrlz Nouaaes filhos o

uelho e de dona Tareyia Rodriguez de Meyra

Estes Martim Nouaaes e Pero Nouaaes forom frades meores da ordem de sam Fram$isco : e dona Bcatriz
Nouaaes que filhou pannos de seguram^a e morreo nas Olgas de Burgos uirgem e sem semel.

De dona Orraea Rodriguez filha de Rodrlgo AffemmA de Meyra e de dona Ouroana

Pirez Cirauell

Esta dona Orraea Rodriguez foi casada com Fernam Rodriguez Pimgucello, e fez cm ella Rtiy Pirez Folliete
e dona Samcha Pirez <jue foi casada com AfTomsso Lopez dc Eam ora.

' •

TITULO WMI.

DE ItOXA ORRACA MEEMDEZ IRllAA DE ROM CSOM^ALEO DE NOISA

Esla dona Orraea Mcemdez foi casada com dom Egas Fafez de Lanhoso filho de dom Fafez Luz como se
moslrano titullo xxxix parrafo primeiro, e fez em ella Meem Vcegas, e dom Gomcallo Veegas o primeiro meestre
d’Ams, e dona Froilhi Veegas. Este dom Meem Vcegas sobredito foy casado com dona Tareyia Pirez filha de Pero
Veegas, Pero Paay por sobrenome, de rriba de Doyro, c fez em ella Hermigo MeemdeZ que foi casado com dona
Maria Paaez filha de Paay Nouaaes e de dona Moor Soarez, e fez em ella Lopo Ermigo, e Esteuam Ermigiz, e
AfTomsso Ermigiz, e dona Esleuainha Ermigiz que foy casada com Pero Rodriguez de Pereyra como se mostra no
titullo xxi de rrcy Ramiro de Leoni parrafo x. Este Hermigo Meemdez suso dito ouue huuma filha de gaam^a que
ouue nome dona Tareyia Ermigiz : e esta dona Tareyia Ermigiz foi casada com Pero AfTomsso de Barroso, e fez
cm ella Ruy Pirez Rebotim como se mostra no titullo xlii de dom Goydo Araldez parrafo xn. Este Ruy Pirez
Rcbotim foi casado com dona Maria Marliins, filha de Martim Pirez de Chagim e de dona Froilhe Nuniz que foy
filha de Nuno Pirez de Bragam?a e dc dona Maria Fogafa, e fez em ella Meem Rodriguez Rebotim e dona Al-
dom?a Rodriguez : e esla dona Aldom^a Rodriguez foy casada com 'Joham Pirez de Longos. E desque morreo
esla molher a Ruy Pirez Rebotim suso dito casou depois com dona Maria Marliins filha de Martim Comdeixa e de
dona Maria Rodriguez irmaa de Fernam Rodriguez Pacheco, e fez em ella Joham Rodriguez Ruyuo e dona Ma¬
ria Rodriguez. Esta dona Maria Rodriguez foi casada com Fernam Bramco, e'fez em ella huum filho que ouue
nome Esteuam Bramco. E Lopo Hermigiz, filho de Hermigo Meemdez e de dona Maria Paaez e visneto de
dom Egas Fafez e de dona Orraea Meemdez, foy casado com dona Ouroana Pirez de Pereyra filha de dom Pero
Rodriguez de Pereyra e de dona Maria Pirez Grauel, e fez em ella dona Maria Lopez e Martim Lopez.

De Esteuam Hermigiz fllho «le Rodrlgo Meemdez da Telxelra e de dona Maria

Paaez filha de Paay Nouaaes

Este Esteuam Ermigiz foy casado com dona Orraea Gomez Zagomba, e fez em ella Martim Esteueez da Tci-
xeira. E este Esteuam Hermigiz despois que lhe morreo esta molher dona Orraea Gomez Zagomba casou depois
com dona Orraea Fernamdez filha de Fernam Louredo, e fez em ella AfTomsso Esteucz, e Joham Esteueez da Tci-
xeira, e dona Margarida Esteucz, e dona Birimgueira Esteucz que foy casada com e dona Maria

Estcuez que foy abadessa d’Arouca. Este AfTomsso Esteucz filho d’Esleuam Hermigiz e de dona Orraea foy
freyre do Espitall c comendador de Tauara e de Barroo, e nom ouue semel. E Joham Esteueez seu irmaao filho
dos sobreditos foi casado com dona Guiumar Lopez filha de Lopo Gato, c fez cm ella Gonealle Annes que foi
freyre do Espitall, e dona Maria Annes da Teixeira que nom ouue semel como quer que ella muito fezesse pera
auer. E dona Margarida Esteuez, irmaa dos sobreditos filha do dito Esteuam Hermigiz e de dona Orraea, foy ca-
saflli com Pedre Annes Coclho, e fez cm ella Esteuam Coclho.

AI. II. Tom. 1. -8

Digitized by

310

OS LIVROS DE LINHAGENS

De Eilenam €oelho fllh® de Pedre Annes Coelhe e de dena Margarlda Esteuez

fllha d’Esteuam Hermlgis da Telxelra

Este Esteuam Coelho foy casado com dona Maria Meemdez filha de Soeiro Meemdez Petite e dc dona Maria
Annes filha de Joham Pirez Bochardo e de dona Maria Dade, e fez em ella estes filhos, Jobam Coelho, c Soeiro
Coelho, e Esteuam Coelho, e Pero Coelho, e dona Bramca Pirez Coelha. Este Soeiro Coelho filho d’Esteuam Coe-
* lho e de dona Maria Meemdez foi casado com dona Affomso filha d’Affomsso Diaz e de dona

este Affomsso Diaz foi filho de dom Diego Lopez de Bayam de gaamga : e dom Joham Coelho seu irmaao filho
dos sobreditos foy casado com dona Johana Pirez, filha de Martim Pirez d’Aluim e dc dona Margarida Pirez filha
de Pedraffomsso Bibeiro, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Maria Coelha. E Esteuam Coelho
outrossy filho dos ditos Esteuam Coelho e de dona Maria Meemdez foi casado com dona Scnhorinhaflbmsso filha
d’Affomsso Pirez Ribeiro e de dona Crara Annes de Payua como se mostra no titullo xu dos Coronecs parrafo 111 :
e Pero Coelho seu irmaao foy casado com dona Aldoniga Yaasquez filha de Vaasco Pereyra e de dona Enes Lou-
remgo de Cuynha. E este Pero Coelho matouo elrrey dom Pedro porqueo culpou na morte de dona Enes de
Crasto que matou elrrey dom Affomsso seu padre : e este Pero Coelho mostrou gramde comtrigom aa ssa ir.orle
dizemdo que cl perdoaua a todos aquelles que o sentengiarom e derom hi comsselho e.ajudoyro, que Deus per-
doasse a elle. Esta dona Bramca Pirez Coelha irmaa dos sobreditos e filha dos ditos Esteuam Coelho c do
dona Maria Meendez foy casada com Joham Pirez filho de Martim Pirez d’Aluim, e ouuerom semel. E a sojj.re-
, dita dona Maria Meemdez filha de Soeiro Meemdez Petite suso dito depois que lhe morreo Esteuam Coelho suso-
dito seu marido casou depois com o dito Martim Pirez d’Aluim, nom ouuerom semel. E dona Fruilhc Yee-
gas filha de dona Orraca Meemdez c de dom Egas Fafez de Lanhoso de que sse atras fallou no titullo xxxu foi
casado com dom Soeiro Pirez Escacha filho de dom PeroEscacha de Qiuaacs, e fez em ella o argebispo dom Es¬
teuam Soarez, e dona Esteuainha Soarez, e dona Tarcyja Soarez que foy casada com dom Pero Martiins dTcorc
como se mostra no titullo lui do comdc dom Osoyro de Cabreira parrafo n.° E a sobredita sua irmaa dona
Esteuainha Soarez foy casada com dom Martim Fernamdez de rriba de Vizella, c fez em ella dom Durom Martiins,
e dona Moor Martiins, e outra filha que ouue nome Moor Martiins. E esta dona Moor Martiins foy abadessa
d’Arouca.

TITULO XXXIII.”

DR DONA MEANA ELIIRA ClOMCALIA/EE DE PALMEYRA PII.HA DE COMCALLO RODRIOI ES

DE PALMEYRA

Esta dona meana Eluira Gomgaluez de Palmeyra filha de dom Gomgallo Rodriguez de Palmeyra como se
mostra no titullo xxxi de rrey Ramiro parrafo x se ue casada com dom Ruy Nuniz das Esturas, e fez em ella dom
Gomgallo Rodriguez de Nomaaes, e dona Orraca Rodriguez que foy casada com dom Meem Moniz como se mostra
no titullo xi. de dom Arnalldo parrafo 1 v.° E dom Gomgallo Rodriguez de Nomaaes se ue casado com dona Samcha
Martiins filha de dom Martim Fernamdez de rriba de Vizella, e fez em ella dom Martim Gomgalluez de Nomaes :
e a dita dona Samcha Martiins fez liuum filho que chamarom dom Yaasco Martiins Pimentel comd ueredes adeam te
no titullo xxxv parrafo primo. E o dito Martim Gomgalluez outrossy seu filho e de dom Gomgallo Rodriguez
de Nomaaes foy casado com dona Moor Soarez filha de dom Soer Diaz Gallego. E esta dona Moor Soarez suso dita
fora ante casada com Martim Pirez de Belmir filho de dom Pero Toriz, c nom ouue dei semel. E ouue depois destc
seu marido dom Martim Gomgalluez, Gomgallo Martiins de Nouaes e Ruy Martiins de Nouaacs : este Gomgallo
Martiins de Nouaaes foi o que mataroqi em huuma lide em Lombardia hu matarom elrrey Monfreu e premderom
o iffamte dom Amrrique de Castella cujo vassallo e alferez era este dom Gomgallo Martiins de Nomaaes : e dona
Moor Martiins que foy abadessa d’Arouca e dona Eluira Martiins.

De dom Ruy Martiins filho de dom Martim Com$alues de Nomaaeo e de dona Moor

Soarez suso dita

Este dom Ruy Martiins de Nomaaes foy casado com dona Beatriz Eanncs filha de dom Joham Pirez Redomdo
e de dona Gontinha Soarez de Merloo como sc mostra no titullo xxx de dom Gomez Meemdez Gedcaao parrafo vi.°,
e fez em ella dona Joana Rodriguez e dona Maria Rodriguez. Esta dona Johana Rodriguez foy casada com Mar¬
tim Yaasquez de Cuynha, e fez em ella Vaasco Martiins de Cuynha, e Ruy Martiins de Nomaaes, -e dona Tareyia
Martiins, e dona Beatriz Martiins. Este Vaasco Martiins de Cuynha sobredito*foy casado com dona ScnhorilTha
Fernamdez filha de Fernam Gomgalluez Chamginho e de dona Moor Affomsso de Caambra, c fez em ella Martim

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

311

S*

Vaasquez de Cuynha que ouue nome come o av6o, e dona Vaasquez : e esta dona Vaasquez casou
com Ruy Vaasquez dAzeuedo e ouue semel como ja dissamos : e ouue outra fdha que ouue nome dona Birim-
gueyra Vaasquez que foy casada com Gomcallo Vaasquez d’Azeuedo irmaao desle Ruy Vaasquez suso dito e fez
an ella Diego Gomgalluez. E Marlim Vaasquez de CoynLa irmaao da sobredita dona Vaasquez e

filho dos ditos Vasco Marliins da Cunha e de dona Senhorinha Fernamdez foy casado com dona Violamte Lopez,
filha de Lopo Fernamdez Pacheco senhor de Ferreyra e priuado delrrey dom AfTomsso de Portugall e de dona
Maria Gomez, e fez em ella dom Vaasco Marliins. E Ryy Marliins de Nomaaes filho dos sobreditos Marlim
Vaasquez de Cuynha e de dona Joana Rodriguez foy casado com dona Senhorinha Rodriguez filha de Ruy Gom-
galluez Bifardell e de dona Senhorinha Fernamdez Chaginha, e ouuerom semel como ja disscmos. E donaTa-
reyia Martiins irmaa do dilo Ruy Marliins de Nomaaes e filha dos sobredilos foy casada com Gomgallo Fernam-
dezChaginho filho de Fernam Gomgalluez Chaginho e de dona Moor Affoinsso de Caambra, e fez em ella dona
Maria Gomgalluez que foy casada com Ruy Vaasquez Ribeyro e ouue em ella dona Rodriguez que

seue casada.com dom Fernam Lopez, filho de dom Diego Lopez e de dona Joana Vaasquez de Pereyra filho de
dom Vasco Pereyra como se mostra no tilullo xxi de rrey Ramiro parrafo xiin. 0 E dona Bealriz Marliins outro-
ssy filha dos sobreditos Marlim Vaasquez de Cunha e de dona Joana Rodriguez de Nomaaes foy casada com dom
Fernam Marliins da Teixeira, filho de Marlim Esteuez da Teixeira e de dona Costamga Ermegomga Soarez Correa
filha de Soeiro Correa e de dona Tareyia Martiins Espinhel, e fez em esta sa molher dona Bealriz suso dita huum
filho que ouue nome Martim Fernamdez da Teixeira e dona Enes Fernamdez que foi casada com Marlim Fer¬
namdez Geruas de Portocarreyro, e ouuerom semel. E Martim Fernamdez da Teixeyra seu irmaao filho dos
sobreditos foy casado com dona Esleuaynha Pirez filha de Pere Esleueez de Beia priuado delrrey dom Dinis de
Portugall, e fez em ella

De dona Orrara Rodriguez filha do dom Rodrtgo Monlz das Moturas

Esla dona Orraca Rodriguez foy casada com dom Meem Nuniz de rriba de Doiro, e fez em ella dom Pero
Meemdez Poyarcs, o que lidou com dom Pero Rodriguez de Pereyra e foy vengido este Pero Poyares. E dona
Guiumar Rodriguez irmaa da sobredita dona Orraca Rodriguez e filha do dito dom Rodrigo Moniz foy casada com
dom Pero Fernamdez o Nino filho de dom Fernamdaluarez de Crasto e de dona Maria Gongalluez, e ouue della
huum filho. E morreo Pero Fernamdez o Nino e o filho morreo logo depOs elle e ficarom todos os beens a dona
Guiumar Rodriguez sa madre : e rroussoua dom Marlim Gill da Vide e depois casou com ella, e fez em ella dom
Pero Marliins da Vide e dona Brimgucila Martiins. Este dom Pero Martiins foy casado com dona Tareyja Af-
fomsso filha de dom AfTomsso Tellcz de Cordoua como se mostra uo titullo lvu dos Tellos parrafo primeiro.

titulo muii:

SE DOM PURO RODRIGUEM Dfe PEREVRA FILHO DE DOM RODttltlO COXgALU Ef DE PEREYRA

E DOS QUE DEIiliE DEHfEMDERAM

Dom Pero Rodriguez de Pereyra, filho de dom Rodrigo Gongalluez de Pereyra como se mostra no tilullo xxi de
rrcy Ramiro parrafo x, foy casado com dona Maria Pirez Grauell filha de dom Pero Pirez Grauell e de dona Ouroana
Paez Correa como se mostra no titullo xxxi de dona Ouroana Meendez, e fez em ella dom Pero Rodriguez dom Pero
Homem, e dom Gongallo Pirez Pereyra o gram comendador da Espanha na ordem do Espilall, e dom Martim Pirez,
e dona Moor Pirez, e dona Eluira Pirez, e dona Ouroana Pirez, e dona Tareyia Pirez, e dona Maria Pirez monja
d’Arouca. E o sobredito dom Pero Homem seu irmaao foy casado com dona Tareyia Anes filha de dom Jobam Pi¬
rez Redomdo e de dona Gonlinha Soarez de Merloo, e fez em ella dom Esteuam Pirez Froyam, e Martim Pirez, e
dom Samcho Pirez bispo do Porto, e dona Maria Pirez, e dona Moor Pirez, e dona Enes Pirez monja d’Arouca.
Este dom Esteuam Pirez Froyam sobredito filho primeiro dos ditos dom Pero Homem e dona Tareyia foi casado com
dona Tareyia Ayras Queixada, e fez em ella dona Framgisca Pirez e dona Orraca Pirez : e morreolhe esta dona Ta-
Teyia Ayras sa molher deste Esteuam Pirez Froyam c casou depois com dona Maria Ramirez filha de dom Ramiro
Diaz e irmaa de Nuno Fernandez de Vall de Neuro, e fez em ella dom Esteuam Pirez, e dom Joham Pirez, c Fer¬
nam Pirez, e Tareyia Pirez como se mostra no titullo x dos de Lara parrafo vn.°, E dom Martim Pirez Froyam
irmaao do dilo dom Esteuam Pirez e filho dos sobreditos dom Pero Homem e de dona Tareyia foy casado com dona
Maria Gomez filha de Gomez Pirez d’Aluaremga e dc dona Samcha Gomgalluez como se mostra no titullo xxxvi de
dom Egas Moniz de rriba de Doyro parrafo xxm, e fez em ella dom AfTomsso Martiins Froyam c dom Pero Homem.
Este AfTomsso Martiins foy casado com dona Enes Dade filha de Martim Dade, c fez em ella dona Maria AfTomsso
molher d’AlTomsso Nouaaes, e dona Isabell AfTomsso. Esta dona Isabcll AfTomsso foy casada com Martim AfTomsso

Digitized by

312

OS LIVROS DE LINHAGENS

de Brito filho do bispo dc Lixboa, e fez em ella outro filho que ouue nome Martim Dade que foy casado comi dona
Maria Mecndcz fillia de Meem Pirez da Oliuevra, e huma filha que chamarom dona Yiollante, c outra dona Enes
Martiins. E esta dona Viollante foy casada com Yaasco Marliins de Merloo, e fez em ella E dom Pero

Homem, irmaao do dito Affomsso Pirez e filho dos ditos Martim Pirez Froyam e de dona Maria Glpmez e neto do
dito dom Pedio Homem e de dona Tareyia'Anes, foy casado com dona Moor Martiins filha de Martim Louremco
dTJrufe, e ouue filhos estes, a sabcr, dom Esteuam Pirez que foy abade de Villa-Coua e dayam de Bragaa, c dom
Martim Pirez* e dom Aluaro Pirez, e dom Vaasco Pirez coonigo de Bragaa e abade de Teruha. E dona Maria
Pirez filha dos sobreditos dom Pero Homem e de dona Tareyia Anes e neto de dom Pero Rodriguez de Pereyra e dc
dona Maria Pirez Grauell, foy casada com dom Vaasco Gomez Zagomba, e fez em ella dona Tareyia Vaasque/.
que foi casada com Samcho Nuniz de Bragamca e fez em ella huuma filha que ouue nome Orraca Samchez.

E a sobredita dona Moor Pirez filha de dom Pero Homem de Pereyra foi casada com Diego Lopez Gato, e nom
ouue della semel. E dona Moor Pirez de Pereyra filha dos sobreditos dom Pedro Rodriguez de Pereyra e de
dona Maria Pirez Grauell foy casada com dom Vidente Pirez Durieses, e fez em ella dona Maria Yicentc : c de
quaaes vem este dom Vidente mostrasse no litullo xlix de dom Traconho Araldez donde vem os de Durieses. E
esta dona Maria Vicemtc se ue casada com dom Martim Pirez Zole, e fez em ella dona Maria Martiins e dom Mar-
tim Martiins Zote : e deste dom Martim Martiins Zole falla no titullo xxvii de dom Gill Guedaz parrafo ni, e no
tilullo xlu de dom Goydo Aralldez de Bayam parrafo vn.° E a dita dona Maria Martiins foy casada com dom Gill
Nuniz de Bragamca, e fez em ella dona Samcha Gill e dona Guiumar Gill : esta dona Samcha Gill sc.uG casada
com dom Pero Pomce, e fez em ella dom Rodrigo Ponce, e dona Isabell e dona Orraca Ponce. Esta dona Isabell
se ue casada com dom Pero Fernamdez de Castro, o que foy muy boo e que se chamou da Guerra, e fez em ella
huum filho que chamarom dom Fernamdo de Craslo e dona Johana. Esta dona Joana casou com dom Diego dc
Bizcaya, e ouue huum filho a que chamarom dom Diego : e ao depois deslo filhoua elrrcy dom Pedro de Castella
e casou com ella. E a dita dona Orraca Ponce se ue casada com dom Amrrique Amrriquiz neto do ifTamtc dom
Amrrique; e fez em ella huum filho a que chamarom Esta suso dita dona Maria Martiins depois

que Ihe morreo este dom Gill Nuniz de Bragamca casou com dom Meem Rodriguez de Vasconfellos como se mos-
tra no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas, e fez em ella dom Joham Meemdez que se ue casado com dona Al-
dora Vaasquez filha de dom Vaasco Affomsso Alcoforado e fez em ella filhos. E dona Moor Pirez de Pereyra
suso dita de que estes desQemdem depois que lhe morreo este Vaasco Pirez Dulicses seu marido casou depois
com dom Joham Pirez Rcdomdo, e fez em ella Gomcalle Anes, e Pedre Anes, e Rodriguc Anes, e Martim Anes,
e dona Costamca Anes, e dona Froilhe Annes. Este dom Gomcalle Anes sobredito foy casado com dona Ta¬
reyia Esteuez deFreilas, e nom ouue semel : e depois morreo esta dona Tareyia Esteuez dcFreytas e casou este
Gomcalle Anes suso dito com dona Orraca Fernamdez filha de Fernam Pirez d’Amdrade, e fez em ella Martim
Rcdomdo que morou na Reyra, e Nuno Redomdo, e Aluaro Goncalluez, c dona Moor Gomcalluez, e dona Joana
Gomcalluez, e dona Maria Gomcalluez. E o dito dom Martim Redomdo foy casado com dona Leanor Rodriguez
filha de Ruy Meemdez de Merloo como se mostra no litullo xxx de dom Gomez Meemdez Jedeaao parrafo mi. 0 , e
fez em ella dona Senhoriqha Aluarez e dona Senhorinha Martiins. Esta dona Senhorinha Aluarez foy casada
com Joham Gomez da Sillua, e fez em ella dom.Ayras Gomez da Silua o moco que foy ayo do iffamte dom Fer¬
namdo ; e,dona Senhorinha Martiins foy casada com dom Ayras Gomez da Silua o velho, e fez em ella Ruy Gomez,
e Fernam Gomez, e Affomsso Gomez. E Johane Anes filho de Joham Pirez Redomdo e de dona Moor Pirez dc
Pereyra se ue casado com dona Guiumar Louremco, c fez em ella Lourencc Anes Redomdo. E Aluaro Gom¬
calluez, irmaao do dito Martim Redomdo e filho dos sobreditos Goncalle Anes e de dona Orraca.Fernamdez, foy
casado com dona Bealriz Fernamdez filha do Fernamdaffomsso de Caambra e de dona Samcha Correa, e fez em
ella dona Enes Aluarez que foy casada com dom Goncallo Vaasquez de Moura : e Goncallo Vaasquez fez em ella
Aluaro Gomcalluez de Moura que foy casado com dona Orraca Fernamdez alcaydessa da Azambuja. E ouue este
Aluaro Gomcalluez outra irmaa que chamarom Leanor Gomcalluez que foy casada com Vaasco Fernamdez Cou-
linho filho de Fernam Martiins Coutinho. E dona Moor Gomcalluez outrossy filha dos sobreditos Goncale Anes
e de dona Orraca Fernamdez foy casada com Affomsso Rodriguez d’Espinho, e fez em ella Joham Redomdo que
morreo em Qidade Rodrigo, e Affomsso e Martim Redomdo, e dom Pedro Affomsso bispo d’Estorga, e Bealriz
Gomcalluez : e estes nom ouuerom semel saluo Beatriz Gomcalluez que foy casada com Joham Gomcalluez Mou-
rom, e ouuerom Aluaro Gomcalluez Mouram e Maria Fernamdez que foy freyra d’Arouca. E estas Johana
Gomcalluez e dona Maria Gomcalluez filhas de Gomcalle Anes Redomdo e de dona Orraca Fernamdez d’Amdrade
forom d’ordem e nom ouuerom semel. E Pedre Annes filho de Joham Pirez Redomdo e de dona Moor Pirez de
Pereyra foy casado com dona Enes Pirez, filha de Pero Garcia Gallego e de dona Tareyia Nuniz filha de Nuno
Pirez Maldoado e de dona Moor Pirez Redomda. E o dito Joham Pirez pay deste Pere Anes Redomdo foy casado
com dona Maria Annes filha de Joham Reymomdo de Porlocarreyro e de dona Dordia de Lixboa, e nom ouue¬
rom semel : e este Joham Pirez Redomdo fora ante casado com dona Gonlinha Soarez de Merloo, e ouue linha-
gem assy como se mostra no titullo xxiin . 0 dc dom Gomez Mecndcz Gedeaao parrafo 1111." E a sobredita dona

Digitized by ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

313

Moor Pirez Redomda foy casada com Aluaro Pirez dc Vall-uerdc, e fez em ella donaTareyia Pirez que foy casada
fom Affomsso Martiins Pantoja e ouuerom semel Fernamdafomsso freyre d’Alcantara. E este Aluaro Pirez de Vall-
uerde suso dito e dooa En£s Pirez filha de Pero Gargia Gallcgo ouuerom outra filha que ouue nome dona Birim-
gueyra Pirez e foy monja d’Arouca.

I

De Martim Annes Redomdo fllho de Jsham Pirez Redomdo e de dona Moor Pirez

fllha de dom Pero Rodrlguez de Pereyra

Este Martim Annes Redomdo foy casado com dona Maria Rodriguez filhade Rodrigo Affomsso de Jolla e de
dona Ouroana Martiins de Curolello, e fez em ella Martim Martiins Redomdo de Treyxemil, e dona Moor Mar-
liins, e dona Maria Martiins, e dona Alda Martiins, e dona Bcatriz Martiins, e dona Guiumar Martiins, c dona
Joana Martiins. Este Martim Martiins Redomdo de Treyximill foy casado com dona Senhorinba Annes

filha dc Joham de Sande e de dona Leanor Rodriguez como se mostra no titullo xlv dos d’Auizella parrafo iui.°,
e fez em ella Joham Redomdo de Treiximill filho de Martim Redomdo de Treiximill suso dito foy casado com
dona Pirez filha de Pere Esteueez Carpemteyro que depoys foy craueiro de Calatraua e de dona Maria

Pirez filha de Pedre Annes de Viana. E dona Moor Martiins irmaa do sobredito Martim Martiins Redomdo e
filha dos ditos Martinhanes Redomdo e dona Maria Rodriguez foy casada com Ruy Pirez de Vascomgellos, e fez
em ella dona Migia Rodriguez e dona Guiumar Rodriguez. E esta dona Rodriguez suso dita foi

casada com Girallde Esteuez Feijdo e ouuerom semel. E dona Migia Rodriguez foy casada com Nuno Gom-
galluez filho de Lopo Gomgalluez d’Aureu e dc dona e ouuerom semel. E dona Guiumar Ro¬
driguez sua irmaa foy casada com Joham Martiins filho de Martim Annes da Maao c de dona Martiins

filha do argebispo dom Joham Martiins. E dona Maria Martiins irmaa foy casada com Gomgallo Esteuez filho d’Es-
leue Annes de Bragamga. E esta dona Alda Martiins suso dita foy abadessa de Avaiterinho, c dona Bcatriz Martiins
abadessa de Semide. Esta dona Guiumar Martiins foy casada com Lopo Affomsso de Qernado filho do aliade
de Raufe. Esta dona Johana Martiins foy casada com Soeiro Paaez filho de Pay Pirez da Aldea-noua, c ouuerom
duas filhas, a huuma ouue nome dona Tareyia Soarez, e a outra ouue nome dona Maria Soarez : e esta Maria
Soarez foy casada com Yaasco Pirez Cerueira.

De dom Rodrlgue Innes fllho de Joham Pirez Redomdo e de dona Moor

Pirez de Percyra

Este dom Rodrigo Annes Redomdo foy casado com dona Moor Femamdez filha de Fernam Martiins Curotello
e de dona Orraca Dominguez de Samtarem como se mostra no titullo xlii de dom Goydo Araldez de Bayam par¬
rafo m.°, e fez em ella Fernam Rodriguez, e Joham Rodriguez Homem, e dona Orraca Rodriguez. E Fernam Ro¬
driguez foy casado com dona Marinha Affomsso filha de dom Pedro Affomsso d’Arganill e de dona Esteuainha
Paaez de Valladares, e nom ouuerom semel. E Joham Rodriguez nom foy casado nem ouue semel lidima. E
dona Orraca Rodriguez foy casada com Pay Pirez filho de dom Pedro Affomsso d’Arganil e de dona Esteuainha
Paaez de Valladares irmaa desta Marinha Affomsso sobredita, e nom ouuerom semel. Aqui se acaba o linha-
gem dc Rodrigo Anes Redomdo e dos que delles desgemderom lidimamenle. Este Rodrigue Annes ouue huum
filho dc gaanhadia a que chamarorn Pero Rodriguez e foy casado no Crato com huuma dona que chamarom Mar-
garida Pirez filha de dom Pero Gargia, e ouuerom dous filhos, Aluaro Rodriguez e Joham Rodriguez criados de
dom frey Aluaro Gomgallucz prioll do Espitall em Portugall cujos parentes clles eram.

titulo xxxr

DO BOO DOM V A ANCO PlMUNTEUi

Diz o comde dom Pedro em seu liuro que este dom Vaasco foy filho de dona Samcha Martiins, filha de dom
Martim Fernamdez de rriba de Vizella e de dona Esteuainha Soarez, e fezeo em dias de dona Gomgallo Rodriguez
deifouaaes seu marido com huum caualleiro de rriba de Vizella que ouue nome Martim Fernamdez de Nouaaes:
e depois que morreo este dom Gomgallo Rodriguez de Nomaaes suso dito casou esta dona Samcha Martiins com
este caualeiro Martim Fernamdez de Nouaaes suso dito. E a cabo de pega que este Vaasco Martiins Pimentell, filbo
desta dona Samcha Martiins e de Martim Fernamdez suso ditos, era gramde veo o prioll de Namdim que emtom
era e o de Olueyra e outros abades e caualleyros'da comarca e forom a rrogar a dom Martim Gomgalluez de No-
maaes, cujo irmaao este Vaasco Martiins Pimentell era de madre, que o quisesse rregeber por irmaao e que nom
M. H . Tom. I. 79

Digitized by v^ooQie

314

OS LIVROS DE LINHAGENS

quizessc meter sa madre em vergonha. E elle a seu rrogo dellcs rregebeo por irmaao com tali condigam que
numca elle- nem os que delle degemdessem podessem gaanhar nimigalha no coulo de Palmeira. E nds fezemos
muito em nosso tempo pera saljer a uerdade deste feito, se passara assy como aqui he escripto, e achamos per fidall-
gos assy como per dom Pero Fernamdez de Crasto que sse chamou da Guerra e per Lopo Fernamdez Pacheco e
per dom Paay de Meyra e per dom Paay Correa abade de Pombeiro e per dom Egas Louremgo chamlre de Bra-
gaa, a que foy muy bem com elrrey dom Dinis, que esto fora apostilla de mali dizer, porque elles ouuiram dizer
a seus padres e a outros muitos que forom daquell tempo que a esto forom presemtes, como adeamte diz, que o
feito passara «assy : que dom Gomgallo Rodriguez de Nouaaes fazia muito mali a este Martim Fernamdez de No-
uaaes deserdamdoo de suas terras : e como quer que este Martim Fernamdez fosse de mais pequeno poder que
este dom Gomgallo Rodriguez filhou com ell omezio e matoulhe muitas das sas companhas : e estamdo em -este
omizio morreo o dom Gomgallo Rodriguez. E o Martim Fernamdez porque estaua mazellado das suas herdades
que lhc tiinha forgadas dona Samcha Martiins fazialhe Iodo nojo que podia : e estamdo em esto chegou hi o prioll
de Namdim e aueoos assy que dona Samcha Martiins deulhe suas herdades, e o caualleiro seruiaa e ella ouuessc
de pagar delle : e aos sele meses depois a morte de dom Gomgallo Rodriguez mandou ella per o prioll de Nam¬
dim e per o prioll d’Ulueira, e ella regebeo perante elles e fallou com elles que o nom dissessem a nemguem ataa
que o anno fosse acabado depois da morte de dom Gomgallo Rodriguez. E esto disse ella por duas cousas., a
huuma porque filhaua embargo de lhe dizerem que casaua ante do anno que as uiuuas nom deuem easar, e a
outra porque ella era rrica dona e tiinha que a profagariam de casar com. Martim Fernamdez como quer que elle
fosse de boo sangue. E este dom Yaasco foy feito em esta sazom. E a cabo de tempo amdamdo este dom Vaasco,
domzel muito aposto c de boas comdigSoes, em casa delrrey dom Affomsso o tergeiro avia hi dous donzees ir-
maaos que erom do linhagem dos Marinlios e aviamlhe emveja : e eslamdo no paago ouuerom pallauras com este
dom Yaasco dizemdolhe que era mazehado porque fora feito cm tempo de Gomgallo Rodriguez : e elle ouue desto
gram uergonha de muytas gentes que hi estauam, e esteue huuma gram pega penssamdo nas pallauras e oolhou
como eram muito avilladas, desi er oolhou em como estaua no paago hu elrrey est«aua, que sse hi tornasse miao
que lhe seria logo cstranhado por elrrey, e ouuesse logo de poer em ventuyra do rregeo delrrey, e disselhes que
mentiam, e deu a huum delles tam gram punhada que lhe britou logo huum olho, e com ho outro se foy abragar
e foy queer com elle per huuma freesta a fumdo do paago : e o donzell Marinho quebrou huma perna e quatro
costas e dom Vaasco tam mali ferido que o teuerom em par de morte. Desto foi ell muy louuado e poselhe elrrey
logo contia de maraucdis. E a depois a gram tempo alguuns que lhe bem nom queriam por seu omizio que auia
com elles rrepetiam as pallauras hu elle nom estaua que lhe desserom os domzees no paago delrrey, e desto rre-
ereggo a fama. E nesto aimda mais ouuimos dizer a Louremgo Fernamdez de Crasto padre de Pero Louremgo de
Crasto e a Martim Fcrreyra que ouue nome Martim Nariz, que eram muy vedros caualleiros que passarom com
dom Vaasco todas as lides que elle ouue em Castella, que aquell domzell a que elle quebrou ho olho que o lan-
gou depois em huum pogo muito alto que estaua nos paagos delrrey, e muitas companhas que hi estauam que lhe
acorrerom e tiraromno. E desto ouue dom Vaasco gram sanha e mamdouo premder e teer em huma torre em
Samtarem, e ao depois a dous annos mandouo soltar e lamgar de ssa casa. E este dom Vaasco Martiins Pimentcll
foy muy boo caualleyro e de gram fazemda e foy mcyrinho de todo o rreyno de Portugall, e por sanha que dell
ouue elrrey sem rrazom foisse a Castella com dozemtos e cinquoenta de cauallo de boos fidallgos e foisse pera
elrrey dom Affomsso. EI auia guerra com elrrey dom Samcho seu filho, e fez em este tempo muitas lides c vem-
geoas : e a pestumeira que fez em Cordoua regebeo hi taaes feridas de que morreo aos doze dias. Desto filhou
elrrey dom Affomsso gram pesar e os seus, oolhamdo em como lhes era boo pera o mester muito afteado que
auiam, e como em esto pemssarom assi lhes acontegco depois, ca dalli adeante forom de pequena defenssom.

De dom Yaasco Martiins Pimentell e dc dona Maria Annes de Fornello

Este dom Vaasco Martiins Pimentcll foy casado com dona Maria Anes, filha de Joham Martiins de Fornello e
de dona Orraca Fafez filha de dom Fafez Godiins como se moslra no tilullo xxxix de dom Fafez Luz parrafo ini. 0 ,
c fez em ella dom Martim Vaasqucz Pimentell, e dom Affomsso Vaasquez, e dona Orraca Vaasquez que se ue
casada com dom Gomgallo Pereyra, filho de dom Pero Rodriguez de Pereyra bisneto do boom de dom Rodrigo
Froyaz de Trastamar c padre do argebispo dom Gomgallo Pereyra como se moslra no litullo xxi de rrey Ramiro
parrafo xii. E o sobredito Martim Vaasquez seu irmaao foy casado com dona Costamga Martiins filha de Mar¬
tim Affomsso de Reesemde e de dona Costamga Rodriguez de Mcvra filha de Ruy Fernamdez de Meyra, e fez em
ella Vaasco Martiins de Reesemde, e Affomsso Vaasquez, c Joham Vaasquez que morrerom freyres do Espitall sem
semel, e dona Enes Martiins, c dona Moor Martiins que foy freyra d’Arouca.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

315

Df Vtase* Martiins de Reesemde filho de Martin* Vaasques e de dena Cestam$a

Martilne ense dita

Este dom Vaasco Martiios de Reesemde foy casado com dona Tareia Rodriguez, filha de dom Rodrigo Af-
fomsso Ribeyro e’ de dona Orraca Godiins filha de dom Godinho naturali de Coymbra que veo do linhagem dos
Moedeiros di. E e6te dom Godinho suso dito foy muy boom priuado delrrey dom Affomsso de Castella e foy rrico
e muito hororrado homem : e ouue outro filho que ouue nome Affomsso Rodriguez que foy muito rrico e muito
homrrado e muy priuado delrrey dom Samcho de Castella filho delrrey dom Affomsso que ja dissemos. E este
Vaasquo Martiins de Reesemde suso dito fez em esta dona Tareyia Rodriguez sa molher huum filho que ouue nome
dom Gill Vaasquez de Reesemde e outra filha que ouue nome dona Enes Yaasqucz : c este dom Gill Yaasquez
de Reesemde foi casado com dona . neta de Lopo Fernamdez Pacheco, e fez em ella

E dona: Enes Vaasquez sua irmaa foy casada com Marlim Martiins Barua, e fez em ella Ruy Barua.

D’Aff*u»i* Vaasquez Pimentell filho de dom Vaasco Martiins Pimentell

e de dona Maria Annes de Fornello

Este Affomsso Vaasquez foy casado com dona Samcha Fernamdez filha de Fernamdcstcucz Pimtalho e de
donaMarinha Nuniz filha de dom Nuno Martiins de Ghacim como se mostra no titullo Lini . 0 dos de Macecira par*
rafo n.°, e fez em ella Rodrigo Affomsso, e Joham Affomsso Pimentell, e dona Enes Affomsso que foi casada com
Soeyro Martiins de Baruosa e ouuerom filhos. E o sobredito Rodrigo Affomsso Pimentell seu irmaao foy ca¬
sado com dona EnSs Rodriguez, filha de Ruy Martiins de Moraaes e de dona Gomcalluez filha de

Gom$allo Rodriguez Moreyra e de dona Moor Martiins, e ouue dellaRodrigo Affomsso freyre de Samtiago e duas
fiihas: e este Rodrigo Affomsso freyre foy comemdador moor de Samtiago e foy casado com dona Lourenco filha
de Lourem$o Yaasquez da Fomsseca, e fez em ella E dom Vaasco Martiins de Reesemde, filho de

Marlim Yaasqucz Pimentell e de dona Coslamca Martiins de que sse atras ja fallou, depois que lhe morreo dona
Tarejia Rodriguez filha de Rodrigo Affomsso Ribeiro e de dona Orraca Godiins que foy a primeyra molher que
ouue easou depois com dona Guiumar Martiins filha de Marlim Annes filho do argebispo dom Joham Martiins de
Soilbaaes, e fez em ella dona Megia Yaasquez que foi' casada com Martim Affomsso de Merloo, filho de Martim
Affomsso de Merloo o velho e de dona Marinha Vaasquez filha d’Esteuam Soarez senhor d’Albergaria de Paay
Delgado de Lixboa, e ouuerom huum filho que chamarom Fernamdaffomsso e huuma filha que ouue nome dona
que foi casada com Martim Vaasquez senhor de Gooes : e este Martim Vaasquez fez em esta sa
molher E depois que ao dito Vaasco Martiins de Reesemde morreo esta dona Guiumar Martiins suso

dita que foy a segumda molher easou depois com dona Me<jia Vaasquez filha de Vaasco Paaez d’Azeuedo c dc
dona Maria Rodriguez c ouuerom semel.

De dona En^tt Martiins filha de Martim Vaasquez Pimentell e de dona Castanea

Martiins de Reesemde

Esta dona Enes Martiins foy casada com Nuno Goncalluez Camello, e fez em ella Gomcallo Nuniz Camello
e dona Moor Nuniz Camella que foy monja d’Arouca e muy gram puta. E Gomcallo Nuniz Camello seu irmaao
foy casado com dona Aldomca filha de Ruy Goncalluez Pereyra e de dona Anes de Samdim, e fez

em ella semel.

Re dom Vaasco Martiins Pimentell de que sse atras em seu titullo ja fallou

Este dom Vaasco Martiins Pimentell depois que lhe morreo a primeira molher dona Maria Annes de For-
nellos domde degemderom esles foy casado com dona Maria Gomcalluez de Portocarreyro filha de Gomcallo Vee-
gas o Alfeiram, & fez em ella dom Martim Vaasquez Pimentell coonigo do Porto e abade de Gcrzedello, e Fer-
nam Vaasquez, r e Ruy Vaasquez, e Esteuam Vaasquez, e Affomsso Vaasquez, e dona Aldara Vaasquez que foy ca¬
sada com Nuno Gomcalluez Cogominho e nom ouuerom semel, e dona Samcha Vaasquez que foy freyra d’Arouca.
Este Fernam Vaasquez suso dito filho de dom Vaasco Martiins Pimentell e de dona Maria Gomcalluez foy casado
com dona Maria Rodriguez filha de Ruy Martiins de Monla Marta apar de Gamora, e fez em ella huma filha que
ouue nome dona Isabell Fernamdez : e esta dona Isabell Fernamdez foy casada com Fernam Nuniz Cogominho
filho de Nuno Fernamdez Cogominho, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Aldomca que foy casada
com Gomcallo Nuniz Camello e fez em ella E Esteuam Uaasquez Pimentell foy casado com dona

Pirez d’Eluas filha de Domingos Pircz d’Achellas, c fez em ella Vaasco Martiins Pimentell que cha.

Digitized by

Google

316

OS LIVROS DE LJNHAGENS

marom Palinho por sobrenomc : cstc Vaasco Martiins se ue casado com dona Tareyia Gill filha de domGill Mar-
tiins Zole como se mostra no titullo e fez em ella Ruy Vaasquez e dona Megia Vaasquez. Esta dona Metia
Yaasquoz foi casada com dom Aluaro Pcreyra como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo xim. E o so-
bredito Affomsso Vaasquez Pimenlel suso dito foi casado com dona Moor Martiins filha de Marlim Martiins Zote,
e nom ouuerom semel. E dom Ruy Vaasquez outrossy filho dos ditos dom Vaasco Martiins Pimentell c dona
Maria Gomgalluez foy casado com dona Tareyia Rodrigucz filha de Ruy Paaez Bugalho c de dona Orraca de Sam-
tarem, e fez em ella Joham Rodriguez Pimentell, e dona Enes, e doha Maria Rodriguez que foy casada comGom-
gallo Vaasquez de Goocs e matoua por maao prego. E o dito Joham Rodriguez Pimenlel foi casado com dona
Esteuainha Gomgalluez, filha de dom Gomgallo Pereyra e de dona En&s Louremgo filha de dom J^ouremge Anes
Carnes, e fez em ella semel como se mostra no titullo xxi delrrey Ramiro parrafo xim. E dona Enes Rodri¬
guez, irmaa do dito Joham Rodriguez Pimenlel e filha dos sobredilos Ruy Vaasquez e dona Tareyia Rodriguez,
foy casada com Meem Gomgalluez Camelo, e fez em ella huum filho que ouue nome Diego Gomgaluez.

De dona Samcha Vaasquez filha de dom Vaasco Martiins Pimenlel e de dona Maria

Gomgalluez filha de Gomeallo Vergas o Vlfeyram

Esta dona Samcha Vaasquez foy casada com Joham Martiins de Cuynha como se mostra no titullo lv dos de
Cuynha parraTo vi.°, e fez em ella Gomgallc Annes de Cuynha, e Joham Annes de Cuinha, e Pedre Annes de
Cuinha, e Rodrigo Anes de Cuinha, e dona Enes que foy casada com Ruy Pirez d’Afomseca, e dona Samcha
Anes que foy casada com dom Esleuam Rodriguez de Molles como se mostra no titullo lvi de dona Ouroana Soa-
rez parrafo E o dito Gomgallc Anes foy casado com dona Maria Gargia naturali d’Aragom, e fez

em ella huma filha que ouue nome Tareyia Gomgalluez. E Johane Anes, irmaao do sobredilo Gomgallo Anes
e filho dos ditos Joham Martiins de Cuynha e de dona Samcha Vaasquez, foy casado com dona Marquesa Pirez filha
de Pascoall Pirez, huum villaao aragoes que rnoraua em Jixboa, e de Eluira Martiins filha de Martim Miclia de Lii-
boa : e esta dona Marquesa Pirez fez torto a seu marido segumdo o confessou ante clrrcy aquell com que ellafazia
o mali, e malouo elrrey porem, e depois veo a casar com ella este Johane Anes, e ella pario huuma filha que se
u6 casada com E Pedre Anes de Cuynha seu irmaao do dito Johane Anes de Cuynha foy casado com

dona E dom Rodriguc Annes, outrossy irmaao dos sobreditos e filho dos dilos Joham Martiins de

Cuynha e de dona Samcha Vaasquez, foi casado com dona Enes Esteuez filha d’Estcuam Paaez d’Azeuedoede
dona Rodriguez dc Vascongellos, e fez em ella Joham de Cuynha.

TITULO XXXVI . 0

DK DOM MONINHO VEECiAK O CASTO DOMDE VEM OS DE RIDA DE DOYRO

Este dom Moninho Veegas o Gasto primeiro veo a Portugall em tempo delrrey dom Ramiro deLeom, e veo
de Gasconha e oniro seu irmaao com el que foy bispo. do Porto e avia nome dom Sesnamdo, este morreo c jaz
fem Villa-Boa do Bispo. E veo com ellc o bispo dom Nonego que jaz no moesteiro de Coyaos e veerom cora elle
dous seus filhos, huum ouue nome dom Egas Moniz o Gasto e ho outro ouue nome dom Gargia Moniz o Gasto.
E veerom com elle muitos e boos caualleiros e muitos e boos escudeiros filhos dalgo, e veerom per mar porlar
na foz de Doyro que he antre o Porto e Gaya e em aquell tempo chamauomlhe a foz Doyro maao, e lidarom hi
com muy gram pega de mouros per muitas vezes, e matarom hi huum dos filhos que auia nome dom Gargia Mo¬
niz o Gasto : e aagima vemgeo os mouros e veo gaaphamdo delles a terra per rriba de Doyro agima de huuma
parte e da outra.

De dom Egas Moniz o vclho Gasto filho de dom Ermigo Veegas o velho Gasto

Este dom Egas Moniz o vclho Gasto foi casado com dona Toda Ermigiz Aboazar filha de dom Ermigo Aboa-
zar neto de rrey Ramiro de Lcom como se mostra no seu titullo xxi parrafo n.°, e fez em ella dom Ermigo Vee¬
gas o velho Gasto. E esta dona Toda Hermigiz Aboazar foy depois casada com dom Pero Trocosemdiz como sc
mostra no titullo xui de dom Trocosemdo Gueediz parrafo vm.° Este dom Hermigo Veegas o uelho Gasto

suso dito foi casado com dona e fez em ella dom Moninho Ermigiz o Gasto que foy casado com dona

minhana dona Ouroana, e fez em ella dom Egas Moniz o honrrado e bem auenturado que chamarora de rriba de
Doyro, e dom Meem Moniz que chamarom de rriba de Doyro que foy casado com dona Ouroanna Meendez filha
de dom Meem Veegas de Sousa como se mostra no titullo xxxi desta dona Ouroana parrafo primo. E dom

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

317

Egas Moniz de rriba de Doyro seu irmaao fillio dos sobreditos foy casado duas vezcs, a primeira vcz foy casado
com dona Moor Paaez filha de dom Paay Gotcrrez da Silua, o que emcoutou o moesteiro de Tiuaaes, e fez em
ella Louretn$o Veegas o Espadeiro de que fallaremos adeam te e dona Leanor Veegas que foy casada com dom
Gomcallo Mecmdez o Lidador como se moslra no litullo xxi de rrey Ramiro parrafo vn. 0 : e a segumda vez foi ca¬
sado com minhana dona Tarcyiafomso, a que fumdou o moesteiro deSalzeda, e ouue della filhos como adeamte
oouiredes no parrafo xuu desle titullo.

E o sobredilo Louremfo Veegas o Espadeiro foi casado com dona Maria Gomez filha do comdc dom Gomez
flfaniz de Poombeiro, e nom ouuerom semel : e depois morte dcsta dona Maria Gomez suso dita tomou este Lou-
remco Veegas suso dito huma barregaa que ouue nome Hortigueira, e fez em ella huum fillio que ouue nome
Egas Louremco. E este Louremfo Veegas suso dito foy o que amou muito elrrey dom AfTomsso o primeiro rrey
de Porlugall, e nom no chamaua senom irmaao porque o criara seu padre dom Egas Moniz.

De Egas Lourem^o Allio de Lourem^e Veegas o Espadeiro

Este Egas Louremfo foy casado com dona e fez em ella Soeiro Veegas Coelho, c Gomez Veegas

Frade, c Gomfallo Veegas Magro, c Poro Veegas, e dona Maria Veegas, c dona Marinha Veegas, c dona Marga-
rida Veegas. Este Soeiro Veegas Coelho filho destc Egas Louremgo foy casado com dona Moor Meemdez

fdha de Meem Moniz de Camdarey, o que emtrpu primeiro em Samtarem quamdo a filharom, e fez em ella dom
Pero Soarez Coelho, e dom Joham Soarez Coelho, e dona Maria Soarez Coelha, e dona Enes Soarez Coelha.

Este dom Pero Coelho filho primeiro deste Soeiro Viegas e Moor Mecmdez foi casado com dona Beatriz Eanes
filha de dom Joham Pirez Redomdo e de dona Gontinba Soarez, e nom ouuerom semel. E dom Joham Soarez
Coelho seu irmaao filho dos sobreditos foy casado com dona Maria Fernamdez filha de Fernam Samchez Dordees
naturali de Galliza, e fez em ella Pedrc Anes Coelho que foy clerigo, e dona Moor Eanes, e dona Maria Anes, e
dona Aldara Anes, e dona Orraca Annes. Este Pedre Anes Coelho filho do sobredito dom Joham Soarez foi
tasado com dona Margarida Esteueez, filha de dom Esteuam Hcrmigez da Tcixeira e de dona Orraca Fernamdez
filha de Fernam Louremf-o de terra de Samta Maria, e fez em ella semel como ja dissemos no titullo xxxu de
dona Orraca Meendez parrafo im.° E a sobredita Aldara Annes filha de dom Joham Soarez Coelho foy casada
com c nom ouuerom semel. E dona Orraca Annes suso dita filha de dom Joham Soarez Coelho

foy casada com dom Soeiro Meemdez Petite, e matoua por maao pre?o e nom ouue semel. E dona Maria Anes
sa irmaa nom ouue semel. E esta dona Moor Eanes suso dita casou com Martim Affomsso de Reesemde, e ma-
loua por maao pre^o e nom ouuerom semel : e assy estas todas tres nenhuma dellas nom ouuerom semel. E
dona Maria Soarez filha tergeira de Soeiro Veegas e de dona Moor Meemdez foi casada com Joham Pirez de Vaas-
rom$ell6s, por sobrenome Joham Temrreyro, o quali avia seu omizio com Ayras Eanes de Freytas por morte de
Gill Martiins, filho de dom Martim Pirez Ribeiro que o dito Ayras Eanes matara, e seu segumdo coirmaao do dito
Joham Temrreyro, o quali Joham Temrreyro matou este Ayras Eanes en o moesteiro de Fonte Arcada, e trouxe
consigo a ssa morte Pedre Annes Peral Velho, que era seu primo coirmaao, dizemdolhe que auia desafiado por
el este Ayras Eanes e el auiao desafiado por ssi, mais quamto he por Pedre Anes Aluelo nom. E passou assi pe-
rante elrrey dora Samcho Capello, e veeromno a emprazar perante elrrey dom Samcho de Portugalf dom Esteuam
Anes de Freytas irmaao d’Ayras Eanes, e Ruy Fafez, e Vaasco Lourempo, e Martim Lourcmgo de Cuynha : e Pe¬
dre Anes Aluelo veo ao rreto e disse que nom negaua que nom fora em sa morte mais que lhe dissera Joham Pi¬
rez de Vasconpellos seu primo que o auia desafiado por elle e se lho negasse que lhe meteria as maaos sobrello.
E emtom mandou elrrey dom Samcho emprazar o dito Joham Pirez de Vascongellos que veesse a rrespomder ao
feilo do rreto, e Joham Pirez nom veo ao primeiro prazo : er mandouo emprazar outra vez e nom veo : er man-
dono emprazar as outras segumdo manda o direito e custume dos rreys e el nom recudio a nenhuum dos prazos
guardamdo elrrey todos rauy bem e compridamente assy como deuia a fazer. E os daualleyros amdamdo de cada
dia perante elrrey demandamdolhe dereito e elrrey pesamdolhe muito e veemdo que nom podia hi al fazer : e por*
que o outro nom queria viir aos prazos que lhe eram deuisados, avemdo seu conselho com pe$a de bSos e de ca-
nalleiros filhos dalgo que eram com elle, ouue a dar semtemija pesamdolhe muito e a semtemfa foy esta, que aa
rcuelia do dito Joham Pirez de Vasconcellos, porque nom veera aos tempos que lhe forom assiinados como manda
o dereito e o custume dos rreys, que o daua por feitor assy como deuia a seer Pedre Anes Aluelo, e que a pena
que o dito Pedre Anes deuia auer que se tornasse a ell toda e que o dito Pedre Anes Aluello fosse liure e quite.
G emtom veo a beyiar a maao a elrrey Pedre Anes e os outros caualleiros que o acusauam c disserom que o man-
teuesse D.eus e que jullgara come muy boo rrey e dereito.,E este Joham Pirez de Vascongellos numca depois veo
a porgar seu rreto nem fazer mais por elle. E esta semtemca foy dada na Cabe$a da Vide antre Tejo e Odiana a
huma legoa gramde d’Alter do Chaao.

\

M. H. Tom. L 80

♦

Digitized by

Google

318 OS LIVROS DE L1NHAGENS

De Joham Pire* <le Vasconcdlos suso dito por sobrenomc Joham Teinrreyro

Este Joham Pirez de Vasconcellos foy casado com a comdessa dona Maria Soarez, filha de dom Soeiro Vce-
gas Coei lio e de dona Moor Mccmdez filha de Meem Moniz de Camdarcy que cmtrou primciro em Samiarem qnamdo
a filharom, e fez em ella Pedre'Anes, e Rodrigue Anes, e dom Estcue Annes que foy bispo de Lixboa, e dona
Tareyia Annes, e dona Moor Eanes que foy casada com dom Ayras Rodriguez Dordo como se mostra no ti-
tollo xliiii . 0 de dom Gomgallo Meemdez parrafo m."

+

De Ruy Pirez fllho de Pedre Aneo e de dona Tareyia Cilli sa eoirnifta

Este Ruy Pirez foy casado com dona Moor Martiins filha de Marlim Anes Redomdo, e fez em ella dona Ta¬
reyia Rodriguez : e esta dona Tareyia Rodriguez foi casada com Giralldesteuez Feyjoo, e fez em ella Guiomar Ro¬
driguez que foy casada com Joham Martiins neto do argebispo dom Joham de Soylhaaes que foy argebispo de Rragaa,
e dona Johana Rodriguez que foy casada com Nuno Gomgaluez d’Aurcu filho de Lopo Gomgallucz.

De dona Reremguclra Pirez filha de Pere Aneo fllho de Joham Pirez de Aaoeon-
$elloo e de dona Margarlda Pirez de Portoearreiro

Esta dona Birimgueira Pirez foy casada com Esleuam de Freitas, e fez em ella Martim de Freitas. E Ro¬
drigue Annes filho dos sobrcditos Joham Pirez de Vascomgellos e da comdessa doua Maria Soarez foi casado com
dona Migia Rodriguez filha de Ruy Vigente de Penclla e de dona Fruilhe de Belmir, e fez em ella Meem Rodri¬
guez de Vasconeellos, e Fernam Rodriguez, e Joam Rodriguez, e .Nuno Rodriguez, e Esleuam Rodriguez Cogo-
minho de Jjixboa, e dona Costamga Rodriguez, e dona Maria Rodriguez, e donaGuiumar Rodriguez, e dona Ta¬
reyia Rodriguez, e dona Leanor Rodriguez. Este dom Meem Rodriguez de Vascomgellos suso dito filho do so-
bredito Rodrigo Annes e de dona Maria Soarez foy casado com dona Maria Martiins, filha de Martim Pirez Zote
e de dona Maria Vigcmte Dorgueses neta de dom Pero Rodriguez de Pereira como se mostra no seu ti.lullo xxxiiii.°
parrafo n.°, e fez em ella Johane Meemdez de Vascomgellos, e dona Costamga Meemdez, e donaGuiumar Meem¬
dez. E a sobredita dona Maria Martiins molher de Meem Rodriguez suso dito fora ja ante casada com Gill Noniz
de Chagim e ouuerom semel. Este dom Johane Meemdez filho do dito Meem Rodriguez foy casado com dona
Aldara AfTomso, filha de Vaasco Afiomsso Alcoforado e de dona Bcatriz Martiins filha de Marlim Barreto, e ou¬
uerom semel. Esta dona Costamga Meemdez foi casada com Gomez Pirez de Seruamtes, e ouuerom semel.

E a sobredita dona Guiomar Meemdez irmaa da sobredita dona Costamga* Meemdez foy freyra d’Arouca, e nom
ouue semel. E morreo ao dito Meem Rodriguez de Vascomgellos esla molher dona Maria Martiins filha de dom
Marlim Martiins Zote e casou depois este Meem Rodriguez com dona Costamga Affomsso filha d’Affomsso crel-
ligo c de dona Ousemda da Oliucira, e fez em ella Marlim Meemdez, e Gongallo Meemdez, e Ruy Meemdez, e
dona Migia Rodriguez, e dona Entis Rodriguez, e,dona Joana Rodriguez : e dona Megia Rodriguez e dona
En6s Rodriguez forom inonjas d’Arouca, e dona Johana Rodriguez foy freyra de samta Crara de Samtarem : e
dona Beatriz Rodriguez foy monja de Loruaao, e dona Maria Meemdez. Este Martim Meendez filho do dito
Meem Rodriguez foi casado com dona Enfis Martiins, filha de Marlim Pirez d’Aluaremga e de dona Enes Paaez
filha de Paay Rodriguez Souella, e ouuerom semel como ja dissemos : e fora ja esta dona En6s Martiins casada
com Egas Gomgallucz Barroso e nom ouue delia semel. E Gomgallo Meemdez filho do dito Meem Rodriguez foi
casado com dona Mariafomsso filha d’Affomsso Tellez e de dona Briligueira Louremgo de Valladares, e nom onue-
rom semel, mais el foi hoo fidalgo c priuado delrrey dom Pero de Porlugal. E dona Maria Meemdez foi casada com
Gomgale Esteuez de Taauares, filho d’Esteuam Taauares e de dona Pirez filha de Giral Pirez Maldoado.

De Fernam Rodriguez e dos oniros sens Irm&aos todos filhos de Rodrigue Annes
de Vascomgellos e de dona Me<*Ia Rodriguez e netos de Ruy Albent te
de Penella da parte de sua m&y. e dos filhos que ouueram

Este Fernam Rodriguez foi casado com dona Milia Fernamdez lilha de Fcrnamdaffomsso de Caamhra, e fez
em ella dona Tareyia Rodriguez, e dom Gomgallo Rodriguez, e Martim Rodriguez. E Joham Rodriguez de Vas¬
comgellos foi casado com dona Cosfamga Soarez, filha de Paay Soarez filho de Soeiro Gomgaluez de Bardndo e
de dona Samcha Pirez de Nouaaes : e este Joham Rodriguez de Vasconeellos suso dito foi moordomo do iffamte
dom AfTomso .e de dona Maria filha de Maria Annes Solteira que uiinha dos Farumdos e dos Vilarinhos e da
outra parte dos Solteiros de Samtarem, e fez em ella dona Leonor Annes, e Pedre Annes, e Rodrigo Annes, e
Gongalle Annes, e Diegue Annes. E Nuno Rodriguez foy moordomo de dom Affomsso Samcbez, e morreo em
Alboquerque e nom ouue semel. E dona Costamga Rodriguez foi casada com Gomez Paaez d’Azeucdo, c ou-

Digitized by ^ ooQie

OS LlVROS DE LINHAGENS

319

nerom semel como sc mostra no titullo xxx dc Gomez Meemdez Gcdeao. E dona Maria foi casada com Vaasco
Paaez, e fez em clla semel como se mostra no dito titullo xxx de dom Gomez Meemdez. E dona Guiomar

Rodriguez foi casada com Estcuam Paaez d*Azeuedo, e ouuerom semel como se mostra no dito titullo xxx par-
rafo vui.° E dona Tareyia Rodriguez foi casada com Pero Rodriguez Qerucyra, e fez em ella dona Maria Pirez
Qerueira que foi casada com Ruy Nouaaes, e fez em ella huum fillio que ouue nome Paay Nouaaes e huuma filha
qoe ouue nome dona Rodriguez. E dona Leanor Rodriguez foi casada com Paay de Meira, e fez

Gom$allo Paaez. E Gorngallo Paaez foi casado com dona filha de dom Martim Gom$alluez Leitom

qoe foi meestre de Christus, e fez em clla Pay de Meira.

De dena En6s Soarez filha de Soelro Veegaa Coelhe e de dona Moor Meemdez

de Camdarey ,

Esta dona Enes Soarez foy casada com Gill Pirez Feyioo, e fez em ella Martim Gill, e dona Maria Gill, e Mar¬
tim GUI, e dona Tareyia Gill, e dona Orraca Gill, e dona Sancba Gill. Martim Gill foi casado com dona Maria
Pirez filha de Peralegrete. E dona Maria Gill foy casada com dom Ruy Paaez de Valladares, e fez em ella Joham
flodriguez, c Paay Rodriguez que foi morto per justica, e Gill Rodriguez que foy mortq por Pero Soarez Gali*
nhalo. E Joham Rodriguez foy casado com dona Maria Fernamdez filha de Fernamdesteuez Pimtalho. E
Paay Rodriguez foy casado com dona Aldom^a Rodriguez de Telha, e ouue huuma filha que ouue nome dona Enes
Paaez que foy casada com Martim Piriz d’Aluaremga e ouuerom semel. E dona Tareyia Gill filha de Gill Pirea
Feyioo e de dona Enes Soarez foi casada com Huer Nuniz escudeiro natural de Lima, e fez em ella Fcrnam-
dueriz que foy gafo, e depois que morreo este Huer Nuniz suso dito casou ella com Gomgalle Annes de Porto- 1
carreiro, e fez em ella Fernam Gom^alluez e dona Moor Gom^aluez. Este Fernam Gomgalluez foi casado com
dona Maria Martiins filha de Martim Esteuez da Teixeira : e dona Moor Gomfaluez sua irmaa foy casada com Paay
Soarez de Payua, o que sse fez morto pera matar sa molher per maao preco que ella auia. Esta dona Tareyia
Gill suso dita foy de maao prego, e ouue filhos de seu primo coirmaao Pedre Annes de Vascomfellos como dito
he. E dona Orraca Gill filha do dito Gill Pirez Feyioo e de dona Enes Soarez foi casada com

E dona Samcha Gill sua irmaa filha dos sobreditos foi casada com Ruv Fernamdez das Maaos de Lima, c fez em

*

dia Gom$allo Rodriguez de Lima.

De draa Maria Veefas filha de Egas Lourcnieo o Espadelro e «le dona Maria Paaez

filha de dom Paay Goterrcz da Silua

Esta dona Maria Veegas foi casada com Pero Origuiz de Nourega, e fez em ella Joham d’Auoym, e Fernam
Pirez Farimqucl de Bragaa que catou bem agoyro, e Esteuainha Pirez. Este Joham d’Auoim filho de Pero Origuiz
de Nourega e de dona Maria Viegas foy muy boo e muyto homrrado, e fezeo elrrey dom Affomsso, padre dclrrey
dom Dinis de Portugal, rricomcm e ouue muytos caualleyros por uassallos. E este dom Joham d’Auoym foy
casado com dona Mariuhafomso filha d’Aflbmsso Pirez d’Arganill, que trouue as cabe^as dos martires de Marro-
cos a samta Cruz de Coymbra per mamdado do iflamle dom Pedro de Portugall, e de dona Vallasquida do Qamora,
e fez em ella dom Pere Annes de Portel e dona Maria Annes. Este dom Joham d'Auoym e sa molher iazem
no Marmelar e leixaromno ao espitall de sam Joham. E o dito dom Pere Annes seu filho foy casado com dona
Costam$a Meendez filha de dom Meem Gargia ho Sousaao e de dona Tareyia Annes de Lima, e fez em ella filhos
e filhas como se mostra no titullo xxii dos Sousaaos parrafo xi. E dona Maria Annes sua irmaa filha dos so-
hreditos foy casada com dom Martim Affomsso Tello, e nom ouuerom semel : e depois morreo este dom Martim
Affomsso Tello c casou esta dona Maria xVnnes suso dita com dom Joham Fernamdez de Lima que chamarom
Pam-ccmteo e nom ouue dc nenhuum dellos semel.

De Estcuam iPAvoyiu ftllio ile ilom ■•ero Itoilri^iiez e ile ilonu Maria lccgas

filha ile ilont E{s;as Ixourcineo

Este Esteuam d’Auoym foy casado com dona Eixemea Esteueez filha d’Esteuam Soarez d’Alfamxc, e nom foy
Vulcmo este Esteuam Soarez, e fez em ella Gom^alle Estceuez o dona Moor Esteeueez. Este Gomfalle Estccuez
sobredilo foi casado com dona Alda Vaasquez filha de Vaasquo Affomsso Vaasquo Mouro, que toy alcayde dc
Coymbra, e fez em ella Nuno Gomcalluez que foy casado com a lillia d’Affomsso Diaz : e morreo este marido e
casou ella depois com Socyro Coclho. E oulros filhos de Gomcallc Esteeueez e de dona Alda Veegas forom csles,
Dioguo Gom^alluez, e Aluaro Gomcallucz, e Fernam Gomcallucz que foy prioll de Poboos. E dosque morreo esta
molher sobredita a Esteuam d’Auoym casou clle depois com dona Maria Annes filha de Joham Pirez Bocardo e
de dona Maria Dade, e fez em ella huum filho : e morreo o padre e o filho c erdou a madre os hcens.

Digitized by v^ooQie

320

OS L1VROS DE LINHAGENS

De dona Fsteualnha Pire* filha de dom Pero Origulz e de dona Maria Veegn
fllha d’Fgas Lourem^o Irin&ao de Soeyro Vee^as

Esta dona Esteuaynha Pirez foy casada com Gomez Arasur filho d’Amsur Soarez c de dona Maria Veegas de
Regallados que foy barregaa de dom Ruy Meemdez de Sousa, e fez em ella Marlirn Gomez, e dona Maria Gomez,
e dona Tareyia Gomez. Este Martim Gomez foy casado com dona Tareyia Fernamdez filha de Fernam Gom-
Calluez alcayde da Azambuja e irrnaao de Ruy Fernamdez alcayde da Azambuja de padre e de madre e de filha
de dona Ouroana Guodiiz filha de dom Guodinho de Pousada de Tamhal, e fez em ella Joham Martiins e dona
Esteuaynha Martiins. Este Joham Martiins foy casado com dona Samcha Gomez filha de Gomez Martiins e de
dona Maria Annes de Samiarem. Esta dona Esteuaynha Pirez suso dita desque Ihe morreo o marido prymeyro
Gomez Amsur casou com Joham Gomcalluez de Barundo, e d’ambos ouue semel como ho liuro comia.

E dona Esteuaynha Martiins irmaa do dito Joham Martiins e filho dos sobreditos foy casada com HamrriqueSoa-
rez filho de Soeyro Gomfaluez de Barundos e de dona e fez em ella Vaasquo Soarez. E dfisque

morreo este Hamrrique Soarez suso dito casou despois esta dona Esteuaynha Martiins suso dita com Vaasque An¬
nes Qcsar, e fez em ella dona Maria Guomez : e esta dona Maria Guomez foy casada com Gom^allo Vaasquez de
Gooes e nom ouuerom semel. E dona Maria Gomez filha de Gomez Amsur e de dona Esteuaynha Piriz e neta
d’Amsur Soarez e de dona Maria Veegas foy casada com Gomgallo Gomcalluez 1 da Atouguia : e dona Tareyia Co¬
mes sua irmaa filha c neta dos sobreditos foy casada com Vaasco Raa, c fez em ella Esteuao Annes Tifom. Fora
ante esta Tareja Gomes suso dita casada com Gomes Gom?alues do Lago, e fez em ella Martim Gomes do Lago
e dona Maria Gomes molher de Pero Annes Cardo.

De Gomcallo Louremco Magro filho de Fgas Lourcm^o Veegas o Espadelrt

Este Gongallo Veegas Magro nom foy casado, mas ouue hum filho de huuma barragam que ouue nomeLo-
renfo Gonfalues Magro que foy ayo delrrey dom Dinis de Portugal. Este Louremco Gongalues Magro foy casado
com dona Godins filha de dom Godinho de Coimbra, e fez em ella Egas Louremco Magro c-hantre de

Braga, e Vasco Lourcnco, c Bcatris Lourenco.

De Cfomea Veegas Frade filho de Fgas Louremco e neto de Louremco Veegas

o Espadelro

Este Gomes Veegas Frade, filho de Egas Lourenco filho de Lourenco Veegas o Espadeiro de ganea, foy ca¬
sado com dona Tareyia Goncalues filha de Goncallo Gongalues de Moos, e fez em ella dona Aldara Gonaes. Esta
dona Aldara Gomes foy casada com Affomsso Pires o Alcoforado, e fez em ella Pero Affonso, e Martim Affonso,
e Lopo Affonso, e Fernao Affonso, e Lourenco Affonso, e Vasco Affonso, e dona Coslanca Affonso, e dona Al¬
dara Affonso que se nom quiz casar foi boa. E este Martim Affonso Alcoforado foi cazado com dona Maria Vifente
filha de Vfoente Godiins de Coimbra filho de dom Godinho que ja dissemos priuado delrrey dom Affomso de Cas¬
tella e uinha de'linhagem dos Moedeiros, e fez este Martim Affonso em esta sa molher dona Maria Vigente suso
dita huma filha que ouue nome dona Aldara Martiins que foy casada com Gomes Martiins Sote efez em ella dona
Tareja Gil que foy casada com Vasco Martiins Pimentcl Patinho. E o sobredito Martim Affonso Alcoforado seu
auOo desque lhe morreo a primeira molher cazeu com dona Maria Ribeira filha de Pero Affonso Ribeiro e dc
dona Alda Martiins Curutella, e ouuerom huum filho que ouue nome Pero Martiins Alcoforado ut tilulloxi.de
dom Pero Coronei parrafo iui.° Este Pero Martiins Alcoforado foy casado com dona Gonealues filha de Goncallo
Martiins Camello c de dona Tareja Anes de Portocarreiro, e ouerao semel Gon$alo Pires e dona Pires que foy
cazada com Affonso Correa. E Lopo Affonso Alcoforado, filho de Affonso Pires Alcoforado e de dona Aldara Gomes
e neto de dom Gomes Vicgas c de dona Tarcia, foy cazado com-Tareia Mendes filha de Mem LourenQO doFoio
apar de Uizeu e de dona Sancha Lourengo e matoua por mao prego : e depois foy casado este Lopo Affonso Alco¬
forado com dona Maria Rodrigues filha de Ruy Fernamdes Gatlo e de dona Ines Martiins filha dc Martim Affonso
de Cambra que ia dissemos, e ella foy gram ma molher e elle nara ouue della semel.

De dona Margarlda Vicgas filha de Fgas Louren^o

4

Esta dona Margarida Veegas foy cazada com.Esteuam Pires de Cambra, e fez em ella huum filho que ouue
nome Esleuam Lambat que foy cazado com dona e fez em ella hum filho que ouue nome Pero Esteues

1 A margem em letra moderna Aqui entrao o trcslado dos capitulos quo vieram da livraria do Duque de Braganca que aqui eslfio junlos.

Digitized by *^.ooQLe

OS LIVROS DE LINHAGENS

321

Lambat e Amrriquc Esteues Lambat.. Este Pero Esteues Lambat foy cazado com e fez em ella hama

filha que ouue nome dona Pires que foy cazada com Martim Reimom de Aluellos, e ouucram hum

filho e huma filba, o filho ouue nome Pefo Esteues Lambat filho de Esteuam Lambat e de dona foy

cazado com dona e fez em ella huma filba que ouue nome dona Catherina Anrriques. E Vasco Af-

fonso Alcoforado e irmaao de Lopo Affonso Alcoforado e filbo dos ditos Affonso Pires Alcoforado e dona Aldara
Gomes foy cazado com dona Bealriz Martiins filha de Martim Fernamdes de Barros e de dona Maria Rodrigues,
e ouueram semel como ja dissemos. E Fernao Affonso Alcoforado e irmao outrosi filho dos sobrediltos nom foy ca-
zado, mas ouue huma soldadeira sa barregam que auia nome Crara Vidente, e fez em ella hum filbo que ouue
nome Affonso Fernandes que foy gafo. Este Affonso Fernandes foy eazado com dona e fez em ella

hum filho que ouue nome Vasco Affonso. E Pero Affonso e Lourengo Affonso irmam dos sobrediltos Fernao Af¬
fonso e filho de Affonso Pires Alcoforado e de dona Aldara Gomes e netos de dom Gomes Veegas e de donaTa-
reia nom ouuerao semel. E dona Costanga Affonso Alcoforada, filha de Affonso Pires Alcoforado e de dona Al¬
tara Gomes e nelto de dom Gomes Veegas Frade e de dona Tareia Gongalues, foy cazada com Affonso Velho filho
de Rodrigo Velho e de dona Tareja Pires Pereira, e fez em ella geragam ut titullo xlii de dom Godinho Araldes
parrafo v.

0m fflhM de dem Egas L<ourem<*o filho de Louren^e llegas o Eapadeiro de gaan^a t

prlmelraniente de Ctemee Viegaa o Frade

Este Gomes Veegas Frade foy cazado como ja dissemos : e Pero Vicgas irmao deste - Gomes Viegas Frade e
filho deste Egas Louremgo foy cazado com dona Esteues filha de Esteue Anes e de dona Marinha

Veegas irina do sobredito Gomes Veegas foy cazada com Fernao Origis filho de Pero Origues Anornega, e fez em
ella Fernao Fernandes Gozelhas e Nuno Fernandes que foy priol de Baldreu. Este Nuno Fernandes priol ouue
hum filho que ouue nome Ruy Nunis e foy priuado delrrey dom Dinis de Portugal c ouuidor da jusliga de sua
casa, e Fernam Fernandes Gozelhas seu irmao.

De dom Egas Monte o segunda que chamardo dc rlba de Dotaro o hem auentnrado

de que J4 fall&mos

Este dom Egas Monis foi cazado a scgunda ves com a minhana dona Tareja Affonso filha do conde doni Af¬
fonso das Asturias, o que fundou o mosteiro de Salceda, c fez em ella dom Affonso Viegas que chamarao por
sobrenome dom Mogo Veegas, e dom Suciro Veegas, e dom Pero Veegas, e a minhana dona Oraca Veegas que
fundou o mosteiro de Tuias, e dona Dordia Veegas que cazou com dom Gongalo de Sousa como se mostra no li-
tullo xxn dos Sousaaos parrafo vii, e dona Eluira Veegas que foy cazada com dom Pero Paes Alfeirao ut titullo xvii
de dom Sueiro Mendes o boom parrafo xvii. E dom Affonso Veegas que chamarom por sobrenome dom Mogo Vee¬
gas e depois Gasto foy cazado com dona Aldara Pires filha de dom Pero Gomes Espinhel c de dona Tareja Anes
de Paradinhas ut titullo xlvii dos de Espinhel parrafo i.°, e fez em ella dom Egas Affonso, e dom Pero Affonso,
e dona Dordia Affonso que foy cazada com dom Reimom Paes como se mostra no titullo dos de rriba dc Uizella
parrafo i.°, e dona Oraca Affonso. E dom Egas Affonso seu irmao filho do ditto dom Mogo Veegas cazou com dona
Sancha Paes, e fez em ella Pai Veegas, e Lourengo Veegas, e Pero Veegas, e dona Aldara Veegas que foy casada
com dom Lopo Affonso de Baiam ut titullo parrafo iv e fez em ella doni Fernao Lopes de Beja e dom Diogo
Lopes de Baiao e dona Sancha Logreca de Baiao. Este Fernao Lopes dc Baiao nao foy cazado nem ouue semel:
e dom Affonso Lopes de Baiao cazou com dona Mor Gongalues, filha de dom Gongallo Mendes filho do conde
dom Mendo 0 Sousam e de. dona Tareja Soares filha de dom Soeiro Veegas de riba de Douro, e non ouueram
semel : e dom Diogo Lopes Baiao foy cazado com dona Oraca Fernandes de Cabreira de terra de Leom, e nom
ouuerao semel. Este dom Diogo Lopes sobreditto ouue um filho de ganga que ouue nome Affonso Dias e cazou
em Sanlarem, e ouue semel ut titullo E dona Sancha Lopes de Baiao irman dos sohreditos Affonso Lopes
e de dom Diogo Lopes e filho de dom Lopo Affonso de Baiam e de dona Aldara Veegas, nom foy cazada nem
ouue semel. E dom Pero Affonso, filho de dom Affonso Veegas Mogo e de dona Aldara Pires netto de dom Egas
Monis e da minhana dona Tareja Affonso, casou com dona Oraca Affonso filha delrrey Affonso primeiro e de dona
Eluira Galter de gaanga, e fez em ella dom Abril Pires, e dom Fernao Pelegri, e dona Sancha Pires, e dona Al¬
dara Pires. Dom Abril Pires casou com dona Sancha Nunes de Baruosa, e fez em ella dom Pero Abril, e dom
Nuno Abril sobredittos, e dona Oraca Abril. Dom Pero e dom Nuno forom gafos sem semel : dona Oraca cazou
com dom Joam Martiins Chora, e fez em ella dom Pero Anes Gago que cazou com dona Oraca Affonso filha del-
rre y dom Affonso de Portugal de gaanga, e fez em ella dona Aldara Pires a qual casou com Joao Pires Portel 0
maior e nom ouuerom filhos. Depois cazou esta dona Oraca Abril sobreditta com dom Fernao Gargia Esgarami-
n ha filho de dom Gragia Mendes de Sousa e de dona Eluira Gongalues de Torinho, e non ouuerom semel. E dona
M. H. Tom. I. 8t

Digitized by

Google

322

OS LIVROS DE LINHAGENS

Sancha, filha de dom Pero Affonso e de dona Oraca Affonso netta de dom Viegas Mogo, cazou com dom Pero
Rais Girom, e fez em e Ha dona Tareja Pires que cazou com dom Aloaro Dias das Astarias e fizerom semel et
tilullo xxim parrafo ni.

De dem Gullham Relinende fllhe de dem Relmende Paes de Hba de Vitella
e de dena Dordla Affanso fllha de dem Meeo Veefas

Este dom Guilhao Reimondo non ouue semel lidema, mas filhoa por filho bum seu imn&o da barregam que
auia nome dom Soar Reimondo, e erdou os seus bens : e este dom Soar Reimondo foy eazado com dona Oraca
Yeegas Gueda, e fez em ella semel at titullo xxx de dom Gomes Mendes Guedeao parrafo ni.

De dena Dordla Relmende fllha de dem Relmende Paee de rlba de Vlielia

e de dena Dordla Affonso fllha de dem UVoqo Yeegas e de dona Aldara Pires

Esta dona Dordia Reimondo foy cazada com dom Pero Annes de Cerueira, e fez em ella o bispo dom Gil
Pires de Tui, e dom AlTonso Pires, c dom Gongallo Pires. Este dom Affonso Pires foy eazado com dona Tareja
Pires filha de dom Pero Soares Saraga e de dona Eluira Nunes Maldoada, e fez em ella Joao Affonso de Serneira
que foy eazado com dona Maria Pires, filha de Pero Uidal de Santiago e de dona Tareja Sanches dTJIhoo. E
dom Gongalo Pires seu tio irmao de dom Gongallo Pires seu pay e filho dos sobredittos dom Pedreanes de Scr-
ueira e de dona Dordia foy eazado com dona Tareja Anes, filha de dom Joao Aircs de Meira irmSo de Pero Fer-
nandes Cabega-dc-vaca, e fez em ella Affonso Gongalues e Rui Gongalues. E o bispo dom Gil Pires irm&o de dom
Affonso Pires e de dom Gongalo Pires suso dittos foy bispo de Tui e non ouue semel. E dona Oraca Affonso filha
de dom Affonso Yeegas por sobrenome dom Mogo Yeegas e dona Aldara Pires foy cazada com dom Affonso Er*
miges de Baiao filho de dom Ermigo Yeegas e netto de dom Egas Mendes de Baiam, e fez este dom Pedro Af¬
fonso foi eazado com dona Mor Ancha, e fez cm ella esta dona Tareja Pires que foi cazada com Gragia Fernan-
des de Panha e fez em ella dom Ruy Gargia e dona Sancha Gragia. Este dom Ruy Gragia cazou com dona Berin-
geira Airas filha de Aires Nunes de Goscndo e de dona Sancha Pires da Vide, e non ouuerao semel: e dona
Sancha Gragia cazou com Martim Lourengo da Cuinha, e ouuerom semel ut seu titullo.

Dc dona Mari» Hartins da Cuinha fllha de Martim Laurengo da Cuinha

e de dana §aneha Oracla da Cunha

. Esta dona Maria Martiins cazou com Gongallo Pires do Portocarreiro, e fez em ella Martim Gongalues que
cazou com dona Soares filha de Soeiro Pires de Baruosa, e Rodrigo Affonso que cbamarao Merda*

assada filho de dom Affonso Ermiges de Baiam e de dona Oraca Affonso cazou com dona Maria Gomes da Silua
filha de Gomes Paes da Silua, e fez em ella Affonso Rodrigues, o que chamarom Remdamor, e dona Maria Rodri-
gues. Este Affonso Rodrigues Rendamor cazou com dona Mor Pires filha de Pero Fernandes e de dona Froilho
Rodrigues ut titullo li parrafo n. Esta dona Mor Pires fora antes freira de Arouca, e fez em ella Martim Affonso de
Resende que depois foy frade do Ospillal, e Rodrigo Affonso que foy gafo, e Gongallo Affonso, e Aluaro Affonso
que non ouue semel nem Rodrigo Affomso. Este Martim Affonso de Resende cazou tres veses, a primeira com
dona Coslaoga Rodrigues filha de Ruy Fernandes de Meira, e fez em ella dona Costanga Martins, e dona Guiomar
Martins, e oulras que foram cazadas ut titullo Esta dona Constanga Martins foy cazada com Martim Yasques
Pimentel, e fez em ella Vasco Martins de Resende e outros como se mostra titullo xxxv de dom Vasco Pimen-
tel: e dona Guiomar Martins cazou com Gil Martins d’ArOes, e non ouuerom filhos. Este Martim Affonso de Re¬
sende foy eazado a segunda ues com dona Matia Anes Goelha filha de Joam Soares Coclho, e matoua por mao
prego e non ouue semel: a tergeira ues cazou com dona Maria Rodrigues, filha de Ruy Martins de Nomaes e de
dona Brites Eancs filha de Joam Martins Redondo, e non ouue semel.

Dc Glraldo Affonso de Renende filho de Affonso Rodrigues Remdamor e de dona

Mor Pires fllha de Pero Fernandes Portugal

t

Este Giraldo Affonso cazou com dona Tareja Soares Soldar, filha de dom Suer Reimondo de liba de Vizella
e de dona Oraca Yeegas filha de dom Egas Gomes Barroso que ja dissemos, e fez em ella dona Guiomar Affonso
que foy casada com Fernao Furtado natural da Laua apar de Nauarra e fez em ella Rui Furtado^ e Gongalo Fur-
tado, e Affonso Furtado, e dona Leonor Furtada, o Affonso Furtado : e estes Fernam Furtado e Gongallo Fur¬
tado e dona Guiomar Affonso suso dittos non ouuerom semel. Este Rui Furtado foy eazado com dona Lianor Mar¬
tins, filha de Martim Gil de Vcllela como se mostra titullo xliiii de Gongalo Yasques parrafo vi, e fez em ella Fernao

Digitized by

OS LIYROS DE LINHAGENS

323

Fartado, e dona In6s Rodrigues : c dona Ines Rodrigues sua irina foi Furtado, fifho dc dom Fernao Furtado e
de dona Guiomar Affonso c neto dc Giral AfTonso de Regende, foy cazado com dona Maria Gongalues filha de Gon-
gallo Rodrigues Moreira e de doua Mor Martins filha de Martiro Fernandes que deu o castello de Leiria a elrrey
dom Affonso quando era conde de Bolonha, e non o quiz dar a elrrey dom Sancho seu senbor que Ibo dera e
primeiro Iho mandou pedir por homens filhos dalgo e por seu porteiro e per sa carta, e fez em ella dona Senbo*
rinba Furtada e dona*Leanor Furtada.

De dema Maria Goa^aluet lllha de Gen^alle Rodrlgoes e de dena Mer Maritae

qaeJ4dlttohe

Esta dona Maria Gongalues cazou com dom Pai Ares d’Ambia, e fez em ella dom Pero Paes, e dom Airas
Paes, e dona Madanella Paes. Dom Pero cazou com dona Maria Fernandes filba de dom Fernao Anes de Gon-
diais, c fez em ella dona Eluira Pires e dona Maria Pires. Dona Eluira Pires casou com dom Nuno Gongalues de
Nouoa, e fez em ella Joao Pires de Noua e Gongallo Nunes que morreo sem semel: JoSLo Pires de Noua casou
com dona Brites Gongalues, e ouue semel ut titullo lvii parrafo vi. Dona Maria casou com Rodrigo Alueres d’Aga
que fez em ella Aluaro Rodrigues e Fernao Rodrigues d’Aga.

De dem Per* Veegas filho de dem Egas Affonso fllho de dom Moq* Veegas de rlba

de Deuro e de dona Sanehu Pires Esplnhel

Este dom Pcdro non foy casado mas teue huma barregam natural de Toronho, e fez nella Gomcs Pires d’Al-
uarenga, e Fernao Pires, e Pay Pires, e dona Pires freira de Loruam. Gomes Pires cazou com

dona Sancha Gongalues filha de Gongallo Gorrea dc Santarem e dc dona Eluira Barelha, e fez em ella Fernao
Gomes Couza-m&. Dona Maria Gomes casou com dom Martim Pires, e ouue semel ut titullo xxxmi parrafo i,*
Fernao Gomes non casou nem ouue semel. Este Fernao Pires e Pay Pires filhos de dom Pero Vcegas malouos o
conceBio d’Eluas e non ouue dellcs semel.

De dom Esas Affonso fllho do Ho^o Veegaa e de dona Aldara Pires filha de dom
Pero Gomes Esplncl e de dona Tareja Anes de Paradlnhas

Este dom Egas Affonso casou com dona Sancha Paes filha de dom Pay Curuo, e fez em ella Pay Viegas,
Pero Viegas, Lourcngo Yeegas e dona Aldara Veegas que ouue semel como se mostra titullo E Pero

Viegas ouue semel. Pay Veegas casou com dona Tareja Annes, filha de dom Joao Fernandes de riba de Vizella'e
de dona Maria Soares filha de Soeiro Mendes o gordo de ganga ut titullo xlv dos de Uiselha, e fez em ella Pero
Paes Curuo de Aluarenga, e dona Sancha Paes de Aluarenga, e Lourengo Paes de Aluarenga. Dona Sancha ca*
sou com dom Fernam Gomes Barretto, e ouueram semel ut titullo xxvi parrafo mi. Pero Paes casou com dona
Guiomar Affonso Gatta filha de Affonso Pires Gatto, e fez em ella Martim Pires de Aluarenga e dona Esteuainha.
Pires que casaram ut titullo Lourengo Paes casou com dona Mafalda Pires filha de dom Pero

Fernandes Portugal e de dona Froilhe Rodrigues de Pereyra, e fez em ella dona Lourendo freira

de Arouca, e non ouue semel. Dona Sancha Paes filha de Pay Veegas e de dona Tareja Anes foy cazada primei-
ramente com Esteuam Mendes Queixada, e fez semel.

De dom Soeiro Veegas fllho de dom Egas Menis de rlba de Douro e da mlnhana

dona Tareja Affonso

S

Este dom Soeiro casou com dona Sancha Vermuu Pires de Traua, filha da inflante dona Tareja Anrriques
irmaa delrrey dom Affonso Emrriques rrey primeiro de Portugal lidima ut titullo xiii do conde dom Pero Fer-
nandes parrafo m, e fez em ella Vermuu Soares, e Lourengo Soares, e dona Tareja Soares. Destes Vermuu Soa¬
res e Louremgo Soares non ficou semel lidima : dona Tareja cazou com dom Gongallo Mendes filho do conde dom
Mendo o Sousao, e ouue semel ut titullo xxn dos Sousaaos parrafo ix.

Me dom Laurem^o Veegas fllho de dom Egas Affonso fllho de dom Me^e Veegas

e dos que descenderam

Este dom Lourengo Veegas casou com dona e fez em ella Gomes Lourengo o qual nom foy

cazado, mas filhou por forga em Avelans dona Maria Paes Ribeira que se uinha de Goimbra hu solerrara elrrey
dom Sancho de Portugal que a trazia consigo e de que auia seus filhos dom Rodrigo Sanches, e dom Gil Sanches

Digitized by v^ooQie

324

OS LIVROS DE LINHAGENS

e dona Tareja Sanches, e dona Costanga Sanchcs. E ella vindo assim muy trisle com feudo pera sa terra e pera muy
grande algo que ella auia e como muito honrrada que ella era, vindo com ella seu irmao dom Martim Paes Ribei-
ro, sahio a elle ao caminho o sobreditto Gomes Lourengo e filhOa por forga, e foy cbagado de Martim Paes Ribeiro
seu irmao : e leuoua por forga pera terra de Leom, ca nom ouzaua de ficar na terra ca ella era muy aparentada
pellos filhos que auia. O ditto seu irmao querelou logo a elrrey dom Affonso de Portugal filho do ditto rrey dom
Sancho, e elrrey deulhe sas cartas pera elrrey dom Fernando de Leom que quizesse estranfiar tam mao feitto como
este. E quando dom Martim Paes chegou a elrrey dom Fernando fezlhe querella e deulhe a carta delrrey dom Af¬
fonso ; elrrey o mandou logo emprazar que viesse e que trouxesse comsigo dona Maria Paes. E elle como foy em-
prazado veose a elrrey a Castel-Rodrigo por conselho da ditta dona Maria que lhe dezia que era bem de hir a el-
rrei e poer auenga entre el e seu irmam, ca el nom queria hir se o ella nom concelhara. E foy a elrrey e leuou
corisigo dona Maria» e tanto que chegaram a elrrey ella se deixou cahir em terra e fezlhe querella de como a rou-
sara Gomes Lourengo e de como a trouuera por forga de Portugal e a trazia forgada na terra delrrey de Leom,
e pediolhe por merge que Iha algace delle forga e lhe fizesse justiga delle. Elrrey disse a Gomes Lourengo que
respondesse ao que dezia dona Maria Paes : elle disse que uerdade era o que ella dezia que a rousara, mas que
ella lhe dissera que viesse ante elrrey, faria a dom Pero Paes Ribeiro seu irmao que lhe perdoasse, e demais que
cazaria com elle : e ella disse que esto lhe npn dissera senom pera o trazer perante elrrey pera ver corregido o
mal que lhe iizera, ca por outra maneira nom pudera dello ser vingada. Elrrey mandouho matar por ello, e ella
cazou depois com Joam Fernandes de Lima o boom filho de Fernam Aires d’Anho, e ouueram semel ut titnllo.

De dona Doi*dia Veegas fllha de dom Egas Menis de rlba de Deuro e da mlnhana
dona Tareja Affonso que fundou o mostelro' de Salzeda

Esta dona Dordia Ycegas foy casada com dom Gomgallo de Sousa, e ouuerom semel como se mostra no ti-
tollo xxu dos Sousaaos parrafo vii. E dona Eluira Yeegas irmaa desta dona Dordia Veegas de padre e madre
suso dita foy casada com dom Pero Paaez lio alferez, e ouuerom semel como se mostra no titollo dezaseis de dom
Soeyro Mecmdez ho boo parrafo dezasete.

De dona mlnhana dona Orraea Veegas que fumdou ho moesteyro de Tuyas,
que foy fllha de dom Egas Moniz de rrlba de Doyrb e da mlnhana dona
Tareyjafomsso que fundou ho moesteyro de Salzeda

E desta minhana dona Orraea Veegas se falaraa adiamte em este outro titollo trimta e sete parrafo quatro
por tornar a dom Samcho Nuniz de Baruosa, filho do comdc dom Nuno de Qellanoua, porque foy padre do comde
dom Vaasquo Samchez que foy casado com esta minhana dona Orraea Veegas suso dita : darseha comta daquelles
que delles desgemderom.

TITULO xxxvii;

DE non MVO DE CELLANOUA 1RMAAO DO CONDE DOU AFFONSSO DE fELLAVOI A

E DE SAN BOOSEMD.O

Este comde dom Nuno de (lellanoua irmaao do comde dom Affomsso de Qellanoua e de sam Roosemdo foy
casado com dona Samcha Gomez irmaa de dom Egas Guomez de Sousa como se mostra no titollo treze dos Sou¬
saaos parrafo quatro, e fez em ella dom Samcho Nuniz e o comde dom Gomez Nuniz que jaz em Pombeyro.

E este comde dom Guomez Nuniz foy eixerdado por feilo que fez e gaanhou dell dom Gomgallo de Sousa seu so-
brinho a herdade em sa uida, e aa sa morte qtfe fiquassc a Poombeyro. E o dito comdc dom Gomez Nuniz de
Poombeyro foi casado com dona Eluira Pirez fllha do comde dom Pedro de Traua, e fez em eia quatro 61has, e
um filho que ouue de gaanga que ouue nome Fernam Gomez que foi abade de Poombeiro, e as filhas forom es-
tas, dona Chamoa Gomez que foi a primeira e foi casada duas uezes, a primeira com dom Meem Rodriguez de
Tougues como se mostra no seu titollo xxim deste dom Meem Rodriguez parrafo primeiro, e a outra uez com dom
Paay Soarez Qapata como se mostra no titollo xvi de dom Soeyro Meemdez parrafo xvi, e a outra filha ouue nome
dona Maria Gomez, e a outra dona Orraea Gomez, e a outra dona Loba Gomez. Esta dona Orraea Gomez foi
casada com dom Fernande Annes de Montor, e fez em ella jeeragom como se mostra no titullo E dona

Maria Gomez suso dita irmaa da dita dona Orraea Gomez foi casada com Lourengo Ueegas o Espadeiro, e nom
ouuerom semel. E dona Loba Gomez irmaa das sobreditas e filha dos sobreditos comde dom Gomez Nuniz e
de dona Eluira Pirez foi casada com dom Godinho Ueegas, Godinho Mouro, filho de dom Egas Paaez de Penagati
que fez Randnfe, e fez em ella geeragom como se mostra no titullo

• Acaha aqui o fragmento do exemplar da livraria do duque de Braganca com que foi suprida a lacuna do texto.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

m

De dom Saneh* Nuniz de Baruosa filho do conde dom Nuno de Celanouu irm&ao

♦

do eonde dom Affansa e de sani Roooendo e de dona Sancha Gomez ,
Irm&a de dom Egas Ciomcz av6o de dom CSodlnho de Sansa

Este dom Sancho Nuniz foi casado com a iffante dona Tareyia Affonso, filha delrrey dom Affomso o primeiro
rrei de Portogal que foi filho do comde dom Amrique e da rainha dona Tareyia, e fez em ella dona Orraca San-
chez que foi madre do comde dom Meendo o Sousaao e molher de dom Gongallo de Sousa seu padre deste comde
dom Meendo. E depois que esta iffante ouue esta filha de dom Sancho Nuniz ouuea elrrei dom Affonso seu
padre a filhar a dom Sancho Nuniz cuia molher era e deua a dom Fernam Mecndez o Braagangaao o brauo, por-
qoe seemdo este dom Fernam Meendez em Coimbra comendo com este rrey dom Affonso e seendo hi dom San¬
cho Nuniz e dom Gongallo de Sousa riiamsse de huma pouca de nata que cafra pela barua a dom Fernam Meen-
da, e dom Fernam Meendez ouue tam gram sanha delrrey que nunca quis aviir com el nem com dom Gongalo
de Sousa ataa que Ihe ouue autorgar a terra de dom Gongallo de Sousa o a iffante sa filha molher de dom Sam-
cbo Noniz. E este dom Fernam Meendez deu a esta iffanta em doagom a terra de Braganga que era sa gidade,
porque depois ouue a ficar ao reyno de Portugal porque nom ouue della semel. Depois casou este dom San¬
cto Nuniz com dona Tareyia Meendez filha de Meem Nuniz de riba de Doiro, e fez em ella dom Nuno Sanchcz
e o comde dom Yaasco Sanchez. Este dom Nuno Sanchez foi casado com dona Tareyia Aluarez, e fez em ella
dom Pero Nuniz e dona Samcha Nuniz de Baruosa. Este dom Pero Nuniz foi casado com dona Eluira Martiins,
filha de dom Martym Pirez da Maya e de dona Tareyia Pirez filha de dom Marlim Fernamdez de rriba de Vizella
como se mostra no titullo xvi de dom Soevro Meemdez o boo parrafo vi, e fez em ella Samcho Pirez, e Soeyro
Pirez, e Fernam Pirez, e Nuno Pirez, e dom Joharn Pirez de Baruosa que fov meestre do Tempre em Castella,
e outras filhas que forom freyras, c nenhuum dclles nom ouue semel.

Dz conde dom Vaaseo Sanehez e de «a molher a minhana dona Orraea 1’eegas que
fnndou o naoesteyro de Tuyas fllha de dom Egas Monlz de riba de Douro e da
minhana dona Tareyia Affonso que fnndou o moesteyro de Salzeda

o

Esta dona minhana dona Orraca Veegas suso dita foi a que fundou o moesleyro de Tuyas, e foi casada com
o comde dom Yaasco Sanchez, filho de dom Samcho Nuniz de Baruosa e de dona Tareyia Meendez filha de dom
Meem Moniz de riba de Douro e de dona Ouroana Meendez irmaa de dom Gongalo de Sousa, e fez em ella dom
RuyUaasquez, e dom Gongalo Vaasqucz, o que matarom na lide d’Ernas-tenrras, e oulras donas que nom ouue¬
rom «ernei.

De dom Ruy Yaasquez filho do eonide dom Waaseo Sanchez e da minhana dona
Orraea Veegas que fundou o moesleyro de Tuyas

Este dom Ruy Uaasquez for casado com a condessa dona Toda Palazim, e fez em ella dona Tareyia Rodri-
guez e dona Maria Rodriguez : e esta dona Tareyia Rodriguez foi casada com Gomez Soarez, filho de dom Soeiro
Meendez Facha e da condessa dona Eluira Gongaluez da Faya filha de dom Gongalo dc Sousa, e fez em ella dom
Vasco Gomez, e dom Soeiro Gomez, e dona Chamoa Gomez. E estes dom Vasco Gomez e dom Soeiro Gomez suso
ditos nom ouuerom semel. Esta dona Chamoa Gomez filha de Gomez Soarez e de dona Tareyia foi casada com
dom Rodrigo Froyaz de terra de Leom, e nom ouuerom semel. E dona Maria Rodriguez filha de dom Ruy
Vasquez e da condessa dona Toda foi casada em Aragom, e degendeo della dom Syraom d’Urea, e dom Pero Cor¬
neli, e Reymondo Cardona o que veo a Portugall, e dona Biringueyra Cardona que casou com dom Gongalo Anes
d’Aguiar o velho como se mostra no titollo parrafo E minhana dona Orraca Ucegas que fundou

o moesteiro de Tuyas como ja dissemos desque lhe morreo dom Vasco Soarez que foi seu primeiro marido casou
elaoutra uez com dom Gongalo Rodriguez de Palmeira, e fez em ella Fernam Gongalucz, o que morreo da door
da sede, e ouuerom semel dom Gongallo Goifgaluez. Este dom Gongallo Gongallucz foi casado com dona Ma¬
ria Paaez a porque morreo d’amor Pero Rodriguez de Palmeira assi como se mostra no titullo parrafo
E esta dona Maria Paaez suso dita foi filha de dom Pay Curuo de Toronho em Galiza, e o dito Gongalo Gongaluez
fez em esta dona Maria Paaez sa molher huma filha que ouue nome dona Maria Gongaluez. Esta doria Maria
Gongaluez foi casada com Fernao Aluarez filho d’Aluaro Rodriguez de Crasto irmaao de dom Fernam Rodriguez
de Crasto, e fez em ella dom Pero Fernandez o Nino de que fala no titullo e nom foi boa molher : e des-
P°is que lhe morreo o marido a esta dona Maria Gongaluez suso dita ouuea dom Affonso Gato por barregaa, e
fez em ella huum filho a furto. E dom Pero Fernandez seu filho da dita dona Maria Gongaluez e de Fernan-
daluarez seu marido foi casado com dona Guiomar Rodriguez filha de e fez em ella huum filho

M. H. Tom. I. 82

Digitized by

Google

326

OS LIVROS DE LINHAGENS

que ouue nome E morrco o filho e erdou ella todos seus beens, e depois adeamte rrousoua dotn

Mar tim Esta dona Orraca Fcrnamdez foy casada com dom Joham Gargia de Sousa senbof d’Al>

legrete, e fez em ella semel como ja dissemos no titollo vimte e dous dos Sousaaos parrafo quatorze. .

De dom Garfla 1*1 re* Ladrom filho de dom Pero Fernamdez ho Bragam^hi

e de dona

Este dom Gargia Pirez de Bragamga que se chamou por sobrenome Ladrom foy casado com dona Gontinha
Soarez, filha de dom Soeyro Meemdez Facha ao qne disserom Manos d’Aguia como se mostra no titollo vimte e
quatro de dom Meem Rodriguez de Tougues parrafo primeyro, e fez em ella dom Fernam Gargia, o que fez ca-
ualleyro dom Nuno Martiimz de Chagim, e dom Pero Gargia que jouue com sa irmaa dona Moor Gargia e fez em
ella semell como «e mostra em este meesmo titollo vimte e quatro de dora Meem Rodriguez de Tougues parrafo
tres, e dona Eluira Gargia que foy casada»com dom Ordonho Aluarez das Esturas e ouuerom semel como semos-
tra em este meesmo tilullo de dom Meem Rodriguez de Tougues parrafo n. Este dom Pero Gargia suso dito foi
casado com dona e fez em ella dona Tareyia Pirez de Bragamga : e esta dona Tareyia Pirez foi

casada com dom Joham Marlins Avana, e fez em ella dona Aldomga Anes que foy barregaa delrrcy dom Affomsso,
e depois foy casada com dom Gill Vasques o que matarom na lide dc Gouuea e vemgerom os seus a lide como ja
dissemos, e fez em ella dona Guiomar Gill e dona Marquesa Gill que forom casadas como jA dissemos no li-
tullo xxiiii . 0 de dora Meem Rodriguez de Tougues parrafo iih.° e no titullo xvi de dom Soeiro Meendez o boo par¬
rafo xvi. E. esta dona Tareyia Pirez sobredita ouuea Louremgo Martins de Bredo, e fez em ella dona AldaLou-
remgo que foy casada com Marti m de Baruosa e depois foi freyra de Qistell. E dona Tareyia Pirez irmaa do
sobredito dom Gargia Pirez Ladraao e filha dos ditos Pero Fernamdez o Bragamgaao e de dona otmea

o iffante de Molina por barregaa, c fez em ella dona Berimgueira e dona Leanor. E esta dona Beringueira ooooa
elrrey dom James d’Aragom, e delles deziam que a rregebera e delles que nom. E dona Leanor sua irmaa foy
casada com dom Affonso Gargia de Qellada, e fez em ella dom Joham Affomsso e dona Enes Affomso. Esto
dona Enes Affomsso foy casada com Pero Diaz de Castanheda, e fez em ella Diego Gomez, e Affomsso Gargia que
morreo sem semel,'e dona Birimgueyra Pirez filha de Pero Diaz de Castanheda que foi casa.da com Lopo Rodri¬
guez de Villalobos e fez em ella Ruy Pirez, e dona Tareyia, e dona Mayor, e dona Marquesa, e dona
e estas todas quatro suso ditas forom freyras e nom ouuerom semel. E o dito Diego Gomez filho de Pero Diaz
de Castanheda e de dona Enes Affomsso foi casado com dona Johana Fernamdez filha de Fernam Pirez de Goz-
mam, e ouuerom semel como ja dissemos no titullo parrafo

De Mune Pirez filho de doni Pero Fernamdez o Bragame&uo e de dona

i

Este Nuno Pirez foy casado com dona Eluira Meemdez, filha de dom Meem Moniz de riba de Doyroedf
dona Ouroana Meemdez irmaa de dom Gomgallo de Sousa como se mostra no titullo xxxi desta Ouroana Meem-
dez parrafo primo, e fez em ella dona Orraca Nuniz. E depois que esta dona Orraca Nuniz nageo leixou csle
Nuno Pirez suso dito esta sa molher dona Eluira Meemdez e nom curou mais dclla, e filhou por barregaa dona
Maria Fogaga, e fez em ella Ruy Nuniz Coldre e dona Fruilhe Nuniz. E a dita dona Orraca Nuniz sua filha
e de dona Eluira Meemdez sa molher foy casada com dom Paay Moniz filho de dom Moninbo Soarez Ribeira e de
dona Maria Paacz Ribeyra : e estes forom naturaaes de Lanboso comlra riba de Cadauo e Berredo e forom ricos
homeens e dalto sangue. E depois que morreo dom Paay Moniz suso dito casou esta dona Orraca Nuniz com doni
Fernam Pirez Pellegrim, e fez em ella dona Orraca Fernamdez. Esta dona Orraca Fernamdez foy casada com
Affomsso Pirez Gato, e fez em ella dom Lopo Affomsso Gato, e Fernamdaffomsso Gato, e dona Costamgafomsso,
e dona Guiomar Affomsso Gata, e dona Tareyiafomso : e estes todos forom casados e ouuerom semel como se
mostra no titullo de dom Arnaldo parrafo vi, saluo dona Tareyiafomso que foy casada com dom Soeiro Pirez d'A-
zeuedo como se njostra no titullo ui parrafo ii, e fez era ella Paay Soarez e dona Maria Soarez. E Paay Soarei
foy casado com dona Tareyia Gomez Correa, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxx de dom Gomez Meem-
dez Gedeaao parrafo vni.°

De dem Fernam Pirez Pellegrim que ja dlsa^mM

Este dom Fernam Pirez Pellegrim depois que Ihe morreo esta dona Orraca Vaasquez filha de dom Vaasco
Pirez Veyro que era prima coirmaa desta dona Orraca Nuniz com que ante esteuera casado, fez em esta sa mo-
lher dona Orraca Vaasquez dom Gargia Fernamdez que cbamarom de Payua e dona Orraca Fernamdez : e est*
dona Orraca Fernamdez foi casada com dom Joham Gargia de Sousa senhor d’Allegrete, e ouuerom semel como
se mostra no titullo xxn dos Sousaaos parrafo xnn

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

327

Me Mane Mires de Mtra#am$a fllhe de dem Pero Fernanades o liragaa>$Aae

que J4 dlssemos

Este Nano Pirez de Bragamga secmdo casado com dona Eluira Meemdez 61ha de dom Meem Moniz de riba
de Doyro, depoys que fez em ella dona Orraca Nuniz, leixoua e nom euroa mais della, e roussou dona Maria Fo*
gaga e teuea por barregaa depois da morte de Fernao Guedaz seu marido, e fez em ella Ruy Nuniz e dona Froy-
lhi. Este Ray Nuniz Coldre foi casado com dona e fez em ella Companba Avizimaa. E

dona Froilhe Nuniz sua irmaa foy casada com Martim Pirez de Chagim, e fez em ella dom Nuno Martins de Cha-
$im, e dona Maria Martiins, e dona Samcha Martiins. Este Nuno Martiins de Chagim filho dos sobreditos
lhrtim Pirez c dona Froylhe foy homem muito homrrado e priuado delrrey dom Dinis de Portugall e seu adeam-
tadoantre Doyro e Minbo e na Beyra, e foy casado com dona Sancha Correa filha de Pero Paaez Correa e de
dona Dordia Pirez filha de dom Pero Meemdez d’Aguiar, e fez em essa dona Nuniz, e dom Gomez

Nuniz que foy creligo muy boo e muito homrrado. E dona Maria Nuniz foi casada com Fernamdesteuez Pintalho,
ekxea ella dona Samcha Fernamdez e dona Maria Fernamdez que forom casadas e ouuerom semel como se
mostra no titullo Lim.° dos de Mageeira parrafo ii.° Esta dona Nuniz irmaa da sobredita dona

Maria Nunez e filha dos ditos Nuno Martins de Chagim e de dona Samcha foy casada com Gomgalle Anes de Re*
«reda, e fez em ella Joham Magia da Reureda que foy casado como ja dissemos.

• ✓

De cornu Nuno Martiins de Chaclm foi casado a segumda ve*

Este Nuno Martins de Chagim desque lhe morreo dona Samcha Correa a primeira molhcr cora que foy ca¬
sado casou despois com dona Tareyia Nuniz, filha de Nuno Meemdez Queixada irmaao d’Esteuam Meemdez Pe¬
tite, e fez em ella Gill Nuniz, e Eytor Nuniz, e Samcho Nuniz, e dona Orraca Nuniz, e Aluar Nuniz o samdeu
que morreo sem semel. E dona Samcha Nuniz e dona Tareyia Nuniz outrossy morreram sem semel. E a sobre¬
dita dona Sancha Paaez d’Aluaremga desque lhe morreo dom Nuno Meemdez Queixada seu primeiro marido ca*
son depois com dora. Fernam Gomez Barreto, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxv de dom Soeiro
Meemdez o Gordo parrafo mi.° E dom Gill Nuniz filho dos sobreditos Nuno Martiins deChagim e de dona
-Tareyia Nunez foy casado com dona Maria Martiins, filha de Martim Pirez Zote e de dona Maria Vigemte filha
de Vigemle Pirez Dulguezes e de dona Moor Pirez de Pereyra como se mostra no titullo xxxmi. 0 de dom Pero Ro-
driguez de Pereyra parrafo ii, e fez em ella dona Samcha Gill e dona Guiomar Gill. Esta dona Samcha Gill
foi casada com dom Pero Pomge das Esluras de terra de Leom filho de dom Fernam Pirez Pongo e de dona Or¬
raca Goterrez, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxi dos Pongos parrafo xvii. E dona Guiomar Gill
sua irmaa foi casada com Lopo Affonso de Merloo o Avizimaao, c fez em ella huuma filha que foi freyra em samia
Crara de Coymbra. E Eitor Nuniz filho de Nuno Martiins de Chagim suso dito e de dona Tareyia Nunez

foy casado com dona Marquesa Gill filha de dom Gill Vaasquez de Souerosa, o que morreo na lide de Gouuea, e
de dona Aldomga Anes, e nom ouuerom semel. E Samcho Nuniz irmaao do dito Eytor Nuniz e filho dos
sobreditos foy casado com dona Tareyia Vaasquez, filha de Vaasco Gomez Zagomba e de dona Maria Pirez filha
de dom Pero Homem de Pereyra, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Orraca Samchcz que se pagou
dos homeens e nom ouue semel como quer que muito fezesse polia aver. E este Aluar Nuniz filho de dom Nuno
Martiins de Chagim suso dito foi casado e nom ouue semel. ' E dona Tareyia Nuniz outrossy filha dos sobre¬
ditos Nuno Martiins de Chagim e de dona Tareyia Nunez foy casada com dom Fernam Pirez de Baruosa, e nom
ouuerom semel. Esta dona Orraca Nuniz irmaa da dita dona Tareyia Nunez e filha dos sobreditos foi casada
com dom Martim Anes do Vinhall, e fez em ella dom Nuno Martiins do Vinhall que foy casado em Tolledo com
dona Marinha Affomsso, filha d’Affomsso Gargia de Souto-mayor e de dona Orraca Pirez filha de Pero Gomez Bar-
roso e de dona Chamoa Fernamdez que ja dissemos, e fez em ella huum filho que ouue nome Affomsso Nuniz :
e este Affomso Nuniz foy casado com dona Maria Samchez, e ouuerom semel como ja dissemos no titullo xxx de
dom Gomez Meemdez Gedeam parrafo xm. E dona Samcha Nuniz, irmaa da sobredita dona Orraca Nunez
e filha dos ditos Nuno Martins de Chagim e de dona Tareyia Nunez, foy casada com dom Louremgo Soarez de
Yalladares filho de e fez em ella dona Branca Louremgo, e dona Bringuella Louremgo, e dona

Aldonga Louremgo, e dona Johana Louremgo, e donaCostamga Louremgo, e donaBeatrizLouremgo. E estas
dona Costamga Louremgb e dona Beatriz Louremgo forom freyras d’Arouca, e dona En6s Louremgo que casou
com Martim Affomsso Chichorro foy da outra molher. E a dita dona Bramca Louremgo foi casada com Martim
Anes de Briteiros filho de dom Joham Rodriguez de Briteiros e de dona Guiomar Gill, e ouuerom semel como ja
dissemos no titullo xxin de dona Eluira Anes parrafo primo. E dona Beringueyra Louremgo irmSa da sobre¬
dita dona Bramca Louremgo e filha dos ditos Louremgo Soarez de Yalladares e dona Samcha Nunez, foy casada
com Affomsso Tellez Tello filho de dom Gomgalle Annes Raposo e de dona Orraca Fernamdez de Lima, e ouue-

Digitized by v^-ooQie

328

OS LIYROS DE LINHAGENS

rom semel como se mostra no titullo lvii dos Tellos parrafo vn.° E dona Aldomga Lourcmgo irmaa da diu
Berimgueira Louremgo e filha dos sobreditos nom foy casada, mais amdou em cas de dom Pero Fernamdez de
Castro e de sa molher dona Beatriz, e jouue com ella dom Pero Fernamdez de Castro e fez em ella huum filho
que ouue nome dom Aluaro Pirez de Castro que foy comde de Arrayollos e foi muy boo fidalgo e de muitas com.
panbas e seruidor dos rreys e amado dos boos. E dona Johana Louremgo outrossy filha dos sobreditos dom
Louremgo Soarez e de dona Samcha Nunez foy comemdadeira do moesteyro de Samtos, e nom foy casada.

> ' .

De Ruy Nuniz fllho de dom Nuno Martiins de Cha«»lm e de 'dena Maria Gemet
de Brlteiros filha de dem Gonicz Meendez de Brltelree

Este Ruy Nunez foy casado com Aldomga Marliins, filha de Martim Tauaya e de dona Aldomga Paaez
irm&a de dom Pero Paaez Marinho, e fez em ella Nuno Rodriguez Bocarro e dona Maria Rodriguez. Este
Nuno Rodriguez Bocarro filho de Ruy Nuniz suso dito mataromno em riha Doyro sobre Miramda apar de huuns
moynjios bu amdaua em companha de dom Aluaro Nuniz de Lara e hia em partimento de huuma pelleja. E este
Nuno Rodriguez Bocarro foy casado em Lix boa com dona Marip Migueez filha de Miguell Fernamdez colago dei-
rrey-dom Affomso, e nom ouuerom semel. E dona Maria Rodriguez irmaa do sobredito Nuno Rodriguez e
filha dos ditos Ruy Nunez e Aldomga Martiins ouuea elrrey dom Dinis de Porlugall por barregaa e depois asoti
com Martim Fernamdez Barreto, e ouuerom semel como ja dissemos no titullo xxyi de dom Soeiro Meendezo
Gordo parrafo mi.°

De dena Maria Martiins filha de Martim Pirez de Cha$lm e de dena Fruilhl Munii
filha de dem Mune Pirez e Bragam^iiae e de dena Maria Fo$a$a

Esta dona Maria Martiins foy casada com Ruy Pirez Rebotim, e fez cm ella Meem Rodriguez Rebotim que
foy casado com dona Esteuainha Pirez d’Aluaremga filha de Pero Paaez d’Aluaremga e de dona Guiomar Affomsso
Gata, e fez em ella huum filho que ouue nome Martim Meemdez que morreo sem semel. E dona SanchaMar¬
tiins, irmaa da sobredita dona Maria outrossy filha dos ditos Martim Pirez de Cliagim e dona Froylhe, foy casada
com Nuno Gargia de Touro, e fez em ella Gomez de Touro e dona Tareyia Nuniz. Este Gomez de Touro foyca-
sado com dona e fez cm ella Companha Avizimaa. E dona Tareyia Nuniz foy casada com Martim

Soarez Fafez, e fez em ella Louremgo Martiins, e Gomfallo Martiins, e Aluaro : Martiins, e Samcho Martiins que
foy casado com dona E Louremgo Martiins seu irmaao foy casado com dona Maria Meemdez filha

de Sarrazinho Meemdez e de dona e fez em ella dona Maria Louremgo Yilela : e esta dona Maria

Louremgo Villcla foy casada com Gill Martiins Aluelo. E Gomgallo Marliins irmaao do sobredito Louremfo
'Martiins e filho dos ditos Martim Soarez Fafez e dona Tareyia Fafez, foi casado com dona Guiomar Diaz filha de
Diego Aluarez de Ribeyra e de dona Esteuainha Marliins Curutella, e fez em ella huuma filha que ouue nome
dona Tareyia Gomgalucz. E este Aluaro Martiins filho de Martim Soarez Fafez suso dito foy casado com dona Maria
filha de Martim Zolc e de dona Alda, e nom ouuerom semel.

De dona Ouroana Meemdez filha de dom Meemdo JLlftao de Bragam^a e Irmia |
de dom Fcrnam Meemdez o \elho de Bragamea

Esta dona Ouroana Meemdez, filha de dom Meemdo Alaao de Bragamga e irmaa de dom Fernam Meemdez
o uelbo de Bragamga, foi casada com o conde dom Fafez Sarrazim de Lanhoso o primeiro domde degemderoui
os Godinhos. E este dom Fafez Sarrazim foi muy boo ricomem, e morreo com pega de caualleiros de seus
vassallos ante elrrey dom Gargia de Portugall quamdo lidou com o poder delrrcy dom Samcho de Castella em
Agoa de Mayas apar de Coymbra. E este dom Fafez Sarraziim fez em esta sa molher dona Ouroana Meemdez
huum filho que ouue nome dom Godinho Fafez : e este dom Godinho Fafez foy o que edificou o moesteiro de
Fonte Arcada como se mostra no titullo

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE. LINHAGENS

329

TITULO xxxix:

M MM FAFlEZ U * «VE I EO COM O COMDE DOM AMBRIQVE A POBTVCALL E FOi Htrt' BOO IlVOHEH
E «ITO HDMBBADO E ALFEREZ DO COMDE DOM AMBBIQCE DE «l)E DE<IEMDE*OM
OS FAFEZ E OS «ODINHOS COMO OCCIBEDES

*

Este dom Fafez Luz foy muy boom rricotnem e foy alferez do comde dom Amrrique : e este dom Fafez Luz
foy casado com dona Fruilhe Yeegas filha de dom Egas Paaez de Penegate, o que fumdou o moesteiro de Ran-
dufe, e fez em ella dom Godinho Fafez e dom Egas Fafez que se ue casado com dona Orraca Meemdez de Sousa
como sse mostra no seu titullo xxxii parrafo primo. Este dom Godinho Fafez o velho, filho de dom Fafez

Luz e de dona Fruilhe Yeegas, foy o que fundou o mosleiro de Fonte Arcada e o coulou. E este dom Go-
dinho Fafez foy casado com dona Guiomar Meendez, filha de dom Meem Moniz de rriba de Doyro e de dona
Ouroana Meemdez irmaa de dom Gongalo de Sousa o boo como se mostra no titullo xxxi de dona Ouroana
Meemdez parrafo primo, e fez em ella dom Fafez Godiins e dona Gontinha Godiins que se u& casada com
dom Paay Soarcz Correa como se mostra no titullo xxxi suso dito de dona Ouroana Meemdez parrafo primeiro,
e dona Husco Godiins que se ug casada com dom Gomgallo Meemdez o Lidador comO se mostra no titullo kxi de
rrey Ramiro domde veern os Pereyraaos parrafo v. E este dom Godinho Fafez o velho ouue huurri filho de gaan^a
que chamarom Martim Godiins que se ue casado com dona Tareyia Pirez filha de Pero Velho como se mostra no
i! titullo xxxii de dom Godinho Araldez parrafo iiii.° E dom Fafez Godiins, filho de dom Godinho Fafez e de
dona Guiomar Meemdez e neto de dom Fafez Luz, foy casado com dona Samcha Giralldez filha de dom Girall
Nuniz, Girall Cabrom, irmaao de dom Vaasco Nuniz que fumdou o moesteiro de Brauaaes, c fez em ella Godinho
Fafez, e Ruy Fafez, e Meem Fafez, e Ermigo Fafez que foy abade de Refoyos de Basto, e dom Egas Fafez que foy
bispo de Coymbra e emleito em argebispo de Sanliago, e dona Tareyia Fafez, e dona Orraca Fafez. Este Go--
dinho Fafez filho de dom Fafez Godiins e de dona Samcha Giralldez foy casado com dona Tareyia Aluarcz filha
de e nom ouuerom semel. E Ruy Fafez seu irmaao filho dos sobredilos foi casado com dona Ta¬

reyia Pirez filha de Pero Martiins Alcoforado, e fez em ella Fernam Rodriguez Fafez, e Ruy Fafez, e Lopo Ro*
drigucz que foy frade preegador, e dona Maria Rodriguez, e dona Guiomar Rodriguez, e dona Megia Rodriguez.
Este FernSo Rodriguez Fafez filho do sobredito Ruy Fafez e de dona Tareyia Pirez foi casado com dona Guiomar
Diaz filha de dom Diego Lopez de Bayam de gaamga, e fez em ella Afomso Fernamdez e Lopo Femamdez.

Este Affomso Fernamdez filho de Fernam Rodriguez Fafez e de dona Guiomar Diaz foi casado com dona
Rodriguez filha de Ruy Martiins do Casall e de dona Aldomca Martiins abadessa de Tarouquella, e nom ouuerom
semel. E Lopo Fernamdez seu irmaao e filho dos sobreditos foy casado com dona filha de

e nom ouuerom semel. E Meem Fafez, filho de dom Fafez Godiins e de dona Samcha
Giraldez e bizneto de dom Fafez Luz, foy casado com dona Ousemda couilheira que foy da rainha dona Orraca,
e fez em ella Johane Meendez Fafez. Este Jobane Meendez Fafez foy casado com dona Orraca Gill Carauella
moradora em Alamquer, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Esta dona

foy casada com Louremfo Esteuez de Molles e nom ouuerom semel. Este Ermigo Fafez irmaao do dito Meem
Fafez filho dos sobreditos foy abade de Refoyos de Basto.

De dom Egas Fafez filho de dom Fafpz Godiins e de dona Samcha Giralldez
e bizneto de dom Fafez Liiz proseguindo pellos acus descendentes

Este dom Egas Fafez foy bispo de Coymbra que depois foy arijebispo de Samtiago e teue huuma barregaa
que ouue nome dopa Maria Veegas de Regallados que foy dona filha dalgo e de boo logo, e fez em ella huuma
filha que ouue nome donaMoor Veegas que foy casada com Vidente Martiins Curutello que ouuerom semel como
adiamte ouuirees. - E dona Tareyia Fafez, irmaa do dito dom Egas Fafez e filho dos sobreditos dom Fafez
Godiins e de dona Samcha Giralldez, foy casada com Joham Pirez Dulgueses como se mostra no titullo xljx de
Crasconho Aralldez domde vem os Dulgueses parrafo u.°, e fez em ella Martim Anes, e Esteue Anes, e Louremge
Anes Dulgueses e de Fremoselhi. Este Martim Anes suso dito foy creligo e nom ouue semel. E Esteue Anes
Dulgueses seu irmaao filho do sobredito Joham Pirez Dulgueses e de dona Tareyia Fafez foi casado com dona
e fez cm ella Vaasque Esteuez que chamarom dos Carualhaaes e dona Esteuez.

Este Louremge Anes Dulgueses seu irmaao, filho dos sobreditos neto de dom Fafez Godiins, foi casado com dona
Maria Lopez de Teixera, filha de Lopo Ermigiz da Teixeira e de dona Ouroana Pirez filha de dom Pero Rodriguez
de Pereyra c de dona Maria Pirez Grauel, c fez cm ella Joham Lourem^o Dulgueses e dona Maria Lourem^o que
foy casada com AfTomsso Lopez Galo c nom ouuerom semel. Este Joham Louremtjo foy casado com dona

M. H. Tom. I. 83

Digitized by

Google

330

OS LIVROS DE LINHAGENS

Maria Rodriguez filha d’Affomsso Rodriguez Micho e de dona Tareyia Martiins das Medaas, c fez em ella Gom-
$alle Annes, e Martim Anes, e Pedre Anes que foy freire da ordem doEspitall, e Louremge Anes, e donaGuio-
mar Eanes que foi casada com Vaasco Gon^aluez Peixoto filho de Gomcallo Gomgalluez Peixoto que foi abade de
TollOoes de Yilla-Coua. E frey Lopo Rodriguez filho dos sobreditos Ruy Fafez e dona Tareyia Pirez Alcofo*
rada foy frade preegador e foy muito homrrado, e foi priuado dclrrey dom Affomsso de Castella filho delrrey dom
Fernamdo de Castella o que gaanhou Seuilha. E Ruy Fafez outrossy filho dos sobreditos Ruy Fafez e dona
Tareyia Pirez Alcoforada foi casado com dona Tareyia Martiins de Bra^eyras filha. de Martim Esteuez de Teixeira
e de dona Ermegomca Soarez, e nom ouuerom semel. E dona Maria Rodriguez sua irmaa filha dos sobredi¬
tos foy casada com Lourem^o Soarez Freyre, filho de Soer Reymondo irmaao de dom Meem Soarez de Merloo,
e ouuerom semel como se mostra no titullo xxx de dom Gomez Meendez Gedeam parrafo v. E dona Guiomar
Rodriguez outrossi filha dos ditos Ruy Fafez e dona Tareyia Pirez Alcoforada foy casada com Louremgc Anes de
Portocarreiro, e ouuerom semel como ja dissemos. E depois que morreo este Louremge Anes de Portocarreiro
casou esta dona Guiomar Rodriguez com Paay Rodriguez de Basto filho de Ruy Gomez de Basto, e ouuerom se¬
mel como ja dissemos no titullo xxx de Gomez Meemdez Gedeam parrafo ii. E dona Me$ia Rodriguez irmaa
da sobredita Guiomar Rodriguez e filha dos ditos Ruy Fafez e de dona Tareyia Pirez, foy casada com Gom$allo
Rodriguez d’Aureu : e deulha seu padre porque lhe deu elle o seu cauallo na lide do Porto e ficou olle a pee hu
lhe matarom o seu, e pediolha elle alii porque ficara a pee, e disselbe que Iha daria se o Deus dalli tirasse : e fez
em ella Lopo Gomcalluez d’Aurcu. Este Lopo Gomcalluez foi casado com dona Aldom$a Rodriguez filha de
Rodrigue Anes Gago de Galliza e de dona Milia Pirez de Qerucira, e fez em ella Nuno Gomcalluez o moco e dona
‘Leonor Lopez. Este Nuno Gomcalluez foi casado com dona Mi$ia Rodriguez filha de Ruy Pirez de Vaas-

comcellos.

De dena Orraea Fafez filha de dein Fafez Godiins e de dena Saineha Glralldex

filha de Glrall Cabrem

Esta dona Orraea Fafez fov casada com Joham Martiins de Fornello filho de Martim Paaez de Lodares como

*/ .

se mostra no titullo lxiih . 0 de dom Fafez Nado capitollo postomeiro, e fez em ella dona Maria Anes, e dona Sam*
cha Anes, e dona Tareyia Anes, c Pere Anes por sobrenome Pero de Monte. Esta dona Maria Anes filha do
suso dito Joham Martiins de Fornello e dona Orraea foy casada com dom Yaasco Martiins Pimentel, e ouuerom
semel como se mostra no titulo xxxv deste dom Vaasco parrafo primo. E Pere Anes, Pero de Monte, foy ca¬
sado com dona Beatriz Pirez filha de dom Pero Rodriguez de Pereyra e de dona Esteuainha Ermigiz da Teixeira,
e fez em ella Martim de Monte abade de Tolooes, e Paay do Monte como se mostra no titullo xxix desta dona
Beatriz Pirez de Pereyra. E dona Samcha Anes outrossy filha dos sobreditos Joham Martiins de Fornello e
de dona Orraea Fafez foi casada com Joham Nuniz de Gardos, e fez em ella Pedre Annes e dona Maria Anes.-
E este Pere Annes foi casado com Johana Gomez filha de Gomez Gomcalluez de Lago e de doua Tareyia Gomez
de Trauamcos, e fez em ella Gomcallo Pirez abade de Freestello e racoeiro de Bragaa, e dona Maria Pirez que foy
casada com Joham d’Ornellas e ouuerom semel. E a dita dona Maria Anes filha dos sobreditos Joham Nunes
de Cardos e de dona Samcha Annes foi casada com Gomcallo Martiins de Nourega, e fez em ella Ayras Gomcall¬
uez, e dona Guiomar Gomcalluez, e dona Maria Gomcalluez, e dona Oostamca Gomcalluez.

De dona Gontinha Gediins filha de dom Godlnho Fafez e de dona Gontinha
Meendez filha de dom Meem Munlz de rrlba de Doyro

Esta dona Gontinha Godiins foy casada com dom Paay Soarez Correa o velho, e fez em ella dona Ouroana
Paaez Correa e dona Samcha Paaez Correa como se mostra no titullo xxxi de dona Ouroana Meendez parrafo pri-
meiro : e desque morreo esta dona Gontinha Godiins casou este dom Paay Soarez Correa coin dona Maria Gomez
da Silua irmaa de dom Martim Gomez e de dom Paay Gomez da Sillua, e fez em ella Pero Paaez Correa e dona
Maria Paaez d’Oufeaaes que ouuerom semel como adeante ouuirees no titullo dos Correaaos. E dona Samcha
Paaez Correa filha do sobredito dom Paay Soarez Correa e dona Gontinha Godiins sua primcyra molher foy ca¬
sada com Reymom Pirez de rriba d’Auizelja filho de Pero Guimaraaes como se mostra no titullo xi.v dos de rriba
d’Auizella parrafo primo, e fez em ella dona Maria Reymondo que foy casada com dom Martim Dade o velho e
fez em ella dom Paay Dade, e dom Martim Dade o alcayde de Santarem, e dona Maria Dade. Este dora Mar¬
tim Dade, o alcayde de Samiarem, foy casado com dona Samcha de Santarem, e fez em ella Joham Dade, e Fer-
nam Dade, e dona Mecia Dade : e desque morreo esta molher a dom Martim Dade casou elle depois com dona
Orraea Jjouremco de Cuynha e nom ouue della semel : e depois casou com dona Tareyia Fernamdez de Seanra,
e fez em ella dona Maria Dade e dona Enes Dade. Esta dona Maria Dade foi casada com Pero Fernamdez de
Crasto : e dona Enes Dade suso dita foi casada com Affomsso Martiins Froyam, bisneto de dom Pero Rodriguez

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

331

de Pereyra como se mostra no seu tilullo xxxmi. 0 parrafo primo, e ouuerom semel como ja dissemos em este
meesmo tilullo. E dona Mecia Dade filha do sobredito dom Martim Dade e de dona Sarocha de Samiarem
sua primeira molher foy casada com Gomez Paaez da Sillua, e fez em ella dona Maria Gomez freyra d’Almoester,
e dona Aldomga Gomez, e Joham Gomez da Sillua que ouue semel como se mostra no titullo xxxnu. 0 de dom
Pero Rodriguez de Pereyra parrafo iin.° E Joham Dade irmaao da dita dona Me?ia e filho dos sobreditos foy
easado com Domingas Martiins de Samtarem. E dom Fernam Dade, outrossy irmaao dos sobreditos e filho
dos ditos Martim Dade e de dona Samcha, foy easado com dona Moor Esteuez filha d’Esteuam d’Auoym, e nom
ouuerom semel. E dona Maria Dade, irmaa deste Martim Dade e filha de dom Martim Dade o velho e de

dona Maria Reyroondo, foy casada com Joham Perez Bocardo, e fez em ella o bispo dom Esteue Anes, e dom
Gomcalle Annes, e Martim Anes, e Reymonde Annes. E este Gomfalle Annes suso dito foy easado com
huuma villaa d’Aragom que ouue nome dona Toda Martiins, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Ma¬
ria Dade que foy casada com Pere Esteuez de Taauares filho d’Esteuam de Taauares e de dona e fez

em ella huum filho que ouue nome Pere Esteuez come o padre, e huuma filha que ouue nome Birimgueyra Pirez
que casou com dom Martim Lourem^o filho de Louremgo Martiins d’AfTomseca. E este Martim Annes suso dito
nom onue semel. E Reymonde Anes outrossy filho dos sobreditos Joham Pirez Bochardo e de dona Maria
Jhdetoy easado com dona Costam^a Martiins filha de Martim Fernamdez Barreto e de dona Maria Rodriguez de
Chapm, e fez em ella Beatriz Martiins que foy casada com Gomez Louremgo de Beja que foy vogado e depois
foy freire na ordem de sam Tiago.

TITULO xl:

0O LINHiCEM DOS DE BAYAM. O PBIMEIBO QUE SABEMOS OH E XOHE DOM AIXALLDO

Dom Arnaldo foi easado com dona Ufo, e fez em ella dom Goscmdo Araldez c dom Goydo Araldez. Deslc
Goydo Araldez sayo dom Soer Gueedaz e dom Troycosemdo Gucedaz que he no titullo xlii domde veem as boas
jeerafdoes. E 0 dito dom Gosemdo Araldez foi easado com dona e fez cm ella dom Egas Gosemdez

que se chamou de rriba de Doyro c de Bayam que foy easado com dona Vsco Vecgas filha de dom Egas Ermigiz
0 Brauo e de dona Gontinha Eriz que fez 0 moesteiro de Freixet, e fez em ella dom Ermigo Veegas que se cha-
mou de Bayam, e dom Godinho Veegas de que falla no titullo lii domde vem os d’Azeuedo parrafo primeiro, e
dona Samcha Veegas que foy casada com dom Meem Fernamdez de Bragamfa e ouuerom filhos dom Fernam
Meemdez 0 Brauo e dom Ruy Meendez como se mostra no titullo xxxvih . 0 dos Bragamcaaos parrafo primeiro.

E 0 sobredito dom Ermigo Veegas que sse chamou de Bayam foi easado com dona Crara, e fez em ella dom Af-
fomsso Hermigiz, e dona Fruilhe Ermigiz, e dona Coslamga Ermigiz. Este dom AlTomsso Ermigiz foi o que
se chamou de Bayam e foi easado com dona Tarayia Pirez filha de dom Pero Fernamdez de Bragam$a, e fez em
ella dom Saro AlTomsso de Bayam, e dom Pomgo AlTomsso de Bayam, e dona Birimgueyrafomso de Bayam que
foy casada com dom Joham AlTomsso 0 boo de Lima como se mostra no titullo xm de dom Pero Fernamdez de
Traua parrafo m. E desque Ilie morreo esta molher casou com dona AfTomsso filha de dom AlTomsso

por sohrenome Mofo Veegas, e fez em ella Pero AlTomsso, 0 que casou com dona Maria Acha irmaa de dom Pero
Fernamdez Portugall como se mostra no titullo li de dom Ramiro Quartella parrafo 11 , e Rodrigo AlTomsso Merda-
assada por sobrenome. E dom Saro AlTomsso de Bayam outrossy filho dos sobreditos dom Egas Hermigiz e
de dona Tareyia Pirez de Bragamfa foy easado com dona Aldara Veegas, filha de dom Egas AfTomsso e neta de
dom Moco Ueegas como se mostra no tilullo xxxvii de dom Moninho Uecgas parrafo xim, e fez em ella dom Fer¬
nam Lopez de Bayam, e dom Diego Lopez de Bayam, e dona Samcha Lopez, e nenhuum delles nom ouue se¬
mel. E dom Pom$o AlTomsso de Bayam, irmaao do dito dom Saro AfTomsso de Bayam e filho dos sobredilos
foy easado com dona Moor Martiins, filha de dom Martim Fernamdez de rriba d’Auizel!a como se mostra no ti¬
tullo xlv dos d’Auizella parrafo 11 : e fora ante esta Moor Martiins barregaa delrrey dom AlTomsso de Portugall
filho delrrey dom Samcho 0 velho : e fez este dom Pom^o AfTomsso em esta sa molher huum filho que ouue nome
dom Pero Pom^o que foy easado com dona Samcha Rodriguez e nom ouue semel, e ouue outras duas filhas, a
huuma ouue nome Esteuainha, e a outra ouue nome dona Pomgo. Esta dona Esteuainha Pom?o

foy casada com dom Soeiro Paaez de Valladares, e fez em ella dom Paay Soarez, e dom AfTomsso Soarez, e dom
Ruy Soarez como se mostra no titullo xxv de dona Tareyia Gomcalluez parrafo v.° Este dom Paay Soarez
sobredito foy easado com dona Samcha Fernamdez Delgadilha, e fez em ella dona Esteuainha Paaez que foy ca¬
sada com dom Pedraffomsso d’Arganill de Gamora, e ouuerom semel como ja dissemos.

Digitized by v^ooQie

332

OS LIVROS DE LINHAGENS

De Lourem^e Soarei fllho de dom S«eir« Paaez de Valladares e de d«u
Esteualnha Pomeo fllha de dem Perneo AHnubm

Este dom Louremgo Soarez foi casado com dona Maria Meemdez filha de dom Meem Garcia de Sousa e de
dona Tareyia Annes de Lima, e fez em ella semel como ja dissemos no titullo xxn dos Sousaaos parrafo xi: e de
pois que lhe morreo esta molher dona Maria Meemdez casou este dom Louremgo Soarez suso dito com dona
Samcha. Nuniz filha de Nuno Martiins de Chapim e de dona Tareyia Nuniz Queixada, e ouuerom semel como se
mostra no titullo lvii dos Teios parrafo m.°

De dem ESgas Hermigiz fllho de dom Ermigo Veegas e de dona Crara

Este dom Egas Ermigiz foy casado com dona e fez em ella dom Ermigo Veegas, e dom Pero

Veegas per sobrenome Pero Pay, e dom Nuno Veegas, e dom Joham Veegas per sobrenome Joham Raynha.
Este sobredito dom Pero Veegas, Pero Pay, foy casado com dona Maria Pirez filha de a fez em ella

dona Tareyia Pirez que foy casada com dom Meem Veegas, filho de dom Egas Fafez de Lanhoso e de dona Orraea
Meemdez irmaa de dom Gompallo de Sousa, e fez em ella Ermigo Meemdez como se mostra no titullo xxxude
dona Orraea Meemdez hu se mostra o linhagem deste Ermigo Meemdez parrafo ii. E dom Nuno Veegas,

irmaao do dito dom Pero Veegas e filho dos sobreditos dom Egas Hermigiz e de dona foi casado com

dona e fez em ella Meem Nuniz que foi casado com dona Orraea Rodriguez de Nomaaes, irmaa de

dom Gomcallo Rodriguez como se mostra no titullo xxxm de dona meana Eluira Gomgalluez de* Palmeyra par¬
rafo primeiro, e fez em ella dom Pero Meendez Poyares, o que morreo na lide de Trasconho amtre Paafode
Sousa e Vall-Longo, e matouo dom Pero Rodriguez de Pereyra com que el ouue a lide. E este dom Pero Mcen-
dez era sobrinbo de dom Pero Rodriguez filho de ssa prima coirmaa, e porque dom Pero Rodriguez fez a lide
com rrazom ajudouo Deus ; e morrerom hi muitos fidallgos de huma e da outra parte.

De dom Pero Meemdez Poyares fllho de dom Meem Nuniz e de dona Orraea
Rodriguez de Nomaaes Irm&a de dom Gom^allo Rodriguez

Este dom Pero Meemdez foy casado com dona Maria Fernamdcz filha de Fernam Anes Cheira, c fez em ella
dona Maria Pirez : e esta dona Maria Pirez foi casada com dom Fernam Nuniz Reuellado e nom ouuerom semel,
e ficarom os seus beens a dona Biringueyra Ayras sa sobrinha assi como ouuiredes adiamte. E dom Joham Veegas
Ranha outrossy filho dos sobreditos dom Egas Hermigiz e de dona foy casado com dona c fez em

ella dona Maria Anes que foy casada com dom Pero Nuniz o Velho filho de dom Nuno Velbo c fez em ella dom Mou-
ram Pirez, c dom Fernam Pirez Tinhoso, e dom Affomsso Pirez Gato, e dona Tareyia Pirez como se mostra no
titullo xLii de dom Godinho Araldez parrafo vi.° E o sobredito Affomsso Pirez Gato foy casado com dona Orraea
Fernamdez, filha de dom Fernam Pirez Pelegrim e de dona Orraea Nuniz filha de Nuno Pirez de Bragan^a filho de
Pero Fernamdez o Bragamgaao como se mostra no titullo xxxvm. 0 dos Bragam^aaos parrafo in.°: esta dona Orraea
Nuniz foi madre de Martim Paaez Rybeira e de dona Maria Paaez : e fez este Affomsso Pirez em a dila dona Or-
raca Fernamdez sua molher Lopo Gato, e Fernam Gato, e dona Tareyiafomso Gala de Merloo, e dona Costam?a-
fomsso, e dona Guiomar Affomsso. Este Lopo Affomsso foy casado com dona Samcha Pirez de Gumdar, e fez
em ella Affomsso Lopez Gato, e Diego Lopez Gato, e Martim Lopez Gato, e dona Guiomar Lopez Gata que foy
casada com Joham Esteueez da Teixeira que ouue semel como ja dissemos. E Affomsso Lopez e Diego Lopez suso
ditos nom ouuerom semel assy como ja dissemos. E Martim Lopez Gato seu irmaao foy casado com dona Ma¬
ria Anes de Payua, e fez em ella huum filho que ouue nome Lopo Lopez Gato que morreo sem semel. E Fer-
namdaffomsso Gato irmaao do dito Lopo Affomsso Gato e filho dos sobreditos Affomsso Pirez Gato c dona Orraea
Fernamdez foi casado com dona Orraea Gongalluez de Porlocarreiro, filha de dom Gom^allo Veegas Alfeyram
como se mostra no titullo xliii dos de Portocarreiro parrafo 111, e fez em ella Ruy Fernamdez Gato e dona Sam¬
cha Fernamdez Gata que forom casados e ouuerom semel como se mostra no titullo parrafo E dona
Tareyiafomso Gata outrossy filha dos suso ditos Affomsso Pirez Gato e dona Orraea Fernamdez foy casada com
Meem Soarez de Merloo, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxx de dom Gomez Meemdez Gedeam par¬
rafo mi.° E dona Guiomar Affomsso Gata outrossy filha dos sobreditos Affomsso Pirez Gato e dona Orraea
Fernamdez foi casada com dom Pero Paaez d’Aluaremga7juc chamarom Curuo, e ouuerom semel como se mostra
no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas parrafo xxm. E dona Costamgafomsso Gata filha outrossy dos so¬
breditos Affomsso Pirez Gato e dona Orraea Fernamdez foy casada com dom Soeiro Pirez d’Azeuedo, e ouuerom
semel como se mostra no titullo lii dos d’Azeuedo parrafo n.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

333

TITULO XLi:

DE DOM COYDO ABALDEX DE Btl AH E DE MBA DE DOYBO FILBO DE DOH ABNALLM

E DOS QI E DELL.E DES^EMDEKOM

\

Este dom Goydo Aralldez suso dito foi filho de dom Arnaldo de Bayam como se mostra no seu titullo xl
parrafo primeiro, e foy casado com dona e fez em ella dous filhos, o primeiro filho ouue nome

Troycoserado Gueendez que fumdou o moesleiro de Paafo como se mostra em este titullo parrafo ix, e o outro
filho ouue nome dom Soer Gueemdez que fumdou o moesleiro de Uarzea de Cadauo. Este dom Soeiro Guecn-
dex foi casado com dona e fez em ella dom Nuno Soarez o primeiro filho por sobrenome dom

Nono o Velho, e Leogumda Soarez por sobrenome Teynha, que foi casada com dom Meem Gongaluez como se
mostra no titullo xxi delrrey Ramiro parrafo m, e fez em ella dona Maria Soarez que se ue casada com dom Go-
dinboVeegas como se mostra no seu titullo lii domde veem os d’Azeuedo, e dona Ouroana Soarez que se u6 ca¬
sada com dom Ero Meendez de Molles como se mostra no -titullo lvi desta Ouroana Soarez. ‘ E <J sobredito
Nono Soarez por sobrenome dom Nuno o Yelho foi casado com dona Eluira Touriz filha de dom Touriz Sarna
que fumdou o mosteiro de Vayram, e fez envella dom Soer Nuniz o primeiro que foy casado com dona Aldomga
Nuniz filha de dom Nuno Fernamdez e de sa molher : e este dom Nuno Fernamdez foy filho de dom Fernam
Dramencarez que foi naturali de Castella de terra de Treuinho e jaz soterrado apar da pomte de Fiteiro : e o dito
dom Soeiro Nuniz o primeiro fez em esta sa molher dona Aldomga Nuniz huum filho que ouue nome Nuno Soa¬
rez, Nuno Uelho, o prestomeiro que foy casado com dona Moor Pirez Perna filha de dom Pero Paaez Escacha que
coutou o moesteiro de Tiuaaes como se mostra no titullo e fez em ella Soer Nuniz o Yelho, e Pero Nuniz

Velho, e Meem Nuniz Velho, e dona Eluira Nuniz Velha, e dona Moor Nuniz Velha, e dona Orraca Nuniz Velha.
E depois que Ihe morreo esta molher dona Moor Pirez Perna suso dita casou elle com dona Gomtrode Fernamdez
filia de dom Fernam Annes de Montor, e deste Fernam Anes falla no titullo xxn dos Sousaaos parrafo primo.
E a dita dona Eluira Nuniz suso dita, filha de dom Nuno Soarez, Nuno.o Velho, o prestomeyro e de dona Moor
Pirez Perna filha de dom Pero Paaez Escacha, foy maa molher e foy casada com dom Soeiro Ayras de Vallada-
res, e fez em ella jeera?om como adiamte acharedes em este liuro hu fala dos de Valladarcs. E esta dona Eluira
Nuniz foisse com Meem d’Alaude, e fez em ella AlTomsso Mecmdez de Neudo e dona Samcha Meemdez domde
veem os Calheiros e os Carpimteiros.

De Meem Nuniz Velho fllho de Nuno Soarez o Velho neto de dom Nuno o Velho
o prlmeyro e de dona Ciontlnha Ciomez filha de dom Comes de Freelrlz

Este Meem Nuniz foy casado com dona e fez em ella Gomez Meemdez Barreto e dona Samcha

Meemdez Barreta. Este Gomez Meemdez Barreto foy casado com dona Costamga Paaez filha de dom Paay
Gomez Gabere, e fez em ella dom Joham Gomez e dom Fernam Gomez Barretos, e dom Paay Gomez que foy
freyre do Tempre, e dona Samcha Gomez Barreta. E dom Joham Gomez suso dito nom ouue semel •: e dom Fer¬
nam Gomez suso dito foy casado, e ouue semel como se mostra no titullo xxvi de dom Soeiro Meemdez o Gordo
parrafo un.° E dona Samcha Meemdez Barreta irmaa do f dito Gomez Meemdez Barreto e filho dos sobreditos
foi casada com Fernam Jeella filho de dom Nuno Jeella naturali de Villa-noua de Moynha e de Sabadim e d’ou-
tras egreias' muitas, e fez em ella dona Orraca Fernamdez e dona Sancha Fernamdez. Esta dona Orraca

Fernamdez foi casada em Samtarem com huum fidadaao que auia nome Domimgos Johanes Fura-couas que era
villaao rrico e poderoso, e fez em ella dona Orraca Domimguiz que foi casada com dom Fernam Marliins Curo-
tello, e Gomez Fernamdez, e Ruy Fernamdez, e dona Maria Fernamdez, e dona Moor Fernamdez : e esta dona
Moor Fernamdez foi casada com Rodrigue Annes Redomdo, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxxim.®
de dom Pero Rodrigucz de Pereyra parrafo vn. E Gomez Fernamdez e Ruy Fernamdez suso ditos nom ouuerom
semel.

De Soer Nuniz-Velho fllho de Nuno Velho o prestomeiro e de dona Moor PlreE

Perna filha de dom Pero Paaez Eseocha

Este Soer Nuniz Velho foy casado com dona Tareyia Anes de Penella irmaa.de dom Rodrigue Anes de Pe-
nella, e fez em ella Pero Soarez que charaarom por sobrenome Escaldado, e o porque lhe chamarom Escaldado
foy porque tiinha poucas baruas, e dona Maria Soarez, e dona Moor Soarez que foi casada com Pero Nouaaes o
velho como se mostra no titullo lxv dos Nouaaes parrafo primo : e dSsque lhe morreo esta molher casou elle
M. H. Tom. I. 84

Digitized by v^ooQie

334

OS LIVROS DE LINHAGENS

s

com dona Aldomca Nuniz filha c foz cm clla Vaasco Soaroz e Samclia Soarez. E Vasco Soarez

nom foi casado mais ouue liuuma filha dc barregaa donde vem os Yaasquinhos. E o dito Pero Sparez Escal-
dado foy casado com dona Maria Vaasqnez, filha do alcayde dom Vaasco Paaez de Coymbra e de dona Ermesemda
Marliins filha de Martim Anaya como se mostra no titullo lvi de dona Ouroana Soarez filha de dom Soeiro Gueen-
diz da Varzea parrafo n, e fez em clla dom Joham Pirez Redomdo, e Pero Pirez Coelho, e Martim PireiZote, e
Pero Pirez Brauo, e dona Maria Pirez Braua, e dona Samcha Pirez que foy abadessa de Vayram. E este dom Jo¬
ham Pirez Redomdo suso dito foy casado com dona Gontinha Soarez dc Merloo, e nom ouue della semel : e depois
casou este dom Joham Pirez Redomdo com dona Moor Pirez filha de dom Pero Rodriguez de Pereyra e de dona Ma¬
ria Pirez Grauel, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxxnn . 0 de dom Pero Rodriguez de Pereyra parrafo
primo. Este Pero Pirez, Pero Velho, filho de Pero Soarez o Escaldado e de dona Maria Vasquez foy casado
com dona Tareyia Pirez, filha de dom Pero Rodriguez de Pereyra e de dona Maria Pirez Grauel como se .mostra
no titullo xxxnn . 0 de dom Pero Rodriguez de Pereyra parrafo primo, e fez em clla Gomcallo Velho, e AlTomsso
Velho, e Esteuam Velho d’Ansemunde, e dona Enes Pirez que,foy casada com Egas Martiins dc Curolello como
se proua no titullo xlj dos Curotellos parrafo n c de dona Ouroana Pirez. E este Pero Pirez, Pero Velho, tcue por
barregaa Samcha Paaez filha de dom Paay Pequeno abade de sanita Logrica e de Linea Cardea sa barregaa : e
ouue Pero Velho $m esta sa barregaa huma filha que ouue nome Tareyia Pirez e huum filho que ouue nome Jo¬
ham Uelho de samta Logrica. E esta dona Tareyia foy casada com Martim Godiins, filho de Godinho Fafcz de
gaamca como se mostra no titullo xsxix de dom Fafcz Luz parrafo primo, e fez em ella Ayras Martiins d’A Itero :
e este Ayras Martiins se ue casado com dona c fez em ella Joham Ayras d’Altero : e este Joham

Ayras d’Altero foy casado com dona e fez em ella frey Martim Annes da ordem de Samtiago. Este

Gomcallo Pirez Velho filho do sobredito Pero Pirez, Pero Velho, e de dona Tareyia Pirez foy casado com dona Cos-
tamga Gomcalluez filha de Gomcallo d’Arga que foy sete annos freyra em Voyturinho e fez profissom, e tiroua este
Gomcallo Pirez, Gomcallo Velho, per forca da abadessa e das donas : e esta freyra era filha de Gomcallo d’Arga,
huum peom filho d’algo, e fez este Gomcallo Velho em esta freyra estes filhos, huum ouue nome Joham Gomcall-
uez Joham Velho, e o outro ouue nome Gomcallo Gomcalluez Uelho, e Fernam Velho, e Pero Uelho, e Ayras
Uelho, e Nuno Velho, c Tareyia Gomcalluez que se ue casada com Gomcallo Martiins e fez em ella Ayras Gom-
Callucz. E o dito Joham Velho filho dc Gomcallo Velho foi casado com Tareyia Fernamdez filha de Fernam Gom¬
calluez Farrompim, e fez em ella Enes Eanes : e esta Enes Eanes se ue casada com Louremco Anes d’Anha.

E AlTomsso Pirez Uelho, irmaao do sobredito Gomcallo Pirez Velho e filho dos ditos Pero Pirez, Pero Velho, e de
dona Tareyia-Pirez, foy casado com dona Costamcafomso Alcoforada, e ouuerom semel Gomcallo Velho Saual-
assado. E este Gomcallo Velho se ue casado com dona Aldomca Marliins d’Azeucdo, c fez em clla Aluaro
Gomcalluez que matarora e Leonor Gomcalluez : e esta Leonor Gomcalluez foy casada com Joham Louremco Bu¬
bali, e fez em ella filhos. E este dom Esteuam Velho, filho de dona Orraca Pirez que foy freyra filha de Pedra-
fomso de Cameal, tiroua do moesteiro, e fez em ella AlTomsso Velho : e este AlTomsso Velho sc ue casado com
dona Maria Rodriguez filha de Paay Rodriguez da Maya, e fez em ella Joham Velho, e dom Chrispim, e Ruy Ve¬
lho, e dona Tareyiafomso : e esta dona Tareyiafomso se ue casada com Rodrigo Aluarez d’Aragom. E esta dona
Ouroana Pirez Pereyra foy casada com dom Fernam Martiins Camello, e ouuerom dona Samcha Ferhamdez, e
dona Tareyia Fernamdez, e Martim Fernamdez, e Martim Fernamdez o pequeno. E esta dona Tareyia Fernam¬
dez foy casada com Pero Martiins de Chacim Calheiros, e fez em ella Martim Pirez. E esta dona Samcha Fer¬
namdez se ue casada com Samcho Marliins de Calhevros.

De «lohant Velho de samta Logrica filho de Pero Pirez, Pero Velho, e de dona
Samcha'Paaez filha de Paay Pequeno abade de samta Logrlea

e de dona Elulra Cardea

Este Joham Pirez, Joham Velho, de samta Logrica foy casado com dona Marinha Soarez filha de Soeiro Cor-
rea e de dona Tareyia Marliins Espinhel, e fez em ella Martim Velho e Gomcallo Velho o contador. Este Martim
Velho foy casado com dona Guiomar Louremco, filha de Louremco Gomez Taueyra como se mostra no titullo
parrafo xnu, e fez cm ella dona Beatriz Martiins que foy casada com Vaasco Pirez de Viana filho de Pedre
Anes de Uiana, e fez em ella huuma filha. E morreo este Vaasco Pirez de Viana suso dito e depois morreo esta sa
filha suso dita, e erdou esta dona Beatriz Martiins os seus beens : e casou ella depois com Joham de Cuynha filho
de Rodrigue Anes de Cuynha e de dona Enes Esteuez d’Azeuedo filha de Martim Velho e de dona
Louremco filha de Louremco Gomez Taueyra foy casada com AlTomsso Pirez Ribeyro filho d’Affomsso Pirez Ri-
beiro e de dona Crara Anes de Payua. E Gomcallo Velho o contador, irmaao do dito Martim Velho filho do
sobredito Joham Pirez, Joham Velho, e de dona Marinha Soarez, foy casado com dona Margarida Anes Durrdo,
filha de Joham Ayras Durroo e de dona Maria Goncallucz filha d’Estcuam Gomcalluez Mofaro como se mostra no

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

335

titullo xxxnn." de dom Gomfallo Vaasquez parrafo mi.° E Pero Pirez Brauo irmaao de Pero Pirez, Pero Velho, e
filho de Pero Soarez o Escaldado e de dona Maria Vaasquez de que se atras dissc nom ouue semel que lidima fosse.

De Per* Munii Velho filho de dom Mano Soarez, Muno Velho, o prestomeiro e de
dona Tareyia Ane» de Penella filha de Joham Ayras do CSramo e de dona

CSontlnha Goinez

Este Pero Nuniz Velho foy casado com dona Maria Anes fdha de Joham Veegas, Joham Ranha, e fez em eHa
dom Mouram-Pirez, e dom Fernam Pirez Tinhoso, e dom Affomsso Pirez Gato, e dona Tareyia Pirez. E dom Af-
fomsso Pirez Gato suso dito foi casado e ouuerom semel como se mostra no titullo xl de dom Arnaldo parrafo v.°
Este dom Mouram Pirez filho de Pero Nuniz Velho e de dona Maria Anes foy casado com dona e fez

em ella dom Gomgallo Mouram e dona Tareyia Mouram. Este Gomgallo Mouram foy casado com dona Eluira
ftodriguez de Vallada, e fez em ella Joham Gomgalluez Mouram que malarom os mouros, e Gom^allo Mouram que
matoua pedra do emgenho em Tarifa, e Tareyia Pirez Mourom que foy casada com Joham Pirez Marinho como
se mostra no titullo Este dom Fernam Pirez Tinhoso irmaao do dito dom Mouraao e filho dos sobreditos

/ov casado com dona e fez em ella Eluira Fernandez domde vem os d'Auizella e os Osoyros de

terra de Leom e os de Drados de terra de Leom como se mostra no titullo xlv.° dos d’Auizella parrafo vr.

De Martim Pirez Zolc filho de Pero Soarez Esealdado e de dona ifarlnha Vaasquez
fllha do alcayde doni Vaasco Paacz de Coymbra e de dona Ernaesenda Martllns

filha de IHarilm Anaya

Este Martim Pirez Zote foy casado com dona Maria Vifepite, filha de Vigemte Pirez Dulgueses e de dona
Moor Pirez de Pereyra filha de dom Pero Rodriguez de Pereyra, e fez em ella Martim Martiins Zote e dona Ma¬
na Martiins. E dcsla dona Maria Martiins sayo dom Fernando de Grasto e a rainha dona Johana como veercdcs no
titullo xxxnn. 0 de dom Pero Rodriguez Pereyra parrafo n. Este Martim Martiins Zote filho de Martim Pirez
Zote e de dona Maria Vidente foy casado com dona Alda Gomez filha de dom Gomez Louremgo de Cuynha e de
dona Tareyia Gill d’Arr5oes, e fez em ella Martim Martiins que foy dayam de Bragaa, e outro Gomez Martiins que
foy freyre da ordem de Christus, e Gill Martiins Zote, e outro filho que ouue nome Vaasco Martiins Zote, e outra
filha que ouue nome dona Maria Martiins, e dona Moor Martiius, e dona Guiomar Martiins, c dona Bramca Mar¬
tiins que foy fireyra de Loruaao : c esta dona Moor Martiins suso dita foy casada com Affomsso Vaasquez Pimen-
tell e nom ouuerom semel : e a outra filha que ouue nome dona Tareyia Gill. Este Vaasco Martiins Zote
filho de Martim Martiins Zote e de dona Alda Gomez foi casado com dona Maria Meemdez filha de dom Meem
Rodriguez de Vascomcellos e de dona Coslamga da Oliueyra. E dona Maria Martiins sua irmaa foy casada
com Martim de Baruosa filho de Martim de Baruosa e de dona e fez em ella Nuno Martiins, e Sam-

cho Martiins, e Martim de Baruosa. E dona Guiomar Martiins outrossi sua irmaa filha dos sobreditos Mar¬
tin) Martiins Zote e do dona Alda Gomez foy casada com dom Fernam Fernamdez d’Almeyda, c nom ouuerom
semel.

De doni Cilli Zote

Este dom Gill Martiins Zote foy casado com dona Aldara Martiins filha de dom Martim Affomsso Alcoforado,
e fez em ella dona Tareyia Gill : e esta dona Tareyia Gill foy casada com dom Vaasco Martiins Pimentell por so-
brenome Patinho, e fez em ella Ruy Vaasquez e Me^ia Vaasquez. Esta Meo ia Vaasquez foy casada com Aluaro
Pereyra, filho de dom Ruy Gomcaluez Pereyra filho de Gomcallo Pereyra como se mostra no titullo xxi de rrey
Ramiro parrafo xiih.

0

Ora torna a fallar em dom Troycosemdo Ouendcz de Dayam que foi filho de dom

Cioydo Araldez e irmaao de dom Soeiro Ctueendez, o que fumdou o moeztelro

de Varzea, que foy padre de dona Leogumda Soarez que ehamarom a Taaynha

Este dom Troycosemdo Gueendez que fumdou o moesteyro de Paa$o de Sousa foi casado com dona
e fez em ella dom Pero Trocosemdez de Payua e de rriba de Doyro. Este dom Pero Troicosemdez foy casado
com dona Toda Ermigiz Aboazar, filho de dom Hermigo Aboazar como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro
parrafo n, e fez em ella dom Paay Pirez Romeu. E esta dona Toda Ermigiz Aboazar filha de dom Ermigo Aboa¬
zar foy casada com dom Egas Moniz o primeiro velho Gasco, e ouuerom semel como ja dissemos no titullo xxxvi
de dom Moninho Veegas o velho Gasco parrafo n. E dom Paay Pirez’Romeu o primeiro seu filho do dito dom
Pero Troicosendez e da dita dona Toda foi casado com dona Godo Soarez, filha de dom Soeyro Meemdez o boo

Digitized by v^ooQie

33G

OS LIVROS DE L1NHAGENS

da Maya e de dona Eruilhida como se mostra no tilullo xvi de dom Soeiro Meemdez o boo parrafo xv, e fez em
ella huum filho que ouue nome dom Soeyro Mouro e huuma filha que ouue nome dona Maria Paaez. . E este
dom Soeiro Paaez, d’alcunha Mouro por sobrenome, era muy boo mangebo e muito aposto e bem fidallgo a$az,
e emtemdia em dona Orraea Meemdez molher de dom Diego Gomgalluez, que era irmaa de dom Fernam Meem¬
dez o Bragamgaao de padre e de madre que oulrossy era muy mangeba e muy fermosa, e dom Diego Gon$aluez
era homem bem fidallguo e era filho de dom Gomgallo Ouuequez, o que fumdou o moesteiro de Qete, e de dona
como se mostra no seu titullo xliiii . 0 deste Gom^allo Vaasquez parrafo primo hu mostra o seu
linhagem que dei de^emde. E esta dona Orraea Meemdez avia de dom Diego GomQalluez pe$a de filhos segumdo
o liuro conta como se mostra no titullo xliiii . 0 de dom Gom^allo Vaasquez parrafo primeiro : e quamdo soube que
seu marido fora morto na batalha que elrrey dom Affomsso o primeiro rrey de Portugall ouue com os mouros
no campo d’Ourique nom leixou porem de casar com dom Soeiro Mouro. Este dom Soeiro Piraz Mouro foy
casado com esta dona Orraea Meemdez de Bragam^a, irmaa de dom Fernam Meemdez velho Bragam^aao como
se mostra no titullo xxxvii dos Bragamcaaos parrafo primo, e fez em ella Joham Soarez o trobador, e Paay Soa-
rez Romeu o preslomeiro, e Cristina Soarez que casou com Fernam Ramirez filho de Ramiro Quartella como se
mostra no titullo de dom Ramiro Quartella parrafo primo. Este Jobam Soarez o trobador foy casado com v

dona Maria Annes filha de dom Jobam Fernamdez de rriba d’Auizella, e ouuerom semel como se mostra no ti¬
tullo xxvi de dom Soeiro Meemdez o Gordo parrafo 11. E Paay Soarez Romeu o prestomeiro foy casado com
dona Samcha Anrriquiz de Portocarreiro que ja dissemos que foy casada com dom Ruy Gomgaluez de Pereyra
como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo xim domde vem os de Pereyra, e fez em ella Gomcallo Paaez
Taueyra : e este Ruy Paaez Taueyra matouo o comde dom Amrrique de Lara ca tiinha vestidas as armas de dom
Fernam Rodriguez de Crasto, e o comde avia tal uirtude que aquel a que desse com s.a lamga primeiro avia de
morrer. E ouue outro filho de gaamga que ouue nome Affomsso Paaez que foy dayam de Bragaa e ouue buum filho
que ouue nome Pedraffomsso : e deste Pedraffomsso sayo Ruy Pirez Rebolim assy como se mostra em este titullo
parrafo prestomeiro. E este Paay Soarez o prestomeiro ouue huuma filha em esta Samcha Amrriquiz que ouue
nome dona Moor Paaez que foy casada com Gomez Meemdez Gedeam como se mostra no titullo xxx deste Gomez
Meemdez parrafo xun.

\ '

De Cton$alto Paaez Taueyra filha Romeu o prestomeiro e de dona Samcha

Amrriquez de Portocarreyro

Este Gomfallo Paaez Taueeyra foy casado com dona Maria Rodriguez, filha de Ruy Capom que foy judeu e
veo a esta terra com a rrainha dona Orraea por seu almoxarife, e depois fezeo ella bautizar e poseromlhe nome
Rodrigo e por sobrenome Ruy Capom : c fez a elrrey dom Affomsso seu marido filho delrrey dom Samcho o se¬
gumdo o velho rrey de Portugall que o feze caualleiro e amdou em sa casa e trouue hi esta sa filha muy fermosa
- de Castella e fezea bautizar comsigo e poslhe nome Maria Rodriguez. E Ruy Capom era de muy grande algo e
deu muy gramde rriqueza a Gomcallo Paaez Taueyra que casasse com ella, e el casou com ella e fez em ella Lou-
remco Gomcalluez e Ruy Gomfalluez. E Ruy Capom casouo a rrainha em Lixboa com huuma {.idadaa rrica, e fez
em ella Gill Rodriguez que foy arcediago de Lixboa. Este Gompllo Paaez Taueyra fez em esta sa molher <huum
filbo que ouue nome Lourenfo Gonfaluez, e 1 » huuma filha que ouue nome donaEluiraGom$alluez, e dona Sam¬
cha Gom^alluez que foy casada com dom Origo de Moura. Este Louremgo Gomgalluez Taueyra filho do dito
Gomgallo Paaez e de Maria Rodriguez foy casado com dona Maria Anes filha de Joham Pirez Eruilhido, e fez em
ella Gqmez Louremgo, e dona Costamga Lourem§o, e dona Enes Louremfo. Este Gomez Louremgo foi ca¬
sado com dona Catelina Anes, filha de Martim Anes irmaa do chamgarel dom Esteuam Anes, e fez em ella Mar-
tim Gomez Taueyra e dona Maria Gomez Taueeira. Este Martim Gomez foy casado com dona Maria Louremfo
d’Alamquer e nom ouuerom semel. E dona Maria Gomez sua irmaa foy casada com dom Lopo Fernamdez
Pacheco senhor de Ferreyra e priuado delrrey dom Affomsso de Portugall, filho delrrey dom Dinis de Portugall,
e fez em ella semel como se mostra no titullo L. ,a dos Pachecos e no titullo xxii dos Sousaaos parrafo xm. E
Ruy Gom$aluez Taueeyra filho dos sobreditos Gomgallo Paaez Taueyra e de dona Maria Rodriguez foy casado com
dona filha do alcayde de Lourinhaa, e fez em ella Vigemte Rodriguez que foi casado com dona

Samcha Correa. E dona Eluira Gomfaluez irmaa do dito Ruy Gomgalluez e filhos dos sobreditos foi casada
com Joham Correa, e fez em ella Gomgalle Anes Correa, e Gomez Eanes Correa, e dona Tareyia Anes Correa.
Este Gomgalle Anes Correa foy casado com dona Aldara Anes filha de dom Joham Soarez Coelho, e nom ouue¬
rom semel: e depois que lhe morreo esta molher suso dita casou depois o dito Gom^alle Annes com dona Moor
Martiins do Vinhall filha de Martinhanes do Vinhal. E esta dona fora ante casada com Ruy Meemdez de Merloo
e ouuerom semel como se mostra no titullo xxvi de dom Soeiro Meemdez o Gordo parrafo ii. E o dito' Gom-
?alle Anes Correa fez em esta sa molher dona Moor Martiins huum filho que ouue nome Gomgalle Annes Correa

t A margem em lelra mais moderna*

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

337

que ouue nome come o padre e foy gafo com dona En6s filha do arcebispo dom Joham Martiins de Soylhaaes
que foy de barregaa, e nom ouuerom semel. E o sobredito Gom^alle Anes Correa irmaao de Gomez Eanes Correa
suso dito de padre e de madre nom ouue semel : e a sobredita dona Tareyia Anes Correa irmaa dos sobreditos
Gomez Eanes e de Gonigalle Anes Correa foy casada com Nuno Pirez de Baruosa, e nom ouuerom semel. E
dona Coslamca Lourem$o Taueyra, filha de Louremfo Gomgalluez Taueyra e de*dona Maria Anes e neta de Gom-
(allo Paaez Taueyra, foy casada com Joham Lopez dTJlhdo, e ouuerom semel como se mostra no titullo
E dona En6s Louremgo Taueyra irmaa de dona Costamga e filha e neta dos sobreditos foy casada com Ruy Pirez
de Folhete, e ouuerom semel como se mostra no titullo E o sobredito Gomez Lourcm^o Taueyra que

ja dissemos chamousse seu filho de barregaa huum que ouue nome Lourem$o Gomez Taueyra. E este Louremfo
Gomez foy casado com dona. e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Guiomar Lourem$o

que foy casada com Martim Yelho de Samta Logriga, e ouuerom semel como ja dissemos em este titullo parrafo v.

DAflliinsM Paaez Taueyra fllhe de dem Paay Soarez Remea e preetemelre
e de dona Sameha Ainrrlqulz de Perteearreyre

Este Affomsso Paaez Taueyra foy dayam de Bragaa, e fez em huuma molher de boo logo huum filho que
ouue nome Pedraffomso de Barroso. Este dom Pedraffomso de Barroso fbi casado com dona Tareyia Ermigiz
da Teixeira,. filha de dom Ermigo Meemdez de gaanhadia como se mostra no titullo xxxn de dona Orraca Meen-
dez parrafo 11 , e fez em ella huum filho que ouue nome Ruy Pirez Rebotim. Este dom Ruy Pirez Rebotim
foi casado com dona Maria Martiins de Chagim irmaa de dom Nuno Martiins de Cha^im, e ouuerom semel como
ja dissemos no titullo xxxvm. 0 dos Bragam^aaos parrafo ix. E depois que lhe morreo esta molher a Ruy Pirez Re¬
botim suso dito casou depois com dona Maria, e fez em ella Joham Rodriguez Rebotim que chamarom Ruyuo, e
Martim Rodriguez Rebotim, e dona Maria Rodriguez. E este Martim Rodriguez Rebotim suso dito nom ouue se¬
mel. E Joham Pirez Rebotim, Joham Ruyuo, seu irmaao nom foy casado, mais ouue huma barregaa que ouue
nome dona Moor Eanes, e fez em ella Martim Anes, e Johane Anes. E depois que este Joham Rodriguez Rebo-
lim ouue estes filhos desta sa barregaa dona Moor Eanes rre^ebeoa por molher. E Martim Anes filho deste
Jobi m Rodriguez Rebotim suso foi casado com dona filha de Joham Nuniz Homem. E este Johane

Anes foy casado. E esta dona Rodriguez Rebotim filha de dom Pirez foy casada com

Fernam de terra de Samta Maria Esteuam Bramco e outros 1

deu em doa^om e outros muitos logares que cobrou per doa$am : e casou com dona Justa Paaez que foy filha de
dom Paay Goterre e de dona Ousemda Ermigiz Aboazar como se mostra no titullo lv de dem Goterre parrafo ii.
E este dom Pedro Coronei o primeiro fez em esta dona Justa Paaez dous filhos, o huum ouue nome dom Egas
Paaez Coronei, e outro ouue nome Pero Pirez Coronei.

Ite dom Egaz Pirez Coronei filho de dom Pero Coronei o velho
e de dona

Este dom Egas Pirez Coronei foy casado com dona e fez em ella Martim Veegas de Sequeyra,

e Reymom Veegas de Sequeyra, e dona Moor Veegas de Sequeyra que Se u6 casada com dom Amrriquiz

de Portocarreyro como se mostra no titullo xliii dos de Porlocarreyro parrafo v. ‘

•*

Pe Rodrlge Affomsso Rlbelro

*

Este Rodrigo Affomsso Ribeyro foy casado com dona Orraca Godiins filha de dom Godinho moedeiro de Coym-
bra, e fez em ella dona Tareyia Rodriguez e dona Enes Rodriguez. Esta dona Tareyia Rodriguez foi casada
com Esteue Annes de Taauares, e nom ouue della semel ; e depois casou com Vaasco Martiins de Reesemde, e
fez em ella Gill Vaasquez de Reesemde, e dona Enes Vaasquez que foy casada com Martim Martiins Baruo filho
de Martim Foitelho de Semdim e de dona Johana Martiins de Parada, e ouuerom semel como se mostra no ti¬
tullo xxxv de dom Vaasco Pimentel parrafo ii. E dona .Enes Rodriguez irmaa da sobredita dona Tareyia e
filha dos ditos Rodrigo Affonsso Ribeiro e de dona Orraca Godiins foy casada com Paay Soarez de Payua, e fez
em ella Esteuam Paaez, e Ruy Paaez, e Aluaro Paaez. E Esteuam Paaez suso dito nom ouue semel : Aluaro Paaez
nom ouue semel : e Ruy Paaez seu irmaao foi casado com dona Sameha Pirez filha de Pirez Cacho que foy mees,
tre da ordem de Santiago, e fez em ella duas filbas, a huuma ouue nome dona En6s Rodriguez e a outra dona
Maria Rodriguez. Esta dona Enes Rodriguez foy casada com Aluaro Rodriguez filho de Martim Rodriguez

1 Acha-se nesie logar do codice wn largo esjfaco em branco que parece ter sido deixado para te eterever posteriormente alguma cousa.

M. H. Tom. i. 85

Digitized by v^ooQie

338

OS L1VROS DE LINHAGENS

Leyrea e <le dona Este Rodrigo Affomsso Ribeiro snso dito desque lhe morreo a primeira roolher dona

Orraca Godiiz casou depois com dona Maria Pirez fdha de Pere Steuez de Taauares e de dona Maria Esteeoez
de Mollies, e fez em ella huma fdha que ouue nome dona Leanor Rodriguez que foy casada com Vaasque Anes
filho de dom Joham Martiins de Soilhaaes que foy argebispo de Bragaa, e fez em ella huum filho que ouue nome
Ruy Vaasqnez Ribeiro : e fez torto a seu marido Vaasque Anes com huum caualeyro que oone nome Joham Ro¬
driguez Redomdo filho de Rodrigo Anes Redomdo amdando ella em casa,delrrey dom Dinis, e mandoua ell po.
rem matar per justiga. Este Ray Vaasquez Ribeiro suso dito filho dos sobreditos Vaasque Anes e dona Le».
noT Rodriguez foi casado com dona Maria Gomgalluez filha de Gomgallo Fernamdez Changinho e de dona Tareyij
Martiins de Coymbra, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxi de rrey Rarniro parrafo im.

De Pedrafomso Ribeiro filho d iffomsso Pirez Ribeiro e de dona Maria Reymsnde
filha de Reyinom Veegas de Sequeyra e de dona

Este Pedrafomso Ribeyro foy casado com dona Alda Martiins Curotella, filha de e de dona

Moor Veegas filha do bispo dom Egas Fafez de Coymbra que depois foy argebispo de Samtiago como se mostra
no titullo e fez em ella Affomsso Pirez, e dona Margarida Pirez, e dona Maria Pirez Ribeyra.

Este Affomso Pirez foy casado com dona Maria Pirez filha de Domingos Martiins gidadaao do Algarue, e fez em
ella huuma filha que ouue nome dona Aldafomso que foy casada com Gongalle Esleuez de Taauares, e nom oo-
uerom semel. E depois que morreo esta dona Maria Pirez casou este Affomso Pirez suso dito com dona Crara
Anes filha de Joham Soarez de Payua, e fez em ella filhos Pedrafomso Ribeiro, e Affomso Pirez Ribeiro, e Se-
nhorinha Affomsso, e dona Enes Affomsso. Este Pero Affomsso Ribeiro foy casado coin dona Enes filha de
Joham Rodriguez da Azambuja : e este Affomsso Pirez Ribeiro suso dito foi casado com dona Martiins

filha de Martim Velho e de dona Louremgo Taueyra. E dona Senhorinhafomso irmaa do suso dito Pedrafomso
Ribeyro de padre e de madre foi casada com Esteuam Coelho filho d’Esteuam Coelho e de dona Maria Mecmdei
Petite como se mostra no titullo xxxn de dona Orraca Meendez parrafo v. fc E dona Margarida Pirez filha dos
sobreditos Pedrafomso Ribeyro e de dona Alda Martiins Curulella foi casada com Martim d’Aluim, e fez em ella
Joham Pirez e dona Joana Pirez d’Aluym. Este Joham Pirez d’Aluym foi casado com dona Bramca Pirez Coe-
lha filha d’Esteuam Coelho e de dona Maria Meemdcz Petile, e ouuerom semel como dissemos no titullo
E dona Maria Pirez Ribeyra outrossy filha dos sobreditos Pero Affomsso Ribeyro e de dona Alda Martiins foi ca-.
sada com Martim Affomsso Alcoforado : e foy casado outra uez com Maria Vigemte filha de dom Vigente Godiins
de Coymbra, e fez em ella Alda Martiins como se mostra no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas de rribade
Doyro parrafo xi : e esta Aldara Martiins que se ue casada com Gill Martiins Zote como se mostra no titullo xui
de Goydo Aldarez parrafo vm.° Este Pero Martiins Alcoforado suso dito filho dos sobreditos dom Martin

Affomsso Alcoforado c de dona Maria Pirez Ribeyra foy casado com dona Moor Gomgalluez filha de Gomgallo
Martiins de Cunha que chamarom por sobrenome Camello e de dona Tareyia Anes de Portocarreyro, e ouuerom
semel Gomgallo Pirez e dona Pirez que foy casada com Correa.

De Pero Affomsso Ribeiro b prlmeiro filho dAffomsM Pirez Ribeiro e de

dona Maria Reymondo de Sequeyra

Este Pedrafomso Ribeyro desque lhe morreo esta dona Alda Martiins Curutella suso dita casou ell depois
com huma gidadaa do Porto muy rrica que auia nome dona Moor a Farpada: e esta dona Moor a Farpada fora
ante cAsada com dom Joham Golerrez que foi gidadaao do Porto muy rrico : e em seemdo casado com ella ouue
huuma monja que era abadessa de Jjoruaao em leuamdoa pera elrrey dom Affomsso de Portugall padre delrrey
dom Dinis de Portugall : e esta abadessa era muy filha dalgo, ca era filha de dom Meem Gargia de Sousa e de
dona Tareyia 'Anes filha de Joham Fernamdez de Lima o boo e de dona Maria Paaez Ribeyra : e esta monja aba¬
dessa de Loruaao suso dita avia nome dona Tareyia Meemdez, e fez em ella este Pero Affomso Ribeyro huum filho
que ouue nome Gomgallo Pirez Ribeiro a que elrrey dom Dinis de Portugall fez muito bem e muita mergee: o
deulhe dous castellos que teuesse dei com quatrogentas liuras, e huum destes castellos foy o castello de Monte*
moor-o-velho e o oulro o castello de Gaya e fezlhcs por elles menajem. E depois deuos o dito Gomgallo Pirez Ri¬
beyro a dous villaaos que os teuessem dei e nom lhes deu com elles senom senhos moyos de milho : e elles per-
derom os castellos depois e derom-os em tal maneira que numca os elrrey dom Dinis pode cobrar. E assy fice®
este Gomgallo Pirez Ribeyro em tali pena e tal desauemtuyra quali ouuydes : c este Gomgallo Pirez foy casado com
dona Costamga Lourcmgo filha de Louremgo Escolla, e nom ouuerom semel e julgoulhe Deus bem.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

33»

fte Per» Pire* Coronell fllho de dent Pero Coronei e de dono Irinia

d’Ega8 Plrez Coronell

Este Pero Pirez Coronell foi casado com dona c fez em csta sa mollior Meem Pirez Coronell

e Joham Pirez Coronell. Este Meem Pirez Coronell foy casado com dona Maria Anes filha de Joham Pirez Re*
domdo e de dona Marina Soarez de Mcrloo, e fez em ella huma filha que ouue nome dona E morreo

d depois e morreo a filha e erdou ella os beens : e casou depois esta dona Maria Anes com Gomez Correa, e fez
em ella semel como se mostra no titullo xxx de Gomez Meemdez Gedeam parrafo vi.° E Joham Pirez Coronei
irmSao de Meem Pirez Coronell suso dito filho outrossy dos sobreditos Pero Pirez Coronell e de dona
* foy casado com dona e fez em ella Gom^alle Anes Coronei o velho. Este Gom^alle Anes Co¬

ronell o uelho foi casado com dona Maria Fernamdez filha de dom Fernam Gill de Tamallan?os, e chamaromlhe
a eDa dona Maria Fernamdez Coronell pello sobrenome do marido. E ouue este Gom?alle Annes Coronell em csta
dona Maria Fernamdez huum filho que ouue nome Fernam Gom^alluez e huuma filha que puue nome dona Ma¬
ria Gomcalluez. Este Fernam Gom^alluez Coronell foy casado com dona Sarncha Yaasquez de Cuynha, e fez
em ella dona Mariafomso que foy casada com dom Fernam Pirez de Gozmam como se mostra no titullo xvii dos
Gozmaaes parrafo n que falla dos que dellcs degcmderom. E csta dona Samclia Vaasquez de Cuynha foy neta dc
dona Fruilhe Rodriguez de Pereyra filha de dom Ruy Gomgalluez de Pereyra como se mostra no titullo xxi de
rrey Ramiro parrafo xvii. Esta Maria Gomgalluez Coronell foy casada com Martim Pirez de Portocarreiro, e
fez em ella semel como o liuro conia no titullo xuii dos de Portocarreiro parrafo v.°

Pe dena molher que foi de Reymom Veegas de Seqnelra e madre

d’Esteuam Reymondo e de dona Maria Reymondo

E esta dona que foy molher de Reymondo Yeegas de Sequeira nom era hem assisada : e dcpOs

morte de seu marido ouue de fazer com huum caualleiro que ouue nome Vaasco Affomsso e era natural de Lobom
de terra de Samta Maria e de Raueelo de rriba de Payua, e ouue a casar com ella este caualleiro Vaascafomso e
ell a oom casou como deuia, e fez em ella huum filho que ouue nome Ruy Vaasquez que foy casado com dona
Tarcvia Soarez de Gomaaos, e fez em ella huum filho que ouue nome Martim Rodriguez de Rabeello. E esta doua
sobredita molher dc Reymon Veegas de Sequeira suso dito era naturali de terra de Samta Maria
de huuma parte de Peieitos. E este Martim Rodriguez de Rebcello suso dito foi casado com dona Marinha Anes,
filha de Joham Gargia Espinhel e de dona Orraca Meemdez filha de Meem Curuo como se mostra no titullo xlvii
dos d’Espinhel parrafo ii, e fez em ella huum filho que ouue nome Joham Martiins de Rabeello. E depois que lhe
morreo esta dona Anes casou este Martim Rodriguez suso dito com dona e fez em

ella huum filho que ouue nome Gomtallo Martiins de Rabeelo. E este Joham Martiins de Rabeclo suso dito casou
. com dona Mafalda Osorez filha de Soeiro Paaez de rriba de Bastam?a, e' nom ouuerom semel. E este Gom$allo ,
Martiins Rabeello suso dito foi casado com dona Guiomar Anes filha de Joham Lourem^o dc Amarall e de dona
, Maria Fernamdez de Barantcs, e ouuerom semel.

titulo xliii:

DOS DE POETOCARRE1RO

Dom Ganjiaffomsso foy casado com dona Esteuainha Meemdez filha de c fez em ella dom

Reymom Gar^ia que foi casado com dona e fez em ella dona Ouroana Reymondo e dona Dordia

Reymondo que forom casadas, e dona Tareyia Reymondo e dona Eluira Reymondo forom freyras. E a sobre¬
dita dona Dordia Reymondo foi casada com Rodrigue Annes de Penella, e fez em ella jeeragom como se mostra
em este liuro no titullo E dona Ouroana Reymondo sua irmaa foy casada com Amrrique Fernamdez

Magrom. Em tempo delrrey dom Affomsso, o que filhou Tolledo, avia huum mouro em Cordoua que era rri-
comem e muy fidallgo e de gramde companha e era muy boo caualleyro d’armas e veosse pera elrrey dom Af¬
fomsso suso dito, e elrrey dom Affomsso o rrogou tanto que o ouue a tornar crislaao, e bautizouo e foy seu pa-
drinho e pdslhc nome dom Fernamdaffomsso e erdouo muy bem, e casouo com dona Orraca Gom$alluez filha
de Gom^allo Veegas de Marnel. Castella e Leom e Portugall todo era delrrey dom Affomsso, o que filhou Tolledo.
Em aquell tempo este dom Fernamdaffomso fez em esta dona Orraca Gomcalluez huum filho e huuma filha, a
filha ouue nome dona Eluira Fernamdez, e o filho ouue nome dom Amrrique Fernamdez por sobrenome dom

Digitized by v^ooQie

340

OS LIVROS DE LINHAGENS

Amrrique Magro. E a sobredita dona Elaira Fernaradez foy casada com Meem Vecgas de Sousa, e fez em ella
dom Gomgallo de Sousa e seus irmaaos assy como ja dissemos no titullo xxn dos Sousaaos parrafo vi. 4 domde
degemdem os Sousaaos de Marnel. E dom Amrrique Fernaindez Magro irmaao da dita dona Eluira e filha dos
sobreditos Fernamdafomso e de dona Orraca Gomgalluez foy casado com dona Ouroana Reymomdo de Portocar-
reyro filha de dom Reymom Gargia de Portocarreyro suso dito e de dona E este dom Amrrique

Fernamdez Magro fez em esta sa molher dona Ouroana Reymomdo dom Egas Amrriquiz, e dom Jobam Amrri-
quiz, e dona Samcha Amrriquiz que foy casada com Ruy Gomgalluez de Pereyra como se mostra no titullo xxi
de rrey Ramiro parrafo x, e dona Orraca Amrriquiz que foy casada com dom Gueda Gomez Guedaao e ouuerom
semel como se mostra no titullo xxx de dom Gomez Meendez Gedeam parrafo xvu. E a sobredita dona Sam-
cha Amrriquiz foy depois casada com dom Paay Soarez Romeu o prestomeiro como se mostra no titullo xlii de
dom Goido Araldez parrafo ix e ouuerom semel. E dom Egas Amrriquez seu irmaao filho dos sobreditos dom
Amrrique Fernamdez e de dona Ouroana foy casado com dona Tareyia Gomgalluez de Curueira filha de doin Goto-
fallo Veegas de Curueyra e de dona Orraca Vaasquez, e fez em ella dom Joham Yeegas. que foi argebispo deBra-
gaa, e Gomez Ueegas que chamarom por sobrenome Peixoto que foy boo caualeiro e morreo sem semel, e Goro-
gallo Ueegas que chamarom o Alcoforado, e Reymom Yeegas, e Louremgo Veegas que chamarom Maga-madeyra
que foy casado com dona Eluira Fernamdez de Coymbra e nom ouuerom semel.

De Gomcallo Veegas o que chamarom • Alfcyram filho de dom Es** Amrrlqul*
de Portocarreyro e de dona Tareyia Gomqalluez

Este Gomgallo Veegas o Alfeyram foy casado com dona Samcha Pirez filha de dom Pero Pirez Grauel ede
dona Ouroana Paaez Corrca que ja dissemos, e fez em ella Pero Gomgalluez, e Gomgallo Gomgalluez, e Joham
Gomgalluez, e Ruy Gomgalluez Bifardel, e dona Orraca Gomgalluez que foy casada com Fernamdafomso Gato
como se mostra no titullo xl de dom Arnalldo parrafo vi.°, e dona Maria Gomgaluez, e Pero Gomgalluez que foy
muy boo caualleyro, e morreo sem semel. E Joham Gomgalluez seu irmaao deste Pero Gomgaluez de padre e de
madre er foy muy boo caualleyro e morreo freyre.

De Ruy Gomgalluez Di fordei fllho de Gomcallo Veegas e de dona Sameha Plrei
filha de dem Pere Pirez Grauel e de dona Ouroana Paaez Correa

que ja dlssemas

Este Ruy Gomgalluez Bjfardel foi casado com dona Senhorinha Fernamdez filha de Fernam Gomgalluez Cham-
ginho e de dona Moor Alfomso de Cambra, e fez em ella semel como ja dissemos no titullo xxxi de dona Ouroana
Meemdez parrafo m.° E o sobredito Gomgallo Gomgalluez filho de Gongalo Veegas o Alfeyram foi creligo.

E dona Orraca Gomgalluez suso dita irmaa deste Ruy Gomgaluez Bifardel foy casada com Fernamdaffomso Gato,
e ouuerom semel como se mostra no titullo xl de dom Arnaldo parrafo vi.° E a sobredita dona Maria Gom¬
galluez filha de Gomgallo Veegas o Alfeyram e de dona Samcha Pirez que ja dissemos foy casada com dom Vaasco
Martiins Pimentel, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxxv. 0 deste dom Vaasco Pimentcll parrafo ini. #

De Reymem Veegas de Portoearrelre fllho de dom Egas Amrriquiz
e de dona Tareyia Gomgalluez de Curueyra

Este Reymom Veegas foy casado com dona Maria Ouriguiz filha de dom Ourigo velho de Nourega, e fez
em ella Joham Reymomdo de Portocarreiro, e dona Orraca Reymomdo que foy abadessa de Loruaao, e dona Ta¬
reyia Reymomdo de Portocarreyro que foy monja. E este Reymom Veegas de Portocarreyro suso dito seemdo vas-
sallo delrrey dom Samcho Capello e seu naturali de Portugall veo huuma noite a Coymbra com companbas de
Martim Gill de Souerosa, o que vemgeo a lide do Porto, hu elrrey jazia dormimdo em sa cama e filharomlhea
rrainha dona Migia sa molher dapar delle e leuaromna pera Ourem sem seu mandado e sem sa uontade. E quando
o elrrey soube lamgou em pos clles e nom os pode alcamgar saluo em Ourem que era emtom muy forte e tiinhao
a rrainha dona Migia suso dita em Arras. E chegou elrrey hy e disselhe que Ihe abrissem as portas ca era elrrey
dom Samcho, hu elle leuaua seu preponto uestido de seus synaaes e seu escudo e seu perodom ante ssy: e derom-
lhe muy gramdes seetadas e muy gramdes pedradas no seu escudo e no seu pendom, e assy se ouue endea
tornar.

*

Digitized by

Google

OS L1VROS DE LINHAGENS

341

De Joham Reymem de Portoearreire e de dona Maria fllha de dom Reymomdo
leegas de Portoearreyro e de dona Maria Ourlguii da Nourega

Este Joham Reymomdo foy casado cora huama boa dona de Lixboa que avia nome dona Dordia Martiins
filba de Domimgos Martiins fidadaao homrrado de Lixboa, e fez em ella Marlim Anes Reymondinho e outra Glba
que ouue nome Maria Anes Reymondinha : e fora ante casada esta dona Dordia Martiins suso dita com Pero Bo-
telho de Semdim, e ouuerom semel como ja dissemos. Este Martim Anes Reymondinho filho primeyro de dom
Joham Reymondo e de dona Dordia Martiins foy casado com outra boa dona de Samtarem que auia nome dona
Maria Vaasquez filha de Vaasco Louremfo da Chamusca, e fez em ella Ruy Martiins da Chamusca, e dona Ta-
reyia Martiins que foy casada com Affomsso Correa, e Ruy Martiins da Chamusca seu irmaao foi casado com
dona E dona Maria Anes irmaa do dito Martim Anes e filha dos sobreditos foy outra ucz casada

com Joham Redomdo de Sequeira, e nom ouuerom semel.

DEsteuam Reymondo filho de Reymom Veegas de Portoearreyro e de dona Maria

Orlgulz fllha de dom Origo o velho da llonrega

Este Esteuam Reymondo foi casado com huuma boa dona de Samtarem que auia nome dona
e esta dona ouuera elrrey de Porlugall por barregaa : e fez este Esteuam Reymomdo em esta dona huuma filha
que ouue nome dona Tareyia Reymondo. Esta dona Tareyia Reymondo foy casada com Martim Meemdez de
Basto, e ouuerom semel como se mostra no litullo

De Joham Amrrlquiz de Portoearreyro filho dMmrrique Fernamdez e de dona
Onroana Reymondo de Portoearreyro que ja. he dita

Este Joham Amrriquez de Portoearreyro foy casado com dona Moor Yeegas Coronell como se mostra no li¬
tullo xli dos Corones parrafo primo, e fez em ella Fcrnam Eanes, e Pero Anes o meor, e Marlim Anes, e Gom-
falle Anes, e Jjourcrofe Anes. Este Fernam Eannes sobredito filho de Joham Amrriquiz Porlocarreiro foi
dayam de Bragaa e foy muy boo creligo, e foy muy priuado delrrey dom Fernamdo o que comquis a fromleyra,
e nom ouue semel. . E Pero Annes seu irmaao foy casado com dona Moor Yeegas de Regallados, e fez em
ella Joham Pirez de Portoearreyro, e Gomoallo Pirez de Portoearreyro, e Martim «Pirez de Portoearreyro, e Fer¬
nam Pirez de Portoearreyro, e dona Margarida Pirez de Porlocarreiro que foi casada. E Joham Pirez de Porto-
carreyro filho dos sobreditos Pere Anes e de dona Moor Veegas ouue gram contemda e gram omizio com Martim
Esteuez da Teixeyra, e foy casado com'dona Moor Eanes filha de dom Joham Soarez Coelho, e fez em ella Mar¬
lim Anes que foy gafo e nom ouue semel, e 'Fernam Eanes, e Guyomar Eanes, e dona Maria Anes menoreta de
samta Crara d’Amtr’ambollos-rryos, e dona Tareyia Anes. Este Fernamde Anes sobredito filho dos sobreditos
Joham Pirez e de dona Moor Eanes foy casado com dona Maria Gomgalluez Pereyra filha de Gomfallo Pereyra,
e depois foy casado com dona Berimgueyra Rodriguez filha de Ruy Gomfalluez Raposo, e nom ouue semel de ne-
nhuuma dellas. E dona Guiomar Eanes sua irmaa foy casada com Johane Anes filho de Guter Rodriguez de
Cameroa e de dona Marinha Fernamdez d’Amdrade. E dona Tareyia Anes outrossy irmaa dos sobreditos e
filha dos dilos Joham Pirez de Portoearreyro e de dona Moor Eanes foy casada com Gomgallo Martiins de Cuynha
que chamarom por sobrenome Camello, e ouuerom semel como se mostra no titullo E Martim Pirez,

seu tyo desta dona Tareyia irmaao de seu paay Joham Pirez de Portoearreyro e filho de Pere Anes e de dona
Moor Veegas, foy coonigo de Bragaa, e leigouse e foyse a Castella e foilhe alo muy bem, e foy muy boo caualleyro
e foy muy priuado delrrey dom Saracho e da rrainha dona Maria, ,e casou com dona Maria Gonfaluez filha de
Gomfalle Anes Coronei e de dona.Maria Fernamdez filha de Fernam Gill e de dona Samcha Fernamdez de Ca-
mallam?os como se mostra no titullo xu de Pero Coronei parrafo im.°, e fez em ella Gomfalle Anes que chama-
rom Coronei que malarom na torre de Lobatam ant’clrrey dom Fernamdo de Castella, e matouo Gomez Carielho
e Affomsso Diaz Telho que estauam emtom na torre de Lobatom por dom Joham Nuniz, porque este rrey dom
Fernamdo de Castella tiinha emtom .ferfado este dom Joham Nuniz emTor de Fumus cujos vassallos elles eram.
Este Gomfalle Anes foi casado com dona Tareyia Lopez de Paramo de Negrellos, e fez em ella Fernam Gomgall-
uez, e dona Mariafomso que foy casada com Aluaro Diaz d’Alfyro, filho de dom Joham Affomso d’Alfaro, e ma-
toua por mali dizer.

M. H. Tom. I.

86

Digitized by

Google

342

OS LIVROS DE LINHAGENS

De Fernam Pire* de Portocarrelro fllho de Pedre Anes de Perteearrelrs

e de dona Hoor Veegas que J4 d Isse mos

Este Fernam Pirez foy casado com dona Moor Martiins filha de Martim Geruas e de dona Moor Martiins de
Baguim como se mostra no titullo xvi de dom Soeyro Meendez parrafo xvm. 0 , e fez em ella Marlim Fernam-
dez o primeiro, que uiueo em Castella, e outro Martim Fernamdez o segumdo, e Martim Fernamdez o m.* qne
chamarom por sobrenome Martim Geruas. Este Marlim Fernamdez o primeiro, que uiueo em Castella, foyo
mayor e o milhor e foy casado com dona En6s Fradarique filha do comde dom Fradarique Pardo de Lombardia,
e fez em ella Martim Fernamdez, que foi priuado delrrey dom Affomsso de Castella, e Fernam Pirez. Este Mar¬
tim Fernamdez foi casado com dona filha d’Afomso Jufreu que foy almirante de Castella, e fez em

ella huum filho que ouue nome Affomsso Fernamdez de Portocarreyro que casou com huuma filha de Diego Perez
Xarmento. E Fernam Pirez, irmaao do dito Martim Fernamdez e filhos de Martim Fernamdez o primeiro, foy
casado com dona Marinha Affomsso filha de Martim Afomso Tigom e de dona e nom ouuerom semel.

E este Martim Fernamdez o segumdo foy casado com dona Aldomga Vaasquez da Granja filha de Vaasco Martiins
da Granja, e fez em ella buum filho que chamarom Gomgallo Martiins Portocarreiro: e este Gomgallo Martiins Por¬
tocarreyro foy casado com dona Leanor Affomsso filha de dom Joham Affomsso de gaamga : e este dom Joham Af-
fomso foy filho delrrey dom Denis de Portugall e de huuma boa dona do Porto de gaamga. E Martim Fernamdez
o m.° que chamarom por sobrenome Martim Geruas foi casado com dona En£s Fernamdez da Teixeira filha de Fer¬
nam Martiins da Teixeira e de dona Beatriz Martiins de Cuynha, e fez em ella semel. E Louremge Anes Porto¬
carreiro que foy o meor dos irmaaos filhos de dom Joham Amrriquiz e de dona Moor Yeegas de que sse atras jA fa-
lou foi casado com dona Orraqa Gomgalluez filha de Gomgalle Anes de £erueira, e f ez era e ]i a Joham Louremgo,
e Pero Louremgo, e Tareyia Louremgo. Este Joham Louremgo foy casado com dona e foylhe

muy bem em Castella, e foi casado com donaSamcha filha de Nicolaao Sareca : e fora antes casada com Vaasco
Affomso alcayde de Coymbra : e nom ouuerom semel. E Pero Louremgo su 60 dito irmaao deste Joham Louremgo
nom ouue semel. E o sobredito Louremge Anes de Portocarreyro seu pay depois que lhe morreo esta molher pri-
meira casou com dona Guiomar Rodriguez filha de Ruy Fafez e de dona Tareyia Pirez Alcoforada, e fez em ella
Martim Louremgo, e Ruy Louremgo, e dona Maria Louremgo. Este Ruy Louremgo foi casado com dona Ma¬
ria Anes filha de dom Joham Martiins de Soelhaaes que foi bispo de Lixboa e depois argebispo de Bragaa, e fez
em ella Joham Rodriguez de Portocarreyro que foy casado com dona Margarida Fernamdez filha de Fernam Gom-
gallucz de Moreyra e de dona Maria Gomez filha de Gomez Louremgo de Cuynha, e fez em ella huum filho que
ouue nome Fernam Anes de Portocarreyro que foy casado com dona filha de Vaasco Martiins de

Reesemde e de dona Migia Vaasquez d’Azeuedo, e fez em ella Joham Rodriguez e outras filhas. E este Vaasco
Martiins de Reesemde foi primo coirmaao do argebispo dom Gomgallo Pereyra como se mostra no titullo xxxv de
dom Vaasco Pimentel.

De Cioinealle Pirez filho de Pedre Anes de Portocarreyro e de dena Moor Weegas

de Reguellados

Este Gomgallo Pirez de Portocarreyro foy casado com dona Maria Martiins filha de Martim Louremgo^de
Cuynha e de dona Samcha Gargia de Payua, e fez em ella huum filho que ouue nome Martim Gomgallucz Bamba
e Margarida Gomgalluez que foy freyra. Este Marlim Gomgalluez foy casado com dona Eluira Soarez filha de
Soeiro Pirez de Baruosa e de dona Maria Gomez da Ribeyra, e fez em ella huum filho que ouue nome Ruy Mar¬
tiins : e depois casou esta dona Eluira Soarez com Affomso Fernamdez o Alcoforado que foy gaffo. E dona
Maria Louremgo filha de Louremge Anes Portocarreyro e de dona Guiomar Rodriguez sua segumda molher foy
casada com Martim Buual, e fez em ella dom Louremgo Martiins de Sella e dona Margarida Martiins que nom
foy boa. E depois casou esta dona Maria Louremgo como adiante veredes em este titullo. E dom Lou¬
remgo Martiins de Sella seu irmaao foy casado com dona Tareyia Martiins filha de Martim Esteuez do Avelaal
e de dona Maria Martiins sa molher, e fez em ella Joham Louremgo, e Martim Louremgo, e Ruy Louremgo, e
dona Leanor Martiins que foy casada com Vaasco Martiins do Valhe e ouue.della semel.

De dom Ciioincallc Annes de Portoearreyro fllho de Joham Amrriquiz de Porto
e de dona Moor Vecgas Coronei filha de dom Egas Pirez Coronei

Este dom Gomgalle Anes Portocarreiro foi casado com dona Tareyia Gill, filha de Gill Pirez Feyjdo e de
dona Enes Soarez irmaa de Joham Soarez Coclho, e fez em ella Fernam Gomgalluez Portocarreyro que chamarom
Colcha-fria e oulra que chamarom dona Moor Gomgalluez Portocarreyro. E este Fernam Gomgaluez foy casado

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

343

com dona Moor Martiins filha de Fernam Marliins da Teixeyra e de d<jna Tareyia Pimentel, e fez em ella Martim
Esteuez que cbamarom Golcha-fria e Affomsso Fernamdez. Esta dona Moor Gomcalluez filha de Gomcalle An*
nes foy casada com Paay Soarez de Payua, e por maao preco que ouue fugiolhe e foy monja d’Arouca. E esta
dona Maria Louremfo filha de dom Louremce Anes de Portocarreiro depois que lhe morreo dom Martim Buual
cason com dom Pero Souerall, e fez em ella Martim Pirez Souerall e Joham Affomsso do Avelaal como se mostra
no titullo xliiii . 0 de dom Gomcallo Yaasquez parrafo viii.°

titulo xliiii:

BB BOM «OMCALLO OUVEBUEE O Ql'E FUMBOtT O MOKKTEIBO DE CETE, E DOM QI E DELLB
DEMCEMDEBOM. o Ql.iLL FOY FILH» DE

Este dom Gomcallo Ouequez foy casado com dona e fez em ella Diego Gomcalluez. Este dom

Diego Gomcalluez foi o que morreo na lide d’Ourique ante elrrey dom Affomsso o primeiro rrey de Portugall,
e foy casado com dona Orraca Meemdez, irmaa de dom Fernam Meemdez o Bragamgaao como se mostra no ti-
tullo xxxv dos Bragamcaaos parrafo primeiro, e fez em ella dom Soer Diaz, e dom Joham Diaz de Freitas, e dona
Eixamea Diaz que mordeo a bespa no cono e deu buum peido, e deu por beemcom a todos os de seu linhagem
qoe matassem a bespa omde quer que a achassem : e fez este dom Diego Gomcalluez em esta dona Orraca Meem¬
dez sa molher suso dita outro filho que ouue nome Ruy Diaz d’Urr6o. E dom Soer Diaz seu irmaao filho do so-
bredito dom Diego foy casado com dona E dom Joham Diaz de Freytas outrossy seu filho foy casado

com dona Moor Giralldez filha de Girall Cabrom, e fez em ella dom Esteue Anes de Freitas, e Ayras Eanes de
Freiias que foi morto per Joham Pirez de Vaascomccllos, que chamarom por sobrenome Joham Temrreyro omde
veem os de Yaascomcellos, no moesteiro de Fomte Arcada assi como ouuiredes no linhagem dos Vaascomcellos hu
acharedes este Joham Temrreyro no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas parrafo mi.° E dom Esteue Anes
de Freitas irmaao do dito Ayres Eanes de Freitas e filho do sobredito dom Joham Diaz e de dona Moor Giralldez
foy casado com dona Samcha Martiins, filha de Martim Fernamdez Pimentel e.de dona Samcha Martiins de rriba
de Uizella que ja dissemos no titullo xxxv de dom Vaasco Pimentel parrafo primo, e fez em ella Joham de Frey¬
tas, c Martim de Freytas, e Vaasco de Freytas, e dona Esteuainha Anes de Freitas que foi casada com Domingos
Eanes Mouro de Guiraaraaes que era muy boo cidadaao e muito homrrado e abria as portas a escudeiros e a ca-
aaleiros, e fez em ella dona Anes, e dona Maria Anes que foy casada com dom Fernam Anes de

Samde como se mostra no titullo xlv dos d’Auizella parrafo mi. 0 , e outra que ouue nome dona que

foi casada com Pero Fernamdez d’Ornellas e veem delles Joham d’Ornellas e seus irmaaos. E Joham de Frei¬
tas, filho dos sobreditos Esteue Anes de Freitas e de dona Samcha dom Esteue Anes de Freitas suso dito, nom
ouue semel. E Martim de Freitas seu irmaao foi casado com dona Samcha Paez filha de dom Paay d’Agares,
e fez em ella dona Maria Martiins de Freitas e Esleuam de Freitas. Esta dona Maria Martiins de Freitas foi
casada com Ayras Paaez de Toroselho, e fez em ella Fernamdayras e dona Moor Ayras. Esta dona Moor

Ayras foy casada com dom Fernam Martiins de Baruosa como se mostra no titullo E Fernamdayras

seu irmaao filho dos sobreditos Ayres Paaez de Toroselho e de dona Maria Martiins foi casado com dona Moor
Martiins filha de Martim de Barbosa, o que matarom na Quimtaa de Marcus estamdo comhalemdo com Pero Fer-
namdez de Crasto e morreo hi. E a sobredita dona Maria Martiins de Freitas desque lhe morreo Ayras Paez seu
marido casou com Ruy Louremco de Portocarreiro e nom ouuerom semel. E Joham de Freitas filho de Martim
dc Freitas nom ouue semel liidima : e Vaasco de Freitas filho de Martim de Freytas nom ouue semel liidema.

B’Esteuam de Freytas o Halanda nte filha de Martim de Freitas e de dena Samcha

Paaez «TAgares

Este Esteuam de Freitas foy casado com Berimgueyra Pirez, filha de Pedre Anes de Vaascomcellos como se
mostra no titullo xXXvi de dom Moninho Veegas parrafo vn, e fez em ella Martim de Freitas. E este Steuam de
Freitas teue o castello de Zagalla do comde dom Martim Gill e fezlhe por elle menagem que o desse ao dito Pero
Fernamdez de Castro ou a Martim Gomez Taueeyra em seu nome : e elle nom o deu a nenhuum delles e foyo dar
a dom Affomso Samchez filho delrrey dom Diniz de Portugall teemdo cercado, e ficou dclle treedor. E seu filho
Martim de Freitas erdou seus beens e nom os quis rrellemquir nem o* dei lar de padre, e por esto veede em quali
caso ficou. E dona Tareyia de Freiias irmaa do dito Esteuam de Freitas foy casada cora Gomcalle Annes Re-
domdo e ndm ouuerom semel.

Digitized by v^ooQie

344

OS LIVROS DE LINHAGENS

De Buy Diaz d’IJrr6o fllho de Dicgo Gomcalluez, o que morreo na llde «1'Ourlque
ante elrrey doni Affomsso e prlniciro rrey de Portugall, e de dona Orraea
Meendez Bragamciam de que se Ja fallou e dos que delles des^emderana

Este Ruy Diaz d’Urrdo foy casado com dona Tareyia Fernamdez de Matinhata, irmaa de Martim Fernamdez
Pimentell padre de dom Vaasco Pimentel como se moslra no seu titullo xxxv, e fez em ella Ayras Rodriguez
dTJrrdo, e dona Tareyia Rodriguez d’Urrdo, e dona Moor Rodriguez d’Urrdo que foy casada com Garfia Fernam¬
dez como se mostra em esle titullo parrafo Este Ayras Rodriguez d’Urrdo filho de Ruy Diaz d’Urrdo

e de dona Tareyia Fernamdez foy casado com dona Moor Eanes de Vascomcellos, irmaa de Rodrigue Anes c de
Pedre Annes de Vascomcellos como se mostra no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas parrafo nii.°, e fez em ella
Joham Ayras d’Urrdo e dona Tareyia Ayras dTJrrdo. Este Joham Ayras dTJrroo, filho d’Ayres Rodriguez d’Ur-
rdo e de dona Moor Eanes e neto de Ruy Diaz dTJrrdo, foy casado com dona Maria Gomcalluez que chamarom
por sobrenome Mofaro, e fez em ella Esleuam Anes, e Johane Anes, e dona Margarida Anes que foy casada com
Gomcallo Velho o contador como se mostra no titullo xxxn de dom Goydo Araldez parrafo v.° Este Joham
Ayras filho do sobredito Joham Ayres d’Urrdo e de dona Maria Gomcalluez foy casado com dona
E dona Margarida Anes sua irmaa filha dos sobreditos foy casada com Martim de Baruosa o mo$o, e fez em ella
dona Moor Martiins : esta dona Moor Martiins foy casada d’Ayras de Sugilde. E dona Tareyia Ayras d’Urrdo
filha d’Ayres Rodriguez dTJrrdo e de dona Moor Eanes de Vascomcellos foy casada com Joham Louremco de Chei-
renle, e fez em ella Martim Anes de Chcirenle. Este Martim Anes de Choremte foi casado com dona Aldomca
Rodriguez filha de Ruy Fernamdez Lucifer e de dona Chamoa Martiins d’Auoim, e fez em ella huuma filha que
ouue nome dona Chamoa Martiins come avoo. Esta dona Chamoa Martiins foi casada com Di ego Lopez filho
de Lopo Affomsso de Sadornym e de dona abadessa de Bouho. E depois que morreo o sobredito Martim Anes
de Choremte casou esta dona Aldomca Rodriguez suso dita cora Affomsso do Valle filho de Pero do Valle. E
dona Tareyia Rodriguez d’Urrdo filha dos sobreditos Ruy Diaz dTJrrdo e de dona Tareyia Fernamdez de Mati¬
nhata foy casada com Martim Leitom de Lodares, e fez em ella Gomcallo Leitom, e Fernam Leitom, e Ruy Lei-
lom, e Pero Leitom padre de Lei[om o Gordo, e dona Maria Leitom que foy casada com Martim Esteuez Buual.

De Gomcallo Leitom filho de Martim Leitom de Lodares e de dona Tareyia
Rodriguez d’lJrrdo de que sse ja fallon e dos que delles deseemderam

Este Gomcallo Leitom foy casado com dona Maria Esteuez Falacheira, e fez em ella Martim Gomcalluez, c
Esleuam Gomcalluez, e Johanna Gomcalluez Leilona. Estes Martim Gomcaluez e Esteuam Gomcalluez LeilSoes
ambos irmaaos de padre e de madre forom ambos meeslres da ordem de Christus em Portugall. E Johana Gom-
Callucz Leitoa sua irmaa foy casada com Affomso Meemdez de Pena-da-Aiga, e fez em ella huma filha que ouue
'horne dona Affomsso e oulros dous filhos, e huum ouue nome Joham Affomsso, e o outro ouue

Affomsso e ambos estes forom freyres de Christus, e depois o dom Joham Affomsso foy meestre
d’Auis : c dona Affomsso sua irmaa foi casada com Pero Martiins Machado.

De Vernant Leitam fllho de Martim Leitam e de dona Tareyia Rodriguez d’lJrr6e
Irnt&a dMyras Rodriguez d’lJrr6o de que sse J& fallou
e dos que delles descenderam

Este Fernam Leitom foi casado com dona Maria de Canellas filha de Martim Soarez de Canellas, e fez em
ella Vasco Leitom e dona Enez Fernamdez. Este Vaasco Fernamdez Leitom foi casado com dona
Fernamdez colaca delrrey dom Dinis de Portugall, e fez em ella E dona Enes Fernamdez Leitoa

sua irmaa foy casada com Martim Gill de Villella, e fez em ella Amrrique Martiins, e Vaasco Martiins que foy
freyre da ordem de Christus, c dona Leanor Martiins. E o sobredito Amrrique Martiins filho de Martim Gill de
Villella e de dona Enes Fernamdez Leitoa que ja dissemos foi freyre da ordem de Christus : e dona Leanor Mar¬
tiins sua irmaa foy casada com Ruy Furtado filho de Fernam Furtado e de dona Guiomar Affomsso filha de Gi-
ralldaffomsso de Rcesende, e fez em ella semel como se mostra no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas de rriba
de Doyro parrafo xx.

De Ruy Diaz d’IJrr6o' de que sse j& atras fallou

Este Ruy Diaz d’Urrdo que ja dissemos ouue huuma filha de gaamca em huuma molher filha d’algo e avia
nome dona Tareyia Rodriguez, e cbamaromlhe por sobrenome quamdo era moca Tareyginba porque bailaua
bem : c depois casoua o dito Eslcuc Anes de Freitas cuja paremta era com dom Symom d’Urrdo que era o mais

Digitized by v^ooQie

OS L1VROS DE LINHAGENS

.‘H5

rricomem e mais~homrrado de Ioda aquella coinarca de terra de Sousa c viinha dos homcens fidallgos, e fez em
esla dona Tareyia Rodriguez huum filho que avia nome dom Joliam Symom, que passou muy bcm em Castella por
dom Nuno Gom^alluez de Lara o boo e depois por dom Joham Nuniz de Lara seu filho, e depois foy.priuado
delrrey dom Dinis de Portugall, e foy muy boo homem e muito homrrado e foy homem que numca a nenbuum
buscou mali com elrrey dom Dinis cujo priuado era e ante Ihes gaanhaua a muitos dei muito bem e muita mer¬
ete : e.esto deu elrrey dom Dinis de Portugall em tcslemunho dei aa sa morte. E o dito dom Joham Symon nom
ouoe semel, e fez muito bem por Deus. E o sobredito dom Symon d’Urr6o seu padre ouue outro filho que ouue
nome Fernam Symom que foy creligo : e este Fernam Symom ouue quatro filhos os quaaes huum delles ouue
nome Estcuao Fernamdez que foy boo cauallcyro e muy rrico em terra de Sousa, c outro ouue nome
Fernamdez. Este Steuam Fernamdez suso dito e este seu irmaao ipatouos Esteuam Gom^alluez que foy des-
pois meestre da ordem de Jeshu Christo e matouos apar de Vall-lomgo, e eram seus segumdos coirmaaos. E este
Esteuam Gomcalluez meestre suso dito criara-o dom Joham Symon seu padre destes Esteuam Fernamdez e de
seu irmaao c deulhe cauallo e armas. E dona Moor Rodriguez d’Urr6o foy casada com Gar^ia Martiins de
firamdoro, e fez em ella Pero Gargia, e Joham Gargia, e Fernam Gargia, e Gill Gargia : e esles todos forom caua-
leiros de huum escudo e de huma langa e nom de gram fazemda.

;

De dena Eixamea Diaz d'Urr6e fllha de dem Dlege («em^alluez, e que merree
na llde d’Ourlque, e de dena Orraea Meenidez Irm&a de dem Fernam

Meemdez e ltra/aameftae

Esta dona Eixamea Diaz d’Urr<5o foy casada com Fernam Gomgalluez caualeyro de terra de Sousa, e fez em
ella dona Tareyia Fernamdez, e outra filha que ouue nome dona Maria Fernamdez, e dona Eluira Diaz que ouue
o sobrenome do avdo. E esla dona Eluira Diaz foy casada com Diego Meemdez filho de e fez em

ella Esteuam Diaz e Ruy Diaz. E este Esteuam Diaz chamaromlhe de Mouriz de Sousa apar do moesleiro de £ete :
e este Esteuam Diaz foy casado com dona Maria Martiins do Avelaal, filha de dona Maria Reymondo e de Martim
d’Aragom huum caualeyro que veo com a rrainha dona Doge d’Aragom quando veo a casar em Portugall, c fez
em ella Gill Esteuez e Martim Estcuez. E morreo a sobredita dona Maria Martiins do Avelaal e casou o dito Es¬
teuam Diaz com dona Esteuainha de Mageeira, e fez em ella Martim Esteuez do Auelaal que chamarom por sobre-
norac Martim Frcire que foi mui boo cauallcyro e moordomo de Joham Fernamdez de Lima : e este Martim Es-
teuez do Avelaal foi casado com dona Maria Martiins : e este Steuam Diaz sobredito fez em esta dona Esteuainha
dc Mageeira duas filhas, a huuma ouue nome dona Eluira Esteuez e, a outra dona Orraea Esteuez. E o sobredito
Martim Esteuez do Avelaal que chamarom Martim Freyre foy casado com dona Maria Martiins, e fez em ella Mar-
lim do Avelaal que mora em Lixboa, e Joham do Auelaal que foy freyre de Samtiago e morreo sem semel, c
Louremgo Martiins do Avelaal que foi casado com Bealriz Eanes que foy colata da rrainha dona Bealriz, e fez
em ella huuma filha que ouue nome dona Leanor Martiins que nom ouue semel. E fez este Louremgo Martiins
suso dito em esta dona Beatriz Eanes outra filha que ouue nome dona Tareyia Martiins que foi casada com Vaasco
Reymondo, e fez em ella dona Maria Yaasquez : e esta dona Maria Vaasquez foy casada com Fernam Fernamdez
d’Almeyda, e outra filha que ouue nome dona Yaasquez que foy freira d’Arouca. E o sobredito

Vaasco Reymondo morreo, e casou depois esta dona Tareyia Martiins sa molher com Louremgo Martiins Buual (
c fez em ella semel como ja dissemos no titullo xxxm. 0 de Paay Gorrca parrafo vii. E a sobredita dona
Fernamdez filha de Fernam Gomgalluez c de dona Eixamea Diaz dTIrroo foi casada com Martim Rramdom o ve-
Iho, e ouuerom semel de caualleiros como se moslra no titullo E da sobredita dona Maria Felnam-

dez irmaa desta dona Tareyia Fernamdez de padre e de madre veem os Porcalhos c os de Sardoeyra e os Fara-
zes : e cada huum destes leuaram os sobrenomes dos padres como se mostra nos titulos E a sobre¬

dita dona Eixamea Diaz d’Urr<5o ouue outra filha de Fernam Gomgalluez seu marido domde veem os de Roureda
dc terra de Galliza.

De Martim Esteuez da Avelaal-fllha «TEsteuam Diaz e de dana Maria Martiins

de Milhelrdos que fai a prlmeira molher

Este Martim Esteuez do Avelaal foy casado com dona Samcha Gomgalluez de Milhciroos da Maya, e fez em
ella Joham do Auelaal, e Pero Souerall, e Fernam Martiins, e Martim Martiins, e dona Costam^a Martiins, e dona '
Guiomar Martiins. Este Pero Souerall filho de Martim Esteuez do Avelaal e de dona Samcha Gom^alluez foy
casado com dona Maria Lourem$o de Porlocarreiro, filha de Lourem?e Annes de Portocarreiro como se mostra
no titullo ti.hi dos de Portocarreiro parrafo vii, e fez em ella Martim Pirez Souerall, e Joam do Auelal, e Ruy
Piriz do Auelal, e Esteuam Piriz do Auelal. Este Martim Pirez Souerall, filho de Pero do Souerall e de dona
Maria Lourem^o e neto de Martim Esteuez e de dona Samcha, foy casado com dona Guiomar Eanes filha dc Joham
M. H. Tom. I. 87

Digitized by v^ooQie

346

OS LIYROS DE LINHAGENS

Garfia de Farazom, efez em ella huum filbo que ouue nome Joham do Auelaal seu irmaao

nom ouue semel. E Steuam Pirez oulro seu irmaao filbo e nelq dos sobredilos foy casado com dona
Anes de Pinho filha de Jobam Louremgo de Pinho e ouuerom semel. E Ruy Pirez outrossy irmaao dos sobre-
ditos foi casado cQm dona E o sobredito Joham do Auelaal filbo de Martim Esteuez do Auelaal

e de dona Samcha Gomijalluez de Milheirdos da Mayafoy casada com dona Entis Pirez filha de Pero Fernamdez
do Valle, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Guiomar Eanes : e esta donaGuiomar Eanes foi casada
com Esteuam Marliins Carpemteiro, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Leanor Esteuez que foi ca¬
sada com Gomgallo Gar^ia Eslramboz. E Fernam Marliins outrossy filho de Martim Esteuez do Auelaal e de
dona Samcha Gom?alluez de Milheirdos foy casado com dona Maria Guilhelme de Samtarem, e fez em ella huum
filho que ouue nome Pero Fernamdez, e huuma filha que ouue nome dona Enes Fernamdez que foi casada em
Samtarem. E Pero Fernamdez seu irmaao foy casado com Costam$a Fernamdez filha de Fernamdafonso Qato-
rinho. E Martim Martiins do Avelaal irmaao do dito Fernam Marliins suso dito e filho dos sobredilos foy ca¬
sado com Aldomga Esteuez, filha d’Esteuam Pirez de Cooes e de Orraca Martiins filha de Martim Affomsso de
Neuhdo, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Samcha Martiins que foy casada com Martim Gom^aluez
de Payua/e fez em ella filhos e filhas.

De Costam$a Martiins filha de Martim Esteuez do Avelaal e de dona Samcha

«onicalluez de Mllhelrdos da Maya

E Costam$a Martiins do Avelaal filha outrossy dos suso ditos Martim Esteuez do Avelaal e de dona Samcha
Gom$alluez de Milheirdos foy casada com Ayras Gomez de Gumdar, e fez em ella huum filho que ouue nome
Gom^allo Gomez : este Gomgallo Gomez foy casado com Maria Marliins de Samtarem e fez em ella filhos c filhas.

De «2111 Esteuez do Auelaal, filho d’Esteua>n Dlaz e de dona Maria Martiins
do Avelaal que j& disseinos, e dos filhos e netos que ouueram

Este Gill Esteuez do Avelaal foy casado com dona Dordiafomso filha d’Affomsso Gomgalucz de Ma^ada e de
dona Eluira Fernamdez de Cabanftoes, e fez em ella Diego Gill, e Joham Gill, e dona Samcha Gill. E Diego
Gill foy casado com dona Maria Anes filha,de Joham de Caambra c de dona Moor Martiins d’Outeiro,*e fez em
ella huum filho que ouue nome Esteuam Diaz, c huma filha que ouue nome dona Rrimgucira Diaz. E Esteuam
Diaz foi casado com dona Senhorinhafomso filha d’Affomsso Furtado e de dona Maria Gom$alluez filha de Gom-
$allo Rodriguez de Moura, e ouue dclla semel. E Brimgueira Diaz foy casada cora Martim Rramdom, e ouue
della semel filhos c filhas : c depois que lhe morreo este marido casou com Joham Affomsso de Sanir. E Joham
Gill filho segumdo de Gill Esteuez do Avelaal c de dona Dordiafomso foy casado com dona Aldom$a Anes filha
de Joham Martiins de Caslellaaos. E dona Samcha Gill sua irmaa filha do sobredito Gill Esteuez do Avelaal
foy casada com Pere Anes de Fafiam, e fez em ella huum filho que ouue nome Gom$allo Pirez : esteGomcallo
Pirez foy casado com dona Guiomar GomQalluez filha de Gomgalle Anes que foy filho de Joham Nogneyra, e ou¬
uerom semel.

TITULO XLV:

DO» DE RIBA DMIIZELLA E DO* QUE DEL.L.E* DEPENDEBOR

O primeiro que sabemos foy dom Pero Framariz, e foy casado com dona e fez em ella dom

Paay Pirez de Guimaraaes, e dom Pero Pirez de Guimaraaes, e dom Fernam Pirez : e chamaromlhe este sobre-
nome de Guimaraaes porque rriba d’Auizella era a perto di. E dom Pero Pirez de Guimaraaes ouue huum
filho que chamarom Reymom Pirez que se ue casado com dona Samcha Paez, filha de dom Paay Soarez. Correa
o velho como se mostra no litullo xxxix de dom Fafez Luz parrafo vi.° E dom Paay Pirez de Guimaraaes foy
casado com dona Eluira Fernamdez, filha de dom Fernam Pirez Tinhoso como se mostra no titullo xlii de dom
Goido Araldez parafo vi.°, e fez em ella dom Reymom Paaez, e outro filho de barregaa que ouue nome dom Fer¬
nam Pirez. Este dom Reymom Paaez foy casado com dona Dordia Afomso, filha de dom Affomsso Veegas a
que chamarom M 050 Veegas filho de dom Egas Moniz de rriba de Doiro como se mostra no titullo xxxvi de dom
Moninho Ueegas parrafo xim, e fez em ella dom Guilham Reymondo e dona Dordia Reymondo. E este dom Gui-
lharo Reymondo nom ouue semel lidima, mays ouue huum irmaao de gaamga que ouue nome dom Suer Rey-

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

347

momdo, e erdouo dom Guilham Reymondo nos seus bens. E este dom Suor Reymondo foy casado com dona Or-
raca Veegas filha de dom Egas Gomez Guedaao, c fcz cm clla semel como se mostra no litullo xxx de dom Go-
mez MeendCz Guedaao parrafo mi.° E dona Dordia Reymondo mostrassc o linhagem que dolia de^emdeo no
tilnllo xxxvi de dom Egas Moniz parrafo xvu.

De dem Fernam Pirez de GnimariaeH fllhe de dem Peru Framarlz

Este dom Fernam Reymom Pirez deGuimaraaes foi casado com donaUsco Godiins, filha de dom Godinho
Fafez o uelho e de dona Gonlinha Meendez filha de dom Meem Moniz de rriba de Doyro e de dona Ouroana
Meemdez irmaa de dom Gom^allo de Sousa o boom como se mostra no litullo xxxi de dona Ouroana Meemdez
parrafo primo, e fez em ella doin Martim Fernamdez de rriba d’Auizel)a e dom Jobam Fernamdez. E este dom
Martim Fernamdez foy muito bomrrado e de gramdes feilos, e foy casado com dona Esteuainba Soarez filha de
dom Soeiro Paaez Escacha como se mostra no titullo xxxn de dona Orraca Meemdez parrafo vi.° e no litullo lviu.°
de dom Goterre Amdarec parrafo n, e fez em ella dom Duram Martiins, e dona Samcha Marliins, e dona Moor
Martiins, e dona Tareyia Martiins. Esta dona Samcha Martiins se ue casada com dom Gom$allo Rodriguez de No-
maaes como sse mostra no titullo xxxm de dona meana Eluira Gom^alluez de Palmeyra parrafo primeiro : c de-
pois casou esta dona Samcha Martiins com Martim Fernamdez de Nouaaes como se mostra no titullo xxxv de dom
Vaasco Pimenlel parrafo primeiro. E dona Tareyia Martiins sua irmaa filha de Martim Fernamdez de Vizella e de
dona Esteuainha Soarez suso ditos foy casada com dom Martim Pirez da Maya como se mostra no titullo xvt de
dom Soeiro Meendez o boo parrafo xvi. u E dona Moor Martiins irmaa da dita dona Tareyia e filha dos sobre-
ditos foy casada com dom Pom^o Affomsso de Bayam como se mostra no titullo xl de dom Arnaldo parrafo m.
E dom Duram Martiins ouirossy filho dos sobreditos Martim Fernamdez de Uizella e de dona Esteuainha Soarez
foy casado com dona e fez em ella dom Joham Duraaes que foy freyrc da ordem do Espitall, e dona

Maria Duraaes que foy casada com dom Ruy Pirez o alto.

De dem Joham Fernamdez de rriba cFAnizella e irmftao de dom Martim Fernamdez

Este dom Joham Fernamdez foy casado com dona Maria Vermuy Uarclla, c fez cm ella dom Fernam Eanes
Cheira e dom Affomsse Anes de Caambra : este Affomsse Anes de Caambra foi casado com dona Orraca Pirez de
Ribeiradio, e fez em ella dona Coslamfafomsso que foy casada com dom Fernam Rodriguez Pacheco como se mos¬
tra no titullo l de dom Fernam Geremias domde veem os Pachecos parrafo primo. E o dito dom Joham Fer¬
namdez suso dito foy outra vez casado com dona Maria Soarez filha de dom Soeiro Meemdez o grosso de gaarrifa,
e fez em ella dom Martim Anes, e dona Maria Anes, e dona Tareyia Anes: e da geera^om que defemdeo destc
Martim Anes e de dona Maria Anes acbaloees no titullo xxvi de Soeiro Meendez o grosso parrafo primo. E doni
Tareyia Anes foy casada com dom Paay Veegas como se mostra no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas par¬
rafo xm. E dom Fernam Anes Cheira filho do sobredito dom Joham Fernamdez e de dona Maria Vermuy Ua-
rela sua primeira molher foi casado com dona Eluira Meemdez, filha de dom Meem Samchez e de dona Maria Soa¬
rez irmaa de dom Esteuam Soarez de Belmir, e fez em ella dona Froilhe Fernamdez. Esta Froilhe Fernamdez
foi casada com dom Vaasquo Gill de Souerosa, e fez em ella dom Gill Vaasquez o que morreo na lide de Gou-
nea, e dona Samcha Vaasquez que foi casada com Fernam Fernamdez Pam-?emleo e ouuerom semel como ja
dissemos no titullo

De dem ADnime Anes de Caambra fllhe de dom Joham Fernamdez de rriba
dAulzella e de dena Maria Vermulz filha de Vermuy llarella

Este dom Affomsse Anes foy casado com dona Orraca Pirez de Ribeira filha de Pero Nuniz Peslanas-de-cam,
e fez em ella.Martim Affomsso de Caambra, e Fernam Affomsso de Caambra, e dona Moor Affomsso de Caam¬
bra, e dona Costamca Affomsso de Caambra. Este Martim Affomsso de Caambra suso dito filho dos ditos Af-
fomsse Anes e dona Orraca foi casado com dona e fez em ella Joham Martiins de Caambra que foy

samdeu e nom ouue semel liidima, e outra filha que ouue nome dona En6s Martiins que foi casada com Ruy
Fernamdez Gato, e ouuerom semel como ja dissemos. E Fernamdafomsso de Caambra suso dito filho d’Af-
fomsso Anes de Caambra e de dona Orraca Pirez de Ribeira foi casado com dona Sancha Correa, e fez em ella
semel como se mostra no litullo E dona Moor Affomsso de Caambra irmaa de Martim Affomsso de

Caambra suso dito e filho dos sobreditos Affomsse Anes e de dona Orraca foy casada com Fernam Gom^alluez
Chamfinho filho de Gomfallo Meemdez o chan^eler e de dona Marinha Martiins, filha de dom Martim Barragam
qoe foy comemd&dor moor da bordem de Santiago em Portugall e foy hi perdudo na lide d’Ourem$e que numca
o poderom achar morto nem uiuo. E esta dona Moor Affomsso de Caambra soso dita e Fernam Gom^alluex

Digitized by v^-ooQie

348

OS LIVROS DE LINHAGENS

Chamginho seu marido que dissemos ouuerom huum filho que ouue nome Gomgallo Fcrnamdez Chamginho.

Este Gomgallo Fernamdez Chamginho foi casado com dona Tareyia Martiins de Cuinha filha de Martim Vaas-
quez de Cuynha e de dona Joana Rodriguez de Nomaaes, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxxm
de dona meana Eluira Gomgalluez de Palmeyra filha de dom Gomgallo Rodriguez de Palmeyra parrafo n.

De donat de Caambra filha de dem Affomm Anes de Caamhra

e de dena Orraea Pire? Rlheyra

/

Eslatlona Coslamgafomso de Caambra foi casada com Esteuam Meemdez Petile, e fez em ella Soeiro Meen-
dez Petite, que foy casado cora dona Maria Anes fdha de Joham Pirez Bocardo e de dona Maria Dade e fez em ella
dona Maria Meemdez, e dona Costam ga Meendez que foy casada com dom Pedro filho delrrey dom. Pedro d’Ara-
gom e de dona Enes Qapata de gaamga, e ouuerom semel huum filho que ouue nome dom Affomsso. Este
dom Affomsso foy casado com dona Maria Nuniz filha de dom Nuno Fernamdez Cogominho e de dona Margarida
Aluarez de Lixboa. E dona Maria Meemdez irml& de dona Costamga Meemdez e filha dos sobreditos dom
Soeiro Meemdez Petite e de dona Maria Anes foy casada com Esteuam Goelho de rriba de Homem filho de Pere
Anes Coelho e de dona Margarida Esteuez deTeixeira, e ouuerom semel como se mostra no titullo xxxn de dona
Orraea Meemdez parrafo v.°

Dos do llnhagem de $ande ctomo deeemderom dos de rriba dAulxella

Dom Reymom Paaez filho de dom Paay Guimaraacs de rriba d’Auizella ouue huum irmaao que nom foy lii-
dimo como dito he e ouue nome Fernam Pirez, e fezeo dom Paay Guimaraacs seu padre em huuma dona filha
dalgo naturali de Samdim. E este Fernam Pirez foy casado com Orraea Esleueez filha d’Esteuam Mallioo de terra
de Samta Maria e de dona Moor Louremgo de Cuynha irraaa d’Egas Louremgo de Cuynha e de seus irmaaos como
se mostra no titullo e fez em ella Fernam Anes de Samdym, c Samcha Anes que foy casada com

Ruy Martiins d’Ulueira. E Fernam Anes de Samdy foi casado com Maria Anes, filha de Domiugos Anes Mou-
rom de Guimaraaes gidadaao muito homrrado e de dona Esleuainha Anes filha d’Esteue Anes de Freilas como
sse mostra no'titullo xliiii de dom Gomgallo Vaasquez parrafo m, e fez em ella Joham Fernamdez de Samdy que
foi casado com dona Leanor Rodriguez filha de Rodrigo Aluello, e fez em ella Joham de Samdi e que ouue nome
como o padre, e Rodrigue Anes de Samdi, e Gomgalle Anes de Samdy que morreo sem semel, e dona Maria
Anes, e dona Senhorinha Anes, e dona Guiomar Eanes que foy freyra de samta Crara de Villa de Comde.

Esta dona Leanor Rodriguez filha de Rodrigo Aluello e molher de Joham de Samdy que ja dissemos desque lhe
morreo Joham de Samdy seu marido casou depois com Ruy Gomgalluez Percyra filho de Gomgallo Pereyra e ir¬
maao de dom Gomgallo que foy argebispo de Bragaa. E este Ruy Gomgalluez foy de gaamga e nom ouue semel e
foy ante casado com Eluira Gargia Pimgoa, e fez em ella semel huuma filha que ouue nome dona Aldomga Ro¬
driguez, que foy casada com Goragallo Nuniz Camello e fez em ella Aluaro Gomgalluez Camello criado do prioll
do Espitall e Nuno Gomgalluez coonigo de Bragaa. E os sobreditos Joham de Samdy e Rodrigue Anes deSamde
nom sabemos se ouuerom filhos. E dona Maria Anes filha dos sobreditos Joham de Samdym e de dona Leanor
Rodriguez foy casada com Gomez Fernamdez da Mata e ouuerom semel.

De dona Scnhorlnhanes filha de Joham de Samde e de dona Leanor Rodriguez

filha de Rodrigo Aluello

*

Esta dona Senhorinha Anes foy casada com Martim Redomdo filho de Martim Anes Redomdo e de dona
Rodriguez de Jolla, e fez em ella huum filho que ouue nome Joham Redomdo de Treyxamel como
se mostra no titullo xxxim. 0 de dom Pero Rodriguez de Pereyra parrafo nn. A

TITULO \LVI.°

DE DOM DAY MOGUDO DE SAMDY DOMDE VEEM OS EMYlIiMAES

Este dom Paay Mogudo de Sandim o velho foy casado com dona e fez em ella tres filhos,

huum ouue nome dom Joham Paaez que foy abade de Poombeiro, e oulro ouue nome Joham Paaez que foi cre-
ligo, e outro ouue nome Meem Paaez que foy caualleiro e foy casado com dona e fez em ella

Digitized by ^ ooQie

OS L1VROS DE LINHAGENS

349

Martim Meemdez Mogudo de Samdim que foy casado coni dona e fez em ella tres filhos, dom

Pero Martiins Eruilhom, e dom Vaasco Marliins Mogudo, e Ruy Martiins Bonafe, e dona Tareyia Martiins.

Este Vaasquo Martiins Mogudo de Samdym sobredito depois que lhe morreo dona Eluira Vaasquez em que fez
Martim Borua casou com dona Maria Paaez d’Ofeaaes, e fez em ella Ruy Vaasquez Coreesma e Martim Vaasquez
Geruas : e estes todos fezerom gecragom como este livro comta. E dom Pero Martiins Eruilhom irmaao do dito
Vasco Martiins Mogudo e filho de Martim Mcemdez Mogudo e de dona foy casado com dona

Eluira Pirez, filha de dom Pero Rodriguez de Pereyra e de dona Maria Pirez filha de dom Pero Grauel, e fez em
ella dona Moor Pirez Eruilhoa que foy casada duas vezes, a primeira com Meem Gomez de Basto e fez em ella
Martim Meemdez de Basto e dona Maria Mcemdez, e estes forom casados como se mostra no tilullo xxx de dom
Gomez Meemdez Gedeam parrafo n : e depbs morte deste Meem Gomez de Basto casou esta dona Moor Pirez Er-
oilhoa com Louremgo Martiins Ganso, e fez em ella Esteuam Louremgo Ganso que ouue semel como se mostra
no titullo xxvn de Gill Godiins parrafo primeiro. E dona Tareyia Marliins Moguda de Samdym filha de Mar.
tim Meemdez Mogudo de Samdym e de dona foi casada com Vaasco Fernamdez Praga que era

naturali de Galliza e era mny boom trobador, e fez em ella dona Gontinha Vaasquez Moguda de Samdym, e dona
Johana Vaasquez que foy monja d’Arouca, e frey Martim Vaasquez que foy frade prcegador. E dona Gon¬
tinha Vaasquez sua irmaa foy casada com Pero Lacom, e fez em ella Vasco Pirez de Freixio que foy creligo, e
Orraca Pirez que foy barregaa de Gomgallo Gomgalluez Peyxoto creligo e abade de Tollboes de Villa-Coua e fez
em ella Vaasco Gomgalluez Peixoto que foy de boas manhas em lambar a caualo atauolado c em bafordar e em
nas outras cousas que perleemcem a fidallgo, e foy casado com Guiomar Eanes filha de Joam Louremgo Dulgueses
e de dona Maria Rodrigues Michoa. E Ruy Martiins Bonafe irnraao da sobrcdita Tareyia e filho do dito Martim
Mcemdez Mogudo e de dona foy casado com dona c fez em ella Martim

Rodriguez Bonafe. E este Martim Rodriguez Bonafe foy casado com dona c fez em ella

Gomgallo Martiins Bonafe : e este Gomgallo Martiins Bonafe foy casado com Maria de Freitas, e fez em ella Vaasco
Gomgalluez Bonafe, e Martim Gomgallncz. e Affbmsso Gomgalluez Bonafe.

titilo xlvii:

l»E DOM PERO GOMEZ ENPIMIEI.

Este dom Pero Gomez Espinhel foi casado com dona Tareyia Anes de Paradinhas, e fez em ella dona Al-
dara Pirez Espinhel e Martim Pirez Espinhel. Esta dona Aldara Pirez Espinhel foy casada com dom AfTomsso
Veegas o que chamarom Mogo filho de dom Egas Moniz de rriba de Doyro, e fez em ella semel como se mostra
no titullo xxxvii de dom Moninho Veegas parrafo xnn. E Martim Pirez Espinhel irmaao da dita Aldara Pirez
Espinhel e filho dos sobreditos Pero Gomez Espinhel c de dona Tareyia foy casado com dona
e fez em ella Martim Marliins Espinhel e Gargia Marliins. Este Martim Martiins Espinhel sobredito foy casado
com dona e fez em ella dona Tareyia Martiins Espinhel que foy casada com Soeiro Correa e

fez em ella dona Ermegoinca Soarcz c dona Marinha Soarez que forom casadas e ouuerom semel como se mos¬
tra no titullo E o dito Gargia Martiins Espinhel nom foy casado mais teue huuma barregaa, e fez

em ella Joham Gargia Espinhel. Este Joliain Gargia Espinhel foy casado com dona Orraca Meemdez filha de
Meem Crauo e de dona Maria Pirez de Vides de gaamga, e fez em ella dona Marinha Anes que foy casada com
Martim Rodriguez Rabeello como se mostra no titullo xli dos Coronees parrafo vi.°, e outra dona Guiomar Eanes
que foy casada com Joham Vaasquez Peixoto como se mostra no titullo xxix dos Peixotos parrafo primo. Este
Meem Crauo domde degemdem estes suso ditos teue o castello de Lanhoso de maao de dom Godinho Fafez a que
fez menaiem por elle : e dom Godinho Fafez tinha o castello delrrey dom Samcho Capello a que fezera menagem
por elle : e este Meem Crauo deu este castello de Lanhoso a elrrey dom AfTomsso quamdo era comde de Bollonha,
por preitesia que lhe trouue dom Rodrigo Gomez de Briteiros que era parente de dona Maria Pirez de Vides que
o dito Meem Crauo rrousara per forga e tiinhaa no castello. E ficou por treedor este Meem Crauo pello castello
que nom deu a dom Godinho Fafez a que fezera menagem por elle, nem a elrrey cujo o castello era.

M. H. Tom. I.

88

Digitized by

Google

350

OS LIVROS de linhagens

Timo \L\iii:

bR DONA RLl lRA RODRIM R7. FILHA DO ALCAYDE DON RODRltO PRBNANbRR DE POblSNVRW

DOMDE VEM OS R'ATA1DK

Esta dona Eluira Rodriguez fov casada com Martiin Yeegas d’Alaide depois que Jhe morreo a mollier pri-
meira, e fez em ella Pero Martiins de Podenles, e dona Samclia Martiins de Podentes que foy casada com Fer-
nam Pirez Dulgueses c fez em ella Martiin Fernamdez, o que foy alcayde de Leyrea em tempo delrrey dom Sam-
cho Capello, que foy casado com dona Chamoa Gomez filha dc Gomez Pirez da Ribeyra e de dona
Este foy o que deu o castello de Leyrea a elrrey dom Affomsso seemdo comde de Bollonha, tecmdo feito menagem
por elle a elrrey dom Samclio Capello pella quimlaa d’Arrocliela que Ihe derom e por outras erdades e moynhos
que lhe derom no termo de Leyrea. E este Martim Fernamdez fez em esta dona Chamoa Gomez huuma filha qoe
ouue nome Moor Martiins, e huum fdho que ouue nome Fernam Martiins que foy creligo e nom ouue semel, e
outros dous filhos liuum ouue nome Martim Martiins c o oulro ouue nome Gill Martiins : e Gill Martiins foi ca¬
sado com dona Maria Pereira, e nom ouuerom semel : e esta dona Maria foy filha de Gomcallo Pereyra e de dona
Orraca Vasques Pimentel. E o dito Martim Martiins foy casado com dona Samclia Pirez filha de Pero Rodri-
guez, e fez em ella Pero Martiins e dona Moor Martiins : e esta dona Moor Martiins foy casada com Martim Es-
teuez Botelho da Maya, c fez em ella Martim Martiins e Gill Martiins d Arrochella termo de Leyrea : e depoisque
lhe morreo este marido casou com Gomcallo Rodriguez dc Morcyra, c ouuerom semel como ouuiredes. E o
dito Martim Martiins seu filho foy casado com Eyrea Esteuez em Nova, e lez em eia semel. E o sobredito Gom¬
callo Rodriguez Moreyra fez em a dita dona Moor Martiins sua mollier dona Guiomar Gomcalluez, e dona Maria
Gomcalluez, e dona Enes Gomcalluez, e dona Alda Gomcalluez. Esta dona Guiomar Gomcalluez filha primeira
do dito Gomcallo Rodriguez foy casada com Egas Gomcallucz Barroso, e fez em ella Yaasco Gomcalluez e dona
Samcha Gomcalluez. E Yaasco Gomcallucz foy casado com dona Mocia Rodriguez filha de Meem Rodriguez
de Vaascomcellos c de dona Coslamcafomso filha d’Afiomso creligo d’Euora. E dona Samcha Gomcallucz irmaa
do dito Yaasco Gomcalluez foy casada com Joham Macia da Rcureda, c ouuerom semel como o liuro comta.

E dona Maria Gomcallucz filha segumda do dito Gomcallo Rodriguez Moreyra foi casada com AlTomsso Furtado.
e fez em ella semel como o liuro comta no titullo xxxvi dc dom Moninho Yeegas de rriba de Doyro parrafo xx.
E dona Enes Gomcalluez sua irmaa oulrossy filha do dito Gomcallo Rodriguez foi casada com Yaasco Lonremgo
daFomseca que chamarom de Cooniga, e fez em ella Gomcallo*Yaasquez e dona Beatriz Yaasquez. E dona
Alda Gomcalluez irmaa da dita dona lnes e filha do dito Gomcallo Rodriguez Moreyra foi casada com Ruy Mar¬
tiins de Moraaes, e fez em ella dona Enes Rodriguez, c dona Costamca Rodriguez, e dona Guiomar Rodriguez.
Esta dona Enes Rodriguez foy casada com Rodrigo Affomsso Pimentell e nom ouuerom semel. E dona Cos¬
tamca Rodriguez de Moraaes sua irmaa foy casada com Joham Affomsso Pimentel filho dWffomsso Yaasquez Pi¬
mentel, e ouuerom semel como o liuro comta no titullo xxxv de dom Yaasco Pimentel. E dona Guiomar Ro¬
driguez sua irmaa outrossy filha dos sobreditos Ruy Martiins de Moraaes e dona Alda Gomcallucz foy casada com
Joham Yaasquez de Granja como se mostra no titullo xxix dosPeixotos parrafo m. E Martim Fernamdez suso
dito, alcayde que foy de Lcyria, despois que lhe morreo a primeyra mollier dona Esteuainha Martiins d’Atayde
casou depois com dona Maria Gomez filha dc Gomez Pirez da Ribeyra,' e fez em ella Gill Martiins e Martim Mar¬
tiins que chamarom infancom de Beja. E Gill Martins nom ouue semel : e o dito Martim Martiins que chamarom
infancom de Beja foi casado com dona e ouuerom semel.

De Egas Martiins d.ttayde irmaao «rEsteualnha Martiins mollier de Martim
Fernamdez de Leyrea o que den o rastello eomo nom deula

Este Egas Martiins d’Atayde nom foy casado mais tene Maria Martiins de Trauanca por barregSa, c fez em
ella Gomcallo Veegas d’Atayde, e Louremco Yeegas d’Alaide que nom ouue semel, e frey Martim Veegas frade
preegador. E Pero Martiins irmaao do sobredito Egas Martiins d’Ataydc foi casado com dona Tareyia Rodriguez
filha de Rcymoin Rodriguez dc Gooes e de dona . e fez em ella Martim Pirez de Podenles. Este

Martim Pirez de Podentes foy casado com dona Tareyia Martiins, filha de Martim Soarez de Bagoym e irmaa de
dona Maria Martiins mollier que foy de Fernam Pirez dc Portocarreiro : c esta dona Tareyia Martiins fora ante
casada com Vicemte Martiins Gurutello, e fez em ella dona Esteuainha Martiins que foy casada com Diegalluarez
da Ribeyra, e outra que ouue nome dona Fruilhe Martiins que foy casada com Diego Martiins em Tollcdo. E
este Martim Pirez Podemtes ouue em esta dona Tareyia Martiins sa mollier huuma filha que ouue nome dona
Guiomar Martiins que foi casada com Meem Pirez da Oliucyra.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

35 i

De ClMMalk Vcega« d'Atayde fllho «TEgas Martila* d Atayde e de dena Maria

Martiins dc Trananea

Este Gotncallo Veegas d’Atayde foi casado com dona Enes Fernamdez de Taauares, e fez em ella Martim
Gomcalluez d’Alayde e Nuno Gomgalluez d’Atayde : e este Nuno Gonfalluez suao dito morreo sem semel. E
o dito Martin) Gomcallucz d’Atayde foi casado com dona Margarida Anes d’Euora c d’Eslremoz, e fez em'ella Gill
Martiins que foy casado com dona Tareyia Vaasquez, filha de Vaasco Marliins de Reesemde e de dona Me<?ia Vaas-
quez filha de Vaasco Paaez d’Azeuedo e de dona Maria Rodriguez de Vascomgellos, e fez em ella filhos.

titulo \u\;

DE non CBA*COI\IIO ARALDEZ DONDi: YEM OS foOltlEOEI

Este dom Crasconho Araldez veo de Gasconlia com dom Godinho o Gasco o velho : este dom Crasconho Aral-
dez foy casado com dona e fez em ella huum filho que ouue nome Meem Crasconho. Esle

Meem Crasconho foy casado com dona e fez em ella huum filho que ouue nome Saluador

Meemdez, por sobrenome Saluador Dente, que foy casado com dona e fez em ella huum filho que

ouue nome Pero Saluadorez. Este Pero Saluadorez foi casado com dona Samcha Martiins dc Rragaa, e fez
em ella Vaasco Pirez Dulgueses, e Joham Pirez Dulgueses, e Fernam Pirez Dulgueses, e dona Esteuainha Pirez
Dulgueses que foy casada. E o dito Vaasco Pirez Dulgueses foi casado com dona Moor Pirez de Percvra, e fez
em ella dona Maria Vicemte Dulgueses que foi casada com Marlim Pirez Zote o uelho, e fez em ella semel como
o liuro comta no titullo xxxmi de dom Pero Rodriguez de Pereyra parrafo n. E Joham Pirez Dulgueses irmaao
do sobredito Vaasco Pirez Dulgueses e filho dos ditos Pero Saluadorez e dona Samcha Martiins foy casado com ,
dona Tareyia Fafez irmaa de dona Orraca Fafez, e fez em ella semel como se mostra no titullo xxxi de dom Fafez
Luz parrafo m.° E Fernam Pirez Dulgueses seu irmaao filho dos sobreditos foi casado com dona Tareyia Mar¬
tiins filha de Martim Anes de rriba d’Auizella, e fez em ella Martim Fernamdez, o que deu o castello de Leyrea
assv como ja dissemos : e esta dona Tareyia Marliins foy de gaamga e ouuea em huuma dona filha d’algo ante que
casasse com dona Esteuainha Paaez sa molher como se mostra no titullo xxvi de dom Sociro Meendcz o gordo
parrafo primo.

TITULO l:

»

DE FERVAM liEREMIA* DE QI E l»E£KMDKROM Ofc PACHECON

m

Este dom Fernam Geremias foy casado com dona Moor Soarez filha dc Suciro Veegas, o que fez o moesleiro
de Ferreira, e fez em ella huum filho que ouue nome Paav Fernamdez que foy,casado com dona
e fez em ella Pero Paaez. Este dom Pero Paaez foy casado com dona Tareyia Ramiriz filha dc Ramiro Gom-
falluez de Cuynha e de dona Ouroana Nuniz filha de Nuno Paaez Vida, e fez em ella huum filho que ouue nome
Ruy Pirez de Ferreira. Este Ruy Pirez de Ferreyra foy casado com dona Tareyia Pirez de Caambra, e fez em
ella Fernam Rodriguez Pacheco, c dona Maria Rodriguez que foy casada com Martim Condeixa. E a dita dona
Tareyia Pirez de Caambra foy filha de Pero Fernamdez de Caambra e dc dona Maria Ouriguiz da Nhourega como
ora ouuiredes : esta dona Tareyia Pirez suso dita fora ante casada com AfTomsse Anes Marauilha c ouuerom semel-

De dom Fernam Saiiariguiss de Caambra

Este dom Fernam Sauariguiz de Caambra foi casado com dona Maria Ouriguiz filha de dom Ourigo o uelho
da Nhourega como se mostra no titullo lv." dos de Cuynha parrafo ui.°, e fez em ella dona Tareyia Pirez de Caam¬
bra que foy casada com Ruy Pirez de Ferreyra assy como ja dissemos. E Fernam Rodriguez Pacheco filho dos
ditos Ruy Pirez de Feijeyra c dona Tareyia Pirez foy casado com dona Costamcalfomsso de Caambra filha de dom
Afomse Annes de Cambra e de dona Orraca Pirez da Ribeyra Diom. E este dom Affomsse Annes de Caambra
foi filho de dom Joham Fernamdez de rriba d’Auizella e de dona Maria Vermniz Varela que foi filha de Vermui
Varela como se mostra no titullo xi.v.° dos d’Auizella parrafo m.° E esta dona COstamfafomso de Caambra
que vos ja dissemos fora ante casada com Esteuam Meemdez Petite, e fez em ella hum filho que ouue nome

Digitized by v^ooQie

352

OS LIVROS DE LINHAGENS

Sueyro Meendez Pelile : e dcpoys que Ilie morreo este Esleuam Meendez Petite seu marido foy barregaa de dom
Rodrigo Samchez. E este Fernam Rodriguez Pacheco que ja dissemos fcz em esta sa molher huum filho que
ouue nome Joliam Fernamdez Paclicco e Martim Fernamdez por sobrenome Martim Baralha que nom ouue semel.

Ite «leham Fernamdez Pacheco fllho de Fernam Rodrlguez Pacheco e de dona
CootamQafomso de Caambra fllha de dom AIToinsNeanes de Caambra

Este Joham Fernamdez Pacheco foy casado com dona Esteuainha Lopez, filha de Lopo Rodriguez e de dona
Tareyia Marliins filha de Martim Xira senhor d’Albcrgaria de Paay Delgado. E este Lopo Rodriguez foi filho de
Rodrigue Anes de Payua de barregaa : e este Rodrigue Anes foy filho de Joham Soarez o trobador como se mos-
tra no titullo xxvi de dom Soeiro Meemdez o gordo parrafo ii." E este dom Joham Soarez he filho de dom
Soeiro Mouro assi como o liuro comta no titullo xlii de dom Goido Araldcz parrafo ix. E este Joham Fernamdez
fez em esta molher Lopo Fernamdez Pacheco que foi casado com dona Maria Gornez Taueyra, filha de dom Gomez
Louremgo como se mostra no titullo xlii de dom Goydo Araldez parrafo xi domde vem esta dona Maria Gomez, e fez
em clla Diego Lopez e Violante Lopez. Este dom Diego Lopez foy casado com dona Johana Vaasquez filha de dom
Vaasquo Percyra, e,fez em ella Fernam Lopez, e dom Lopo Fernamdez, e dom Fernam Lopez, e dona
Lopez. E este Fernam Lopez se ue casado com dona Rodriguez filha de Ruy Vaasquez Ribeiro, e fez

em ella dona Fernamdez que foy casada com dom filho de Martim Affomsso de Merloo.

E esta dona Violante Lopez se ue casada com Martim Vaasquez de Cuynha, e fez em ella Vaasco Marliins de
Cuynha : e esta dona Violante Lopez casou depois com dom Diego Affomsso filho de dom Affomsso Dinis, e fez
em ella filhos como se mostra no titullo xxn dos Sousaaos parrafo xn. E depois que lhe morreo esta dona Maria
Gomez Taueeyra suso dita casou com dona Maria Rodriguez filha de Ruy Gill de Villalobos e da comdessa dona
Tareyia Samchez filha delrrey dom Samcho de Castella c de Leom, e fez em ella dona Guiomar que foi casada
com o comde dom Joham Affomsso. E este Lopo Fernamdez Pacheco suso dito foy ricomem e milito homrrado,
e fezeo elrrey dom Affomsso o quarto

TITULO Ll.°

DK DOM RAMIRO DI'ARTFIi.4 E ROM QUE DELLE DECEMDEROM

Este dom Ramiro Quartella foy hem fidalgo asaz c muilo de proli, e foy casado com dona
e fez em ella dom Fernam Ramirez. Este dom Fernam Ramircz foi casado com dona Cristinha Soarez, filha de
Sueiro Mouro e de dona Orraca Meendez de Bragamca irmaa de dom Fernam Meendez o Bragamgaao como se
mostra no titullo xlii de dom Goydo Araldez parrafo ix, e fcz em clla esles filhos, dom Pero Fernamdez Porlugall
e dona Maria Fernamdez Maria Acha : c porque lhe chamarom Maria Aelia foy porque este dom Fernam Ramiriz
ante que casasse com esta dona Cristinha Soarez rroussoua c lcuoua de noite aas achas adesas, e em essa noite
jouue com ella e emprenhou desta Maria Acha. E Pero Fernamdez Porlugall seu irmaao foy casadtf com dona
Fruilhe Rodriguez de Pereyra, irmaa de dom Pero Rodriguez de Pcreyra como se mostra no titullo xxi de rrey
Ramiro parrafo x, e fez em ella dona Tareyia Pircz, e dona Moor Pircz que fov casada com Affomsso Rodriguez
Rcndamor*e ouuerom semel como se mostra no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas parrafo xix. E dona Ta¬
reyia Pircz foy casada com Vaasco Louremgo de Cuynha, o fcz em ella Esteuam Vaasquez de Cuynha, e Martim
Vaasquez de Cuynha, c dona Samcha Vaasquez, e dona Enes Vaasquez, c dona Tareyia Vaasquez monja de Ta-
rouquella : e forom casadas e ouuerom semel como se mostra no titullo dos de Cuynha parrafo vi.°

E dona Maria Fernamdez Acha suso dita filha do sobredito Fernam Ramiriz foy casada com dom Pero Affomsso,
filho de dom Affomsso Hermigiz de Bayam e de dona Orracafomsso filha de dom Affomsso por sobrenome Mogo
Veegas como se mostra no titullo xl de dom Arnaldo parrafo n, e fez em ella dona Tareyia Pirez : e esta dona
Tareyia Pirez foi casada com dom Gargia Fernamdez de Pauha, e fcz em ella dom Ruy Gargia de Pauha e dona
Samcha Gargia. E este Ruy Gargia se u6 casado com dona Birimgueira Ayras filha de dom Ayras Nuniz de Go-
semde e nom ouuerom filhos. Este Paay Nudiz que era o mayor ficou na terra, e Nuno Nudiz que era o meor
veo casar em rriba de Neuha hu chamam Curutello e ouue huum filho que ouue nome Symom Nuniz, Symoni
de Curutello por sobrenome. E este Symom de Curutello foy o que disse mal a dom Nuno o Velho em rrelo
ante elrrey dom Affomsso, o que filhou Toledo, por morte de Gomgallo Paaez Sapo seu sobrinho : e este Gom-
gallo Paaez Sapo foi filho de Paay Paaez Caminhaao, o que fumdou o moesteiro de sam Romaao-de Neuha : e este
Paay Paaez Caminhaao foy filho de Paay Nudiz. E porque dom Nuno o Velho era de grandes dias julgou elrrey
dom Affomsso que lhe melesse as maaos Pero Velho seu filho : e amdamdo no campo desualiouse a capellina da
cabega a Symom de Curutello de guisa que lhe paregia o olho descuberto : e dom Nuno o Velho a que elle dis-

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

353

sera mali a torto quando Ihc vio ho olho dcscubcrto pos o dedo nolagrimall do seu olho pera fazer synall a seu filho
que ant*el rrogara jpor sa beengam que parasse mentes em cl : e o filho amdamdo em sua pressa nom parou tam
toste em el mentes, c assy csleue o homem boo a tanto com o dedo no lagrimal do olho ataa que Ihc sayo ho olho
dacabega que sse Ihc depemdurou pcllos fios ataa qqueyxo com rrayua que avia, em tali mancira que depois que
o rreto foi parlido lho ouuerom a tornar meestres com emprastos aa cauerna com gramde afom. E el estamdo assy
oembrousse o filho do que Ihc dissera ante o padre e parou mentes a seu padre c violhe assy teer o dedo no la¬
grimal do olho e o olho fora, parou emtom mentes a Symon de Curolello e violhe descuberto ho olho e huma parte
do rrosto, e foisse chegamdo a clle e bramdio a espada e chantoulha pello rrosto per apar do olho e trouxeo
amdamdo na espada pello campo dizemdolhe «desdite alleiuoso», e el com gram door que ouuc da ferida ouuesse
a desdezer trazemdolhc o outro a espada chantada pello rrostro.

De Martim Simioez filho de Syntoni de Curutello

Este Martim SymOoez foi casado com dona e fez em ella Vaasco Martiins, e Fernam

Martiins, e Louremgo Martiins, e dona Aldomga Martiins. Este Vaasco Martiins era o myor e ficou na terra :
c este Vaasco Martiins foy casado com dona Moor Veegas, filha do bispo dom Egas Fafez de Coymbra, que despois
foy argebispo de Santiago, e de dona Maria Veegas de Reguellados que fora ia ante ella barregaa de dom Ruy Mecm-
dez de Sousa e fez em ella dom Gargia Rodriguez d’Arguixo : e fez este Vaasco Martiins em esta dona Moor Vee¬
gas sa molher Egas Martiins Curutello, e dona Alda Martiins Curutella, e dona Ouroana Martiins. Este Egas
Martiins foy casado com dona Enes Pirez, filha de Pero Velho c de dona Tareyia Pirez de Pereyra filha de dom
Pero Rodriguez de Pereyra como sc mostra no seu titullo xxxnu parrafo primo, e fez em ella Martim Veegas e
dona Moor Veegas. Este Martim Veegas de Curolello filho de Egas Martiins e de dona Enes Pirez foy casado
com dona e fez em ella Leanor Martiins que se u6 casada com dom e fez em

ella dona molher de Nuno Veegas. E dona Moor Veegas irmaa do dito Martim Veegas e

filho dos sobreditos foy casada com

De dena Alda Martiins filha de Vl^emte Martiins de Curotella e de dena Meer
Veegas filha de bispo dem Egas Fafez de Ceymbra

Esta dona Alda Martiins foi casada com dom Pero Aflomsso Ribeiro, e fez em ella Affomsso Pirez Ribeiro,
e dona Margarida Pirez Ribeira, e dona Maria Pirez Ribcira. Esta dona Margarida Pirez foy casada com Mar¬
tim Pirez d’Aluim, e fez em ella semel como ia dissemos no titullo xli de dom Pero Coronei parrafo m.° Esta
Maria Pirez Ribeira foy casada com Martim Affomsso Alcoforado, e fez em ella semel como ja dissemos no titullo xli
de dom Pero Coronei parrafo iu.°

De Alee nite Martiins Curotello filho de Martim Simioez Curotello
e de dona

Este Vigemle Martiins Curotello foy casado duas uezes, a primcyra uez foy casado com dona Moor Veegas
filha do bispo dom Egas Fafez de Coymbra como ja dissemos, e depois que Ihe morreo esta dona Moor Veegas
casou com dona Esteuainha Nouaaes filha de c fez em ella Martim Nouaaes o chamtre da

Guarda, e dom Fernam Martiins, o que morreo em Tallaueyra e foilhe muy bem com elrrey dom Samcho de Cas¬
tella, e depois morreosse freyre muito homrrado na hordem de Santiago, e dona Fruilhe Martiins. Esta dona
Fruilhe Martiins foi casada com Diego Gargia de Tolledo : e depois casou este Diego Gargia de Tolledo com dona
Tareyia, e fez em ella dona Esteuainha Martiins. E depois morreo este Vaasco Martiins e casou esta dona Tareyia
com Martim de Podentes, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona que foi casada

com Meem Pirez da Oliueyra e ouuerom semel como ja dissemos.

»

• *

TITULO Ut;

nonne iieh os DMzei eno, coaegAZoo pbiheiro em bom gomnho veecas
O i e FLMDOIJ O NOESTEIRO ne VILLAR DE PRABES

I

Este dom Godinho Veegas foy filho d’Egas Gosemdez de Bayam e neto de dom Gosemdo Araldez como se
mostra no titullo xl de dom Arnaldo parrafo huum, e dclle degemderom os d’Azeuedo. Este foy casado com dona
Maria Soarez, irmaa de dona Elleogumda Soarez a que chamarom a Taynha filha de dom Sueiro Gueemdez o que
M.H. Tom. I. 89

Digitized by v^ooQie

354

OS LIVROS DE LINHAGENS

fumdou o moeslciro da Varzea como se mostra no tilulJo xlh de dom Goydo Araldez parrafo i.°, e fez em ella
huum fillio que ouue nome Paay Godiins : e despois que della ouue este fillio leixoua e por ello o matou dom
Paay Golerrcz da Sillua, o que fumdou o moesteiro de Tiuaaes, que era emlom adiantado por elrrey em Portugall!
E veo depois dom Troicosendo Gueemdez de Pauba e ?egOuo„o dito dom Paay Goterrez polia morte de dom Godi-
nho Veegas, porquc clle era sobrinho fillio de dom Egas Gosemdez seu primo como se mostra no titullo xl de dom
Arnaldo parrafo primo. E o dito dom Paay Godiins filho do sobredito dom Godinbo Veegas foy casado com
dona e fez em ella Meem Paaez Bofinho, e Nuno Paaez Vida que foy casado com dona

c fez em ella E dom Meem Paaez Bofinho seu irmaao foy casado com dona

Samcha Paaez filha de dom Paay Curuo, e fez em ella Pero Meemdez d’Azeucdo. Este Pero Meemdez d’Aze*
uedo foy casado com dona Vallasquida Rodriguez filha de dom Rodrigo Froyaz o boo de Trastamar como se mos¬
tra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo vin.°, e fez em ella dom Joham Pirez da Veiga, e Soeiro Pirez d’Azeuedo,
e dona Maria Pirez : e ouue outro filho que ouue nome Fernam Pirez que foy casado em Tolledo, e ouue filhos
como se mostra no titullo xxx de dom Gomez Meemdez Gedeatn parrafo xni.° Este dom Joham Pirez da Veiga
filho deste Pero Meemdez d’Azeuedo e de dona Vallasquida foy casado com dona Tareyia Martiins de Berredo
filha de dom Martim Paaez Ribeyra, e fez em ella dona Maria Annes. Esta dona Maria Anes foy casada com
dom Meem Rodriguez de Briteiros, e fez em ella semel como se mostra no titullo xxxm de dona Eluira Anes
parrafo i.°

Ite dom Suelro Pirez d*.4zcuedo filho de Pero Meemdez d’Azeuedo
e de dona

Este dom Sueiro Pirez d’Azeuedo foi casado com dona Costam?afomso Gata, filha d‘Afomso Pirez Gato e de
dona Orraca Fernamdez Pcllegrim como se mostra no titullo xxxvm. 0 dos Bragamcaaos parrafo iii.°, e fez em ella
Paay Soarez d’Azeuedo e dona Maria Soarez. Este Paay Soarez d’Azeuedo filho de Soeiro Pirez e de donaCos-
tam?afomso Gata foy casado com dona Tareyia Gomez Correa, e fez em ella semel como se mostra no titullo xxx
de dom Gomez Meemdez Gedeam parrafo vni.° E dona Maria Soarez d’Azeuedo sua irmaa foy casada com Jo¬
ham Martiins de Cuynha, e fez em ella semel como se mostra no titullo lv dos de Cuynha parrafo m.°

•

Ite dona Maria Pirez dMzeuedo filha de Pero Meendez d’Azeuedo
e de dona

- Esta dona Maria Pirez d’Azeuedo foi casada com Ruy Paaez de Valladares, e fez em ella huma filha que
ouue nome Eluira Rodriguez que casou com Fernam Anes de Castro de Fornellos como se mostra no titullo xxv
de dona Tareyia Gom^aluez parrafo v.°, e fez em ella Joham Fernamdez, e Pero Fernamdez de Castro, e dona
Maria Fernamdez. Este Joham Fernamdez de Castro filho de Fernam Anes de Castro foy casado com dona
Rica Fernamdez filha de Fernam Gotnfaluez Churrichaao, e fez em ella dona Enes Esta dona Enes

foy casada com Aluaro Paaez de Souto-mayor fillio de Pedralluarez como se mostra no titullo dos Ma-

rinhos parrafo e de Souto-mayor parrafo e fez em ella Fernam Anes de Souto-mayor, e Joham

Fernamdez, e Diegaluarez, e Aluaro Paaez que foy arfcdiago de Defa, e oulra filha que ouue nome dona

Aluarcz. Fernam Eanes de Souto-mayor, este filho primeiro d’Aluaro Paaez, foy casado com dona
Maria Anes de Nouoa filha de Joham Pirez de Nouoa molher que foy de Martim Meemdez Rebotim, e fez em ella
semel como se mostra no titullo xvi de dom Soeiro .Meemdez o boo parrafo xi. E Joham Fernamdez irmaao
do dito Fernam Anes e filho d’Aluaro Paaez foi casado com dona E Diegalluarez seu irmSao

foi casado com dona ' E dona Aluarez outrossy sua irmaa foi casada com

E Pero Fernamdez de Crasto filho segumdo de Fernam Anes de Crasto e de dona Maria Pirez d’Azenedo foy ca¬
sado duas uezes, a primeira uez foy casado com dona

* TITULO Llli:

DO CONDE DOM OSOYRO DE CABBEIR4

Este comde dom Osoiro foi naturali de Cabreira e de Ribeira domde som os comdes de Cabreira e de Tras*
tamar, e veo a pobrar a Portugall e casou com dona e fez em ella Moniho Osorez. Este

dom Moninho Osorez que chamarom de Cabreyra foy casado com dona Maria Nuniz filha de dom Nuno Soarez,
o que fez Eigrejdo, e fez em ella dom Paay Moniz, c dom Martim Moniz, o que matarom os mouros em Lixboa

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

355

aa porta que charoam de Martim Moniz, e dona Maria Moniz. Este dom Paay Moniz fillio de dom Moninho
Soarez foi casado com dona Orraca Nuniz fillia de dom Nuno Meemdez de Caria' irmaao de dom Fernam Meem*
dez o Bragamcaao, e fez em olla dom Martim Paaez Ribeyra e dona Maria Paaez Ribeira' e estes forom naturaaes
de Lanhoso contra rriba de Cadauo e de Berredo, e forom rricos homecns e dalto sangue. E depois que morreo
dom Paay Moniz casou esta dona Orraca Nuniz com dom Fernam Pirez Pellegrim, e fez em ella dona Orraca
Femamdez que foi casada com Affomsso Pirez Gato como se mostra no titullo xl de dom Arnaldo parrafo 11 .

E depois que morreo esla dona Orraca Nuniz suso dita casou este dom Fernam Pirez Pellegrim com dona Orraca
Yaasquez filha de dom Vaasco Pirez Vciro de Bragamfa. E este dom Fernam Pirez Pellegrim fez em esta dona Sam-
cba Vaasquez dona Orraca Fernamdez, que foy casada com dom Joham Garfia de Sousa o Pinto como se mostra no
titullo xxxviii dos Bragamfaaos parrafo primo. E seemdo casado este dom Nuno Pirez de Bragam?a com dona
Eluira Meemdez filha de dom Meemdo Moniz de rriba de Doiro leixoua e nunca della mais curou : e filhou por
barregaa dona Maria Foga^a, c fez em ella semel como em este liuro acbaredes. E dom Martim Paaez Ribeira
filbo de dom Paaez Moniz e de dona Orraca Moniz foy casado com dona Maria Paaez filha de Paay Soarez de Val-
ladares a porque morreo Pero Rodriguez de Palmeira d’amor, e fora ella ante casada com Gom^allo Gomgalluez,
e fez em ella dom Lourem^o Martiins, c dom Gill Martiins, e dona Tareyia Martiins. E este dom Gill Mar*
tiins matouo Ayras Eanes de Freitas, e malouo porem depois Joham Pirez de Vascomcellos, Joham Temrreyro
por sobrenomc, que era seu segumdo coirmaao, em no moestciro de Fonte Arcada assy como ja dissemos no ti*
tullo xxxvi de dom Moninho Veegas parrafo mi. 0 E a sobredita dona Maria Paaez Ribeyra ouuea elrrey dom
Samcho o velho de Portugall por barregaa, e fez em ella semel como se mostra no titullo E depois

que morreo este rrey dom Samcho o velho de Portugall casou esta dona Maria Paaez Ribeira com Joham Fer¬
namdez de Jjima, e fez em ella semel como se mostra no titullo E dom Martim Moniz fi!ho segumdo

de dom Moninho Osorez e de dona Maria Nuniz foy casado com dona Tareyiafomso, e fez em ella Pero Martiins
da Torre, e Joham Martiins Salsa, e Martim Martiins que foy anjidiago de Bragaa. E dona Maria Moniz irmaa
do dito Martim Moniz e filha do dito dom Moniho Osorez nom foy casada, mais foy puta e fez huum filho que
ouue nome e numca lhe soubcrom padre, donde vem os Machados. E Pero Martiins da Torre

filho de dom Martim Moniz e de dona Tareyiafomso c neto de dom Moniho Osorez foi casado com dona Tareyia
Soarez, filha de dom Sueiro Pirez Escacha e de dona Fruilhe Veegas filha de dom Egas Fafez de Lanhoso e de
dona Orraca Meemdez e irmaa de dom Gom^allo de Sousa o boo como se mostra no titullo xxxm desta dona Or¬
raca Meemdez parrafo v.°, e fez em ella Joham Pirez de Vascom^ellos por sobrenome Joham Temrreyro quo ja
dissemos no titullo xxxvi de dom Moninho Veegas parrafo v, e outra irmaa desta dona Tareyia Soarez que ouue
nome dona Esteuainha Soarez que foy casada com Martim Fernamdez de rriba d’Auizella como se mostra no ti¬
tullo dos de rriba d’Auizella parrafo 11 . E Joham Martiins Salsa irmaao do dito Pero Martiins da Torre c filho
do dito dom Martim Moniz foy casado com dona Orraca Veegas, e fez em ella Pedre Anes Pedraluelo : e este Pe-
dreAnes Pedraluelo foy em morte d’Ayras Eanes de Freitas com Joham Pirez Temrreyro de Vascomgellos : e deste
Pedraluelo de^emdeo Rodrigo Aluello, e Martim Aluello e seus irmaaos. E deste Rodrigo Aluello sayo a molher
de Martim do Valle e d’Affomsso do Valle assy como o liuro comta : e de Martim Aluello sayo‘Gill Martiins c
Nuno Martiins Aluellos e seus irmaaos.

TITULO Lilii:

•B GOMEZ PIREZ DE MACEEIRA E DE OO.VA MARIA OSOYRKZ, IRMAA DE DOM SARRAZIKHO OKOIREZ
RITE JAZ VO CARt OEIRO. E DOS QUE DELUES DEO^EMDERAM

Este dom Gomez Pirez foy casado com dona Maria Osorez irmaa de dom Sarrazinho Osorez que jaz em Car*
uoeiro, e fez em ella Lourem$o Gomez de Magecira e dona Loba Gomez. Este Jjouremgo Gomez foi casado
com dona e fez em ella Joham Louremgo de Ma^eeira, e dona Maria Lourem?o que foy casada

com Louremeo Fernamdez de Cuynha, e fez em ella semel como adiamte acharedes no titullo i.v dos de Cuynha
parrafo primeiro. Este Joham Lourem^o de Mageeira foy casado com dona e fez em ella

Esteue Anes que chamarom Pintalha-parda. Este Esteue Anes Pintalha-parda foy casado com dona

e fez em ella Fernamdesteuez Pintalho. Este Fernamdesleuez Pintalho foi casado com dona Maria
Nnniz filha de Nuno Martiins de Chaeim, e fez em ella dona Samcha Fernamdez, e dona Maria Fernamdez como
se mostra no titullo xxxvm. 0 dos Bragam$aaos parrafo v.° Esta dona Samcha Fernamdez filha de Fernamdes-
teoez Pintalho foy casada com Affomsso Vaasquez Pimcntel, e fez em ella Rodrigo Affomsso, e Joham Affomsso
Pimentel como se mostra no titullo xxxv de dom Vaasco Pimentel parrafo u. Este Joham Affomsso Pimentel
filho dos sobreditos Affomsso Vaasquez Pimentel e de dona -Fernamdez foi casado com dona Coslamfa

Digitized by

Google

356

OS LIVROS DE LINHAGENS

/

Rodriguez filha de Ruy Marliins de Moraaes, e fez em ella Rodrigo Affomsso Pimentell. E Rodrigo Affomsso filho
d’Affomsso Vaasquez Pimentcl morreo sem semel. Esla dona Maria Fcrnamdez filha dc Fernamdestcuez Pin-
talha e de dona Maria Nuniz foy casada com Joham Pirez de Valladares, e fez em ella Estene Anes, e Martim
Anes que morreo sem semel.

titulo ly:

DO IilNHACSEM DON IDE CCVKBA DOMDE O MAIS IiOTVCSE SABEHOH l O PRIMEYRO FOY DOM tiOTEBRE

l)I E FOY NAVVBALL DE RAOCOIVBA

Esle dom Goterre veo com o comde dom Hemrrique a Porlugall seemdo caualleiro boo e velho e de gramde
emtemdimento, e fiaua o comde delle e cbamauao aos seus comsselbos, e deulhe o comde muitas berdades epos-
siss5es em terra de Guimaraaes e de Bragaa e deulhe o porto de Varazim. E com esle dom Goterre uiinha huum
seu filbo caualleiro mangebo muy de proli e avia nome dom Paay Goterrez, e el nom avia molher ca lhe morrera
em sa terra. Este dom Paay Goterrez edificou o moestcyro de sam Symom da Jumqueyra e o moesteiro de Soulo
e o de Vilella, e foy casado com dona Ouseemda Ermigiz Aboazar, filha de dom Trestamiro Aboazar como se mos-
tra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo primo, e fez em ella Fernam Paaez de Cuynha, e Ramiro Paaez, e Pero
Paaez que foy creligo, e dona Justa Paaez que foi casada com dom Pero Coronell o primeiro homde vem os Co-
ronees e os de Sequeira, e ouuerom semel como o liuro conta no titullo xu dos Coronecs parrafo primeiro.
Este dom Fernam Paaez filbo de Paay Goterrez e de dona Ousemda Ermigiz foy casado com dona Moor Ramdufiz
filha de dom Ramdufo Qoleyma e de dona Eixa, e fez em ella huum filho que ouue nome Louremgo Fernamdez
de Cunha. Este Louremgo Fernamdez de Cuynha foy casado com dona Maria Louremgo de Mageeira filha dc
Louremgo Gomez de Mageeira como se mostra no titullo liiii . 0 dos de Mageeira parrafo primo, e fez em ella dom
Gomez Louremgo de Cuynha, e Vaasco Louremgo, c Martim Louremgo, e Joham Louremgo, c dom Egas Lou¬
remgo. E este dom Gomez Louremgo foy muito homrrado e de gram fazemda e foy padrinho delrrey dom Dinis
de Portugall a que Deus perdoe. E este Egas Louremgo foy o melhor e mais honrrado de seus irmaaos e morreo
sem>semel liidima : e ouue huuma filha de gaamga que ouue nome dona Maria Yeegas que foy casada com Ayras
Gomez de Corados c fez em ella Fernamdayras de Corados e outros. E elles e os que delles degemderom fnrom
caualleyros de saido e de lamga. E este Louremgo Fernamdez de Cuynha sobredilo fez em esta dona Maria Lon-
rem^o de Mageeira sa mglher quatro filhas, a huuma filha ouue nome dona Moor Louremgo, c dona Samcha Lou¬
remgo, e dona Orraca Louremgo, c dona Maria Louremgo. Esla dona Moor Louremgo filha primeira de Lou¬
remgo Fernamdez da Cuynha e dc dona Maria Louremgo de Mageeira foy casada com Esteuam de Lauamdeira,
Esteuam' Malli do, de terra de Samta Maria, e ouuerom filhos dona Maria Esteuez que foy casada com Pero Soa-
'rez.de Pousada que chamarom d’Aluim em terra de Basto, e fez em ella Martim Pirez d’Aluim que foy casado
com dona Margarida Pirez Ribeyra, c fez em ella Joham Pirez, e Joham Pirez como se mostra no titullo xxx de
dom Gomez Meemdez Gedeam parrafo v.° : c este Esteuam Lauandcyra ouue outras duas fillias a huma ouue
nome dona Esteuez, e a outra ouue nome dona Esteuez. E dona Samcha Lou-

remgo filha segumda dos sobreditos Louremgo Fernamdez da Cuynha e de dona Maria Louremgo foi freira dc
Vayram, e leuoua emde do moesteiro Pero Taluay e foy porem eixerdada dos beens do padre saluo que lhe ficoti
huum pouco em Poombeiro que he apar de Gooes. E dona Orraca Louremgo sua irmaa tergeira filha dos so¬
breditos foy casada com dom Martim Dade alcayde de Samiarem, e nom ouuerom semel. E dona Maria Lou¬
remgo irmaa da dita dona Orraca a quarta e derradeira filha dos sobreditos Louremgo Fernamdez da Cunha c dc
dona Maria Louremgo de Mageeira foi casada com dom Origo o velho da Nhourega, e fez em ella dom Pero Ou-
riguiz padre de dom Joham d’Auoym e de seus irmaaos, e fez em ella dom Gargia Ouriguiz padre de Pero Gargia
de Nhourega e de suas irmaas, e fez em ella outra filha que ouue nome dona Maria Ouriguiz que foy casada
com Pero Fernamdez de Caambra, e ouuerom semel como se mostra no titullo l dos Pachecos parrafo primo.
Outrossy todollos filhos que ouue este dom Origo e esta sa molher ouuerom semel como o liuro comta no ti¬
tullo xxxvi de dom Moninho Vecgas parrafo vii. E dom Joham Louremgo filho do sobredito Louremgo Fer¬
namdez de Cunha e de dona Maria Louremgo de Mageeira nom ouue semel nem foy casado, mas fez gessom a
Vaasco Louremgo seu irmaao e moorgado que ficasse depds morte do dito Vaasco Louremgo ao moor que delle
degemdesse, e leixou por sa alma alguuns logares apartados e leixou que os ministrassem aquelles a que ficasse
a sogessom. E dom Gomez Louremgo de Cuynha filho de Louremgo Fernamdez da Cuynha e de dona Maria
Louremgo de Mageeira de que sse atras fallou foy casado com dona Tareyia Gill d’Ar5oes filha de Gill Guedaz
d’ArSoes e de dona Maria Fernamdez, e ouuerom semel como sse mostra no titullo xxvii de dom Gill Guedaz
parrafo ii.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

357

De doni Martim Louremco de ('njnha

Esle dom Martim Louremco de Cuynlia foy casado com Sancha Garcia dc Paua fdlia dc dom Garcia Fcr-
namdez de Paua c irmaa dc dom Garcia de Paua, e fez em ella Joham Marliins, e Louremco Marliins, c Gom¬
callo Martiins per sobrenome Camello, c Fernam Martiins, e dona Maria Marliins que foy casada com Gomcallo
Pirez Portocarreiro e fez em ella Maria Gomcalluez Bamba que morrco sem semel. E Joham Martiins seu ir-
maao suso dito foy casado com dona Maria Soarez d’Azeuedo como se mostra no titullo lii dos d’Azeuedo par-
rafo ii, e fez em ella Martim Anes de Cuynba. Este Martim Anes de Cuynha foy casado com dona Sancha Go-
mez filha de Gomez Paaez da Silua, e fez em ella Gomcallo Martiins dc Cuynha, e dona Aldomca Martiins, c
dona Tareyia Martiins : e esla dona Tareyia Marliins foy casada com Esteuam Paaez de Molles, c ouuerom semel
que ficarom todos destimlos. E dona Aldomca Martiins foi casada com Gomcallo Velho filho d’Affomsso Velho,
e fez em ella Aluaro Gomcalluez Aluaro Velho. E Gomcallo Martiins Camello lilho de dom Martim Lourcmco
de Cuynha e de dona Samcha Garcia de Paua foy casado com Tareyia Anes, filha dc Joham Pirez Portocarreiro
e de dona Moor Eancs filha de dom Joham Soarez Coelho, e fez em ella Nuno Gomcalluez, e Fernam Gomcalluez,
e Ruy Gomcalluez, e Louremco Gomcalluez, e Meem Gomcalluez, e dona Moor Gomcalluez. E de Nuno Gomcall¬
uez nom ficou semel : e dona Moor Gomcalluez foy casada com Pero Martiins Alcoforado e ouuerom semel.

E Fernam Gomcalluez foy casado com dona Costamca Pirez filha de dom Pedrafomso d’Arganil e de dona Esle-
uainha Paaez de Valladares, e fez em ella duas filhas que casarom com caualeyros de huum cscudo e de huuma
lamca. e huum foy Gomez Nuniz d’Outiz

De Louremco Martiins fllho de Martim Louremqo de Cuynha

Esle Louremco Marliins foy casado com dona Maria de Lousaa e de Loyfroy, e fez em ella Martim Louremco
de Cuynha, e dona Enes Louremco de, Cuynha que foy casada com dom Vaasco Pereyra e fez em ella semel
como se mostra no titullo xxi de rrey.Ramiro parrafo xnu. E Martim Louremco foy casado com dona Maria
Gomcalluez, filha de Gomcalle Anes de Briteiros e de dona Mariafomso filha de Martim Affomsso Chichorro irmaao
delrrey dom Dinis de gaanca, e ouue dclla semel. E dona Enes Louremco suso dita filha de Louremco Mar¬
tiins foy casada com Vaasco Pereyra, filho de dom Gomcallo Pereyra como se mostra no titullo xxi de rrey Ra-
miro parrafo xxu, e fez em ella Ruy Vaasquez Pereyra, e dona Johana Vaasquez, e dona Aldomca Vaasquez como
se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo vm.

De dom Jloham Martiins de Cuynha de que se J4 fallou

>

Este dom Joham Martiins desque lhe morreo a primeira molher que ouue nome dona Maria Soarez foy ca¬
sado com dona Samcha Vaasquez, filha de Vaasco Martiins Pimentel e de dona Maria Gomcalluez de Portocar-
reyro como se mostra no titullo xxxv de dom Vaasco Pimentel parrafo v, e fez em ella Gomcalle Anes de Cuynha,
e Pedre Anes, e Johane Anes, e Rodrigue Anes, e Samcha Anes que se ue casada com dom Esteuam Rodriguez
de Molles como se mostra no titullo lvi de dona Ouroana Soarez domde vem os de Molles parrafo m.° E Gom¬
callo Anes e Pedre Anes nom ouuerom semel, e Johane Anes ouue huuma filha de huuma villaa com que foi
casado, e foy dito que lhe fezera torto, pero filhou por filha huuma que hi avia que foy casada com huum filho
do meestre dom Esteuam Gomcalluez Leytom.

De Rodrigue Anes de Cuynha

Esle Rodrigue Anes foi casado com dona Enes Esteuez filha d’Esteuam Paaez d’Azeuedo e dc dona Guiomar
Rodriguez filha de Rodrigue Anes de Vascomcellos e de Maria Rodriguez como se mostra.no titullo xxx de Gomez
Meemdez Gedeam parrafo vm.°, e fez em ella Joham Rodriguez de Cuynha. Este Joham Rodriguez foy casado com
dona Marliins filha de Martim Anes Velho e de dona Guiomar Louremco Taueira, e ouue della Martim

Anes. E Vaasco Louremco de Cuynha filho de Louremco Fernamdez de Cuynha e de dona Maria Louremco de Ma-
ceeira que atras ja dissemos foy casado com dona Tareyia Pirez filha de dom Pero Fernamdez Portugall e de dona
Froilhe Rodriguez de Pereyra, e fez em ella Esteuam Vaasquez de Cuynha que nom. ouue semel, e Martim Vaas¬
quez de Cuynha, e dona Samcha Vaasquez que foi casada com dom Fernam Gomcalluez Coronei como se mostra
no titullo xli dos Coronees parrafo v, e fez outra dona Enes Vaasquez, e dona Tareyia Vaasquez monja de Ta-
rooquella.

M. H. Tom. I.

90

Digitized by

Googte

358

OS LIVROS DE LINHAGENS

Ae Martim Vaasquez de Cuyaha filho de Vaasco Lourem^t de Cuynha e de lUu
Tareyla Plrez filha de dom Pero Fernamdez Fortugall

Esle Martim Vaasquez foy casado coni dona Johana Hodrigucz filha de Ruy Marliins de Nomaaes e de dona
Beatriz Eanes filha de Joham Pirez Redomdo, e fez em ella Vaasco Martiins de Cuynha poY sobrenome Seco, e
Ruy Martiins que chamarom de Nomaaes como o avOo, e dona Beatriz Martiins que foy casada com Fernam Mar¬
tiins de Teixeira e ouuerom semel .como se mostra no titullo xxxm de dona meana Eluira Gomcalluez de Palmeira,
e outra ouue nome dona Tareyia Marliins que foy casada com Gonlgalo Fernamdez Chamcinho, e fez em ella dona
Maria Gomcalluez que foy casada com Ruy Vaasquez Ribeyro como se mostra em este mee&mo titullo de dona
Eluira Gomcalluez de Palmeira parrafo primo. E este Vaasco Martiins de Cuynha suso dito foy casado com dona
Senhorinha Fernamdez filha de Fernam Gomgafiuez Chamcinho e de dona Moor Affomsso de Caambra, e otrue-
rom semel como se mostra em este meesmo titullo desta dona Eluira Gomcaluez de Palmeira parrafo ii. E este
Ruy Martiins de Nomaaes filho de dom Martim Vaasquez de Cuynha e de dona Johana Rodriguez foy casado com
dona Senhorinha Rodriguez, filha de Ruy Gomcalluez Bifardel e de dona Senhorinha Fernamdez filha de Fernam
Gomcalluez Chamcinho que ja dissemos, e ouuerom Semel assy como se mostra em este meesmo titullo de dona
meana Eluira Gomcalluez. E esle Martim Vaasquez de Cuynha que ja dissemos, padre de Vaasco Martiins deCuy-
nha e de Ruy Martiins de Nomaaes que ja dissemos, leue o castello de Cellorico de Basto que era d’arras, e teneo
em tempo delrrey dom Dinis : e porque fez por el facanha muy boa come muy boo caualeyro posemos em este
liuro como passou pera saberem os boos que tenerem castellos e Ihos nom quiserem filhar aquelles de que os tem,
seemdo em paz e em assessego e sem cereo como os podem leixar sem erro. Este Martim Vaasquez foi o que teuc
o castello de Qellorico de Basto da rrainha por sas arras : veolhe a querer dar seu castello e ella disse que o desse
a elrrey dom Dinis seu filho c ella que lhe quitaua a menagem que Ihe por elle tiinha feita : e el veo aelrrev a
dizer que filhasse seu castello e fromtarlhe muytas veses, e elle nopi lho queria filhar por querella que avia delle
porque docstara huum bispo de Lixboa que era seu priuado que auia nome dom Domingos Jardo. E o caualleyro
veemdo que lho nom queria filhar elrrey per nenhuma guisa o castello oupe d’hir a Alemanha e a Lombardiae
a Imgraterra e a Framea e a Cezilia e a Nauarra e a Aragom e a Castella e a Leom e pregunlou todollos rreys e
todollos primfepes e a todollos homeens de todallas terras como poderia leixar aquell castello a seu saluo pois
que lho elrrey nom queria tomar : e todos lhe disserom que emtrasse no castello e que metesse huum gallo e a
galinha e gato e cam e sal e vinagre e azeite e pam e farinha e vinho e agua e carne e pescado e ferradura e
crauos e beesta e seetas e ferro e baraco e lenha e moos e alhos e cebollas e escudo e lamca e cuytello ou es-
pada e capello ou capellina e caruom e folles de ferreyro e fozil e isca o pederneira e pedras per fima do muro,
e que fezesse fogo em huuma das casas em guisa que ssc veesse a saluo, e depois que Iodo esto fezesse que po-
sesse todos fora do castello e que ficasse el demtro e que carrasse as portas e as tapasse de demtro do castello,
e depois que sobisse no muro e que atasse huum baraco era huuma das ameas e que se saisse pello baraco em
huum (esto, e depois que atasse no cabo do baraco huuma pedra ou huum cepo em guisa que tornasse o bara?o
demtro per cima do muro, e depois que sse acolhesse a huum cavallo e que fosse dizetndo per tres freeguesias «acor-
rede ao castello delrrey que sse perde, hcorrede ao castello delrrey que sse perde», e quamdo fosse per estas tres
freeguesias assy dizemdo que numca parasse mentes tras ssy. E este comselho lhe derom e lhe mandarom que
assi o fezesse e os rreys e outros principes e altos senhores e homeens filhos dalgos a que elle pregumtou, e di-
ziam os rreys todos *e cada huum delles que se elrrey de Portugall dissesse que o caualleiro nom fazia dereito em
esto e o que deuia, que cada huum delles lhe meteria as maaos : e esto meesmo deziam os altos senhores princepes
e duques e comdes e altos homeens: e o comde dom Gomcallo que emtom era e outros homeens boos e rricos que
era Portugall avia se quisessem dizer que o caualeiro nom fazia dereito, que elles lhe meteriam as maaos : e esto
meesmo deziam os caualeiros e fillios d’algo das outras terras aos filhos d’algo de Portugall que lhes meteriam as
maaos se dissessem que o caualleiro nom fezera dereito. E todo esto trouxe Martim Vaasquez por escripto e assii-
nado per maaos de notairos das terras, e trouxe cartas dos rreis e dos primeipes e dos altos homeens sobre esto
assiinadas per elles. E este Martim Vaasquez de Cuynha leixou o castello de ^ellorico pella maneira que lhe man¬
darom os rreys e outros altos homeens, e fez dous boos feitos que numca forom feitos em Espanha pera pode¬
rem os fidallgos leixar os castellos sem vergonha quando Ihos nom quiserem tomar aquelles de que os teem. Esto
boa facanha ficou pera sempre.

Digitized by

Google

OS LIVROS DE UNHAGENS

359

fet 4*na laaieha Vaaaquei de Cuynha fllha de Vaaseo Laurenifa e de dtna Tareyla
Pire* fllha de dem Pero Fernamde* Pertugall e de dena Frntlhl Red rigue*
IrmAa de dem Pero Rodrlgue* de Pereyra eome se mostra no tituli# xn de
rrey Ramlro parraf# x.*

Esta dona Samcha Vaasquez foy casada com Fernam Gomgalluez Coronei, e fez em ella Joham Fernamdez Co¬
ronei e dona Mariafomso. Esle Joham Fernamdez Coronei foy casado com dona Samcha Gomfalluez Glha de
Gomfallc Anes Telho que chamarom por sobrcnome Raposo c de dona Orraca Fernamdez de Lima, e fez em ella
Affomsso Fernamdez Coronei que foy muy boo caualeyro e foi priuado delrrey dom Affomsso de Castella, e depois
matouo elrrey dom Pero de Castella e morreo em maa fama. Este Affomsso Fernamdez Coronei foi casado
com dona Eluirafomso fllha d’Affomsso Fernamdez de Bema e de dona E dona Mariafomso Coro¬

nei irmaa deste Joham Fernamdez Coronei suso dito e fllha de Fernam Gomgalluez Coronei e de dona Samcha
Vaasquez foy casada com dom Affomsso de Guzmam, e fez em ella dom Joham Affomso de Gozmarn, e dona Isa-
bel Affomsso, e dona Leanor Affomsso como sc mostra no titullo xvn dos Gozmaaes parrafo n. Este dom Jo-
bam Affomso de Gozmarn foy casado com dona Orraca Aluarez filha d’Aluaro Nuniz Osoyro c de dona

e fez em ella dom Affomsso Pircz de Gozmarn e dom Joham Affomsso de Gozmarn. E dona Isabell
Affomsso irmaa deste dom Joham Affomsso de Gozmarn suso dito foy casada com dom Fernam Pirez Pom$o filho
de dom Fernam Pirez Pom$o, e ouuerom dous filhos, huum ouue nome dom Pero Pon<jo, e o outro ouue nome
Fernam Pirez Pom$o como o padre. E dona Leanor Affomsso de Gozmarn, irmaa da sobredita dona Isabell
outrossy Glha dos ditos dom Affomsso Pirez de Guzmaao e de dona Maria Affomsso, foy casada com dom Luis
filho de dom Affomso de La^erda e de dona Mafalda sa molher, e fez em ella dom Joham, o que malou elrrey
dom Pedro de Castella, e dona Isabell que foy casada coin dom Rodrigo Pomfo das Esturas.

De dona Enh Faasquez de Cuynha fllha de Faasco Lourem$o de Cnynha

e de dona Tareyla Pirez

Esta dona En6s Vaasquez de Cuynha foy casada com dom Affomsso Meendez de Merloo, e fez em ella Mar-
lim Affomsso de Merloo que foi casado com Marinha Vaasquez fllha d’Esteuam Soarez da Albergaria de Paay Del-
gado, e fez em ella Martira Affomsso de Merloo que ouue nome como o pav, e Esteuam Soarez, e Vaasco Mar-
tiins. E de Lopo Affomsso nom Gcou semel. Esle Martim Affomsso de Merloo foy casado com dona
Vaasquez, Glha de Vaasco Martiins de Reesemde neto de dom Vaasco Pimentel, e depois casou com filha de Rny
Lopez. huum caualleij;o de Lixboa, e d’ambas ouue semel.

TITULO LYI/

•B MM OUBOANA SOAREZ FILHA DE DOM SOEIRO (ilEEDAZ O OI E FEZ O MOESTB1RO RE VABZEA
COMO SE MOSTRA AO TITI LLO XLII DE DOM CiOIDO ARALDEZ DE RAVAM PARRAFO PRIMO

Esta dona Ouroana Soarez foi casada com dom Ero Meemdez de Molles, e fez em ella dom Gomcallo Oeriz.
e dona Gontinha Oeriz. Esle dom Gomgallo Oeriz de Molles foy casado com dona e fez

em ella dom Meem Gomgalluez de Molles que foi casado com dona Orraca Ramirez e fez em ella Pero Meemdez
de Molles. Este Pero Meemdez de Molles foy casado com dona e fez em ella Esteuam Pirez de

Molles que foy casado com dona Orraca Pirez Correa e ouue Glhos e geeragom della assy como
E dona Gontinha Oeriz Glha dos sobreditos dom Ero Meemdez de Molles e de dona Ouroana Soarez foy casada
com dom Pedraffomsso de Doraaes, o que fumdou o moesteiro de Manent, e fez em ella dona Tareyia Pirez que
foi casada com Ramir Ayras Glho d’Ayras Carpentelro domde veem os Ramiraaos, e fez em ella dom Gomez Ra¬
mirez, e dom Gomcallo Ramirez que nom ouue semel, e dom Paay Ramirez, e dona Ouroana Ramirez, e dona Gon-
trode Ramirez. Este dom Paay Ramirez sobredito foy casado com dona Ouroana Martiins de Caldellas de Gal-

liza, e fez em ella dom Vaasco Paacz alcayde de Coymbra que foy casado com dona Ermesemda Martiins Glha do
alcayde dom Martim de Nauia de Coymbra : c esta dona Ermesemda Martiins fora ante casada com Pero Ramdu-
fez, e fez em ella huuma Glha que ouue nome dona Maria Pirez madre de Pero Poobeiro : e este alcayde dom
Vaasco Paaez de Coymbra fez em esta sa molher dona Ermesemda Martiins huuma Glha que ouue nome dona Ma¬
ria Vaasquez, que foi casada com dom Pero Soarez o Escaldado que era neto de dom Nuno Velho o prestomeiro
e fez em ella dom Joham Pirez Redomdo, e Pero Velho, e Martim Pirez Zote, e Pero Brauo, e dona Maria Braua,

Digitized by

Google

3G0

OS LIVROS DE LINHAGENS

e dona Samclia Pirez que foy abadcssa de Vayram. E todos estcs outros irmaaos desta dona Saincha Pirez forom
casados e ouuerom jecracom como o liuro comia no tilullo xui de dom.Goido Araldez parrafo mi.° e vn.° E o
sobrcdito dom Paay Ramiriz depois que lhe morreo a primeira mollier, que ouue nome dona Ouroana Martiins
de Caldellas como ja dissemos, casou com dona Gontrode Soarez irmaa de dom Paay Soarez Correa o velho, e fez
em ella o meestre dom Gualdym Paaez do Tempre, e dom Gornez Paaez de Piiscos, e dona Samclia Paaez que
foy casada com dom Paay Gornez Gabere como veredcs no tilullo E dom Gornez Paaez do Piiscos

foi casado com dona e fez em olla

De dom Paay Clonicas (laboro flllio do dom Ciomez Pire® (Iranol
e de dona

Esle dom Paay Gornez Gabere foy casado com dona Samclia Paaez filha de Paay Ramircz, e fez em ella dona
Esleuainha Paaez e dona Costamga Paaez. Esta dona Estcuainha Paaez foy casada com dom Martim Anes de
rriba d’Auizella, filho de dom Joham Fernamdez de rriba d’Auizella filbo de dom Joham Fernamdez de rribade
Vizella e de dona Maria Soarez, c ouuerom semel como ja dissemos. E dona Coslamga Paaez irmaa desladona
Esteuainha Paaez e filha oulrossy de dom Paay Gornez e de dona Samcha Paaez foi casada com dom Gornez Meem-
dez Barreto, e fez em ella dom Fernam Gornez Barreio, e dom Joham Gornez Barreto, e dom Paay Gornez Bar-
reto que foy freyre do Tempre : e esles fezerom geeracom como o liuro comia.

De dom Clualdyni Paaez meestre que foy do Tempre em Portugall filho de dom
Paay Ramircz e de dona Ciontrode Soarez Irmaa de dom Paay

Soarez Correa o velho

Este meestre dom Gualdim Paaez do Tempre fez o castello de Tomar e o de Pomball e o de Almourol e ou-
Iros muitos logares, e foy muy boo caualleiro darmas e muilo homrrado homem e lcixou ao Tempre o que ora
ha a ordem de Christus em Abonemar. E este meestre dom Gualdym Paaez do Tempre meteo em ordem dom
Paay Gornez Barreto seu sobrinho, filho de dona Coslamga Paaez sa sobrinha filha de dom Paay Gornez Gabere
e de dona Sancha Paaez irmaa do meestre, secmdo dom Paay Gornez muy moco.

Torna a fallar em dom Ramlro Clom^alluez Irniaao de Fernam Clomcalluez

de Cnynha (11 ho de Clom^allo Ramlrez

Este Ramiro Gomcalluez de Cuynlia foy casado com dona e fez em ella Rodrigo Ramirez

e dona Orraca Ramirez. E este Rodrigo Ramirez nom foi casado mais ouue huuma filha de gaanga e erdoua, e
esta filha ouue nome dona Maria Rodriguez que foi casada com Duram Martiins d’Estranhores, e fez em ella Vasco
Martiins c Garfia Martiins Estranhores : e esles forom caualleiros. E dona Orraca Ramirez irmaa deste Ro¬
drigo Ramirez suso dito e filha de Ramiro Gomcalluez e de dona foy casada com dom Egas

Paaez Choroselho, e fez em ella Nuno Veegas. e Paay Veegas, c Vasco Veegas que foyereligo : e estes todos ou¬
uerom semel de caualleiros.

De dom («omez Ramirez Mho de Ramiro AyraN e de dona Tareyla

Pirez Dor&aes

Este dom Gornez Ramirez foy casado com dona Gonlinha Nuniz filha de Nuno Paaez Vida : e fora ella ja
ante casada com Reymom Garcia de Portocarreiro, e fez em ella este dom Gornez Ramirez e dona Orraca Gornez.
Esta dona Orraca Gornez foy casada com Fernam Silvestre de Mooyracos e descemderom delles caualleiros a sa-
ber, Louremcd Fernamdez que foy e dona Chamoa Fernamdez sua irmaa de padre e madre que

foy casada com Pero Fernamdez do Vinhal, e fez em ella dona Chamoa Pirez que foy casada com Pero Fernamdez
de Tamhal d’Aluite e fez em ella semel de caualleiros.

De dona Orraca Ramirez irina a de dom Paay Ramirez e de dom Ciomez Ramirez

de padre e de madre de que deseemdem os Molles

Esta dona Orraca Ramirez foy casada com Meem Gomcalluez de Molles, e fez em ella Pero Meendez :'esle
Pero Meemdez foy casado com dona e fez em ella dom Esteuam Pirez de Molles. Este dom

Esteuam Pirez de Molles foy casado com dona Orraca Pirez Correa, e fez em ella Paay de Molles, e dona Maria
Esteucz de Molles, e dona Samcha de Molles. Este Paay de Molles foi casado com dona Marliins

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINIIAGENS

361

filha de Martim Copeiro que foy copeiro delrrey dom AfTomso padre delrrey dom Dmis a que Deus pcrdoe, e fez
em efla Louremgo Paaez de Molles, e huma filha que ouue nome dona que foy abadessa de Yay-

ram, e outra filha que ouue nome dona que foy abadessa de Villa-Goua, e outra que foy abadessa

(fOdiuellas, e ouue outra filha que ouue nome dona e foy comemdadcira de Santos, e ouue

outra filba que ouue nome dona Maria Paaez que foy casada com Martim Moelha e nom ouue semel. E o so-
bredilo dom Esteuam Paaez de Molles ouue outra filha que ouue nome dona Maria Estcuez que foy casada com
Peresteucz de Taauares, e ouuerom semel como o liuro comta. E o sobredito dom Paay de Molles depois que Ilie
morreo a primeyra molher casou com dona Beatriz Pirez filha que foi de dom Pero Rodriguez de Pereyra, e fez
em ella dom Esteuam Paaez de Molles. Este dom Esteuam Paaez de Molles foy casado com dona Tareyia
Martiins filha de Martim Anes de Cuynha e de (Jona Samcha Gomez da Sillua, e fez em ella Mariim Esleuez de
Molles que foi creligo : este Martim Esleuez de Molles foy casado com dona Moor Fernamdez filfia de Fernam Ro¬
driguez Bugalho. E Lourcm^o Paaez de Molles filho de Paay de Molles e de dona Martiins

e neto d’Esteuam Pirez de Molles e de dona Orraca Pirez Correa foy casado com dona e nom ou¬

uerom semel. E o sobredito dom Pero Meemdez de Molles ouue oulros filhos em esta dona a saber, Gomez Pirez
e Lourerofo Pirez, e nom ouuerom semel.

Me Ruy Pirez filho de Pero Meemdez e de dona

Este Ruy Pirez nom foy casado mais teue huuma barregaa que foi irmaa de Rodrigue Anes da Chamtada,
e fez em ella Esteuam Rodriguez de Molles, Este Esteuam Rodriguez foi casado com dona Samcha Anes filha
de Joham Martiins de Cuynha e de dona Samcha Yaasquez Pimentel como se moslra no titullo lv dos de Cuynha
parrafo v.°, e fez em ella Vaasquesteuez que foy casado com dona Tareyia Meemdez, filha de Meem Gomcalluez
coonigo da Alcagoua de Samiarem, e fez em ella Paay de Molles, e Megia Yaasquez, e Yiolamte Yaasquez.

Re dom Ayras Carpentelro domde veem m Ramirfiao»

Este dom Ayras Carpemleiro foy casado com a minhana de Salhariz e de Tauoosa que foi feilura de Loomar
e padroa de Tauooso, e fez em ella dom Ramiro Ayras, e Soeyro Ayras, e Meemdayras. E este Ramiro Ayras
foy casado com dona Tareyia Pirez filha de Pedro Affomsso d’Araaos, e fez em ella semel como ja dissemos.

E este dom Meemdayras foy casado com dona e fez em ella dom Lopo Meemdez : e este dom

Lopo Meemdez foy casado com dona ' e fez em ella dom Gomez Lopez de Goisende. E este

dom Gomez Lopez foy casado com dona e fez em ella dom Louremgo Gomez : e este dom

Louremco Gomez foi casado com dona e fez em ella dom Egas Louremco que chamarom

d’Aluares per rrazom da molher que era delles. E dom Soeiro Ayras foi casado com dona

TITULO LYli:

M MU AFFOHMSO TELLKZ O VEI.HO, O QI E POBROU ALBO«|lJBR«|IIE, ROMIIE bEfEMDEIIOM Oft TELLON

Este dom Affomsso Tellez foi bisneto de dom Sueiro Meemdez o boo como se mostra no titullo xxi de rrey
Ramiro parrafo iii.° e foy casado com dona Tareyia Rodriguez Giroa filha de dom Ruy Gom(alluez Girom como se
mostra no titullo xv dos GirOoes parrafo ii, e fez em ella dom Affomsso Tellez de Cordoua* e dom Tello Aflfom-
sso, e dona Moor Affomsso, e dona Tareyiaffomsso. E este dom Affomsso Tellez de Cordoua foy casado com
doDa Maria Anes, filha de dom Joham Fernamdez de Lima e de dona Maria Paaez Ribeyra como se mostra no
titullo xni.° do comde dom Pero Fernamdez de Traua parrafo m.°, e fora ante barregaa delrrey dom Samcho o
velho de Porlugall, e fez em ella Affomsso Tellez, e Rodrigo Affomsso, e dona JWoor Affomsso que foy casada
com ho iffante dom Affomsso de Molina, e fez em ella jeerafom como se mostra no titullo xxi de rrey Ramiro
parrafo m, e dona Tareyiafomsso. E este dom Affomsso Tellez filho de dom Affomsso Tellez e de dona Tareyia
Rodriguez Giroa foy casado com dona Beatriz Fadrique filha do iffamte dom Fadrique e da condessa dona Males*
pinha, e nom ouuerom semel : e dona Tareyiafomsso, irmaa de dona Moor Affomsso filha d’Affomsso Tellez de
Cordoua, foy casada com dom Pero Martiins da Vide, e fez em ella dom Martim Pirez e dona Samcha Pirez da
Vide. E dom Martim Pirez foy casado com dona e nom ouuerom semel : e dona Samcha Pirez

foy casada com dom Ayras Nunez de Gosemde filho de Nuno Yaasquez Veiro de Bragam^a, e fez em ella dona

M. H. Tou. I.

91

Digitized by v^ooQie

362

OS LIVROS DE LINHAGENS

BringuelhaAyras que foi casada com Ruy Gar$ia de Pauha e nom ouuerom semel, e morreo ella monja d’Almoes-
ter. Este dom Affomsso Tellez o uelho que pobrou Alboquerque, desque lhe morreo a primeira molher Tj-
reyia Rodriguez Giroa em que fez jeeracom como dito he no parrafo primo, casou com dona Tareyia Samchez
filha delrrey dom Samcho de Porlugall e de dona Maria Paaez Ribeyra de gaam?a, e fez em ella dom Joham Af¬
fomsso Tello, e dom AlTomsso Tellez Gizom, e dom Martim Affomsso Tello, e dona Mariafomso que foy abadeasa
de-Guadafez. E este dom Joham Affomsso foy casado com dona Eluira GomQaluez Giroa, filha de dom Gomfallo
Rodriguez Girom como se mostra no titullo xv parrafo cv, e fez em ella dom Rodrigueanes e dom Gom$alle-
anes que chamarom Raposo. E este dom Rodrigueanes foy casado com dona Tareyia Martiins filha de dom Mar¬
tim Gill o Soueroso, e fez semel como adiamte veeredes parrafo v.° E o sobredito dom Gomcalleancs qoe
chamarom Raposo foy casado com dona Orraca Fernamdezfilha de Fernam Anes de Lima e de dona Tareyia
Anes filha de dom Joham Pirez da Maya e de dona Guiomar Meendez, e fez em ella jeera$om como adiamte ouui-
redes no parrafo vi.° E o sobredito dom Martim Affomsso foy casado com dona • e nom ouuerom

semel: c morreolhe esta molher e casou com dona Maria Anes filha de dom Joham d’Auoym e de dona Marinba
Afomso, e nom ouuerom semel. E o sobredito dom Affomsso Tellez Tigom foi casado com dona
e fez em ella dona Mariafomso, que chamarom d’Uzeiro porque foi casada com dom Joham Gargia dTJzeiro que
era emde senhor, e depois ouuea elrrey domjsamcho de Castella e fez em ella dona Violante Samchez molher de
dom Fernam Rodriguez de Castro madre de dom Pedro que sse chamou da Guerra : e este dom Affomsso Tellez
Tigom ouue outro filho de gaamfa que ouue nome dom Martim Affomsso Ti^om. E o sobredito dom Affomsso
Tellez que pobrou Alboquerque ouue huum irmaao de padre e de madre que chamarom dom Suer Tellez de Me-
nezes : e criouo dom Guter Rodriguez o Escallaurado, e em criamdoo fogiolhe com uma sa filha que avia nome
dona Maria Goterrez, e casou despois com ella e eixerdoua porem o padre, e fez em ella este dom Suer Tellez dom
Guter Soarez que chamarom por sobrenome Guter Morbo. E dom Gar$ia Soarez foi casado com dona Eltiira Anes
filha de dom Joham Gar$ia de Sousa senhor d’AUegrete e de dona Orraca Fernamdez, e fez em ella dona Orraca
Goterrez : e esta dona Orraca Goterrez foy casada com dom Fernam Pirez Pongo, e fez em ella semel comose
mostra no titullo xxi de rrcv Ramiro parrafo xvn. E o sobredito Gar^ia Soarez irmaao de dom Guter Soarez
e filho de dom Suer Tellez ouue huum filho de gaam^a que ouue nome Tei Gar^ia : e este Tei Gar$ia foy casado
com dona Orraca Tellez, e fez em ella dom Suer Tellez, e dona Orraca Tellez, e dona Maria Tellez, e dom Fer¬
nam Tellez. E dona Orraca Tellez foy casada com Paay Ayras de Cordoua.

Ora tornemos ao sobredito Rodrigueanes Tello c a dom Gomcallcanes Raposo seu irmaao que vos ja disse-
mos, filhos que forom de dom Joham Affomsso Tello e de dona Bringueira Gomcaluez Giroa: e este dom Rodrigue-
annes foy casado com dona Tareyia Martiins filha de dom Martim Gill de Souerosa, o que uemfeo a lide do Porto,
e de dona En6s Fernamdez deCrasto como se mostra no titullo xxv de dona Tareyia Gomcaluez parrafo ii, e fez
em ella o comde dom Joham Affomsso de Portugall que foy muy boo fidallgo. E este comde dom Joham Affomsso
foy casado com a comdessa dona Tareyia Samchez filha delrrey dom Samcho de Castella e de huma dona deBu-
rona, e fez em ella duas filhas, a huma ouue nome dona Tareyia Martiins que foy casada com dom Affomsso
Samchez filho delrrey dom Dinis de Portugall e de dona Aldomca Rodriguez de Telha de gaamca, e fez em ella
dom Joham Affomsso d’Alboquerque que foy muy boo fidallgo e muito homrrado : e este he o que trouuerom
morto no ataude como se mostra no titullo E este dom Joham Affomsso foy casado com donalsabell,

filha de dom Tello e de dona Mariaffomsso filha do iffamte dom Affomsso de Portugall e de dona Violante assy
como ja dissemos no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo mi.°, e fez em ella semel. E o comde dom Joham Af¬
fomsso sobredito ouue outra filha na comdessa dona Tareyia Samchez que ouue nome dona Viollante o foy ca¬
sada com o comde dom Martim Gill que morreo logo a poucos dias sem semel. . E este dom Gomcalleanes Ra¬
poso foy casado com dona Orraca Fernamdez, filha de dom Fernam Anes de Lima e de dona Tareyia Anes filha
de dom Joham Pirez da Maya como se mostra no titullo xvi de dom Sueiro Meemdez o boo parrafo iui.°, e fez
em ella Ruy Goin$alluez Raposo, e Joham Gom?alluez, e dom Affomsso Tellez, e dona Beatriz Gom$alluez, e dona
Johana Gomgalluez, e dona Maria Gomcalluez que casou com Gomfalleanes d’Aguiar e fez em ella dom Gom$allo
e dom Fernam Gomgalluez que nom ouuerom semel. E esla dona Beatriz Gomgalluez foy casada com Joham
Pirez de Nouoa, e fez em ella Pedreanes de Nouoa, e dona Eluira Anes, e dona Maria Anes, e dona Moor Ea-
ne^. E esta dona Eluira Annes, filha de Joham Pirez de Nouoa e de dona Beatriz Gomgaluez filha de Gom$alle*
anes Raposo, foi casada com Pero Affomsso de Sousa. E a sobredila dona Maria Anes filha de dom Joham Pirez
de Nouoa foy casada com Fernam Anes de Souto-mayor, e fez em ella Pedralluarez, e Joham Fernamdez, e dona

Fernamdez que se ue casada com Amdreo Samchez d’Ogrez. E a sobredita dona Moor
Eanes filha de dom Joham Pirez de Nouoa e de dona Beatriz Gomcalluez casou com Affomsso Pirez de Lemos e
ouuerom semel. E este Pedreanes casou com Eluira Fernamdez, filha de Joam Gar?ia de Seaura e de dona Moor
Fernamdez irmaa de Ruy Paaez de Bema como se mostra no titullo lxxv dos Marinhos parrafo prestomeiro, e fez
em ella huum filho que ouue nome Joham Pirez de Nouoa : e este Joham Pirez foy casado com dona
Soarez, filha de Soeiro Eanes de Parada e de dona Moor Sorodea filha de Pedralluarez de Souto-mayor.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

303

Ora lornemos a dona Samcha Gomcaluez, filha de Gomfalleanes Raposo que dissemos, foy casada com Jo-
Lam Fernamdez Coronei : e dona Maria Gomcalluez filha de dom Gomcalleanes Raposo foy casada com Gomcalle-
anes d’Aguiar, e fez em ella dom Gomcallo d’Aguiar e Fcrnam Gomgalluez.

•ra torna a Rny Gem^alluc* Rapaw, cam quem foy eaoado e quaaen fllhoo ouue

Esle Ruy Gomgalucz Raposo foy casado com dona Nuniz d’Aca, e fez em ella dona Berim-

gueyra Rodriguez : e esla dona Berimgueyra Rodriguez foy casada com Nuno Martiins Barrelo, c fez em ella Al-
uaro Nuniz e Gomez Nuniz. E Joham Gomfaluez Raposo foy casado com dona Tareyia Aluarez, filha do dom
Aluaro Diaz d’Asturas irmaao do cardeall dom Ordonho Aluarez e de dona Orraca Pirez filha de dom Pero Asna-
rez, e nom ouuerom semel. Ora tornaremos a dom AfTomsso Tellcz filho de dom Gom$alleanes Raposo :

este dom Affomsso Tellez foy casado com dona Bringueira Louremfo filha de dom Louremfo Soarez de Vallada-
tes e de dona Samcha Nuniz de Ghagim, e fez em ella Martim Affomsso Tello, e,o comde dom Joham Affomso,
e dona Mariafomso que casou com Gomcallo Meendez de Vascomoellos o velho. E este comde dom Joham Affom-
nso foy casado com dona Guiomar Lopez, criada do priol dom frey Aluaro Pereyra e filha de dom Lopo Fernam¬
dez Pacheco e de dona Maria de Villa-lobos filha de dom Ruy Gil, e fez em ella o comde dom Joham, e o
comde dom AfTomsso, e dona Leanor. c dom Tello.

TITULO LYIII

DE DOM CiOTERRE AI DEBETE DA SILLI A, COMO EOI CASADO E Q1AIEN F1K.HOS OH E

Este dom Golerre Audarele foy casado com dona e fez em ella dom Paay Goterrez da

Sillua, o que fumdou o moesleiro de Cujaaes c foy casado com dona Samcha Anes, filha de dom Joham Ramirez e
irmaa de dom Fernam Anes de Montor, e fez em ella dom Pero Paaez Escacha e dom Gomez Paaez da Sillua.
Este dom Pero Paaez Escacha foy casado com dona . ■ e fez em ella dom Samcho Pirez, e dom

Sueiro Pirez Torta, e dona Moor Pirez que chamarom por sobrenome Perna. Esle dom Samcho Pirez filho dos
sobreditos dom Pero Paaez Escacha e de dona foi casado com dona e fez

em ella dom Meem Samchez. Este sobredito dom Sueiro Pirez Torta filho de Pero Escacha que dissemos

foi casado com dona Bruylhe Veegas, filha de dom Egas Fafez de Lanhoso e de dona Moor Meendez irmaa de dom
Gomgallo de Sousa, e fez em ella dom Esteuam Soarez que foy ar^ebispo de Bragaa, e dona Tareyia Soarez, e
dona Maria Soarez. E esta dona Tareyia Soarez suso dita foy casada com dom Martim Fernamdez de rriba d’A-
uizella, e ouuerom semel como se mostra no titullo xlv dos d’Auizella parrafo ii. E a sobredita dona Maria Soa¬
rez irmaa desta dona Tareyia Soarez que ja dissemos foi casada com dom Pero Martiins de Vascomcellos filho de
dom Martim Martiins Moniz, e ouuerom semel como ja dissemos. E a sobredita dona Moor Pirez Perna irmaa
de dom Sueiro Nuniz filho de dom Nuno Velho o prestomeiro, e fez em ella semel como ja dissemos.

E dom Gomez Paaez da Sillua, filho de dom Paay Goterrez e de dona Samcha Anes e neto de dom Goterre Au-
derete, foy casado com dona Orraca Nuniz, filha de dom Nuno Velho o prestumeiro que jaz em o Caruoeiro e que
comprou o quarto do moesteiro da Varzea pela sa herdade que deu em escaymbo por ella, e fez em ella Martim
Gomez da Sillua, e Paay Gomez, e dona Maria Gomez, e dona Orraca Gomez. Este Martim Gomez da Sillua
foy casado com dona e fez em ella dona Aldomga Martiins e dona Esteuainha Martiins.

Esta dona Aldomga Martiins ouuea elrrey dom AfTomsso de Leom por barregaa, c fez em ella dom Rodrigo Af-
fomsso, e dona Tareyiafomsso, e dona.Aldomfa Affomsso.

De dom Rodrigo Affomsso filho delrrey dom Affomsso de Leom de gaom<*a e de dona
Aldom$a Martiins da Silua filha de Martim Gomez da Sillua

Este dom Rodrigo Affomsso foy casado com dona Enes Rodriguez filha de Ruy Fernamdez de Cabreyra a
que chamarom o feo de Vall-d’erua e de dona Maria Frojaz irmaa de dom Rodrigo Frojaz, e fez em ella dom Jo-
ham Rodriguez e dona Aldomca Rodriguez. E este dom Joham Rodriguez morreo sem semel. E dona Aldom$a
Rodriguez foy casada com dom Esteuam Fernamdez de Gastro, e ouuerom semel assy como se mostra no ti¬
tullo xxi de rrey Ramiro parrafo xv. E o sobredito dom Rodrigo Affomsso filho delrrey dom Affomsso de Leom
de gaam$a e de dona Aldomga Martiins da Sillua que dissemos foy muy boo caualleiro d’armas e muito homrrado
homem e de gramde emtemdimento, e teue muy gram terra e muy gram contia e ouue muitos e boos vassallos :
e este Rodrigo Affomsso seemdo com dom Esteuam Fernamdez de Gastro, que depois foy seu gemrro, muito pe-

Digitized by v^ooQie

364

OS LIVROS DE LINHAGENS

quenp filhoulhe toda a terra e herdade que avia dom Andreu Fernamdez seu irmaao mayor : e foy all6 dom Ro.
drigo Affomsso e leuou o -mogo comssigo e lidou com Andreu Fernamdez e vengeo e lomoulhe toda a terra e her¬
dade e emtregoua toda ao mogo. E este dom Rodrigo Affomsso foy muy beadamte muitas vezes comtra os mouros
seemdo adiamtado na fronteira. E este dom Rodrigo Affomsso e dom Nuno o boo que era aimda muy manabo
lidarom ambos com o iffanle dom Amrrique, e eram ambos cabedees e vengeromno apar de Mouram : e dom Nono
esteue com os diamteiros e dom Rodrigo Affomsso aparou a lide e esteue ante os seus mandamdoos. E este dom
Rodrigo Affomsso filhou o crasto de Beena Alanque e Cofeiros aos mouros.

De dona Aldom^afomso fllha delrrey dom Affomsso de Leom e de dona Aldom^a

Martiins da Slllua

Esta dona Aldomga Affomsso foy casada com Pero Pongo filho do comde dom Pomgo Veegas de Cabreira,
e fcz em ella dom Joham Pirez Pongo, e dom Fernam Pirez Pongo, e dom Ruy Pirez Pongo que foy meestre de
Callatraua. E estcs dom Joham Pirez Pongo e o meestre dom Ruy Pirez Pomgo nom ouuerom semel. E dom
Fernam Pirez foy casado com dona Orraca Goterrez filha de dom Golerre Soarez que chamarom por sobrenome
dom Goterre Moucho e de dona Eluira Anes filha de dom Joham Gargia de Sousa e de dona Orroca Fernamdez,
e fez em ella semel como ja dissemos no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo vii.

De dona Esteuainha Hartilns fllha de Nartlm Gomez da Slllua o vel lio
e de dona

Esta dona Esteuainha Martiins foy casada com Duram Martiins de rriba d’Avizella, e fez em ella semel como
ja dissemos : depois que lhe morreo a primeira que ouue nome dona Samcha Anes casou com dona Orraca Ra-
baldez filha de e fez em ella dona Gomtinha Paaez. Esta dona Gomtinha Paaez foy casada

com Pero Hueirez de Belmir, e fez em ella Martim Pirez, e Gomgallo Pirez de Belmir, e dona Samcha Pirez. E
a Martim Pirez ficou o couto de Belmir em sa partigom : e este Martim Pirez foy casado com dona Samcha Mar¬
tiins filha de Martim Fernamdez de rriba d’Auizella, e deulhc o couto de Belmir em compra de seu corpo, e nom
ouuerom semel.

De dom Meem Sanehez

Este dom Meem Sanchez foy casado com dona Maria Soarez, filha de Suer Diaz filho de dom DicgoGom-
galluez o que matarom os mouros, e fez em ella dom Nuno Meemdez Queixada, e Esleuam Meendez Petite, e Pero
Meendez o bel pastor, e dona Maria Meemdez. Este Nuno Meemdez Queyxada foy casado com dona Samcha
Paaez d’Aluarenga, e fez em ella dona Tareyia Nuniz e outras que forom freyras d’Arouca assy como ja dissemos.
Esta dona Tareyia Nuniz foy casada com dom Nuno Martiins de Chagim, e fez cm ella Gill Nuniz, e Eytor Nu¬
niz, e Aluaro Nuniz que matarom como samdeu, c Samcho Nuniz, e dona Orraca Nuniz, e dona Samcha Nuniz:
e estas forom casadas e ouuerom jeeragom como suso dito he. E esteuam Meemdez Petite irmaao deste Nuno
Meendez Queixada filho oulrossy de dom Meem Samchez e de dona Maria Soarez foy casado com dona Costam-
gaffomsso de Caambra, e ouuerom semel como ja dissemos. E Pero Meendez o bel pastor seu irmaao deste
Esteuam Meendez suso dito e filho dos sobreditos foy casado E esta dona Maria Meendez foy

casada com dom Fernam Anes Cheira, e fez em ella dona Fruilhe Fernamdez que foy casada com dom Vaasco
Gill de Souerosa e fez em ella dom Gill Vaasquez, o que morreo na lide de Gouuea, e dona Samcha Vaasquez que
foi casada como se mostra no titullo ’

De «Ioni f-omeallo Pirez de Delmlr filho de Pero Oelrez de Delmlr

Este dom Gomgallo Pirez de Belmir foi casado com dona e fcz em ella Sueiro Gomgal-

uez, e Joham Gomgaluez, e Fernam Gomgaluez,. e Pero Gomgaluez de Barumdo, e dona Samcha Gomgalucz, e
dona Maria Gomgaluez : e esles todos se chamarom de Barumdo porque eram d’hi naturaaes e aviam hi pega
d’erdades em que cayrom, porque o couto de Belmir cayo em a partigom a Martim Pirez que casou com dona Sam-
cha Martiins filha de dom Martim Fernamdez de rriba d’Auizella, e deulhe este couto de Belmir em doagom por
compra de seu corpo : e por todas estas maneiras se nom chamarom de Belmir mais chamaromsse de Barumdo.
Esta Samcha Gomgaluez filha de Gomgallo Pirez de Belmir suso dita foi casada com Ruy Gomgalluez Babilom de
terra da Maya do comde Palmazaaos, e ouuerom semel como acharedes adeamte. E dona Maria Gomgaluez
de Barumdo filha de dom Gomgallo Pirez de Belmir e de dona suso ditos foi casada com Ro¬

drigo Amrriquez deLouredo de terra de Samta Maria, e ouuerom semel como adiamte acharees em este liuro.

E Sueiro Gomgaluez irmaao da sobredita dona Maria Gomgaluez de padre e madre foy casado com dona Tareyia

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

365

Pirez filha de Pero Nouaaes o uelho irmaao d’Affomsso Nouaaes o uelho, e fez em ella Amrrique Soarez, e Este-
uam Soarez, e Scmtill Soarez, e Paay Soarez, e Tareyia Soarez, e dona Orraca Soarez que foy abadessa de Vall-
boa. E Amrrique Soarez suso dito seu irmaao foi casado com Esteuainha Martiins filha de Martim Gomez d’An-
sur, e fez em ella huum filho que ouue nome Vaasco Soarez que casou em Leyrea e morreo hi. E Esteuam Soarez
eSemtill Soarez nom ouuerom semel, ca os dous delles morrerom na lide d’Alfaraaos'antc dom Aluaro Nuniz de
Lara cujos vassallos eram, e ho oniro morreo sa morte. E depois que morreo este Amrrique Soarez sobredito ca¬
sou esla dona Esteuainha Martiins sa molher com Vaasque Anes £esar, e ouuerom huma fdha que ouue nome
dona Maria Gomez.

De Paay Soarez

Este Paay Soarez foi casado em Samtarem com dona Samcha Pirez filha de Pero Nouaaes, e fez em ella
huuma filha que ouue nome dona Costamca Soarez que foi casada com Joham Rodriguez de Vascomcellos, e ou¬
uerom semel assy como o liuro comta : e ouue outro filho de gaanca este Paay Soarez que ouue nome frey Joham
Paaez que foi frade meor e foy muy boo homem e de boa vida.

De dom «loliam Ciompaluez de Barumdo filho de faompallo Pirez de Belmir
e de dona Gontlnha Paaez e IrmAao de Suelro Cioinpalluez
e de Buy (■onicalluez de Barumdo

Este Joham Gomgalluez de Barumdo foy casado com dona Esteuainha Pirez de Nourega, irmaa de dom Jo¬
ham d'Auoym filho de Pero Ouriguez e de dona Maria Veegas filha d’Egas Louremfo o Espadeyro, e fez em ella
Martim Anes Barumdo que foy creligo e coonigo de Lixboa, e Esteue Anes de Barumdo que foi caualleiro boo,
e outro filho que ouue nome Rodrigue Anes que morreo em Leyrea. E este Esteue Anes e Rodrigue Anes fo-
rom casados, e ouuerom semel como este liuro,comta. E Ruy Gomfalluez de Barumdo filho de Gomcallo Pi¬
rez de Belmir e de dona foi casado com dona

De dona Samcha Pirez filha de Pero Huelrez de Belmir e de dona Orraca Babeldez

Esta dona Samcha Pirez foy casada com dom Sueiro Diaz filho de dom Diego Gomcalluez, o que malarom 05
mouros na lide d’Ourique, e de dona Orraca Meemdez irmaa de dom Fernam Meemdez de Bragamga, e fez em ella
dom Esteuam Soarez, e Diego Gomcaluez, e dona Maria Gomcaluez de que 0 liuro conta como forom casados eos
que delles degemderom. E 0 sobredito dom Suer Diaz ouue outro filho d’outra molher que ouue nome Pero Soarez
que foi casado na Estremadura com dona e ouue huum filho que ouue nome Abrill Pirez que foi

padre d’Affomsso Pirez Vallemte. E a sobredita dona Gomtinha Paaez filha de dom Paay Goterrez da Sillua e de
dona Orraca Rabeldez depois que lhe morreo dom Pero Oeriz casou com Meem Affomsso de Refoyos 0 que Qegou
elrrey dom Affomsso 0 primeiro rrcy de Porlugall, e fez em ella Gargia Meemdez que foi casado com dona
e Martim Garfia que chamarom de Parada que foy padre de Duram Martiins de Parada.

De Paay Cfontcz da Sillua filho de dom Gomez Paaez o primeiro e de dona Orraea
TVnnlz filha de dom Huno Velho o prcstomelro c dos que delles desponderam

Este Paay Gomez da Sillua foi casado com dona Maria Fernamdez filha de dom Fernam Anes de Zobra, e
fez em ella Gomgallo Paaez, e Esteuam Paaez, e Gomez Paaez da Silua 0 preslomeiro. Este Gomez Paaez da
Sillua foi casado a primeira uez com dona Maria Rodriguez filha de dom Rodrigo Rodriguez de Caldellas de Monte-
negro, e fez em ella Martim Gomez, e Gomgallo Gomez, e dona Samcha Gomez. Esta dona Samcha Gomez foy
casada com Martim Anes de Guynha, e fez em ella semel como ja dissemos. E Martim Gomez da Sillua seu
irmaao foi casado com dona Tareyia Garfia de Seaura, e fez em ella Ayras Gomez, e dona Aldonga, e dona Ma¬
ria Rodriguez, e dona Johana Martiins. E Gom^allo Gomez irmaao dos sobredilos dona Samcha Gomez e
Martim Gomez filhos dos ditos Gomez Paaez e dona Maria Rodriguez foi casado com dona Pirez

filha de Pero Rodriguez Qeruadellos, e fez em ella E dona Johana Martiins filha

dos sobreditos Martim Gomez da Sillua e de dona Tareyia Gar?ia foi casada com Ruy Gomcalluez de Qerueira
e nom ouuerom semel. E 0 sobredito Gomcallo Gomez da Silua filho de Gomez Paaez da Sillua e de dona Maria
Rodriguez filha de Ruy Rodriguez de Caldellas nom foi casado nem ouue semel. E 0 sobredito dom Go¬

mez Paaez da Sillua padre deste Martim Gomez que ja dissemos depois que lhe morreo dona Maria Rodriguez sua
primeira molher casou com dona Me$ia Dade, filha do alcayde Martim Dade de Samiarem e de dona Samcha Fer-
namdez de Seaura como se mostra no tilullo xxxix de dom Fafez Luz parrafo vi. 0 , e fez em ella Joham Gomez da
Sillua, e dona Maria Gomez, e dona Aldom^a Gomez que forom freiras d’Almoesler. E Joham Gomez da Sillua
M. H. Tom. I. 92 '

Digitized by *^.ooQLe

366

OS LIVROS DE LINHAGENS

seu irmaao, filho primeiro do sobredilo dom Gomez Paaez e de dona Megia Dade, foi casado com dona Senhorinha
Martiins, filtia de Martim Redomdo de Sequeira e de dona Leanor Rodriguez filha de Ruy Meemdez de Merloo,
e fez em ella huum filho que ouue nome Ayras Gomez, e depois foy casado com dona Costamga Gil de Jollae
fez em ella Gomgallo Gomez da Sillua. Este Ayras Gomez foi casado com dona Moor Pirez Varella.

E Gomgallo Gomez irmaao do dito Ayras Gomez da parte de seu paay casou com dona Leanor Gomgaluez, filha
de Gomgallo Martiins Coutinho e de dona Johana Martiins filha de Martim Affomsso de Merloo e de Marinha
Vaasquez da Albergaria. E o sobredilo Joham Gomez da Sillua irmaao de Martim Gomez da Sillua que disse-
mos depois quejhc morreo a primeira molher casou com dona Leanor Affomsso, filha d’Affomsso creligo d’Euora
e de Costamga Gill filha de Gill Rodriguez de Jolla, e dambas ouue semel. . E dona Orraca Gomez da Sillua,
filha de dom Gomez Paaez da Sillua c de dona Orraca Nuniz e bisneta de dom Goterre Audercte da Sillua de que
atras em seu tilullo se fallou, foy casada com dom Gomez Meendez de Briteiros, e fez em ella semel como ja dis-
semos. E dona Maria Gomez da Sillua irmaa da dita dona Orraca Gomez e filha dos sobreditos foi casada
com Paay Soarez Correa o velho, e fez em ella Pero Paaez Correa e dona Maria Paaez de Foaanes : e este Paay
Soarez Correa fora ante casado com dona Gontinha Godiins, filha.de dom Godinho Fafez o velho e de donaGon-
tinha Meendez filha de dom Meem Nuniz de rriba de Doyro, e fez em ella dona Sancha Paaez e dona Ouroana
Paaez Correa que forom casadas e ouuerom semel como ja dissemos. Este Pero Paaez Correa sobredilo fillio
de Paay Soarez e de dona Maria Gomez da Sillua sua segumda molher foy casado com dona Dorclia Paaez filha de
dom Pero Meemdez d’Aguiar e de dona Esteuainha Meemdez de Gumdar, e fez em ella o meestre dom Paay Cor¬
rea, e Joham Correa, e Martim Correa, e Sueiro Correa, e Gomez Correa, c oulro Paay Correa que foy Aluara-
zento, e dona Moor Pirez Correa, e dona Samcha Pirez Correa. Este Joham Correa filho segundo dos sobre¬
ditos Pero Paaez Correa e dona Dordia foy casado com dona Eluira Gomgaluez Taueira filha de
e fez em ella Gomgalleannes Correa e dona Tareyia Anes Correa. Este Gomgalo Anes Correa foy casado com
dona Moor Martiins do Vinhall filha de Martim Anes do Yinhall e de dona Samcha»Pirez de Paulia, e fez em ella
Gomgalleanes Correa que foi gafo e morreo sem semel. E dona Tareyia Anes Correa foy casada com Nuno
Pirez de Baruosa. E Martim Correa irmaao do dito Joham Correa e filho dos sobreditos foy casado com dona

E Sueiro Pirez Correa outro seu irmaao e filho dos dilos Pero Paaez Correa e dona Dordia
Paaez foy casado com dona Tareyia Martiins Espinhel filha de e fez em ella dona Herme-

gomga Soarez e dona Marinha Soarez. Esta dona Hermegomga Soarez foi casada com Martim Esteuez da Tey-
xeira, e ouuerom semel como ja dissemos. E dona Marinha Soarez sua irmaa desta dona Hermegomga foy
casada com Joham Velho de Samta Logriga, e fez em ella Martim Velho de Samta Logriga e Gomgallo oconta-
dor. Este Martim Velho de Samta Logriga foy casado com dona E Paay Correa Aluare-

zemto outrossy filho dos sobreditos Pero Paaez Correa e de dona Dordia Paaez foy casado com Maria Meendez
filha de dom Meem Soarez de Merloo, e fez em ella semel como ja dissemos. E Gomez Correa irmaao do dito
Paay Correa e filho dos sobreditos foi casado cora dona Maria Anes filha de dom Joham Pirez Redomdo e de
dona Gontinha Soarez, e fez em ella E dona Moor Correa outrossy filha dos ditos Pero Paaez

Correa e de dona Dordia Paaez foi casada com Esleuam Pirez de Molles, e fez em ella Paay de Molles, e Gomez
Esteuez de Molles, e Louremgo Esteuez de Molles, e dona Maria Esteuez de Molles : e esta dona Maria Esteuez
de Molles foy casada com Pere Steuez de Taauares, e fez em ella semel como ja dissemos. E Paay de Molles
seu irmaao foy casado com dona Marliins filha de Martim copeiro que foi delrrey dom Affomsso

de Portugall, e fez em ella semel como ja dissemos. E o sobredito Paay de Molles depois que lhe morreo a
primeira molher que ouue nome dona Martiins casou com dona Beatriz Pirez filha de dom Pero

Rodriguez de Pereyra, e fez em ella semel eo'mo ja dissemos. E estes filhos d’Esteuam Pirez de Molles e de dona
Orraca Correa forom casados e ouuerom semel como ja dissemos.

De dona Maria Gomez da Sillua madre de Pero Paaez Correa

E depois que morreo este dom Pero Paaez Correa o velho suso dito casou esta dona Maria Gomez da Sillua
que ja dissbmos com Affomsso Rodriguez Remdamor naturali de Reesemde, e ouuerom semel. E dona Maria
Paaez de Feaaes irmaa do sobredito Pero Paaez Correa e filha de Paay Soarez Correa o velho e de dona Maria
Gomez foi casada com Vaasco Martiins Mogudo de Semdim desque lhe morreo a primeira molher dona Eluira
Vaasquez, e fez em ella Ruy Vasquez Coreesma e Martim Vaasquez Geruas que ouuerom semel como o linro
comta.

Digitized by ^ooQie

0

OS LIYROS DE LINHAGENS 367

TITULO lix:

ni M MOM BOMBE MAIS MMOE SABEMOM i E 41ERENOB PBHfEIBO COMEfAB EM DOM ANYAM
BA EWTBABA BOMBE BE^EMBEBOM OS BE COOES K OS BEBOMBOS E OS BE SEOUEIBA E SA MABBE
BE MABTIM LOlIRESf» BE CI YYHA FILHO BE LOVREMfS RARTIIYB BE CIY1VHA

Este dom Anyam foy dos d’Eslrada de terra das Esluras apar de Lhanas de sam Vigente da Barqueira, e
veosse a Portugall com o comde dom Amrrique e com a rrainha dona Tareyia Pirez : e depds morte do comde dom
Amrriqne senhor de Portugall elrrey dom Affomsso seu filbo e da rraynha dona Tareyia deu a este dom Anyam
• o senhorio de Gooes com todos seus termos que era emtom inontanha despobrada. E foy casado com dona
e fez em ella dom Joham Anaya, e Martim Anaya, e dona Maria Anaya. E o sobredito dom Joliam
Anaya foi bispo de Coymbra. E Martim Anaya foy casado com dona Toda Ramdufez filha de dom Ramdufo £ollci-
roa e de dona Eixa : e deste Martim Anaya veem os de Sequeira como ja dissemos. E esla dona Ramdufez
fora ante casada com dom Meem d’Estrema, e ouuerom semel como o liuro conia : e deste Meem d’Estrema foy
Pemdentes Almallagues e Oorelhudo. E dona Maria Anaya irmaa do sobredito Martim Anaya e filha do dito
dom Anaya e de dona foy casada com Diego Gomgalluez que foi senhor de Gooes, e fez em ella

Gomgallo Diaz que chamarom por sobrenome Qide e foy na lide d’Ourique com elrrey dom Affomsso e Ihe com-
sselhou que fezesse o moesteiro de samta Cruz de Coymbra. E este Gomgallo Diaz foi casado com dona Eluira
Froyaz, filha de dom Froyaz Vermuu como se mostra no litullo xxi de rrey Ramiro parrafo vni.°, e fez em ella Sal-
uador Gomgaluez que foy casado com dona Meendez filha de dom Meem Affomsso de Refoyos, e fez em

ella Pero Saluadorcz que foi casado com dona Nuniz filha de dom Nuno d’Espesade e fez em ella Vaasco

Pirez Farinha, e dom Affomsso Pirez Farinha que foy prioll do Espitall, e dona Eluira Pirez, e dona Maria Pirez,
e dona Samcha Pirez, e dona Tareyia Pirez : e estas todas nom sabemos semel senom a Vaasco Pirez e a dona Ta¬
reyia Pirez. Este Vaasco Pirez Farinha ouue em buuma freyra do moesteiro de Ferreira, e era dona hem filha
d’algo e auia nome dona Marinha Pirez, e ouue della GomgalloVaasquez, e Aluaro Vaasquez, e dona Maria, e dona
Moor Vaasquez. E o sobredito dom Aluaro Vaasquez nom ouue semel liidima. E Gomgallo Vaasquez seu irmaao
filbo dos sobreditos foy casado com dona Maria Gomez filha de Vaasqueanes Cesar e de dona Esteuainlia Martiins
d’Ansur, e nom ouuerom semel.. E dona Maria Vaasquez outrossy irmaa do sobredito Gomgallo Vaasquez e filha
dos ditos Vasco Pirez Farinha e de dona Marinha Pirez foy casada com Vaasco Rodriguez filho de Ruy Paaez Vce-
gas, e fez em ella Martim Vaasquez, e Aluaro Vaasquez, e Gill Vaasquez, e Affomsso Vaasquez, e Pero Vaasquez,
e dona Aldomga Vaasquez. Este Martim Vaasquez sobredito filho dos ditos Vaasco Rodriguez e de dona Ma¬
ria Vaasquez foy senhor de Gooes dep6s morte de Gomgallo Vaasquez seu tio e foi casado com dona
Affomsso, filha de Martim Affomsso de Merloo e de dona Megia Vaasquez filha de dom Vaasco Martiins de Rce-
semde que foy neto de dom Vaasco Pimentell como se mostra no tilullo xxxv do dito dom Vaasco parrafo n.

E dona Tareyia Pirez, irmaa de Vaasco Pirez Farinha e filha de Pero Saluadorez e de dona Nuniz de que

sseagima disse, foy casada com Vaasco Martiins Serrao de Moura, e fez em ella Esteuam Vaasquez de Moura, e Gom-
galo Vaasquez de Moura, e Ruy Vaasquez de Moura, e Joham Vaasquez de Moura que morreu sem semel, e dona
Moor Vaasquez. E o sobredito Ruy Vaasquez morreo sem semel. E Esteuam Vaasquez de Moura seu irmaao foi ca¬
sado com dona e fez em ella dona Moor Esteuez que foi casada com Rodrigueanes filho do arge-

l»ispo dom Joham de Soelhaaes e fez em ella Esteuam Rodriguez que foi casado com dona Orraca Vaasquez Peixota
filha de Vasco Gomez. E dom Gomgallo Vaasquez de Moura irmaao do sobredito Esteuam Vaasquez e filho
dos ditos Vaasco Martiins Serrao de Moura e de dona Tareyia Pirez-foy casado com dona Maria Anes irmaa d’Af-
fomsso creligo d’Euora, e fez em ella Vaasco Martiins, e Aluaro Gomgalluez, e Gomgallo Vaasquez, e Martim Vaas¬
quez, e Nuno Gomgalluez, e Gomez Gomgalluez, e dona Moor Gomgalluez, e dona Maria Gomgalluez, e Ayras Gom¬
galluez. E dona Moor Vaasquez irmaa do dito Gomgallo Vaasquez e filha dos sobreditos foy casada com Gill
Fagumdiz naturali dos de Merufe jullgado de Feira, e fez em ella dona Megia Gill e dona Senhorioha Gill. E a
sobredita dona Megia Gill foy casada com Gomgallo Meeradez d’Aluellos, e fez em ella dona Eluira Gomgaluez : e
esta dona Eluira Gomgaluez foi casada com Gill Martiins Barreto e nom ouueram semel : e depois que morreo
este Gill Martiins Barreto casou esta dona Megia Gill com Joham Affomsso, sobrinho de Lopo Fernamdez Pacheco
senhor de Ferreira filho de huum seu irmaao de gaamga.

De Esteuam llafalldo fillio d’Esteuam Mafalldo

E a sobredita dona Senhorinha Gill foy casada com Esteuam Mafalldo, e fez em ella Pero Mafalldo, e Este¬
uam Mafalldo, e dona Beatriz Mafallda. E o sobredito Pero Mafalldo morreo sem semel.

Digitized by v^ooQie

368

OS LIVROS DE LINHAGENS

De Esteuam Mafalldo illho d Esieuam Mafalldo e de dona Senhorlnha Cilli

Irmaa de dona Me$ia Cilli

. Este Esteuam Mafalldo foi casado com dona Costam^a Esteuez filha d’Esleuam Lourem$o Gamso e de dona
Tareyia Gomez d’Azeuedo, e fez em ella semel. E dona Beatriz Mafallda irmaa deste Esteuam Mafalldo suso
dito de padre e madre foy casado com Martim Meemdez do Algarue que foi filho de Sillueslre Migueez de Guima-
raaes e d’Esteuam Romaaez, e fez em ella dona Moor Mafallda. Esta dona Moor Martiins Mafallda foy casada
com Joham Homem fdho de , e ouuerom semel. E os sobreditos filhos de Gomcallo Vaasquez

de Moura e de dona Maria Anes d’Euora que ja dissemos nom ouuerom semel, saluo se foy Ayras Gompalluez de
huuma villaa d’Euora com que foy casado. E o sobredito Gomgallo-Vaasquez irmaao deste Ayras Gorooaluez foy
casado com dona Aluarez filha d’Aluaro Gomfaluez de Sequeyra e de dona Beatriz Fernamdez de .

Caambra.

Torna a outro doni Anaya que cliainaroin Trestarez de que de<*enide Reyinom Ro¬
driguez de daoes como se adlamte dira, e ehamousse de Gooes porque vlinha
de linuma Irm&a do senhor de Gaoes como quer que aquelles domde el vlinha
numea herdarom o senhor Io de Gaaes mas herdaromno aquelles que vllnhaan
da parte de dom Anaya da §trada como moorgaado.

Este dom Anaya foi casado com dona e fez em ella Ruy Martiins, e Martim Martiins,

e dona Ermesemda Martiins. Este Ruy Martiins Anaya suso dito foy casado com dona
e fez em ella Reymom Rodriguez de Gooes, que foi casado com dona Eluira e fez em ella Gar^ia Reymondo de
Gooes e mataromno na Codesseyra. E Marlim Martiins irmaao deste Ruy Martiins Anaya suso dito e filho dos
sobreditos dom Anaya e de dona • foi casado com dona Maria Pirez filha de Pero Poombeiro,

e fez em ella Joham Martiins que foy casado com dona e fez em ella Esteue Anes e Martim

Anes. Este Esteue Anes foi casado com dona E Marlim Anes seu irmaao foy casado

com dona

De dona Ermesemda Martiins illha de Martim Anaya «le Gooes e de dona

m

Esta dona Ermesemda Martiins foy casada com Pero Ramdufez filho de dom Ramdufo Goleyma e de dona
Eixea, e fez em ella Pero Poombeiro que foy casado com dona e ouuerom semel como ja dis¬

semos : e depois que morreo este Pero Ramdufez casou esta dona Ermesemda Martiins com dom Vaasco Paaez
filho, de dom Paay Ramirez, e fez em ella dona Maria Vaasquez que foy casada com Pero Soarez Escalldado e fez
em ella semel como ja dissemos. ' •

TITULO LX."

DE non MEEM CSUMOAR DUE FOY CAUAIXEIBO BUY BOOM E BOHBBADA
E DOS QUE DELUE DES{*EMDE9tOX

\

Este dom Meem Gumdar foy naturali d’Asluras e veo com o comde dom Amrrique a Portugall, e casou com
huuma dona de Galliza que auia nome dona Goda e fez em ella dom Fernam Meemdez que chamarom o minino,
e Lourem$o Meemdez, e dona Esteuainba Meemdez, e dona Loba Meemdez, e dom Egas Meemdez. Este dom
Fernam Meemdez de Gumdar suso dito que depois chamarom dos Loynhos foy casado com dona
e fez em ella Louremfo Fernamdez e Gomez Fernamdez. Este Louremgo Fernamdez foy casado com dona
Maria Martiins d’Atayde irmaa d’Egas Martiins d’Atayde, e fez em ella dona Toda Louremgo de Gumdar que foy
easada com Martim Gill d’Aroes e fez em ella Louremgo Martiins que chamarom Ganso que ouue semel como
se mostra no titullo xxvu de dom Gill Guedaz parrafo primo, e outro filho que ouue nome Gill Martiins que nom
ouue semel, e depois foi casada com Affomsso Rodriguez Coreesma e nom ouuerom semel. E Gomez Fer¬
namdez de Gumdar, filho de Fernam Meemdez suso dito e de dona . e neto de dom Meem

Gumdar e de dona Godo, foy casado com dona Tareyia Moniz filha de Moninho Dolio, o que foy alcayde de £e-
lorico de Basto, e fez em ella huum filho que ouue nome Ruy Gomez que chamarom da Mota e Ayras Gomez, e
ambos forom casados e ouuerom filhos e filhas. E dom Louremgo Meendez de Gumdar filho dos sobreditos

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LJNHAGENS

3C9

dom Meem Gumdar e de dona Godo foi casado cora dona Eluira Origuiz filha de dora Origo, aquelle que tomara
a terra aos mouros, e fez em ella dona Tareyia Louremgo que foy abadessa de Gumdar, e dom Pero Lourcmgo
que charaarora de Gumdar. ,

De dom Lourem^o que chamarom de Gumdar fllho de dona Eourcm^o Meendez
de Gumdar e de dona Eluira Ourlgulz filha de dom Origo o que tom&ra

a terra aos mouros

Este dom Pero Louremgo que chamarom de Gumdar foy casado com dona Totida, e esta dona Totida foy de
terra de Galliza, e fez em ella Louremgo Pirez e dona Samcba Pirez. E o sobredito .Louremgo Pirez morrco sem
semel. E dona Samcha Pirez foy casada com Lopo Gato filho de dom Affomsso Gato c de dona

e fez em ella Diego Lopez, e Fernam Lopcz que sse foi com dom Gomgallo Meendez aalem-mar
quando rroussou dona Maria Meendez sa irmaa e morreo alia : e fez em esla sa mollier oulro fllho que ouue nome
Lopo Lopez, e Affomsso Lopez, e dona Guiumar Lopez, e dona Orraca Lopez. E o sobredito dom Diego Lo¬
pez foi casado com dona Orraca filha de Este Diego Lopez matouo huum rrapaz em Linha-

res e nom ouue semel. E Affomsso Lopez seu irmaao foi casado com dona Samcha Marliins filha de Martim
Anes de Sam Golmado e matoua por maao prcgo, e depois casou este Affomsso Lopez com dona Johana Louremgo
filha de Louiremge Anes Dulgueses e de dona Maria Lopez da Tcixeira c de nenhuuma dfellas nom ouue semel.
E o sobredito Diego Lopez irmaao deste Affomsso Lopez que ja dissemos foi casado conj dona Moor Pirez filha
de dom Pero Homem. E Lopo Lopez irmaao d’Affomsso Lopez suso dito outrossy filho de Lopo Gato e de
dona Samcha Pirez e neto d’Affomsso Gato e de dona foi casado com dona Maria Anes dc

Pauha, e fez em ella Martim Lopez que morreo sem semel: e este Lopo Lopez morreo em Eixarez Sadorcum.

E dona Guiumar Lopez irmaa do dito Lopo Lopez e filha dos sobreditos foy casada com Joham Esteuez da Tei-
xeira, e fez em ella Esteue Anes que morreo sem semel, e Gomgalle Anes que foy freyre do Espitall, e dona Ma¬
ria Anes da Teixeira que foy casada com Pere Esteuez de Yilla-mayor de terra de Samia Maria, e nom ouue della
semel e partiosse della, e ella foy maa mollier.

\

De dona Esteuainha Meendez filha de dom Meem Gumdar e de dona CSodo

naturali de Cialllza

Esta dona Esteuainha Meendez foi casada com Pero Meendez d’Aguiar, e fez em ella Martim Perez, e dona
Orraca Pirez de Boruella e outros assy como o liuro comta. Esta dona Orraca Pirez foy casada com Martim
Dade o velho, 'e ouuerom semel como ja dissemos. E dona Loba Meendez irmaa desla dona Esteuainha Meendez
suso dita de padre e madre foy casada com Diego Brauo de rriba de Minho omde veem os de Rego e outros ca-
ualleiros. E dom Egas Meendez seu irmaao filho outrossi dos sobreditos dom Meem Gumdar e dona Godo foi
casado com dona Maria Yeegas : e deste dom Egas Meendez degemdem os de Rego e os Picamgos, e Vaasco Pimto
de rriba de Bestamga e seus irmaaos : e outrossy degemdem dei Gomgallo Meendez que chamarom por sobrenome
Gomgallo Samdeu, seus irmaaos e outros.

De Ruy Goinez fllho de Gomez Fernamdez de Gumdar e de dona Tareyia Monlz Dolio

Este Ruy Gomez de Gumdar que chamarom da Mota foy casa*do com dona Moor Affomsso filha d’Affomsse
Anes Marauilha e de dona Tareyia Rodriguez Moreyra, e fez em ella Esteuara Rodriguez que chamarom da Mola,
e Gomez Fernamdez, e Affomsso Rodriguez, e dona Johana Rodriguez que foi casada com Affomsso Meemdez de
Tauoedo e ouuerom semel : e ouuerom outra filha que ouue nome dona Moor Rodriguez que foy casada com Jo¬
ham Martiins de Beesteiro, e ouuerom semel. E Esteuam Rodriguez e Affomsso Rodriguez e Gomez Fernamdez
suso ditos forom casados e ouuerom semel. E este Ruy Gomez ouue outra filha que ouue nome dona Brimgueira
Rodriguez, que foy casada com Fernam Gomgalluez huum caualleiro de Lafooes e ouuerom semel.

De Martim Pirez fllho de dom Pero Meemdez d’Agular e de dona Esteuainha

Meendez filha de dom Meem Gumdar

Este Martim Pirez foy casado com dona Eluira Gomgalluez filha de dom Gomgallo de Sousa e de donaGol-
dora Goldorez de Refonteyra de gaamga, ca esta dona Goldora Goldorez foy barregaa de dom Gomgallo de Sousa,
e fez em ella Nuno Martiins e Pero Martiins Alcoforado. Este Nuno Martiins foi casado com dona

e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Dordia Nuniz que foi casada com Martim Samchez
das Medaas e fez em ella semel como adiamle ouuiredes. E Pero Marliins Alcoforado filho de Martim Pirez
M. H. Tom. I. 93

Digitized by v^ooQie

370

OS LIVROS DE LINHAGENS

e de dona Eluira saso ditos foy casado com dona Tareyia Soarez filha de dom Sueiro Mouro de Pauea, e fez em
ella dom Affomsso Pirez Alcoforado, e Joham Pirez Ternrro, e dona Tareyia Pirez que foy casada com dom Ruy
Fafez como se mostra no titulo

titulo lxi:

DO LINHADEH DOS Do VimiL omde o mai* lonve sadbdos

Dom Egas do Vinhal foi o primeiro que sabemos, e foy casado com dona e fez em ella

Gomez Veegas do Yinhal que foy casado com dona e fez em ella Joham Gomez do Vinhal.

Este Joham Gomez do Vinhal foy casado com dona Maria Pirez, filha de dom Pero Meendez d’Aguiar e de dona
Esteuainha Meendez filha de dom Meem Gurodar, e fez em ella dom Gom^alle Anes que se chamou d’Aguiar, e
dom Martim Anes do Vinhal, e Lourem$e Anes do Vinhal que morreo sem semel. E o dito dom Gomgallo Anes
d’Aguiar seu irmaao foy casado com dona Bringuella de Cardonha de terra d’Aragom, e fez em ella huum filho
que ouue nome como o padre. Este dom Gomgallo d’Aguiar foy casado com dona Maria Gomcalluez, filha de
dom Goro^alle Anes Tello que chamarom Raposo e de dona Orraca Fafez de Lima, e fez em ella huum filho que
ouue nome dom Gomtfallo como o padre, e outro que ouue nome dom Tello, e morrerom ambos sem semel liidi-
ma : e ouue outro filhQ que ouue nome Fernam Gomgalluez d’Aguiar que foi casado com dona Tareyia Aluarez
filha de dom Alnaro Pirez de Gozmam e de dona e ouue della semel.

De dona Martim Aneo do Vinhal filho de dom Joham Gomez do Vinhal e de dona
Maria Plrex filha de dom Pero Meemdex d'Agular

Este dom Martim Anes do Vinhal foy casado com dona Samcha Pirez de Pauba filha de Pero Anes de Pauba,
e fez em ella Gom^allo Martiins que morreo sem semel, e dona Moor Martiins do Vinhal que foy casada c ouue
semel como ja dissemos. E depois que morreo esta dona Samcha Pirez de Pauha suso dila casou depois este dom
Martim Anes do Vinhal suso dito com dona Orraca Nuniz filha de dom Nuno Martiins de Gha^im, e fez em ella
buurrT filho que ouue nome Nuno Martiins do Vinhall que foy casado com huuma dona de Tolledo e fpz em ella
huum filho que ouue nome Affomsso Nuniz.

titulo lxii:

DE DOn PERO MEEMDEX D’A«l>lAR OMDE O MAIR LOKfiE SABEMOS» O PRIMEIDO FOY DOM « USA

O YEL.UO DOMDE DEfEMDEM OS CIEDlAO*

Este dom Gueda o uelho foy casado com dona e fez em ella dom Iluer Gueda e dom

Abrem Gueda. Este Huer Gueda foy casado com dona e fez em ella dom Pero Hueriz e

dona Orraca Hueriz. Este dom Pero Hueriz foy casado com dona Tareyia Ayras irroaa de dom Paay Ayras
d’Ambia, c fez em ella Meem Pirez d’Aguiar que foi casado com dona , e fez em ella Pero

Meemdez d’Aguiar. Este Pero Meemdez d’Aguiar foi casado com dona Esteuainha Meemdez filha de dom

Meem Gumdar 6 velho, e fez em ella Martim Pirez, e dona Orraca Pirez que chamarom de Boruella, e dona Dor-
dia Pirez, e dona Maria Pirez. E a sobredita dona Dordia Pirez foy casada com Paay Gorrea, e ouuerom semel
como ja dissemos : e a sobredita dona Maria Pirez foy casada com Joham Goinez do Vinhal filho de Gomez Vee¬
gas, e ouuerom semel como ja dissemos. E o sobredito Martim Pirez foy casado com dona Marinha Gomfall-
uez filha de dom Gom^allo de Sousa de gaam$a e de dona Goldora Goldorez de Refonteira que jaz em Bustello,
e fez em ella Pero Martiins Alcoforado e Nuno Martiins. E de dom Gomcallo de Sousa e de dona Goldora Goldo¬
rez que ja dissemos sayo Fernam Gomcalluez omde vem Martim Gill c dona Tareyia Gill d’Arcaes : e desta dona
Goldora Goldorez am os Alcoforados Bustello e som emde padroeiros. E Pero Martiins Alcoforado, neto do
dito dom Gomfallo de Sousa e filho dos sobreditos Martim Pirez seu genrro e do dona Marinha Gomfalluez sua
filha, foy casado com dona e fez em ella Affomsso Pirez Alcoforado, e Joham Pirez por sobre-

nome Joham Ternrro, e dona Tareyia Pirez. Este Affomsso Pirez Alcoforado foy casado com dona AldaraGo¬
mez filha de Gomez Veegas Frade, e ouuerom semel como ja dissemos. E Joham Pirez seu irmaao filho dos
sobreditos foi casado com dona Alda Martiins filha de dona Eluira Vaasquez e de Martim Barua : e esla dona
Eluira Vaasquez chamarom de Souerosa : e fez em eUa dom Lourence Anes Carnes, e outro ouue nome Lourenfe
Anes Garnes que elrrey dom Dinis matou per justiga, e huuma filha que ouue nome dona Moor Eanes, e dona

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

371

Eluira Anes. Este Louremge Anes Carnes sobredito foy casado com dona e fez em ella

dona Enis Louremgo que foy casada com dom Gomgallo Pereyra como se rnoslra no titullo ixi de rrey Ramiro
de Leom parrafo xii. Este dom Gomgallo Pereyra fez em esta dona En6s Louremgo sa molher huuma filha
que ouuc nome dona Esteuainha Gomgalluez, que foy casada com Vaasque Anes filho do argebispo dom Joham
Martiins de Soelhaaes e nom ouuerom semel: e depois que morreo este Vaasque Anes suso dito casou esta dona
Esteuainha Gomgalluez com Joham Rodriguez Pimentel e ouuerom semel como j& dissemos, e foy depois meestre
d’Au(s. E.o sobredito dom Louremge Anes Carnes que ja dissemos depois que lhe morreo a molher foy elle mees-
tre da ordem de Samtiago em Portugall. E dona Eluira Anes filha de dom Joham Pirez Temrro e de dona
Alda Martiins foy casada com Gil Eanes de Vilella, e ouuerom semel como ja dissemos> Esta dona Moor Ea-
nes irmaa da dita dona Eluira Anes e filha dos sobreditos foy casada com Voasco Gomgalluez Pcixoto, e ouuerom
semel como ja dissemos. E dona Orraca Pirez de Boruella filha do sobredito Pero Meemdez d’Aguiar e de
dona Esteuainha Meemdez de que sse atras disse foy casada com Martim Dade o velho desque lhe morreo dona Ma-
m Reymondo a primeira molher, e fez em ella dona Dordia Martiins, e dona Marinha Martiins, e dona Saincha
Martiins, e Pero Martiins que chamarom Pero Martiins Nala por sohrettome que morreo sem semel. Ksla

dona Dordia Martiins filha primeira do sobredito Ruy Dade e de dona Orraca Pirez foy casada
e dona Samcha Martiins outra sua fijha foy E dona Marinha Martiins irmaa da dita dona

Saincha e filha dos sobreditos foy casada com Sueire Anes de Pauba, e fez em ella Joham Soarez de Pauha, e Go-
mez Soarez, e jlona Costamga Soarez que foy abadessa de Loruaao, e outro que ouue nome Paay Soarez de Pa¬
uha, e frey Vaasco Soarez que foy frade preegador. Este Joham Soarez de Pauha suso dito foy casado em
Lixboa com dona Margarida gidadaa de Lixboa, e ouuerom semel como ja dissemos. E Paay Soarez de Pa¬
uha irmaao do sobredito Joham Soarez de Pauha e filho oulrossy dos ditos Sueiro Anes e dona Marinha foy ca¬
sado com dona En6s Rodriguez filha de Rodrigo Affomsso Ribeiro, e ouuerom semel como ja dissemos.

De Mune Martiins filho de Martim Pirez dAgular e de dona Marinha Coniralliiez

filha de dom Oom^allo de Sonsa

Este Nuno Martiins foi casado com dona e fez em ella dona Dordia Nuniz. Esta

dona Dordia Nuniz foi casada com Martim Samchez das Medaaes e fez em ella dona Maria Martiins : e este dom
Martim Samchez das Medaas foy muy boo caualleiro e teue o pendom de dom Martim Gill, o que vemgeoa lide
do Porto em essa lide. E este Martim Samchez das Medaas fez em esta dona Dordia Nuniz sa molher estes filhos,
Samcbo Martiins que morreo na lide hu morreo dom Nuno Gomgalluez de Lara o boo que o matarom os mouros
ante elle, e ouue outras filhas dona Maria Martiins, e dona Tareyia Martiins, e dona Orraca Martiins. Esta dona
Maria Martiins foy casada com Vaasco Meemdez da Fomseca, e fez em ella Ruy Vaasquez e Louremgo Vaasquez.
Este Louremgo Vaasquez da Fonseca foy casado com dona Samcha Vaasqnez irmaa d’Esteuam Vaasquez e de Gom¬
gallo Vaasquez de Moura, e fez em ella buum filho que ouue nome Vaasco Louremgo. Este Vaasco Louremgo da
Fomseca foy casado com dona Gomgalluez filha de Gomgallo Rodriguez de Moreyra e de dona Moor Martiins,
filha de Martim Fernamdez de Leyrea, o que deu o castello de Leyrea a elrrey dom Affomsso que entom era
comde de Bolonha, e fez em ella huum filho que ouue nome Gomgallo Rodriguez de Moreyra e outros filhos : e
depois que lhe morreo esta molher a este Vaasco Louremgo suso dito casou com dona Gomgalluez

filha de Gomgalle Anes de Veeiro, e ouue dclla filhos. E Ruy Vaasquez da Fonseca irmaao do sobredito Lou¬
remgo Vaasquez e filho doS'ditos Vaasco Meemdez da Fomseca e de dona Maria foy casado com dona Marii Gom¬
galluez, filha de Gomgallo Rodriguez de Moreira c de dona Margarida Martiins do Amarall filha de Martim Af¬
fomsso do Amarall, e fez em ella Louremgo Rodriguez, e Pero Rodrignez, e Meem Rodriguez da Fomseca, e
dona Moor Rodriguez, e outra que ouue nome dona Rodriguez, e outra que ouue nome dona Dordia

Rodriguez que foy freira d’Almoester. Este Louremgo Rodriguez da Fomseca filho de Ruy Vaasquez da Fom¬
seca e de dona Maria Gomgalluez foy casado com dona Anes filha de e fez em

ella E Pero Rodriguez da Fomseca seu irm&ao filho dos sobreditos foi casado com dona

Pirez filha de Pere Esteuez de Beia que foy boo caualleiro e priuado d’elrrey dom Dinis e meyri-
nho d’Antre Doiro e Minho, e fez em ella huum filho que ouue nome Ruy Pirez. E Meem Rodriguez da
Fomseca seu irmaao de Pero Rodriguez suso dito outrossy filho dos sobreditos Ruy Vaasquez da Fomseca e dona
Maria Gomgalluez foy casado com dona Gill filha de Ruy Vaasquez Peixoto e de dona

e ouuerom semel. E dona Moor Rodriguez irmaa deste Meem Rodriguez suso dito e filho dos sobreditos foi
casada com Fernam Gomez de Carualho, e fez em ella dom Gill Fernamdez de Carualho que depois foy meestre
de Samtiago, e outro que ouue nome e outra que foy casada com Louremgo Martiins Ganso

que ouue nome dona Fernamdez : e este Louremgo Martiins Ganso filho d’Esteuam Louremgo

Ganso e outra foy freyra.

Digitized by v^.ooQLe

372

OS LIVROS DE LINHAGENS

De dona Tareyia Martlins fllha de Martim Sanehei das Medftas e de dona Dordts

Nuniz fllha de Muno Martlins que JA dlssAmos

• Esta dona Tareyia Martiins foy casada com Affomsso Rodriguez Michom, e fez em ella dona Maria Rodri-
guez e dona Guiomar Affomso que foi abadessa d’Almoester : e a dita Maria Rodriguez sua irmaa foy casada com
Joham Louremgo Dulgueses e ouuerom semel como ja dissemos.

De dona Orraea Martlins fllha de Martlin Samehez das Cied&as e de dona Dordls

lunlz fllha de Nuno Martlins que JA dissemos

Esta dona Orraea Martiins foy casada com Gomgallo Poro, e fez em ella huum filho que ouue nome Martim
Samehez como o av6o : este Martim Samehez foy casado com dona Margarida Gill, e fez em ella Esteuam Mar¬
tiins que foy de pouca pro, e a com que casou outra tali.

De dona Orraea Oerez fllha de doin Huer Ciueda e neta de doni liiueda o velho

Esta dona Orraea Oerez foy casada com dom Sueiro Paaez Correa filho de Paay Ramiro que % foy o primeiro
omde degemdem os Correaaos, e fez em ella dom Paay Soarez Correa e dona Gontrode Soarez : esta dona Gon-
trode Soarez Correa foy

TITULO LXIII.

O

DE DOM \AAHCO NUX1Z DE BRAI AAE§ FIUEIO DE E COM HIEM FOY CASADO

E HOAAES FILnOS OH E

Este Vaasco Nuniz de Brauaaes filho de . foy casado com dona

e fez em ella dom Paay Vaasquez : este dom Paay Vaasquez de Brauaaes foy casado com dona Samcha Soarez
filha de dom Sueiro Velho e de dona Aldomga Nuniz, e fez em ella dom Martim Paaez de Golla, e dom Pero
Paaez o Pobre que foy casado com dona Eixamea, e dona Moor Paaez, e dona Marinha Paaez, e dona Samclia
Paaez. Este dom Martim Paaez de Jolla foy casado com dona e fez em ella dom Gill Mar¬

tiins : este dom Gill Martiins de Jolla foy casado com dona Tareyia Anes filha de dom Joham Nuniz de Qerueira,
e fez em ella Affomsso Gill, e Reymom Gill, e dona Eluira Gill, e dona Moor Gill, e dona Sancha Gill. Dom Af¬
fomsso Gill suso dito foy casado com dona E Reymom Gill foi casado com dona

E dona Eluira Gill foy casada E dona Moor Gill foy casada com E dona

Samcha Gill foy casada com Pore Anes do Vinhall.

De dona Moor Paaez fllha de dom Paay Vaasquez de Drauaaes e de dona Sameha

Soarez que sse JA dlsse

Esta dona Moor Paaez foy casada com dom Pedrayras de Garua, e fez em ella dom Pero Pirez Granei, e
Gomez Pirez Grauel padre de dom Paay Gomez Gabcre, e outras filhas dona Moor Pirez, e dona Maria Pirez, e
dona Orraea Pirez. Este dom Pero Pirez Grauel foy casado com dona Ouroana Paaez Correa, e fez em ella
semel como ja dissemos. E dona Moor Pirez filha segumda de dona Moor Paaez e de dom Pedralluarez de
Garua foy casada com E dona Maria Pirez sua irmaa filha dos sohreditos foy casada com

E dona Orraea Pirez outra sua irmaa filha dos sohreditos dona Moor Paaez e dom Pedral-
uarez foy casada com Este dom Gomez Pirez foy casado com dona e fez

em ella dom Paay Gomez o que chamarom Gabere.

De dona Marinha Paaez fllha de dom Paay Vaasquez de Drauaaes e de dono
Sameha Soarez fllha de dom Sueiro Velho e de dona Vldom$a Nuniz

Esta dona Marinha Paaez foy casada com dom Gomez, o que fez o moesleiro de Souto, e fez em ella Lou*
remeo Gomez de Mageeira e dona Loha Gomez. Este Louremgo Gomez de Mageeira foi casado com dona

e fez em ella Joham Louremgo e dona Samcha Louremgo. Este Joham Louremgo foy
casado com dona Maria Aelia filha de e fez em ella Esteue Anes que chamarom Pintalha-parda,

Digitized by

Google

OS LIVROS DE LINHAGENS

373

e Louremge Anes Carneiro, e dona Orraca Anes, e dona Marinha Anes de Mageeyra. Este Louremge Anes
Carneiro fo,y casado com dona Moor Pirez filha de Pero Nouaaes e nom ouuerom semel. E Esleue Anes Pin-
talha-parda suso dito foy casado com dona Orraca Yeegas de Portocarreiro irmaa de Gomgallo Yeegas o Alfciram,
e fez era ella Fernamdesteucz Pintalbo. Este Fernamdeslenez Pintalho foy casado com dona Marinha Nupiz
filha de dom Nuno Marliins de Chagim e de Samcha Correa, e fez em ella duas filhas, a huuma onne nome dona
Maria Fernamdez, e oulra ouue nome dona Samcha Fernamdez. Esta dona Maria Fernamdez foy casada com
Jobam Rodriguez de Valladares, e fez em ella Steue Anes e Martim Anes que nom ouuerom semel. E dona
Samcha Fernamdez sua irmaa foy casada com Affomso Vaasquez Pimentel, e fez em ella Rodrigo Affomsso, e
Jobam Affomsso Pimentel, e dona Enes Affomsso. E o sobredito dom Rodrigo Affomsso irmaao de Joham Affomsso
Pimcntell foy casado com dona Enes Rodriguez filha de Rodrigo Marliins de Moraaes e nom ouuerom semel.

De. Joham Affomsso Pimentel fllho «TAffomsso Vaasquez Pimentel e de dona
Saneha Fernamdez fllha de Fernamdesteuez Pintalho e de dona Marinha

Nunlz fllha de Nuno Martllns

Este Joham Affomsso Pimentel foy casado com dona Costamga Rodriguez, filha de Ruy Marti i ns de Moraaes
e de dona Gomgalluez filha de Gomgallo Rodriguez de Moreira e de dona Moor Marliins filha de

Martim Fernamdez de Leyrea. E dona Enes Affomso Pimentel irmaa do sobredito Joham Affomsso Pimentel
de padre e madre foy casada com Samcho Marliins de Baruosa e ouuerom semel.

De d«na Orraca Anes fllha de Joham Louremgo Ma$eelra e de dona Maria Aeha

Esta dona Orraca Anes foy casada com Gomgallo Gill da Eyrdo, o que matarom na Cormaa, e fez em ella.
duas filhas, a huuma ouue nome dona Orraca Gill e a oulra dona Moor Gill. . Esta dona Orraca Gill foy casada
com Sueiro Meemdez d’Emcoyrados, e destes sayrom semel de caualleiros que chamarom dos Emcoyrados.

De dona Saneha Iiourem^o de Maceelra fllha de Louremgo Gomez de Ma$eelra
e de dona

Esta dona Samcha Louremgo de Mageeira foy casada com Louremgo Fernamdez de Cuynha, e fez em ella
Vaasco Louremgo, e dom Gomez Louremgo, e dom Egas Louremgo, e Martim Louremgo; e Joham Louremgo, e
dona Orraca Louremgo, e dona Samcha Louremgo, e dona Marinha Louremgo : e estes todos forom casados e ou¬
uerom semel como ja dissemos po tilullo lv dos de Cuynha.

De dona Saneha Paaez fllha de dom Paay Vaasquez de lloruaaes e de dona Saneha
Soarez fllha de Sueiro Velho e de dona Aldomea Martllns

Esta dona Saneha Paaez foy casada com dom Giral Nuniz Grauel caualleiro, e fez em ella Tareyia Girall-
dez, e dona Maria Giralldez, e dona Samcha Giralldez. E dona Tareyia Giralldez foy casada com dom Fafez
Godiins, e ouuerom semel como ja dissemos. E dona Samcha Giraldez foy casada com Fernam Gomgalluez
de Cuynha, e fe? em ella Lpuremgo Fernamdez de Cuynha que foy casado com dona Samcha Louremgo de Ma¬
geeira, e ouuerom semel como ja dissemos. E dona Maria Giraldez irmaa da sobredila dona Samcha Giraldez
filha dos sobreditos foi casada com Joham Diaz omde ueem os de Freitas : e este Joham Diaz foy casado com
Saneha Martiins filha de Martim Fernamdez Pimentel e de dona Samcha Marliins de rriba d’Auisella, e ouuerom
semel como ja dissemos.

Torna a fallar em dom Egas Paaez que fez Ramdufe e o coutou

Este dom Egas Paaez foy casado com dona e fez em ella dom Gomez Veegas de Pena-

gati, e dom Godinho Yeegas que chamarom por sobrenome dom Godinho Mouro, e dom Egas Yeegas, e dona
Froilhe Veegas : e estes forom casados e ouuerom semel como ja dissemos.

M. H. Tom. I. 94

Digitized by

Google

374

OS LTVROS DE LINHAGENS

TITULO LXHIi:

DE D0M SESIMAM DO HIIEBIZ <|UE FUMDOU O MOESfElMO VOElEIBi. E ESTE DOM SKSTVAMDO
FOV FILHO DE DOM SOEVBO DE DRITO E DE DONA

Este dom Sesnamdo Hueriz foi casado com dona e fez em ella Martim Samchez, Martin» Es-

pada por sobrenome : e o porque ouue nome Martim Espada foy porque uiuia com huum comde, e aquelle comde
com que uiuia matouo outro comde, e filhou este Martim Sesnamdez suso dilo a espada do comde com que uiuia e
matou o outro comde que o matara com ella em huum castello hu jazia : e este Martim Espada suso dito foy casado
com dona e fez em ella dona Esteuainha Martiins. Esta dona Esteuainha Martiins foy casada

com Fernam Gomgalluez, e fez em ella Pero Fernamdez Pero do Valle. Este Pero Fernamdez Pero do Valle foy
casado com dona Maria Pirez filha de Pere Steuez Danta de terra de Samta Maria e de dona Moor Meendez d’Em-
coyrados, e fez em ella Ruy do Valle que foy creligo, e Affomsso Pirez do Valle, e Martim Pirez do Valle.

Este Martim Pirez do Valle foy casado com dona Johana Rodriguez, filha de Rodrigo Aloello e de dona Ma-
faldafomso filha d’Affomsso Moella e de dona Tareyia Esteueez filha d’Esteuam Aluello : e este Affomsso Martiins
Moella foy filho de Martim Meemdez Martim Comde : e este Martim Comde foy filho do comde dom Meemdo o
Sousaao de gaamga e de huuma roolher de Guimaraaes : e fez em ella Vaasco Martiins e Affomsso Martiins.

Este Vaasco Martiins do Valle foi casado com Leanor Martiins filha de Louremjo Martiins Buuall e de dona Ta¬
reyia Martiins do Avellaall. Este Affomsso Pirez do Valle filho de Pero Fernamdez Pero do Valle e de dona
Maria Pirez foy casado com dona Alda Rodriguez filha deste Rodrigo Aluelo e desta dona Mafaldafonso, e fez
em ella Rodrigo Affomsso que foy freyre d’Alcamtara, e Joham Affomsso, e Fernamdafomso que foy creligo, e
dona Me^iafomso : e depois que Ihe morreo esta molher a Afomso Pirez suso dito casou com dona Aldom$a Ro¬
driguez filha de Ruy Fernamdez Lucifer caualleiro de rriba de Lima e de Chamoa Martiins d’Auari.

De Martim Paaex de Lodares

Este Martim Paaez de Lodares foy casado com dona e fez em ella Joham Martiins de

Fornello : e este Joham Martiins de Fornello foy casado com dona Orraca Fafez, e fez em ella Pero do Monte,
e dona Maria Anes, e dona Tareyia Anes, e dona Samcba Anes. E a sobredita dona Maria Anes foy casada com
dom Vaasco Martiins Pimentel, e fez em ella Martim Vaasquez, e Affomsso Vaasquez Pimenlel de Fornello, e
dona Orraca Vaasquez, e todos estes forom casados e ouuerom semel como ja dissemos, saluo outra filha deste Jo¬
ham Martiins de Fornello e desta dona Orraca Fafez suso ditos que ouue nome Samcha Anes que foi casada
com Joham Nuniz de Cardos, e fez em ella Pere Anes de Cardos e dona Maria Anes que foy casada com Gom-
$allo Martiins Anourega, e ouuerom semel de caualleiros.

TITULO LXV:

DO UNHAOEH DE DOM PERO NOUAAEM O VELHO Rt.E FOV NATURALE DE RRIRA DE TEA

Este Pero Nouaaes o velho foy huum que moraua em rriba de Tea, e era homem pobre e

foisse aa fromteira pera guareger ald : e el guaregemdo na fromteira agertousse huuma emtrada que einlrarom
os christaaos a terra de mouros : e em esta emtrada e caualgada que fezerom foy hi este Pero Nouaaes o velho
com elles, e foi hi catiuo que o catiuarom os mouros e uiueo por longo tempo na prisom. E el jazcmdo assy ca-
tiuo na prisom tiraromno huuns alfaqueques que fezerom por elle compra, e elle obrigou o corpo aaquelles alfa-
queques a lhes pagar aquello que por ell preitejarom. E elle solto veosse a elrrey dom Affomsso de Leom que era
na fromteira e aa rrainha e pediulhes por mergae e por seu naturali que era que lhe fezessem bem e meifSe pera
pagar aquello que por elle derom, e que lhe dessem cartas pera os homeens boos de Castella e de Leom e deGal-
liza e de Portugall e pera os meestres das hordeens e pera os concelhos, de rrogo pera lhe fazerem bem e ajuda
pera pagar aquello por que era obrigado aaquelles que o tirarom de catiuo. E elrrey e a rrainha fezeromlhe beo
e mercfie, e deromlhe algo e deromlhe as cartas que lhes pedia. E ell loguo com aquellas cartas que lhe elrrey *
a rrainha derom meteosse pela carreira de Castella e de Galliza e de Leom e da fromteira e pella terra de Por-

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

375

togall : e de todallas terras por que assy amdou deinandamdo deromlhe algo e fezeromUie bem : e ell pagou
aquello per que era preyteiado aaquelles que o tirarom da prisom a que era obrigado, e ficoulhe muy gramde
algo e foysse com elle pera Galliza domdc era naturali. E metco todo este aner que assy amdou npanhamdo em
milho, porque emtom era refege, e poseo em guarda, e amdou guaregemdo pellos homeens boos de Galliza ataa que
reo huum anno maao em que valia muyto o pam e a gente morria de fame : e elle vemdeo emtom todo o milho
qne tiinha e fez em elle muito gramde auer. E com este auer que assy jumtou casou huum seu filho que auia
nome Paay Nouaaes o velho com dona Moor Soarez, filha do dom Sueiro Nuniz Velho e de dona Tareyia Anes
de Pcnella como se mostra no tilullo xlii de dom Goido Araldez parrafo m.°

DAffemas* Nouaaes fllta® de Paay Nouaaes e de dena Meer Noarez

que Ja disternes

Este Affomsso Nouaaes foy casado com dona Tareyia Rodriguez de Meyra, filha de Ruy Fernamdez de Meyra
e de dona Ouroana Pirez Correa como se mostra no titullo xxxi de dona Ouroana Meemdez parrafo vi, c fez em
ella Ruy Nouaaes, e Pero Nouaaes, e Marlim Nouaaes, e dona Beatriz Nouaaes : e estes todos forom casados e
nom ouuerom semel como ja dissemos, saluo Ruy Nouaaes qne foy casado com dona Maria Fernamdez Churru-
chSa filha de Fernam Gomgalluez Faroupim, e fez em ella Affomsso Nouaaes, c Paay de Meyra, e Ruy Nouaaes.
E estes Paay de Meyra e Ruy Nouaaes suso ditos forom casados e ouuerom semel como ja dissemos, saluo Af¬
fomsso Nouaaes que foy casado com dona Leanor Rodriguez de Telha filha de Ruy Gomez de Telha e de dona
Tareyia Gomgalluez de Saz, e nom ouuerom semel. E depois este Affomso Nouaaes suso dito casou com dona Ma-
riafomso e nom ouuerom semel : e Paay de Meira seu irmaao foy casado com dona Leanor Rodriguez, filha de
Rodrigue Anes de Vasco mgellos e de dona Megia Rodriguez filha de Ruy Vaasquez de Penella, e ouuerom semel
como ja dissemos. E Gomgallo Paacz seu filho foy casado com dona Leanor Martiins filha de Martim Gom¬
galluez Leitom que foy meestre da ordem de Christus e de dona Costamga Martiins filha de Martim Farazom que
foy ahadessa de Jagente, e ouuerom semel como ja dissemos. E dona Migia Rodriguez outrossy filha dos so-
breditos Paay de Meira e de dona Leanor Rodriguez foi casada com Lopo Soarez filho d’Esteuam Soarez senhor
d’Albergaria de Paay Delgado, e ouuerom semel como ja dissemos.

De Pero Nouaaes sobredlto filho de Paay Nouaaes o velho e de dona Moor Soarez

Este Pero Nouaaes foy casado com dona e fez em ella Pero Nouaaes e dona Tareyia Pirez.

Este Pero Nouaaes que ouue nome como o padre foy casado com dona Maria a Patarinha de Samtarem, c fez em
ella Gomez Pirez que nom ouue semel. E dona Tareyia Pirez irmaa do dito Pero Nouaaes filha dos sohreditos
foi casada com Sueiro Gomgalluez de Barundo, e fez em ella Amrrique Soarez, e Esteuam Soarez, e Sentill Soarez,
e Paay Soarez, e dona Tareyia Soarez, e dona Orraca Soarez que foy ahadessa de Vall-boa. Este Amrrique Soa¬
rez filho primeiro do dito Sueiro Gomgalluez e de dona Tareyia Pirez foy casado com dona Esteuaynha Martiins filha
de Martim Gomez Ansur, e fez em ella Vigemte Soarez. Este Vigemte Soarez foy casado com dona
Fernamdez filha de Fernam Colago de Portell : e morreo' este Amrrique Soarez suso dito e casou depois esta dona
Esleuainha Martiins com Vaasque Anes Qesar, e fez em ella dona Maria Gomez que foy casada com Gomgallo
Vaasquez de Gooes assy como ja dito he. E Paay Soarez filho de Soeiro Gomgalluez de Barundo c de dona
Tareyia Pirez sohreditos foy moordorao do iffamte dom Affomsso de Porlugall, e foy casado com dona Maria Go¬
mez filha de Gomez Martiins e fez em ella dona Costamga Soarez. Esta dona Coslamga Soarez foy casada
com Joham Rodriguez de Vascomgellos, e fez em ella semel como ja dissemos. E dona Tareyia Soarez irmaa do
sobredito Paay Soarez e filha dos ditos Sueiro Gomgalluez e dona Tareyia foy casada com Abrill Pirez de Quintella,
e ouue linhagem de caualleiros : e Esteuam Soarez seu irmaao foy casado com dona e Sentill

Soarez irmaao do dito Esteuam Soarez e filho dos sohreditos foy casado com dona e ouuerom

linhagem de caualleiros.

Ora terna a fallar em Fernam Ctem$alluex Barunda Irmaao de Sueiro f.oinealluex

e de Joham de Barundo

Este Fernao Gomgalluez de Barundo foy casado com dona e fez em ella semel de caual¬

leiros. E o sobredito Fernam Soarez, e Sentill Soarez irmaaos de Paay Soarez moordomo do iffamte dom Affomsso
morreo na lide d’Alfayates quamdo lidou dom Aluar Nuniz de Lara com os comgelhos de toda a terra seemdo
elle vassallo de dom Aluaro. E o sobredito Esteuam Soarez irmaao deste Fernam Soarez monreo na lide de Ti-
gaale com dom Nuno o boo cujo vassallo era, e os outros irmaaos casarom e fezerom semel como ja dissemos.

Digitized by v^ooQie

376

OS LIVROS DE LINHAGENS

TITULO LXYI.

o

DOS D'APOM§E€A HUE SOH PADR0EKROI E MTERAAEi DO MOESVEIBO DE IUIV(!ELLIJS t E «EEBEMjft

PBIMEIBO COMEfAB EM MEEM CIOMfALEEZ D*AFOMSECA

Este Meem Gom$alluez da Fomseca foy casado com dona Maria Pirez de Taauares irmaa d’Esteuam Pirez de
Taauares o primeiro que ja dissemos, e fez em ella Ruy Meemdez, e Yaasco Meemdez da Fomseca, e Fernam
Meemdez da Fomseca. Este Ruy Meemdez da Fomseca filho primeiro do sobredito Meem Gomgallucz da Fom¬
seca foi casado com dona Tareyia Anes, e fez em ella Affomsso Rodriguez Michom : este Affomsso Rodriguez Mi-
chom fov casado com dona Tareyia Martiins filha de Martim Samchez das Medaas c de dona Dordia Nuniz, e ou-
uerom semel como adeante diremos. E Yaasco Meemdez da Fomseca filho segumdo dos sobreditos Meem Gom-
falluez da Fomseca e de dona Maria de Taauares foy casado com dona Maria Martiins filha de Martim Samchez
das Medaas e de dona Fruilhe Nuniz, e ouuerom semel como se moslra no titullo lxii dos d’Aguiar parrafo v.

E Fernam Meemdez da Fomseca irmaao do dito Vaasco Meemdez da Fomseca e filho dos sobreditos foy casado com
dona Estcuainha Gill filha de Gill Babilom e de dona Gomoalluez, e fez em ella Enes Femamdez

que foy casada com Gomcallo Veegas d’Atayde e ouuerom semel como ja dissemos.

De Cilli Babilom

Este Gill Babilom foy casado com dona c ouuerom semel de caualleiros dos Babilooes.

E o sobredito Meem Gomgalluez da Fomseca que dissemos depois que lhe morreo csta dona Maria Pirez de Taa¬
uares que foy a primeira molher casou depois com dona e fez em ella Pero Meemdez, eLou-

remfo Meemdez, c dona Eluira Meemdez. Este Pero Meemdez foi casado com dona . c fez em

ella Gomcallo Pirez, e Yasco Pirez, e Ruy Pirez que morreo sem semel : e o sobredito Gom^allo Pirez foi freire
da ordem de Samtiago. E Yaasco Pirez foy casado com dona Costamfa Esteuez, e fez em ella Lourem$o Vaas-
quez e Ruy Vaasquez, c ouuerom ambos semel como se mostra no titullo lxii de dom Pero Meemdez d’Aguiar.
fi dona Eluira Mccindcz irmaa do dito Yasco Pirez c filha dos sobreditos Pero Meemdez da Fomseca c dc dona

foy casada com Martim Anes d’Aluellos, e fez em ella o bispo dom Vaasco Martiins da
Guarda, c Esleuam Martiins d’Alucllos, e dona Guvomar Martiins d’Aluellos : c estes forom casados c ouuerom
semel.

Boande neiu dona Tareyia Anes e os que della deeentdcroni: e comcea em Cornealis
CSomealluear Bezerra eoino foy boo cauallelro e os fllhos que ouue

Este Gomfallo Gomgalluez Bezerra foy muy boo cauallciro e ouue liuum maao irmaao e de maaos feitos que
ouue nome Suciro Gomfallucz Sueiro Bezerra : e este Sueiro Bezerra ouue filhos bem maaos como ellc e de tam
maaos feitos, e forom treedores lambem o padre como os filhos, ca derom pe$a dc castellos na Beyra que liinham
delrrey dom Samclio a que aviam feita menagem por elles, e deromnos ao comde dom Affomsso de Bollonha quamdo
viinha por gouernador do rregno per mamdado do papa. E este Gomcallo Gomfalluez Bezerra suso dito foi ca¬
sado com dona e fez em ella huma filha que ouue nome dona Tareyia Gomfalluez que foy boa

dona e foy casada com Joham Soarcz Chico filho de Sueiro Froiaz do couto de Loymir, e fez em ella huuma filha
e huum filho que ouue nome Martim Anes, Martim Sam Colmado por sobrenome, e a filha ouue nome dona Ta¬
reyia Anes. Este Martim Anes, Martim Sam Colmado por sobrenome, foy casado com dona
E dona Tareyia Anes sua irmaa foy casada com Ruy Meendez da Fomseca, e fez em ella Affomsso Rodriguez que
chamarom Michom, e Esteuam Rodriguez, e dona Orraca Rodriguez. Este Affomsso Rodriguez Michom foy
casado com dona Tarevia Martiins filha de Martim Sanchez das Medaas e de dona Dordia Nuniz, c ouue della
huma filha que ouue nome dona Maria Rodriguez que foy casada com Joham Louremgo Dulgueses, e ouuerom
semel como ja dissemos. E depois que lhe morreo esla molher a Affomsso Rodriguez filhou huma mo$a e crioua
que auia nome dona Maria Anes, e fez em ella Joham Affomsso Michom, e‘Vaasco Affomsso Michom, e dona Al-
domea Rodriguez : e depois que ouue estes filhos desta dona Maria Anes suso dita rrefebeoa por molher lidima.

E Joham Affomsso Michom seu filho foy casado com dona em Alamquer : e Vaasco Affomsso

Michom seu irmaao filho dos sobreditos foy casado com dona E dona Aldom^a Rodriguez

outrossy filha dos ditos Affomsso Rodriguez Michom e de dona Maria Anes e irmaa dos sobreditos foi casada com
Joham Louremco filho de Lourem^o Paacz Guedez.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

. 377

p'Ef^uam Rodriguez fllho ilo Ruy Meendez da Fomseea e de dona Tareyia Anes

flltaa de «lohain Soarez Choyto

Esle Steuam Rodriguez foy casado com donaTareyia Rodriguez, filha de Ruy Yaasquez de Panoyas que foy
filho de dom Yaasco Meemdcz de Sousa de barregaa irmaao de dom Gomcallo Meemdez c de dom Garcia Meen¬
dez, e fez em ella huuma filhd que ouue nome dona Moor Esteucz que foy casada com Ruy Paacz d’Agares e fez
em ella huma filha que ouue nome dona Guiomar Rodriguez. Esla dona' Guiomar Rodriguez foy casada com
dom Louremco Pirez de Tauara, e fez em ella dous filhos e huma filha, huum dos filhos ouue nome Louremco
Pirez e o outro ouue nome Louremco Pirez, e a filha ouue nome Louremca Pirez. Este Louremco Pirez filho
primeiro dos sobredilos dom Louremco Pirez e dona Guiomar Rodriguez foy casado com dona
E Louremco Pirez seu filho segumdo foy casado com dona „ E Louremca Pirez irmaa do dito

Louremco Pirez filha dos sobreditos foy casada com E o sobredito Esteuam Rodriguez

depois que lhe morrco esta molher suso dita filhou huma barregaa em Ermamar que ouue nome dona Maria Gal-
lega, e fez em ella huum filho que ouue nome Vaasquc Steuoz que foy freyre do Espital, que ouue nome frey
Vaasque Esleuez Menamcorea.

De dena Orraea Rodriguez Irmaa d’Esteuam Rodriguez de que JA dissensos

Esla dona Orraea Rodriguez foy casada com Esteuam Martiins do couto de Loymir filho de Martim Viccmle,
c esle Martim Vicemtc filho de Vicemte Vcegas que foy couteiro de Loymir : e este Esteuam Martiins suso dito
fez em esta sa molher Orraea Rodriguez Gomcallo Martiins e Fernam Martiins que chamarom da Fomseca, e fo-
rom boos caualleiros : e ouue esta molher outra filha que ouue nome dona Bringueira Esteuez. E Gomcallo
Martiins da Fonseca seu- irmaao foy casado com dona Maria Garcia que era naturali d’Aragom, e fez em ella huma
filha que ouue nome dona Tareyia Gomcalluez : e esta dona Tareyia Gomcalluez foy casada com dom AfTomsso Ro¬
driguez filho de dom Ruy Garcia do Casall que foy boo caualleiro de gram fazemda, e fez em ella Ruy Garcia, e
Pero AfTomsso, e dona Maria AfTomsso que foy casada com Rodrigo Aluarcz de Pereyra filho de dom Aluaro Pe-
reyra que foy prioll do Espitall. • E o sobredito dom Gomcallo Martiins depois que lhe morreo esta dona Ma¬
ria Garcia casou elle com dona Johana Martiins filha de Martim AfTomsso de Mcrloo e de dona Marinha Vaas-
quez, e fez em ella filhos e filhas.

De Fernam Martiins da Fonseca Irmaao de Gomcallo Martiins de padre

e de madre suso dltos

Esle Fernam Martiins foy casado com Tareyia Pirez Varella filha de Pero Anes Palha, huum burges hom-
rrado de Santiago, c de dona Orraea Fernamdcz filha de Fernao Varella que foy muy boo caualleiro, e fez em
ella Yaasco Fernamdcz Coulinho, e dona Fernamdcz que se ue casada CQm Esteuam Mafaldo. E

esle Vaasco Fernamdez se ue casado com dona Gomcalluez filha de Gomcallo Vaasquez de Moura

e de dona Bcalriz Gomcalluez filha d’Aluaro Gomcalluez de Sequeira. E a sobredita dona Tareyia Anes madre
d’AtTomsso Rodriguez Michom suso dito ante que ella casasse com Ruy Mccndcz da Femseca suso dito foy ante
casada com Paay Monteyro, e. fez em ella Gomcallo Paacz que foy abade de Saiiidim e coonigo de Lamego, e ou¬
tro que ouue nome Martim Paacz : c esle Martim Paaez foy casado com dona

De dena Rrlmguclra Esteueez filha «TEsteuam Martiins e de dona Orraea
Rodriguez filha de Ruy Mc<*ndez da Fonseca

Esla dona Brimgucira Esteueez foy casada com Gomcallo Meemdez que chamarom por sobrenome Gomcallo
Samdeu, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Bealriz Gomcalluez que foi casada com Yaasco Martiins
Picamco.

Torna a Ciomez Martlius que foy dos Flllarlnhos e da Queljada,

e dos de Fall-de-uez

Este Gomez Martiins foi casado em Samtarem com huma dona que chamarom Maria Anes Solteira, e ouue-
rom semel de caualleiros.

M. H. Tom. I.

Digitized by v^ooQie

378

OS LIVROS DE LINHAGENS

TITULO IXWV

*

DOS DE TAALARES PORRI IE FOROR ROOS CAUALLEIROH l E RUFREROK COMEBAR

ER DOR ESTFUAR PIREZ DE TAAEARES

Este dom Esteuam Pirez de Taauares foi casado com dona Ouroana Esteucft fdha do alcaide dom Esteue
Annes de Couilhaa. E este alcaide dom Esteue Anes em como quer que fosse $idadaao, que foy filho de huum que
foy tambem tidadaao que ouue nome Jobam Veegas que moraua em Couilhaa que foy muito bomrrado, foy ca¬
sado com dona Tareyiafomso filha d’Affomsso Hermigiz do Amarall, e fez em ella dona Ouroana Esteuez e outro
filho que ouue nome Joham Esteuez da aldea do alcayde. E este Esteuam Pirez de Taauares ouue outra

irmaa que ouue nome dona Maria Pirez que foi casada com Meem Gom?alluez da Fomseca, e fez em ella Ruy
Meendez, e Meemdez da Fomseca que chamarom Feyiom por sobrenome, e Yaasco Meemdez da

Fomseca que morreo na lide de Gouuca, e Fernam Meemdez, que forom casados e ouuerom semel como jadisse-
mos em este titullo d’ante. E o sobredito Esteuam Pirez fez em esta sa molher dona Ouroana Esteuez Pere Esteuez
e Jobam Esteuez Orualhuz. Este Pere Esteuez de Taauares foy casado cora dona Maria Esteuez filha d’Es-
teuam Pirez de Molles e de dona Orraca Pirez Correa, c fez em ella Esteuam Pirez de Taauares que ouue nome
come o audo e dona Maria Pirez de Taauares. Este Esteuam Pirez de Taauares foy casado com dona Maria
Pirez irmaa do mecslre dom Sueiro Pirez d’Alcamtara e filha de Giral Pirez Maldoado, e fez em «lia Pere Este¬
uez que ouue nome como o avoo, e Convallo Esteuez, e Joham Esteuez que nom ouue semel. Este Pere

Steuez que ouue nome como o avdo foy casado com dona Maria Dade filha de Gomcallo-Anes Brocbardo c dc
dona Toda Martiins d’Aragom, e ouuerom filhos. E Gom$allo Esteuez de Taauares seu irmaao filho dos so-
breditos foy casado duas uezes, a primeira vez foy casado com dona Aldafomsso filha d’Affomsso Pirez Ribeiro
e dc dona Maria Pirez, e nom ouue dclla semel : e depois que Ihe morreo esta molher suso dita, casou com dona
Leanor Rodriguez filha de. Meem Rodriguez de Yascomgellos.

De Joham Esteuez que ehamaroni Orualhuz filho fTEsteuam Pirez ile Taauarrs

e ile dona Ouroana Esteueez de que ue J4 fallou

I

' Este Joham Esteuez que chamarom Orualhuz foy casado com dona Samcba Fernamdez filha de Fernamda-
fomso Galo e de dona c fez em ella Gomfalle Anes, e Esteue Anes, c Pere Anes Orualhuz:

e os sobreditos Gomgallo Anes e Pere Anes morrerom em Fornos d’Algodres com Pere Esteuez seu tio, hu ma-
larom Affomsso Correa e os que com clle viinham, e matarom ellcs : e o sobredito Esteue Anes, irmaao destes Gom-
talio Anes c Pere Anes que dissemos, matouo depois Marlim Aflbmsso de Merloo em Pinheiro apar de Taauares
pela morte d’Affomsso Correa cujo primo coirmaao era.

De Joham Esteuez filho do aleayde dom Esteue Anes de Couilh&a e de dona
v Tareyiafomso filha d'Aflonisso lleriniffiz do .Amarall

Este Joham Esteuez foi casado com dona Fruilhe Louremto, filha dc dom Lourcm$o Soarez de Valladares
e de dona Samcba Pirez de Moezellos filha de Pero Martiins Qafaram e de dona Maria Giicendi liuuma boa dona
e homrrada de terra de Samia Maria, e fez em ella dona Maria Anes que foy casada com Nuno Martiins Barreto
e fez em ella huma filha que ouue nome dona Bringueira Nuniz. Esta dona Bringueira Nuniz foi casada

com Ruy Gomtalluez Pereyra, filho de Gomtallo Pcreyra dc gaamga c irmaao do argebispo dom Gom$allo Pereyra,
e foy boo caualleyro e de gram fazemda, e fez cTh ella Convallo Pereyra, e Aluaro Pereyra, e Ruy Pereyra como
se moslra no titullo xxi de rrey Ramiro parrafo

Torna a dona Maria Soarez que Pero Rodriguez de Penetla rroussou

Esta dona Maria Soarez que rroussou Pero Rodriguez de Penella e casou depois com ella c fez em ella Es¬
teuam Pirez que foy casado com dona Pirez e dona Tareyia Pirez dc Freeriz. Esta dona Tareyia

Pirez de Freeriz foi casada com Esteuam Gomez Zagomba, e fez em ella Yaasco Gomcz Zagomba, e dona Orraca
Gomcz Zagomba que foi casada com Esteuam Hermigiz de Teixeira e ouuerom semel como ja dissemos. ®
Vaasco Gomez Zagomba scu irmaao foy casado com dona Maria Pirez filha de dom Pedromc de Pereyra e de dona
Tareyia Anes filha de* Joham Pirez Rcdomdo, e fez em ella dona Tareyia Vaasquez que foy casada com Samcho
Nuniz de Bragamga c ouuerom semel como ja dissemos. E a sobredita dona Maria Veegas de Regallados que ja
dissemos foy casada com Pero Louremco de Gumdar e ouuerom semel como ja dissemos.

Digitized by v^ooQie

j

OS LIVROS DE LINHAGENS

379

Torna a G>om$allo Paaez que foy naturali de Monle-longo

Este Gomgallo Paaez foi casado com dona Ouroanafomso, e ouuerom linhagem de caualleyros dc huum cs-
cudo c de huma lamga. E Moninho Poro que moraua em Bou^as foi casado'com dona Ouroanafomso fjlha d’Af-
fomsso Varella, e ouuerom semel de caualleiros.

TITULO LXYir

•B MH PAAY DELGADO OVE FOY BOO CACALLEIBO E HOMRRADO, OVE FOY NA TOMADA DE LIXBOA
OVAHDO A ELREY DON AFFOMNNO O PBIMEIRO REY DE PORTI GALL F1LHOI' AOA MOVBOIR

Este dom Paay Delgado fez a albergaria de Paay Delgado : e este dom Paay Delgado foy casado com dona
Yoni, e fez em ella dous filhos, huum ouue nome Martim Paaez e o outro ouue nome Pero Paaez. Este Marlim
Paaez foy o mayor, e foy casado com dona e fez em ella huma filha que uuue nome dona

Maria Paaez, que foi casada com huum caualleiro que ouue nome dom Xira e fez em ella huum filho que ouue
oome Martim Xira que foy muy boo caualleiro. E depois que morreo este dom Xira suso dito casou esta dona
Maria Paaez com huum irmaao do bispo dom Ayras Vaasquez de Lixboa que ouue nome Fernam Ermigiz. E este
bispo dom Ayras Vaasquez era homem filho d’algo, e era naturali de terra de Lima, e fez em ella Ermigo Fer-
namdez e Sueiro Fernamdez : c estes ambos forom boos caualleiros e forom com o comde na lide da Azinhagaa
apar de Santarem.

De Sueiro Fernamdez filho de Fernant Frmlglz Irmaao do bispo dom Ayras
Vaasquez de Lixboa e filho de dona Maria Paaez filha de Martim

Paaez suso dito

Este Sueiro Fernamdez foi casado com dona Samcba Marliins filha de Domingos Martiins, o que emforcou
elrrey dom AfTomfcso no moinho, e fez em ella Esteuam Soarez o velho e dona Esteuainha Soarez que foy

Este Esteuam Soarez o velho foy boo caualleiro e foy casado com dona Maria Rodriguez Coreesma
filha de Ruy Vaasquez Coreesma e de dona e fez em ella Esteuam Soarez o moco que foy boo

caualleiro, e huma filha que ouue nome dona Marinha Vaasquez. Este Esteuam Soarez o mo$o foy casado
com dona Maria Lourem^o, filha de Lourem^o Martiins irmaao de dom Joham Martiins deSoylhaaes que depois
foy ar$ebispo de Bragaa, e fez em ella Lopo'Soarez que foy senhor d’Albergaria, e Esteuam Soarez que ouue
nome como o padre, e Aluaro Soarez, e Diego Soarez, e Marinha Vaasquez. E Lopo Soarez filho do dito Es¬
teuam Soarez foi casado com dona Mefia Rodriguez filha de Paay de Meira e de dona Leanor Rodriguez de Vas-
comgellos, e fez em ella Lopez que foy casada com dom Vaasco Martiins de Cuvnha filho de dom

Martim Vaasquez de Cuynha como se mostra no lilullo E Esteuam Soarez que ouue nome come

o padre matouo huma pedra de emgenho sobre Touro. E Aluaro Soarez seu irmaao foy E Diego

Soarez outrossy filho do dito Esteuam Soarez e irmaao dos sobreditos foy Esla dona Marinha

Vasquez foy casada com Martim- Affomsso de Merloo e ouuerom semel como ja dissemos.

(

De Martim Xira que foy boo caualleiro e foi filho de dont Xira e de dona Maria
Paaez filha de Pero Paaez e de dona

Este Martim Xira foy casado com dona - e fez em ella dona Aldomga Marliins, e Tarpyia

Martiins que se ue casada com dom Lopo Rodriguez como se mostra no titullo l dos Pachecos parrafo n.

E dona Aldom^a Martiins foy casada com huum (idadaao de Lixboa liomrrado que ouue nome Domimgos Mar¬
tiins : e este Domimgos Martiins emforcouo elrrey dom AfTomsso de Portugal em huum moynho : e este Domim¬
gos Martiins fez em esla dona Aldom^a Martiins sa molher huma filha que ouue nome dona Samcha Martiins e
dona Dordia Martiins. Esta dona Samcha Martiins suso dita foy casada com Sueiro Fernamdez que ja disse-
mos, e ouuerom semel como ja dissemos. E dona Dordia Martiins sua irmaa foy casada duas vezes, a pri-
meira vez foy casada com Joham Reymondo de Portocarreyro, e oiitra vez foy casada com Pero Bolclho de rriba
de Vizella, e dambos ouue semel como ja dissemos.

Digitized by *^.ooQLe

380

OS LIVROS DE LINHAGENS

De dona Tareyia Marti In» flltaa de Martim lira e de doua

Esta dona Tareyia Martiins foi casada com Lopo Rodriguez de Pauha, e fez em ella huuma fdha que ouue
nome dona Esteuainha Lopez que foy casada com Joham Fernamdez Facheco de Ferreira filho de Fernam Ro¬
driguez de Ferreyra e de dona Coslamgafomso de Caambra, e ouuerom semel como ja dissemos.

. Torna a Martim Paaez fllho de Paay Delgado que J4 dissemos e de dona Yom

Irm&a de Pero Paaez de padre e madre

Esle Martim Paaez foi casado com dona e veerom dei caualleiros que chamarotn os Re-

bollos.

TITULO L\l\.°

I»K non LlfiEL OVE FOY NATIIRALL RE PRAHRES. E FOI NA FIL.DADA DE LIXBOA COM ELIEV

UOM AFFOMSSO O PRIHEIRO REY DE PORTCCALL

Este dom Ligcl de Framdcs casouo elrrey dom AITomsso, depois que tomou Lixboa, com dona Dordia, filha do
alcayde, dom Pero Yeegas que foy o primciro alcaide de Lixboa: e foyo per lomgos tempos, e teue Palmela anlc que
Lixboa fosse tomada. E esle dom Ligel fez em esta dona Dordia sa molher Bertollameu Ligcl : este Bcrtollameu
Ligel foy casado com dona ' filha de e fez em ella Esteuam Bcrtollomcu : este

Esleuam Bcrtollomcu foi casado com dona filha de e fez em ella buuma filha que ouue

nome dona Tareyia Pirez. Esta dona Tareyia Pircz foi casada com Girall Gomgalluez, e fez em ella huum
filho que ouue nome Buy Gomgalluez Framco : este Ruy Gomfalluez foy casado com dona Maria Pircz filha de
Pero Martiins da Alfama, c fez em ella huum filho que ouue nome Buy Gomgalluez come o padre. Da outra
parte domde vem este Buy Gomcalluez Franco suso dito foy per esta guisa : dom Guilham de la Corni e dora Ru-
berte de la Corni eram ambos irmaaos, c deulhcs elrrey a Alouguia porque forom com ell na filhada de Lixboa, e
forom emde alcaydes e senhorcs gram tempo : e morrco dom Guilham de la Corni suso dito sem fi’ho c scm filha
e ficou o senhorio e a alcaydaria a seu irmaao dom Bubcrte de la Corni. *

De dom Ruberte de la Corni Irm&ao de dom Cillibam de la Corni

de que sse atr4s disse

Esle dom Bubertc de la Corni foy casado com dona c fez em ella huum filho que ouue

nome Joham Rubcrtez que foy alcayde da Alouguia : este Joham Rubcrlez foy casado com dona
e fez em ella Gomfalleancs que outrossy foy alcayde da Atouguia. Este foy casado com dona Tareyia Gill filha
de Gill Varella, e fez em ella Girall Gomcallucz da Atouguia que foy padre de Buy Gomgalluez Framco. E esle
Gill Varella, padre desta dona Tareyia Gill que ja dissemos foy molher deste GomgSdlo Anes suso dito, foy filho
de Joham Varella e de dona Esteuainha Pirez filha de Pero Leuel.

Torna a fallar em Ruy Gomcallucz que ouue nome eomo o padre e foy fllho de Ruy
Com$alluez Framco e de dona Maria Pirez fllha de Pero Martiins da Alfama

Este Buy Gomfalluez que ouue nome come o padre foy

TITULO LXX/

DE DOM ROOLrIM OVE FOY O PRIHEIRO ALCAYDE E SENHOR DA AZAMDV4A

Este dom Roolim foy naturali de Framdcs, homde leixou huma sua filha que ouue nome dona Maria Rool.
E desque este dom Boolim foy em Portugall mamdou a Framdes por esta sa filha, a qual foy casada com Gom-
Callo Fernamdez de Taauares e fez em ella huum filho que ouue nome Fernam Gom$alluez. E quamdo morreo
este dom Boolim ficou o senhorio da Azambuja ao dito Fernam Gomc-alluez seu neto, o qual foy casado com dona

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

381

Ouroana Godiiz, filha de dom Godinho de Pousada de Tamall e de dona Samcha Pirez filha de dom Pero Soarez
Escaldado de gaamga, c fez em ella Ruy Fernamdez que foy alcayde da Azamrbuja, e dona Tareyia Fernamdez,
e dona Orraca Fernamdez. Este Rny Fernamdez alcayde da Azambuja foy casado com dona Eluira Fernamdez
do Arelaall filha d’Esteuam do Avelaall e de dona e fez em ella Pero Rodriguez que

depois foy alcayde da Azambuja, e Fcrnam Rodriguez, e Joham Rodriguez, e Esleuam Rodriguez. Este
Pero Rodriguez alcayde da Azambuja foy casado com dona Tareyia Rodriguez, filba de Ruy Fernamdez caual-
leyro da Nhonrega parente de dom Joham d’Auoym, e fez em ella Gom$allo Rodriguez que foy alcayde da
Azambuja, e Lopo Rodriguez, e Pero Rodriguez que ouue nome como o padre, e dona Beatriz Rodriguez, e
dona Alda Rodriguez. Este Gomcallo Rodriguez foy casado com dona filha d’Es-

teoam Esteuez Garrinho d’Euora, e depds morte de Pero Rodriguez seu padre foy elle depois alcaide da Azam-
boja, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Gomcalluez : esla dona

Gomcalluez foy casada com Lopo Pirez e ouuerom semel. E Fernam Rodriguez, filha de Ruy Fernamdez e de
dona Eluira Fernamdez e irmaao de Pero Rodriguez seu avOo desta dona Gomcalluez, foy casado

com dona e nom ouuerom semel. E Joham Rodriguez seu irmaao deste Fernam Rodriguez e

filhos dos sohreditos foy casado com dona Tareyia Mcendez filha de Meem Gomcalluez, que malarom em Portal-
legre c ouuerom semel : e este dito Joham Rodriguez depois que Ihe morreo esta dona Tareyia Meemdez sa mo-
Iher casou com dona Tareyia Gill filha de Gill Payam, e ouuerom semel. E dona Alda Rodriguez, sobrinha
deste Joham Rodriguez e filha de Pero Rodriguez alcayde da Azambuja seu irmaao, foy casada com Gill Martiins
Barreto, e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Beatriz Gill que foy casada com
E dona Beatriz Rodriguez irmaa da sobredita Alda Rodriguez de padre e de madre foy casada com Marlim Fer¬
namdez de Caambra, e fez em ella AfTomsso Correa, e outro que ouue nome Correa. Este Af-

fomsso Correa foy casado E dona Tareyia, filha de Fernam Gomcalluez alcayde e senhorio da

Azambuja neto de dom Roorim Fernamdez, foy casada com Martim Gomez d’Ansur, e fez em ella dona Esteuai-
nha Martiins c Joham Martiins. Esta dona Esteuainba Martiins foy casada com Amrrique Soarez, e fez em ella
huum filho que ouue nome Yaasco Soarez, o quali foy casado com dona E a sobredita Este-

uaynha Martiins depois que Ihe morreo este Amrrique Soarez suso dito casou ella com Vicemte Anes Qesar, e fez
em ella huma filba que ouue nome dona Maria Gomez : e esta dona Maria Gomez foy casada com Gomcallo Vaas-
quez de Gooes, c nom ouuerom semel. E Joham Martiins, irmaao da sobredita dona Esteuainba Martiins e
filho de Martim Gomez e de dona Tareyia Fernamdez, foy casado com dona

t

Terna n fallar em dona Orraea Fernamdez filha de Fernam Oom^alluez e Irmaa

de Ruy Fernamdez aleayde da Azambuja

Esla dona Orraca Fernamdez foy casada com Ruy Gomez Colmeeiro, e fez em ella huma filha que ouue
nome dona Tareyia Rodriguez, e outra que ouue nome dona Samcha Rodriguez. Esta dona Tareyia Rodriguez
foy casada com Joham Martiins filho de E dona Samcha Martiins foi casada com Pero Rool

e ffz em ella huuma filha que ouue nome dona Orraca Pirez que foi casada com Pero Martiins Bramdom, e de¬
pois casou com dom e fez em ella semel de caualleiros.

TITULO LXXi:

DE DOM BUE1BO LOIKO DE BEUSAR QIE FOY BOO CAUALLEIRO E DOMBDADO

Este dom Sueiro Lomgo de Belsar foy boo caualleiro e homrrado, e foy casado com dona
filha de E deste dom Sueiro Lomgo de Belsar sayo Paay Soarez : e este Paay Soarez se ue

casado com dona e fez em ella Marlim Paaez da Erosa e Paay Paaez da Erosa. Este Martim

Paaez da Erosa foy casado com dona Maria Martiins da Baruelha, e decemderom dei linhagem de caualleiros os
qne chamam da Granja e os da Inhua e os Regados. E Paay Paaez da Erosa foy casado duas vezes, a pri-
meira vez foy casado com dona Moor Meemdez d’Esposade : e depois que lbe morreo esta Moor Mecndez d’Es-
posade casou com dona Esteuainha Nogueira de terra de Samta Maria, e d’ambas ouue linhagem de caualleiros
de huum cscudo e de huma langa. E este Paay Paaez da Erosa fez em esta dona Moor Meendez d’Esposade sa
molher primeira Ruy Paaez Bugalho que foi,boo caualleiro e priuado delrrey dom Dinis.

M. H . Tom. I.

Digitized by *^.ooQLe

382

OS LIVROS DE LINHAGENS

DE PERNAM BRAMCO O VELHO DE L.01REI»*

Eslc Fernam Bramco o uelho de Louredo foy casado com dona e fez em ella Amrrique

Fernamdez : este Amrrique Fernamdez foi casado com dona e fez em ella Fernam Louredo

dc terra de Samta Maria. Este Fernam Louredo foy casado com dona ' e fez em ella

Amrrique Fernamdez, e dona Orraca Fernamdez que foy casada com Esteuam Hermigiz da Teixeira. Este Am¬
rrique Fernamdez foy casado com dona c fez em ella Rodrigo Amrriquez : este Rodrigo Am-

rriqucz foy casado com dona Maria Gomgalluez de Barumdo, e fez em ella Steuam Rodriguez de terra de Samta
Maria : e esta dona Maria Gomgalluez foy irmaa dc Joham Gomgalluez e de Gomgallo Gomgalluez de Barundo.
Este Steuam Rodriguez seu lilho foi casado com dona Margarida Pirez Pimentel filha de Pero Pimenlel, e fez em
ella Pere Steuez de Villa-mayor e Fernam Bramco. Este Pere Esteuez foi casado com dona Sameha Vaasquez
filha de Yaasco Peixoto e de dona Moor Eanes c fez em ella dona Guiomar Pirez. Esla dona Guiomar Pirez
foi casada com Ruy Gomez d’Azeuedo filho de Gomez Paaez d’Azeuedo e de dona Costamga Rodriguez de Vascon-
gellos e ouuerom semel. E Fernam Bramco lilho d ! Esteuam Rodriguez e de dona Margayda Pirez Pimentel foy
casado Com dona Maria Rodriguez, filha de Ruy Pirez Rebotim e de dona Maria Martiins filha de Martim Rodri¬
guez Comdei&a e de dona Maria Pacheca irmaa de Fernam Rodriguez Pachcco, e fez em ella Esteuam Bramco
que morreo em Terra da Maya.

De 4»om<?allo Rodriguez da Maya o velho da conto dc Palniazftao, ca dalli se cha-
maroin clle e todollos scus, e dos que dclle cleoemclcroiu, saluo Ruy GionM?alluex
que se chamou Rabllom assy como adlamte ouulrcdcs

Este Gomgallo Rodriguez do couto de Palmazaaos foi casado com dona Sameha Gomgalluez de Barundo, c
fez em ella Ruy Gomgalluez que se chamou depois Babilom, e Fernam Gomgalluez, e Gill Gomgalluez. Este Ruy
Gomgalluez Babilom foissc a terra de Babilonia a fazer suas cauallarias pera gaanhar algo como o faziam os caual-
Iciros em aquel tempo, ca hiam seruir os senhores com scus cauallos e com suas armas, e tirauam delles algo e
proli. E agertousse que chegou a casa de huum homem boo de gramde alcauella como se fosse homem boo muilo
homrrado ou comde : e eslc homem boo lhe pregumtou que homem era, e elle lhe disse que era cauallciro eque
hia pera o seruir, ca lhe disserom que avia dauer lide com alcauellas e companhas gramdes de sua irmaa, que
outrossy era muilo homrrada e de grani poder, e morreralhe o marido e ficaromlhe filhos pequenos. E este ho¬
mem boo pregumtou a Ruy Gomgalluez se trazia carla de cauallaria, e elle disse que efn sa terra nom pregum-
tauam ao caualleiro por carta de cauallaria, senom ao creligo por carta das hordeens : e espediosse logo delle e
foysse pera aquella sa irmaa, e ella regebeo muy bem e prouguelhe coin elle. E neesto chegou o dia em que avia
tJe seer a llide, e este Ruy Gomgalluez armoussi e o cauallo e foisse aa lide : e perdeo a lamga e a cspada em fa-
zemdo muito bem, e ouuesse a lornar aa maga. E amdou tanto pella lide que topou com aquelle homem boo, o que
lhe dissera que lhe mostrasse a carta da cauallaria, c dculhe com aquella maga tam gram ferida que deu com elle
do cauallo em terra. E aquelle homem boom chamoulhe por sobrenome Babilom, ca lhe nom sabia outro nome,
e disselhe «Aa Babilom, matasteme! e quem es?» e elle disse «o a que demandaste que te mostrasse a carta como
era caualleiro : esta maga tragia eu com que te seruisse e com esla te deseruirey». E foy vemgido aquelle homem
boo por este Ruy Gomgalluez que o derribou. E dalli adeante ouue nome este Ruy Gomgalluez Babilom porque Ibo
chamou assy aquelle homem boo quando o elle derribou, e porque aquella lide que el vemgeo foy em.terra de
Babilonia. E depois lornoussc este Ruy Gomgalluez Babilom pera sa terra com muy gramdalgo que gaanhou t*m
aquella terra. E Fernam Gomgalluez irmaao destc Ruy Gomgalluez Babilom suso dito e filho dos sobreditos
Gomgallo Rodriguez da Maya o velho e dona Sameha Gomgalluez foy casado com dona Esleuaynha Martiins filha
(le Martim Espada, e fez em ella Pero Fernamdez Pero do Yalle que foy casado e ouue semel como ja dissemos.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE UNHAGENS

383

TITULO LXXIIi:

DO LIWAGKH MKDE VEEM 08 HARIKHOS DOMDE O MA18 LONGE NABENON

K FOROH NATURAAEM DE GALLIZA

0 primeiro foi huiim caualleiro boo que ouue nome dom Froyam, e era ca^ador e monteiro. E andamdo
buum dia em seu cauallo per rriba do mar a seu monte achou huma molher marinha jazer dorinindo na rribeira.
E hiam com elle tres escudeiros seus, e ella quamdo os semtio quisesse acolher ao mar, e elles forom tanto em-
pos ella ataa que a filharom ante que sse acolhesse ao mar : e depois que a filhou aaquellcs que a tomarom fea
poer em huuma besta e leuoua pera sa casa. E ella era muy fermosa, e et fea haulizar, que lhe nom cala tanto
nome nenhuum como Marinha porque saira do mar, e assy lhe p6s nome e chamaromlhe dona Marinha : e ouue
della seus filhos dos quaaes ouue huum que ouue nome Joham Froyaz Marinho. E esla dona Marinha nom falaua
nemygalha. Dom Froyaz amauaa muylo e numca lhe tantas cousas pode fazer que a podesse fazer fallar. E huum
dia mamdou fazer muy gram fugueyra em seu paago, e ella viinha de fora e trazia aquelle seu filho comsigo que
araaua tanto como seu coragom, e dom Froya foy filhar aquelle filho seu c della e fez que o queria emuiar ao
fogo : e ella com ravua do filho esforgou de braadar e com o braado doilou pella boca huuma pefa de carne, e
d’alli adiante falou. E dom Froya rregebeoa por molher e casou com ella.

Este seu filho Joham Froyaz Marinho foy casado com dona c fez em ella huum filho

que ouue nome Paay Anes Marinho, e dom Gom^allo Anes Marinho, e dom Pore Anes, e dom Joliane Anes, e
dora Martim Anes Marinhos. E destes dom Pere Anes e dom Joliane Anes sayrom o casall dTJlhea d’huum delles
e do outro a de Dunra. E este Paay Anes Marinho foy casado com dona Moor Fernamdez Churrochaa que
rhamarom a Cafurra, c fez em ella dom Pero Paaez Marinho, e dona Aldom^a Paacz Marinha que casou em Por-
lugall como o liuro comta. Este Pero Paaez Marinho foy casado com dona e fez em ella Paay

Pirez Marinho e dona Tareyia Pirez Marinha. Este dom Paay Pirez Marinho foy casado com dona
« nom ouue filho, mas ouue huuma filha que ouue nome dona Tareyia Paaez e foy casada com Joham Varella,
e fez em ella Paay Varella que ouue nome come o avflo. E esles Marinhos partiromssc per muitas partes por ca-
samentos de filhos que casarom em Galliza com oulras de que decemderom nuiitos que chamarom Marinhos.

De Cionicallc Anes llnrinho

t»

Este Gom^allo Anes Marinho foy casado com dona Tareyia Fernamdez iilha de Pernam Paaez do Capello
omde veem os Varellas, e fez em ella Ruy Gom?alluez Marinho da Maya e de Trastamar: este Ruy Gomfalluez Ma-
riaho foy casado com dona Costamfa Martiins, e fez em ella Gomgallo Rodriguez Marinho. Este Gomcallo Rodri-
guez Marinho foy casado cotn dona Orraca Rodriguez filha de Ruy Soarez de Miifom e fez em ella Ruy Gom$all-
uoz Marinho, que criou o comde dom Amrrique filho delrrev dom Affomsso de Castella que morreo sobreGibal-
tar que ouue em dona Leanor de Gozmam. Este Ruy Gomfaluez Marinho foi casado com dona Marinha Gom-
(alluez, filha de Perafam e de dona Maria Pirez filha que foy de Ruy Gomcallnez de Radanha, e fez em ella Pero
Marinho. e Gomfallo Marinho, e dona Maria .

De dom Martim Anes Marinho filho de Joham Froyaz

Este dom Martim Anes Marinho ouue huuma Iilha que ouue nome dona Maria Martiins que foy casada com
Vernam Varella, e fez em ella dona Eluira Fernamdez Varela que morreo sem semel em casa delrrey dom Af-
Somsso de Portugall filho delrrey dom Dinis e da rrainha dona Beatriz sa molher, c outra que ouue nome dona
Crraca Fernamdez que foy casada com Pero Migueez Pero Pallia, huum burgis de Samtiago como ja disserans
ante no liuro hu falla dos Varellas.

•

De dona Tareyia Paaez fllha de Paay Marinho

Esta dona Tareyia Paacz suso dita, Iilha de Paay Marinho iilho de dom Pero Paaez, foy outra uez casada
c om Joham Pirez Marinho, filho de Pere Anes Marinho e de dona Samcba Vasquez irmaa de Joham Vaasquez
Sara$a, e fez em ella Pere Anes Marinho e dona Samcha Anes Marinha. E este Pere Anes Marinho filho de Jo-
Mam Pirez casou com dona e ouue della filhos dom Vaasco bispo d’Ourense, e dom Pedro

Soarez dayam d’Ourense, e dona Tareyia Lopez que casou com Joham Rodriguez de Valladares e ouue della filhos
Steue Anes que nom ouue semel, e outro filho que ouue nome Pero Marinho de Desteriz.

4

J'

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

384

De Pedre Anne»

Esle Pere Anes casou com dona Bealriz Rodriguez, filha de Ruy Fernamdez de Lima e de dona Mariafomso
filha d’Affomsse Anes Churrichaao, e fez filhos E dona Samclia illha do sobredito Johatn

Pirez e de dona Tareyia Paaez foy casada com Paay Marinho, filho de Ruy Soga e de dona Maria Pirez fdha de
dom Pero Iacob de Samliago homem boo e homrrado, e fez em ella liuum filho que ouue nome Ruy Soga come
o avdo, e oulro Joham Marinho como ho oulro avOo, e outra filha que ouue nome dona Tareyia Paaez como sua
avdo.

TITULO LXXIlli:

no LINBiKiEM nos CHlRRICBlAOS DE «VE SE MAIS VOMC1E POHE NARER t E O PRIHEIRO
FOY DOM PERO ARVEIRO DE «VE 8AYROM TODOLLON CHI RRHH.iAOS

Esle dom Pero Arleiro foy naturali de Sonsa : e este dom Pero Arteiro lidou huum rrelo com huum caual-
leiro sobre a casa d’Oureens, sobre que amdaua o caualleiro em demanda com o bispo e com o cabiido, e nom
se poderom aviir sobrella senom per lide de dous caualleiros. E o bispo nom achaua quem lidar por elle este
rrelo : e o bispo e o cabiido ouuerom a rrogar este dom Pero Arleiro que lidasse este rrelo por elles : e el vemgco
por elles. E hu eslaua armado em aquell chaao hu avia de fazer o rrelo diziam os da sa parte, porque elle era muy
gramde e eslaua em gram cauallo em aquell chaao, que parelia huuma torre, e por esto lhe chamarom dali adeamte
a ell e aos que dclle degemderom Churrichaaos. E este dom Pero Arleiro Churrichaao ouue depois rragotn
em na see d’Ourense, tamanha come cada huum dos coonigos, e o escudeiro depois que fosse caualleiro e a dom*
zella depois que fossem casados, e ante nom : e desto ham os Churrichaaos rragom en a casa d’Ourense. Esle
dom Pero Arleiro Churrichaao foy casado com huuma dona que auia nome dona c era bem

filha d’algo assaz, e fez em ella Fernam Pirez Churrichaao. Ora vos queremos tornar a dona Tareyia Pirez
filha de Pero Nuniz Velho e de dona Maria Anes filha de Joham Yeegas por sobrenome Joham Ranha : e esla
dona Tareyia Pirez foy casada com Fernam Gomgalluez filho de dom Gomgallo de Sousa e de dona Goldora Gol-
dorez de Refromteira de gaamga, e fez em ella dona Maria Fernamdez que foi casada com Gill Guedaz Guedaan.

E este Fernam Gomgalluez herdouo dom Gomgallo de Sousa em lodos seus beens, e fez em ella dona Tareyia Pirez
suso dita e dona Maria Fernamdez : e desque morreo este Fernam Gomgalluez filho de dom Gomgallo de Sousa
casou esla Tareyia Pirez suso dita filha de dom Pedro Nuniz Velho e de dona Maria Anes com Fernam Pirez
Churrichaao suso dito. Esle Fernam Pirez Churrichaao ouue em esla dona Tareyia Pirez sa molher esles

filhos, Nuno Fernamdez, e Gomgallo Fernamdez, e dona Moor Fernamdez, e dona Alda Fernamdez. Este dom '
Nuno Fernamdez filho de Fernam Pirez Churrichaao e de dona Tareyia foi casado'com dona Orraca Gill filha
de Gill Fernamdez Batisella c de dona Tareyia Paaez filha de dom Paay Sorredea, e fez em ella dom Esteuam
Nuniz. Esle dom Esteuam Nuniz foy casado com dona Tareyia Gargia de Campos e fez em ella Joham Nuniz,
que malarom na prisom na guerra delrrey dom Fernamdo e do iflamte dom Joham que sse emtom ehamaua
rrey de Leom, que nom ouue semel. E Gomgallo Fernamdez Churrichaao irmaao do dilo Nuno Fer¬

namdez e filho dos sobreditos Fernam Pirez Churrichaao e de dona Tareyia foy casado tres uezes : a primeira
foy casado com dona Samcha Anes irmaa de dom Nuno Anes de Monte-negro : e a outra vez foy casado com dona
Rica Fernamdez filha de dom Fernam Sam-Jame : e depois que lhe morreo esta molher casou com dona Samcha *
Fernamdez d’Orzelhom. E na primeira molher que ouue nome dona Samcha Anes de Monte-negro fez este Gonv j
gallo Fernamdez huum filho que ouue nome Fernam Gomgalluez Churrichaao, por sobrenome Faroupim, e nom j
ouue della mais filho. E amte que vos fallemos nos filhos que ouue das outras molheres queremos-uos fallar em
como casou Fernam Gomgalluez e do linhagem omde degemdeo sa molher.

De Ruy Soarez ile Sagamondi que foi casado eoui dona Riea de Taneelros

Este dom Ruy Soarez de Sagamondi foy casado com dona Rica de Taueeroos, e fez em ella dom Ruy Gom¬
galluez : este dom Ruy Gomgalluez foy casado com dona Orraca Soarez irmaa de Gomez Soarez Gallinato o velho:
esta dona Orraca Soarez era sobrinha de dom Louremgo Soarez Gallinato o boom caualleiro d’armas, e era prima
coirmaa do argebispo dom Joham Ayras. E este dom Ruy Gomgalluez fez em esta dona Orraca Soarez sa molher
huuma filha que ouue nome dona Samcha Rodriguez : e veo a morrer esta dona Orraca Soarez e ficou dona Sam¬
cha Rodriguez moga pequena de seis anos. E criavomna em Sagamodv, e criamdoa hi veoa a filhar dom Gomgallo
Fernamdez Churrichaao que ja dissemos, e leuoua pera Lourinhaa e teuea hi contra vomtade do argebispo e-

Digitized by ooQie

OS LIVROS DE LINHAGENS

385

<le iodo seu linhttgem alaa que foy tamanha que a casou com seu filho Fernam Gomcalluez Churrichaao Faropim
qae ja dissemos, e fez em ella Maria Fernamclez e dona Rica Fernamdcz, que forom casadas c ouuerom semel
como ja dissemos, e Pero Fernamdez que foy casado c ouue semel.

De Fernamdez Churrichdao conio foy casado a segunida vcz com dona

Rlea Fernamdez, fllha de Fernam Sani-Janie, e dos que delle des^emderom

o

Este Gomgallo Fernamdez sobredilo depois que lhc morreo a mollier primeira que ouue nome dona Samcba
Anes de Monte-negro casou a segumda vez com dona Rica Fernamdez filha de Fernam Sam-Iame, e fez em ella
Joham Gomcalluez Churrichaao e o argediago dom Soeiro Gomcalluez. Dfisque morreo esta dona Rica Fer¬
namdez suso dila casou este Gomgallo Fernamdez Churrichaao com dona Samcha Fernamdez d’Orzelhom, e fez
em ella Nuno Gomgalluez e Mouram Gomcalluez e Meem Gomcalluez e Fernam Pirez Churrichaaos, e fez em
ella oito filhas, as quatro forom casadas e as outras quatro metidas em ordem. . Este Mouram Gomgalluez foy
casado com dona e fez em ella Gomgallo Mouram que matou a pedra do emgenho em Tarifa

qnamdo a filhou elrrey dom Samcho : c ouue outro filho que ouue nome Joham Gomgalluez Mouram, e huuma
filha que ouue nome dona Tareyia Mouram. Este Joham Gomcalluez Mouram foy casado com dona Bealriz
Affomsso filha d’AfTomsso Rodriguez d’Espinho c de dona Moor Gomgalluez de Sequeira, e fez em cllajiuum filho
que ouue nome Aluaro Gomgalluez, e huuma filha que ouue nome Maria Fernamdez que foy monja d’Arouca.

#

De Fernam CU»m$alluez Churrlch&ao, qnc chamarom Faropim, filho de CSomeallo
Fernamdez Churrlch&ao e de dona Samcha Anco Irm&a de Nuno Aneo

de Monte-negro

Este Fernam Gomgalluez Churrichaao, por sobrenome Faroupim, foy casado com dona Samcha Rodriguez,
filha de dom Ruy Gomez e de dona Orraca Soarez irmaa de Gomcz Soarez Galinhato o vclho, c fez em ella huum
filho que ouue nome Pero Fernamdez, que mattrom na ponte de Crestello, que ouue semel como este liuro conta,
e ouue outras duas filhas, a huuma ouue nome dona Maria Fernamdez c a outra ouue nome dona Rica Fernam¬
dez. E esta dona Maria Fernamdez suso dita foy casada com Ruy Nouaaes, e ouuerom semel como este liuro
comta adeante : e a outra dona Rica Fernamdez irmaa desta dona Maria Fernamdez suso dita foy casada com
Joham Fernamdez de Castro, e ouuerom. semel como o liuro comta adeamte. E o sobredilo Joham Gomgalluez
Churrichaao foy casado, e ouue semel como adiamte acharedes. , E estes Meem Gomgalluez e Fernam Pirez
Churrichaaos suso ditos nom ouuerom semel liidima : e o sohredito Nuno Gomgalluez Churrichaao, irmaao des-
tes Fernam Gomgalluez e Meem Gomgalluez suso ditos, nom ouue semel.

De dona Aldara Fernamdez Churrlch&a fllha de Fernam Pirez Churrichaao

e de dona Tareyia Pirez de que se ja fallou

Esta dona Aldara Fernamdez Churrichaa foy casada com Nuno Pirez Malldoado filho de Pedrayras d’Aldaa,
e fez em ella Pero Nuniz, e Girall Nuniz, e dona Tareyia Nuniz, c dona Ermesemda Nuniz que foy casada com
dom Paay Sorodea como se mostra no litullo dos de Souto-mayor. Este Pero Nuniz foy casado com dona

e fez em ella dona Maria Pirez de Noallo. Este Girall Nuniz foy casado com dona Tareyia
Fernamdez filha de dom Fernam Sam-Jame, e fez em ella Fernam Nuniz, que chamarom por sobrenome Boqui-
nhas, e Pero Nuniz, e dona Marinha Nuniz. E este Fernam Nuniz Boquinhas foy casado com dona Moor Pirez
filha de Pero Vidall, e nom ouue semel : e dona Tareyia Nuniz filha de Nuno Pirez Malldoado foi casada com
Pero Gargia Gallego, e ouuerom semel como acharedes adeamte. E a sobredita dona Eluira Nuniz filha de Nuno
Pirez Malldoado suso dito foy casada com Pero Soarez Saraga, e ouuerom semel como acharedes adeamte.

E dona Marinha Nuniz, irmaa do dito Fernam Nuniz e filha de Girall Nuniz Malldoado e de dona Tareyia Fer¬
namdez, foy casada com dom Paay Gomez Chorinho, e ouuerom filhos Aluaro Paaez, e Ruy Paacz, e Sueiro Go¬
mez Chorinhos, e nenhuum destes nom ouuerom semel. E Pero Nuniz Malldoado outrossy filho dos sobre-
ditos foy casado com dona e fez em ella Girall Pirez e Ayras Pirez c Pero Pirez Mall-

doados. Este Girall Pirez foy casado com dona. E Ayras Pirez foy casado com dona

* I

De Pero Fernamdez Churrlch&ao, o que morreo na ponte de Crestello,
filho de Fernam Gomcalluez Churrlch&ao

Este Pero Fernamdez Churrichaao foy casado com dona Moor Affomsso filha d’Affomsso Gomez de Dega e
de dona Maria Fernamdez Bicos, e fez em ella Gomgallo Pirez e Fernam Pirez Churrichaaos. Este Gomgallo Pirez
M. H. Tom. I. 97

Digitized by

Google

386

OS LIVROS DE LINHAGENS

jyiso dito foy casado com Enes Pirez filha de Pedralluarez de Soulo-mayor e de dona Eluira Anes Marinha, e
nom ouuerom semel. E Fernam Pirez Ckurrichaao seu irmaao foy casado com dona Maria Fernatndez filha
de Fernam Anes de Meyra c de dona Aldomga Rodriguez de (^crueira, e fez em ella Pero Fernamdez Churri-
chaao e Affomsso Gomez.

De dena Tareyia Nuniz fllha de Mum Paaez Malldaado e de dena Aldara

Fernamdez snso dita

Esta dona Tareyia Nuniz iqy casada com Pero Gargia Gallego, e fez em ella Joham Gallego, o que matarem
na lide que ouue dom Amrrique com elrrey Carlo, c dom Fernam Pirez Gallego meestre d’Alcantara, e Sleuani
Pirez Gallego, e dona Enes Pirez, e dona Moor Pirez, e dona Esteuainha Pirez, e dona Samclia Pirez freira d’AI-
ueeos. E a sobredita dona Enes Pirez filha de Pero Gorgia Gallego e de dona Tareyia Nuniz Malldoada foi casada
com Pere Anes Redomdo, e ouuerom semel como ja dissemos : e dona Moor Pirez sua irmaa foy casada com Fer¬
nam Ayras de Meyra, e fez em ella Ayras Fernamdez c Tareyia Fernamdez. Este Ayras Fernamdez foy casado
e nom ouue semel : e dona Tareyia Fernamdez foy casada com Pero Fernamdez de Vall-uerde e nom ouuerom
semel. E depois que morreo esto Pero Fernamdez suso dito casou esta dona Moor Pirez com Gomgallo Lopez da
Ribeira, e fez em ella Ruy Gomgalluez : este Ruy Gomgalluez foy casado com dona E Este-

uam Pirez Gallego filho dos sobredilos Pero Gargia e de dona Tareyia Nuniz

E dona Esteuainha Pirez irmaa do dito Esteuam Pirez e filha dos sobredilos foy casada com Garcia Pirez d’Ambia,
e leixoua por maao prego, e ouuea Adam Fernamdez, huum caualleiro de Galliza, e fez em ella Gomgallo Pirez
que foy meestre d’Alcamtara.

De dona Marinha Paaez Irmaa d'Alnaro Paaez e de Ruy Paaez stuse «litos

de pa«lre e de madre

Esta dona Marinha Paaez foy casada com dom Fernam Rddrigucz de Bema, c fez em ella Affomsso Fer¬
namdez, e dona Eluira Fernamdez, e Ruy Paaez, e Aluaro Paaez que foy bispo de Mondanhedo. Este Affomsso
Fernamdez de Bema filho do sobredito Fernam Rodriguez de Bema e de dona Marinha Paaez foy casado com dona
e fez em ella huma filha que ouue nome dona Eluirafomso : c esta dona Eluirafomsso foi casada
com Affomsso Fernamdez Coronell, c fez em ella huum filho que ouue nome Joham Affomsso Coronell. ERuyPaaez
de Bema irmaao do dito Affomsso Fernamdez de Bema e de dona foy casado com dona

de Tolledo filha de Fernam Gomez de Tollcdo, c ouuerom semel. E dona Eluira Fernamdez, a
outra sua irmaa filha dos sobredilos, foy casada com Joham Pirez de Nouoa, e fez em ella huuma filha que ouue
nome dona Fernamdez que foy casada com Fernam Gargia de Seaura, e nom ouuerom semel.

%

Torna a fallar em dona Eluira Nuniz Maldoada fllha de Nuno Pirez Maldoado
e de dona Aldara Fernamdez Irmaa de dona Moor Fernamdez fihiraga

Esta dona Eluira Nuniz foy casada com dom Pero Soarez Saraga, e fez em ella dom Vaasco Pirez, e Gomez
Pirez, c dona Moor Pirez, e dona Eyrea Pirez, e dona Tareyia Pirez. Este dom Vaasco Pirez filho desta dona Eluira
Nunez e de dom Pero Soarez foy casado com dona Anes filha de dom Joham Pirez de Nouoa, e fez em

ella Joham Vaasquez e dona Sancha Vaasquez : esta dona Sancha Vaasquez foy casada com Pere Anes Marinho:
e dom Joham Vaasquez seu irmaao foi casado com dona Tareyiafomsso filha d’Affomsso Gomez de Dega, e nom
ouuerom semel. E morreo esta dona Tareyiafomso suso dita e casou depois este Joham Vaasquez com dona Bea-
triz Affomso filho do i.ffamte dom Joham de gaamga, e ouuerom Vaasco Pirez e outros. E Gomez Pirez filho
dos sobreditos dom Pero Soarez Saraga e de dona Eluira Nunez foy casado com dona Maria Sanchez filha de dom
Samcho Fernamdez de Grez, e nom ouuerom semel : e depois que morreo esta dona Maria Samchez suso dita
casou este Gomez Pirez com dona Gostamga Gomez Gallinhata, e nom ouuerom semel. E dona Moor Pirez
Saraga irmaa deste Gomez Pirez e filha dos sobredilos foy casada com Affomsso Pirez de Qerueira, e fez em ella
Joham Affomsso : este Joham Affomsso foy casado com dona Maria Pirez filha de dom Pero Vidall de Samliago
e de dona Tareyia Samchez d’Ulh6o, e nom ouuerom semel.

De dana Maria Fernamdez fllha de Fernam Gomgalluez Churrlehftao

Esta dona Maria Fernamdez foy casada com Ruy Nouaaes, e ouuerom semel como ja dissemos : e depois
que morreo este Ruy Nouaaes suso dito casou esta dona Maria Fernamdez com Gill Rodriguez de Pyas, e fez
em ella Fernam Gomgalluez, e Joham Rodriguez que foy maao frade.

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINIIAGENS

387

De J«ham CSom^allucz filho de Oom^allo Fernamdez frni&ao de dona \ldara

Fernamdez suso dita

Este Joham Gom$alluez suso dito foy casado com dona Eluira de lerra de Samia Maria de rriba d’Auizella, e
fez em ella Pere Anes e AlTomsse Anes que chamaroin Churrichaaos. E doni AfTomsseanes foy casado com dona
Enes filha de dom Joham Pirez de Dcga e de dona Tareyia Caldellas, e fez em ella dona Maria Aflomsso que foy
casada com dom Ruy Fernamdez de Lima, filho de dom Fernam Fernamdez Pam-genteo como se mostra no ti-
iullo e fez em ella dona Bealriz Rodrigucz, que foy casada com dom Pere Anes Marinho filho de Joham

Rodriguez de Valladares e de dona Tareyia Marinha, e fez oulro filho que ouue nome Joham Fernamdez de Lima
que foy casado com dona fillia de dom Joham Pirez de Nouoa c de dona Mopr Fernamdez de

Bema e ouue filhos. E a sobredila dona Maria Fernamdez, filha de dom Fernam Gomcallucz filho de dom Gom-
$allo de Sousa de gaamga e de dona Tareyia Pirez fillia de dom Pero Nuniz Vcllio, esla dona Maria Fernamdez
foi casada com dom Gill Gucdaz GuedaaO.

TITHO L\\Y.°

DE bOH PAAY MKEMDKZ WORODEA E I»«« «IIE DEL.EE DEK^'EMItERAM

Esle dom Paay Meemdez Sorodea foy niuito boo caualleiro e de proli e de boa pallaura que outro liomcm
ouuesse em setf tempo : e foy prezado dos rreys c dos altos scnhores que cada huum o qucria em sua companha:
e foy casado com dona Hermezemda Nuniz, filha de dom Nuno Pirez Malldoado como se moslra no titullo lxxiiii.®
dos Churrichaaos parrafo i.°, e fez em ella dom Aluaro Paaez de Soulo-mayor, e Rny Paacz, e Meem Paaez, c
Gomgallo Paaez, e dona Maria Paacz, e dona Tareyia Paaez. E esle Aluaro Paacz foy casado com dona Tareyia
Paaez de Rodeiro, e fez em ella Pero Aluarez de Soulo-mayor, e Fernamdalluarez. E esle Pero Aluarez deSouto-
mayor foy casado com dona Eluira Anes filha de dom Joham Pirez Marinho, e fez em ella Aluaro Pirez de Soulo-
mayor, e dona Eluira Pirez, e dona Moor Pirez Sorodea, c dona Maria Pirez. E este dom Aluaro Pirez de Soulo-
mayor foy casado com dona Enes Eancs, filha de dom Joham Fernamdez de Caslro e de dona Rica Fernamdez
Cburrichaa como se mostra no titullo dos d’Azeuedo parrafo u, c fez em ella Fernam Anes de Sduto-

mayor, e Paay Sorodea que morreo na fromteira, c dom Joham Fernamdez bispo de Tuy, e dona Samcha.

E esle dom Fernam Anes de Souto-mayor foy casado com dona Maria Anes filha de dom Joham Pirez de Nouoa, e
fez em ella Pero Aluarez, e Joham Fernamdez coonigo de Tuy. E dona Eluira Pirez, filha de Pedralluarez de
Souto-mayor e de dona Eluira Anes e hizneta de dom Paay Mecndez, foi casada com Fernam Gomgalluez de Pias,
e fez em ella Aluaro Fernamdez. E este Yaas.co Fernamdez matouo Fernam Anes. E Gomgallo Paaez quando mata¬
ram seu padre E Aluaro Fernamdez foy casado com Marinha Giralhlez filha de Sueiro Gomez Chariom.

E Joham Pirez, e dona Enes E dona Moor Pirez Sorodea irmaa da dita dona Eluira filha do

sobredito Pedraluarez de Souto-mayor foy casada com Soeire Anes de Parada e ouuerom semel, e dona Maria
sua irmaa filha de Pedralluarez de Souto-mayor morreo sem semel. E Ruy Paaez filho de Paay Meemdez Sorodea
e de dona Hermesemda foy casado com dona Lopez filha de Lopo Descano, e fez em ella huma filha

que ouue nome Tareyia Rodriguez : e este Ruy Paaez malouo dom Diego na lide de Paiarom hu el hia por caudei
delrrey dom Samcho de Castella. E dona Tareyia Rodriguez sua filha foi casada com Pero Malrrique filho de Gar-
$ia Fernamdez Malrrique, e ouuerom Gargia Fernamdez Mallrrique e Pero Malrrique : e depois foy casada com
Gargia Lasso de la Veiga o velho, e fez em ella dona Eluira Gargia que foy casada com Gorqcz Pirez de Castanheda
filho de Paay Sorodea.- E Meem Paaez de Soulo-mayor irmaao do dilo Ruy Paacz e filho dos sohreditos foy
casado com dona EnSs filha de Joham Ayras de Meyra, o que matarom na lide que ouue dom Amrrique com
Nuno Gomgalluez de Lara e dom Rodrigo Aflomsso filho delrrey dom Aflomsso de Lcom e de dona Aldonga Mar-
tiins da Sillna, e-fez em ella Paay Meemdez de Souto-mayor, e dom Pero Meemdez que foy hispo de Coyra.

E Paay Meemdez de Souto-mayor foy casado com dona Enes MartiinS, c fez em ella Meem Paaez de Souto-mayor,
e Martim Topete, e Aluaro Paaez, e Costamga Paaez que foi casada com Gill Rodriguez das Pias. E Meem
Paaez de Soulo-mayor seu irmaao foy casado com dona E Gomgallo Paaez irmaao do sobre¬

dito Meem Paaez e filho dos ditos Paay Meemdez Sorodea c de dona Hermesemda foy casado com dona Tareyia
Anes de Meira, e ouue della huum filho que ouue nome come o padre Gomgallo Paaez : este Gomgallo Paaez foy
casado com dona Moor Gargia filha de Gargia Parada, c fez em ella huum filho que ouue nome Ayras Gomgall-
uez, e huuma filha que ouue nome Maria Pirez, e outro filho. que foi creligo. E dona Maria Paaez de Souto-
mayor filha dos sohreditos dom Paay Meemdez Sorodea e de dona Ermesemda foi casada com dom Fernam Rodriguez

Digitized by

Google

388

OS LIVROS DE LINHAGENS

de Bema, e fez em ella Affomsso Fernamdez de Bcma que morreo na fromteira, c Ruy Paaez de Bema, e huma
fdha que ouue nome dona Moor Fernamdez que foy casada duas vezes, a primeira vez com Fernam Gargia de
Seaura, e ouue della huuma filha que foy casada com Pcrc Anes de Nouoa e fez em ella semel como se mostra
no titullo xvi.° de dom Sueiro Meemdez parrafo xi, e outra vez foy casada com Joham Pircz de Nouoa e ouuedelle
semel. E Affomsso Pirez de Bema filho desta dona Mjiria Paaez e de dom Fernam Rodriguez de Bema foi
casado em a fromteira com dona e fez em ella huuma filha que ouue nome dona Eluirafomso

que foy casada com Affomsso Fernamdez Coronei.

Torna a Ruy Paaez de Bema filho de dom Fernam Rodriguez de Rema e de dona
Marlnha Paaez de Souto-niayor que foy. muy boo eauallelro
e que passou miiytos feltos

Esle dom Ruy Paaez de Bema foi casado com dona Johana Gomez filha de Fernam Goihez de Tolledo, e fez
em ella huum filho que ouue nome dom Joham Rodriguez de Bema. Esta dona Tareyia Paaez Sorodea filha
de dom Paay Sorodea foy casada com dom Pero Rodriguez Tanoiro, e fez em ella Gomgallo Pirez, e Ruy Pirez.
e Meem Pirez, e Meem Rodriguez, e dona Enes Pirez, e Tareyia Pirez foy sem semel. E este Meem Rodriguez
foy casado com dona e fez em ella dona En6s Rodriguez Tanoiro. E dona Enes Pirez foy ea-

sada com Affomsso Godiins. E Ruy Pirez foy casado com dona e fez em ella dona Enes

Rodriguez Tanoira. E este dom Paay Sorodea ouue huum irmaao que ouue nome dom Pero Meendcz que foi
casado em Tolledo com dona Orraca Pirez, e fez em ella dom Paay Pirez : este Paay Pirez foy casado com dona
e fez em ella dom Fernam Pirez que foy padre de dom Paay Pirez argebispo de Samliago.

TITULO LXXVI/

RE ROM FERVAM PAAEZ DE CAPELLO, DOMDE bEK(EMDEROM OS VARELLAS DE GALLIZA.

E CHAMOUKSE RE VILLA-HIUYM

Este dom Fernam Paaez de Capello porque lhe chamarom de Capello foy porque lhc derom em na lide das
naues de Tollosa huma porrada em o capello de ferro que trazia na cabcga, tam gramde que lhe meterom o rrombo
pella cabega : e este dom Fernam Paaez de Capello foy casado com dona Tareyia Lopez dTJlhoo irmaa de dom
Fernam Lopez d’Ulhoo, e fez em ella dom Gomcallo Fernamdez que foy arcebispo de Samtiago, e outro fillidqne
ouue nome dom Joham Fernamdez Varclla. Este dom Joham Varella foi casado com dona Maria Pirez Saraga,
filha de dom Pero Soarez Saraga e de dona Maria Nuniz filha de Nuno Pirez Malldoado e de dona Alda Fernam¬
dez filha de dom Fernam Pirez Churrichaao, e fez em ella Joham Varclla que nom ouue semel, e Ferpam Va¬
rella, e Paay Varella. Este Fernam Varella foy casado com dona Maria Marliins filha de Martim Anes Mari-
nho, e fez em ella dona Eluira Fernamdez Varella que morreo sem semel em casa delrrey dom Affomsso filho
delrrey dom Dinis. de Portugall e da rrainha dona Beatriz sa molher. E este Fernam Varella ouue outra filha em
esta sa molher que ouue nome dona Orraca Fernamdez que foy casada com Pero Migucez Palha, huum burgos de
Samtiago, e ouue della filhos, huum que ouue nome Lopo Pirez que foy alcayde da Azambuja, e outro que oouc
nome Gomcallo Pirez que foi ahade de Soueroso, e outro que ouue nome Steuam Rodriguez : e ouue tres filhas,
a huuma ouue nome dona Maria Pirez Varella, e outra ouue nome dona Tareyia Pirez Varella que foy casada
com Fernam Marliins Coutinho, e ouuerom semel como o liuro conia, e ouue outra filha que ouue nome dona
Moor Pirez Varella que foy casada com Ayras Gomez, filho de Joham Gomez da Sillua e de dona Senhorinha
Martiins filha de Martim Rfdomdo de Sequeira. E Paay Varclla, irmaao do sobredito Fernam Varella e filho
dos ditos Joham Fernamdez Varella e de dona Maria Pirez Saraga, foy casado com dona Orraca Diaz, filha de dom
Diego Gomez de Pobraaos e de dona Maria Fernamdez filha de dom Fernam Lopez dTJlhdo e de dona Maria Mar¬
tiins filha de Martim Anes Marinho, e fez em ella Fernam Varella e Joham Varella. Este Fernam Varclla foi
casado com dona Orraca Fernamdez, filha de Fernam Anes de Leyrea e de dona Mayor de Villa-Marym, e fez em
ella Fernam Varella, o que morreo sem semel. E Joham Varella, seu irmaao de Fernam Varella, foy casado
com dona Tareyia Marinha filha de Paay Pirez Paay Marim e de dona Moor Pirez Saraga, e fez em ella Paay Va¬
rella, e Pero Paaez Marinho, e Fernam Diaz, e Diego Gomez. Este Paay Varella filho de Joham Varella fov
casado com dona Maria Gargia por sobrenome Maria Bicos, filha de Gargia Rodriguez de Valcarger e de dona Ta¬
reyia Anes Saraga irmaa de Joham Vaasquez Saraga, e ouuerom semel. E Diego Gomez seu irmaao filho do
dito Joham Varella foy casado com dona Enes Eanes filha de Joham Rodriguez de Valladares e de dona Costamga

Digitized by v^ooQie

OS LIVROS DE LINIIAGENS

389

Paacz, e ouuerom semel. E este Joliam Rodri^nez do Valladarcs foy lllho do GUI Rodriguez dc Pias e. de dona
/Maria Fcrnamdcz Churrichaa. E Pero Paacz outrossy fillio do dito Joliam Varella c irmaao do dito Diego Go¬
niez foi casado com dona E Fernam Diaz scn irmaao fillio do dito Joliam Varella foy casado

com dona

De tome dem Clomcz Imrrlqulz foy easade prtmeira com outra ntolhcl*

e das que delle dcseemderom

Elrrcy dom Fernamdo de Lcom oune huum fillio dc gaamca que ouue nome dom Samcho Fernamdez, c foy
muy boo fidallgo e muito homrrado, e foy casado com dona Tareyia Gomez de Roa rrica dona c milito homrrada
e dallo samguc, c fez em ella liuum fillio c liuuma filha, c o fillio ouue nome dom Joliam Samclicz de Fines, e
porque Ihe chamarom dc Fines foy porque filhou o castello de Fines aos mouros e ouueo c leueo e morou em cllc
tempo, e a filha ouue nome dona Maria Samclicz c foy casada com este dom GomcZ Amrriquiz sobrcdito, c fez
em ella huum fillio que ouue nome Diego Gomez de Pobraaos. E este Diego Gomez foi casado com dona Maria
Fernamdez, filha de dom Fernam Lopez d’Ulhoa e de dona Maria Martiins Marinba filha de dom Martim Anes .
Marinho, e fez em ella Fernam Diaz, e este Fernam Diaz foy dos boos mancebos que ouue em Galliza, e morreo
em Galliza e morreo sem semel : c este Diego Gomez ouue outra filha que ouue nome dona Orraca Diaz que foy
casada com Paay Varella. E este dom Diego Gomez casou depois com dona Majia Nuniz filha de dom Nuno Gom-
falluez o boo de Lara dc gaamca e nom ouuerom semel, e depois forom ambos freyrcs do Espitall tambem olle
como ella, e ell foy priol do Espitall em Castella. Este dom Gomez Amrriquiz desque lhe morreo a primeira
mollier dona Maria Samchez casou elle depois com dona Moor Affomsso filha de dom AITomsso Soarez irmaao dc
dom Pero Soarez, e fez em ella Affomsso Gomez dc Dcca, e Gomez Amrriquiz que ouue nome come o padre : c '
eslc AITomsso Gomez dc Dcca matouo este seu irmaao Gomez Amrriquiz sccmdo ja Goniez Amrriquiz casado c
auendo filhos, c matouo mali c sem mcrecimento. Eslc Affomsso Gomez de Dcca foi casado com dona Maria
Fernamdez Bicos filha de Fernam Bicos, c fez em ella AITomsso Soarez de Dega, e dona Tareyia Soarez que foy
casada com Joliam Vaasqucz Saraca c nom ouuerom semel : e ouuerom outra filha que ouue nome dona Aldom-
Cafomso que foy casada com Pero Soarez Gallinato e nom ouuerom semel, e ouue outra filha que ouue-nome
dona Moor AITomsso que foi casada com Pero Fernamdez Churrichaao e fez em ella Gomcallo Pircz que nom ouue
semel, c outro fillio que ouue nome . Pircz que foy casado com dona Maria Fernamdez filha de Fer¬

nam Anes de Meira c de dona Aldonca Rodriguez dc Qerueira, e ouuerom semel como o liuro conta. E o sobre-
dito Affomsso Gomez de Dcca ouue em esta dona Maria Fernamdez Bicos sa molher outra filha que ouue nome
dona Mariafomso Bicos que foy casada com Joham Joyacz, huum burges de Samtiago, e ouuerom filhos.

E Gomez Amrriqncz filho do sobrcdito Gomez Amrriqucz foy casado com dona c fez em ella

Diego Gomez de De$a. . E Diego Gomez de Doca seu irmaao foy casado com dona Mecia Gomez Saraca filha
de dom Gomez Pircz Saraca, e fez em ella Affomsso Gomez : c partiosse della porque era sua segumda coirmaa,
e depois foi casado com dona Tareyia Vaasqucz filha de Vaasco Pirez de Temccs c dc dona Alda Lopez dc Vall-
hoa filha de Lopo Rodriguez de Vall-boa, e fez em ella Affomsso Soarez, c Diego Gomez, e dona
E Affomsso Gomez de Dcca fillio do sobrcdito Diego Goniez dc Dcca c de dona Mecia Gomez Saraca avia dc casar
com liuuma filha d’Amdreu Samchez : e foy ao burgo da Gesta a csposar, e matouo Amdreo Samchez de Grcz em
tregoa, e seendo este Amdrcco Samclicz criado dc seu padre c dc sua madre d’Affomsso Gomez.

Como o leitor terd' observado , rcinn na presente edicdo do Nobiliario attribuido ao conde
D. Pedro uma grande irrcgularidadc no modo dc cscrcver os nomes proprios, e aic se encontram
mdancas essenciaes desses mesmos nomes 7ios differentes logares onde vem rcpclidos. A.lem d isso
lia ahi passagens, infelizmentc assas frequentes, onde -o copista parccc ter altcrado por igno¬
randa ou descuido o original. Podiamos, como Lavanlia na sua supposta edigdo do Livro do
Conde D. Pedro , coirigir por conjecturas os logares que nos parccesscm viciados; mas tambem
M. H. Tom. I. 98

Digitized by

Google

390

OS LIVROS DE LINHAGENS -

podiamo.s, como mais de uma vez Ihe succedeu a elle, substituir erro a erro, ou, o que i peior,
um erro a uma passagem correcta. Entendemos que ndo deviamos apartar-nos do systema, ad-
optado dcsde 0 principio, de reproduzir felmente o manuscripto de preferenda ds edigdes feitas
sobre elle. Hoje, como ja advertimos, o unico texto antigo que nos resta deste nobiliario i o da
Torre do Tombo, e foi esse mesmo que serviu a Lavanha para ordenar o seu livro. Os que
quizerem achar emendas conjecturaes consultem Lavanha, na certeza de que ttem aqui a obra
attribuida ao conde de Barcellos no estado em que a idade mddia no-la deixou. Uaverd comas
que ao leitor pareccrdo erros de imprensa; mas podemos assegurar-lhe que a revisdo se fez cm
o maior esmero. Uma ou outra rara correcgdo a que nos atrevemos foi so onde era por tal modo
evidente a troca de letras ou palavras feita pelo copista ou pelo redactor do codice, que o deixar
de emenda-la ultrapassando a meta da fdelidade, degeneraria em superstigdo irracional.

Digitized by v^ooQie

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

MONUMENTA III

ria haec nunc edimus monumenta ad Otisiponis urbis, expugnationem ab Alfonso I fa¬
ctam speciatim spectantia , quae, et jam editum pag. 91 et sequentibus hujusce voluminis Indicu¬
lum, et aliquot renim in tam magno facinore gestarum in antiquis chronicis nairatas illustrant,
quodammodoque perficiunt. Otisiponis a sarracenorum dominatione liberatae eventus per universam
celeriter Europam perlatus fuit; praecipuique XII et sequentis saeculi scriptores magnum in¬
signeque hoc factum varia circumstantiarUm, renimque, ut solet, enumeratione retulere. Istoivm
tamen narrationes singulatim, et oportune secundum methodum a Regia Scientiarum Academia
in praesenti monumentorum editione probatam edituri erimus : tria vero haec, non aliter ac In¬
diculum, Otisiponis tantum expugnationem, rerumque vel antecedentium, vel consequentium noti¬
tiam exibent : et quamvis eorum duo ab exieris historiographis scripta fuerint, in nostrorum tamen
monumentorum collectionem non per excerpta, sed inviolata atque integra merito adhibenda sunt.

Honim primum quaedam est narratio epistolari forma a quodam scripta anglo, qui, ut ex
ipsa narratione apparet , unus erat ex numero crucesignatorum (sic dicebantur) qui illi obsidio¬
nis interfuere; monumentum quidem magni pretii ad historiam illius evenitis contexendam; quippe
quae renim circunstantias in Arnulfi epistola, quamvis satis copiosa (quae secundum hic erit mo¬
numentum) vel ommissas, vel non perinde narratas, sedulo enumerat studio : nec minoris ista,
quam Arnulfi narratio, ad auctoritatem historicam facienda est; utraque nempe a testibus, ut vo¬
cant, ocularibus, eorum, quae narrantur, similiter scripta fuit.

Aliquot jam post annos notum erat Ms., ex quo haec narratio descripta fuit. Cooperus primus
nobis existimatur, qui illud in libro On Public Records, Tom. I pag. 166, laudavit. Com-
J*aginatum inter alia historica documenta in codice 470 ex bibliotheca Collegii Corporis Christi in
Universitate Cantabrigiensi Ms. extat. Codex, cujus formatio est, quae inter bibliopolas numero 12
designatur, et scriptura ex litterarum specie ad saeculum potius XIII, quam XII referenda vi¬
detur, praeter hanc narrationem expugnationis, a prima pagina usque ad vigesimam secundam du¬
ctam, alia continet monumenta, quae nostra interesse nequeunt. Narrationi huic Coopenis titulum
his assignat verbis : Expeditio Francorum, anglorum et variarum nationum ad obsidendum
Elissipona in Portugalia tempore Hildefonsi regis, per Osbernum. Cantabrigiense attamen
■Ms. titulo omnino caret'; nec auctoris nomen ex narrationis textu profecto comprehenditur; nec
tandem aliud antiquum in Anglia apographum aliquando fuisse constat, in quo vel hic epistolari
generi discors titulus, vel Osbemi auctoris nomen inscriberetur. Apographum, quo utimur, ab illus¬
tri paleographo N. E. Hamiltonio ex Servatoribus Manuscriptorum in Musei Britannici, sic di-
c ^i, bibliotheca descriptum fuit; cujus difficilis laboris causa Cantabrigiae non parvo tempore com-

Digitized by v^ooQie

392

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

moratus est. Eximius hic. paleographus intento studio et cura non solum loca dubia Ms. nota¬
vit; sed etiam quae ob deletas litteras ex conjectura legenda sibi vix fuerunt quaeque vel li.
brariorum veterum incuria, vel temporum injuria interrupta, et lacunis, ut aiunt, lacerata in ve¬
nit. In nostram, editionem transcribere curavimus adnotationes ad marginem apographi sui ab illo

scriptas, legentibus certe utiles, et littera H singulas designavimus.

_ %

Ep istola Amidfi ad Morincnscm Episcopum, primum in lucem edita a duobus eruditis 6c-
ncdictinis, S. Mauri monachis, Martene et Durando in sua collectione (Amplissima Collectio,
Tom. I coi. 800) descripta fuit ex duobus Mss. monasteriorum Aquincinciensis, et Gcmbla-
censis, quorum lectiones varias, in prima editione exaratas, in hanc nostram inducimus. Quamvis
Amulfi Epistola in militarium rerum, et bellici apparatus notitia tam ad obsidendam, quam ad
expugnandam urbem Indiculo di fusior sit; in ubertate tamen circumstantiarum, eventuumque mul¬
torum' speciati enumeratione narrationi Angli militis, sive Crucesignati Anglici Epistolae infe¬
rior subest, ut supra animadversum fuit.

Postremo denique loco tertium proferimus monumentum, scilicet : Chronica da Fundatio
do Moesi ciro do Sno Vicentc de Lisboa pello inuictissimo e chrislianissimo D. Afonso
Henrriquez i.° Rei de Portugal. E como tomou a dita qidade aos Mouros. IIoc Ms., quod
in monasterio quondam S. Vincentii servabatur, nunc vero in Publico Archivo (Torre do Tombo)
non aliud est quam apographum saeculo XVI transcriptum : locutionis autem et verborum ge¬
nere contextus narrationis saeculum XIV, vel ad plurimum XV, initium respicit. Auctori hujus
operis instar praebuit Indiculum; sed illic quaedam speciatim addita, quaedam aliter relata
patent. Facile inde conjicere oportet, chronica S. Vincentii paraphrasim Indiculi esse, liberius
potius, quam fideliter versam : neque praeterea negabimus auctorem hunc aliud praeter Indicu¬
lum adiissc monumentum, quod tot rerum, temporumque versatio penitus deleverit.

CIMSIGYITI 1XGLICI EPISTOLA DE EXPIGX UME OLISIPOXIS

Osi), de Baldr. R. salutem. Qualiter circa nos habea¬
tur magni fore, voti apud vos sectu pro certo credimus,
idemque de vobis apud nos agi nulla dubitatione te¬
neamini. Itineris ergo nostri vel prospera vel adversa
vel quae inierim facta vel dicta vel visa vel audita relatu
digna fuerint qualicunque scripto manifestabimus. Igi¬
tur apud portum de Dcrtemude diversarum nationum
et morum el linguarum gentes navibus circiter clxiiii
convenere. Horum omnium trifariam partitur exercitus.
Sub comite Arnoldo de Arescot nepote Godefridi ducig
a romani imperii partibus secedit exercitus. Sub Chri¬
stiano de Gistcllo ilandrenses et bononenses. Ceterorum
omnium sub constabulariis ini. or Sub Herveo de Glan-
villa norfolcenses et sudfolcenses. Sub Symone Doro-
bernensi omnes Cantiae naves. Sub Andrea londonien-
ses. Sub Saherio de Arcelbs reliquae omnium naves. In¬
ter bos tot linguarum populos firmissima concordiae at-
queamicitiae pignora insuper leges severissimas sanxe¬
runt, ut mortuum pro mortuo, denlemque pro dente.
Pretiosarum vestium omnimodum apparatum interdixe¬
runt. Ne item mulieres in publico prodirent. Pacem ser¬
vandam omnibus, nisi ex indicto injurias. Ut singulis
ebdomadibus capitula serventur. Seorsum a laicis seor¬
sum a clericis, nisi forte magna quaedam ulrorumque
conjunctionem exigerent. Ut singulae naves singulos

presbyteros haberent, et eadem quae in parrochiis ob¬
servari jubentur. Ut nullus alterius nautam vel servien¬
tem in convictu suo retineret. Ut singuli singulis epdo-
madibus confiterentur et die dominico communiccrenl,
et sic per cetera capitula usui aeque necessaria (?Y. singu¬
lae singulis observationum sanctiones. Constitutae sunt
praeterea de unoquoque milleno, u.° electi, qui judices
el conjurati dicerentur, per quos ex indicto conslabu-
laribrum causarum terminatio pecuniarnmque distribu¬
tio fieret. Hiis inibi sic statutis, vi. 1 * feria ante ascen¬
sionem domini velificare incepimus. Sub sequenti domi¬
nica costam Britanniae profunditatis dimensione, scili¬
cet lxxv cubitorum et maris nigredine compcrimus. Per
biduum vero subsequens aurarum placidissima sereni¬
tate decenti, nichil aut parum profecimus. Quarta feria
vento incumbente prospero Balearicam majorem scilicet
montium Pyreneorum capita undarum magnitudine et
fervore maris comperimus. Vespere autem tempestate
oborta, omnes circumquaque dispersi sumus. Noctis su¬
pra modum tenebrositas atque insueta maris reumala
nautas et audacissimos desperare cogebat. Auditae sunt
inierim syrenes horribilis sonitus, prius cum luctu,
postea cum risu et cachynno, quasi insultantium cas-

1 . q.. ccria» Verba haic in Ms^lcgi fert nequeunt. H.

Digitized by v^ooQie

MONUMENTA III

393

Irorum clamoribus. Per totam igitur dominicae ascen¬
sionis noctem laborantibus, consors atque custos divina
misericordia affuit, ut castigando castigaret et morti non
traderet. Quanti illic penitentes, quanti peccata et neg-
gligentias cum luctu confitentes et gemitu, peregrina¬
tionis suae conversionem utcunque inceptam, inunda¬
tione lacrimarum diluentes, in ara cordis contriti deo
sacrificabant. Idque aded actum ut dispensatio divina
nullum praeteriret, imo etiam caelestis benificii singu¬
lare privilegium se accepisse unusquisque gratularetur,
at longum sit enumerare per singula quantis visionum
imaginibus divina miracula patuerint. Postera igitur die
paululum sedata tempestate, in Hyspania apud portum
Sancti Salvatoris quae dicitur Mala-rupis feliciter ap¬
plicuimus. Ibidem enim ecclesia a mauris ante parum
temporis fuerat destructa, monachorum cenobio cele-
taTiroa. Distat autem a civitate Oveti milia x in qua
egt ecclesia Salvatoris et totius Hyspaniae preciosissi-
mae reliquiarum. Adjacet autem provintia montuosa,
faarum venatibus et frugum generibus multimodum ce¬
leberrima, admodum delectabilis nisi propriis inhabita¬
toribus fedaretur. Inter navigantes ad ripam Ovies per¬
venimus, quae adjacet Lucanae provintiae. Distat au¬
tem milia xx a civitate Lucana. Hinc iterum navigan¬
tes devenimus Ortigiam. Exin ad turrem Faris, quae
olim a Julio Caesare constructa admirandi operis ut ibi¬
dem redditus et causae interminabiles totius Britanniae
et Hyberniae et Hyspaniae quasi in meditullio commea¬
rent. Est enim ade6 sita inter meridionalem et occiden¬
talem plagam ut prima sit litloris appulsio recto tramite
a Britannia venientium. Ibi ver6 pons lapideus ex mul¬
tis arcubus ostenditur, in mari protensus, ex quibus
xxmi." arcus quae ante biennium non apparuerant jam
apparent. Inde relatum est a quodam gentis illius anti¬
quissimo vaticinatum ut dum pontis illius arcus emer¬
gerent, de§tructionem gentium finemque ydolatriae in
Hyspania imminere. Ex hinc ad portum Tambre deveni¬
mus, vigilia Pentecostes. Distat autem ab ecclesia beati
Jacobi milia vii. Est autem civitas Hyrie proxima, quae
nunc Petra Jacobi vocatur, et est sedes episcopalis.
Portus autem multis generibus piscium fecundus ha¬
bet in sinu maris insulam. Vidimus inibi mirabile di¬
ctu piscem tenentis manum stupefacientem : est ver6
ad modum raiae habens in summitate spinae duas pin¬
nas acutissimas. Provintia adjacens feris abundat, se-
getae sterilis, vitae arida 1 . Inde pervenimus ad insu¬
lam quae vulgb Flamba* vocatur : in qua est cunicu¬
lorum copia et serpentium : habet etiam folium unde
vrorma lingi. Insula haec una ex Balearibus est. Pro-
vintia a sinistra in continenti vocatur Campis. Habet au¬
tem litus maris, ab insula usque ad Portugalam, fluvium
Onnern? 1 super quam civitas Tud. Post haec fluvius Ca-
duva, supra quam civitas Braccara. Post haec fluvius
Ava supra quam ecclesia beati Tyrsi martyris. Post haec
fluvius Lcticia 4 . Post haec fluvius Doyra supra quamPor-
tugala, ad quam ab insula venimus circiter horam diei
nonam : dicta autem olim a Portu Gallorum : habens jam
annos reparationis suae circiter lxxx desolata ab in¬
troitu maurorum et moabitarum. Habet autem portus a
meridie harenas salubres a prima rupe in introitu usque
ad aliam rupem imfra, habentes in latitudine passus xn
ab extremi recessus margine, in quibus involvuntur
egroti donec mare superveniens eos abluat ut sic sa¬
nentur. Ibidem ver6 testatus est episcopus praedecesso¬
rem suum sanatum a livore simili leprae. De hujusmodi

1 Ad marginem « pom ... und...» (poma undique?) H.

2 Flamiam legendum . Saeculo quippe xu una insularam Baionnensium, sive
de Baionna dictarum, hoc nomine Flamia appellabatur. Vide Bist. Compostell .
in Esp. Sagr., Tom. xx p. 197.

3 Verbum hoc laceratum rasura salis incertum , et feri non legibile reperitur :
omneum aegri legitur. H.—Mineum certe legendum.

4 Lege Lecia.

M. H. Tom. I.

harenis quod sint in Hyspania in hysloriis romanorum
invenitur. Cum autem pervenissemus ad portum, epis¬
copus una cum clericis suis nobis obviam factus est.
Nam rex longe aberat cum exercitu suo contra mauros.
Ibidem salutatis omnibus ex more gentis suae, adven¬
tum nostrum se prcscisse nobis indicavit. Sed et ab heri
litteras regias accepisse in haec verba : «Hyldefonxus
Portugalliae rex Petro Portugalliae episcopo, salulem.
Si forte francorum naves ad vos pervenerint, cum omni
benignitate et mansuetudine suscipite eos accuratius, et
secundum conventionem remanendi mecum quam con¬
stitueritis, vos et quos vobiscum voluerint obsides to¬
tius conventionis... et sic apud Lyxebonam pariter cum
eis ad me veniatis. Vale.» Hiis auditis, cum esset jam hora
decima usque in crastinum distulimus respondendum,
ut pariter qui in navibus erant omnes mandata regis
audirent, et ab episcopo absolutionem peccatorum et
benedictionem susciperent. Reliqua diei pars cura re¬
rum familiarum consumpta est. Summo mane ex omni¬
bus navibus in summitate montis in cimiterio epyscopii
corarn episcopo omnes convenimus; nam ecclesia pro
quantitate sic omnes non caperet. Indicto ab omnibus
silentio episcopus sermonem coram omnibus lingua la¬
tina habuit, ut per interpretes cujusque linguae sermo
ejus omnibus manifestaretur, qui sic incipit: «Beata gens
cujus est dominus deus ejus populus quam eleg. in h.
sibi et profectd beata quibus deus nescio quo inestima-
bili privilegio sensum et divitias contulit. Sensum ut vias
disciplinae intelligerent; divitias ut adimplere possent
quae pie cuperent. Et certe felix tellus nostra quae tot
et tales alumpnos nutrit; quae tot et tantos in sinu ma¬
tris ecclesiae filios unanimes associat sanctitati \ Et me¬
rito illius summae benidictionis effectus quae dicitur,
beati qui me non viderunt et crediderunt, in vobis
completur. Mediator dei et hominum Christus per se
in mundum veniens paucissimos hujus viae viros et pu¬
rae religionis sectatores invenit. Unde et a quodam ju¬
vene interrogatus, cum se complesse et observasse le¬
gis diceret: Quomodo perfectus esse posset? respondet:
«Vade et vende omnia» &c. Perpendite quid sequitur.
Tristatus est, nam erat in possessionibus dives. 0 quanta
est justicia et misericordia conditoris nostri 1 0 quanta
cecitas et duritia mentis humanae 1 Cum veritate et de
ipsa conferebat juvenis vox veritatis in auribus, et quia
callosae mentis verbo veritatis non emollivit duritia, jam
non est mirum si vacuatam sinceritatis gaudio subintroiit
tristicia, et quid dicemus ad haec? Quanti hic inter vos
hoc juvene in possessionibus ditiores? Quanti in digni¬
tatum provectu sublimiores? Quanti prole multiplici et
fecunda generositate feliciores? quos constat profecti
omnes honorum dignitates ut eternum a deo conseque¬
rentur premium felici peregrinatione commutasse. Blan¬
dos uxorum affectus. Inter ubera lactaentium (sic) pia
oscula. Adultorum magis dilecta pignora. Parentum et
amicorum affectanda solatia. Soli natalis tentum... dulci
remanente, sed torquente memoria Christum sequuti re¬
liquere. 0 admiranda salvatoris opera. Nullo praedican¬
te, nullo admonente, zelum legis dei in cordibus haben¬
tes, impetu spiritus ducente per tot terrarum et marium
pericula et longi itineris dispendia, relictis omnibus a
nobis primitivae ecclesiae filiis, huc advecti hii novis¬
simi crucis misterium repraesentant. 0 quanta omnium
hilaritas, quibus ad laborem elpenam facies jocundior
quam nobis qui hic heu torpentes segni vacamus otio,
et certe a domino factum est istud, et est m. c. o. nos¬
tris. Ecce, fratres karissimi crucis improperium por¬
tantes, extra castra existis : deum quaeritis dum inve¬
niri potest ut comprehendatis. Nom enim videtur mirum
homines ad deum ire, quia propter homines et inter

1 In Sft. scStati. Q. —Societati fortan.

99

»

Digitized by v^ooQie

394

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

homines deus venit. Jam usque ad vos in terrae finibus
verbi dei prolata sunt semina, nam exiit qui s. s. s.
semen est verbum dei, verbum dei deus : si mentis ves¬
trae sedem conscenderit, bona est igitur mens, nec sine
eo. Semina ista divina corporibus vestris dispersa sunt.
Quae si boni cultores suscepistis similes origini fructus
prodire necesse est, et pares hiis ex quibus orti sunt.
Si mali, non aliter quam humus sterilis ac palustris
necat, ut postea purgamenla pro frugibus generet, et
deus bonus augeat incrementa frugum justiciae vestrae.
Ecce filii karissimi novo penitentiae renati baptismate
Christum induistis, iterum vestem innocentiae ut imma¬
culatam custodiatis iterum suscepistis. Videte ne iterum
post concupiscentias vestras abieritis. Auferte malum
cogitationum de medio vestri. Animum purgate, id est
mentem in sanctificatum deo templum. Mentis verb ha¬
bitus sub quolibet pondere nequitum (sic) reprimi', si
eam innocentiae puritas comitetur, et ut pura sit inno¬
centia mentis penitus extyrpelur invidia. Cavendum
est igitur maxime per mundi praecipitia iter agentibus
ab hujus 2 quo aliena perduntur et sua consummuntur
bona. Verum enim dum conspecta felicitas torquet in¬
vidos et afficitur pena contortionis (?) 3 nequiores reddit,
aliorum bona quae habere nom possunt, si diligerent
utique fecissent sua. Vestra utique sunt bona sociorum,
quae etsi imitari non valetis, diligite in alios, et ves¬
tra fient quae amantur in socios. Excludite ergo invi¬
diam quae caritatem eicit, et discordiam nutrit, quae
corpus corrodit et macerat, nec ipsum in sua valetudine
atque vigore stare permittit, quia dum pestis invidiae
mentem lacerat corpus consumit, et quidquid in se ha¬
bere videtur boni interimit. Unde scriptum est: Vita car¬
nium sanitas cordis. Putredo ossium invidia. Per livo¬
ris vitium ante dei oculos pereunt etiam quae humanis
oculis fortia videntur. Ossa quippe per invidiam putres¬
cere est* quaedam etiam robusta deperire. Est autem
invidia quasi odium occultum : inde dicitur invidia, id
est invisibile odium. Hoc est tolerare et odisse, quod
non est virtus mansuetudinis sed velamentum furoris.
Sollerti igitur custodia muniendus mentis aditus, et eo
observandum callidius quanto in ipso temptationis ar¬
ticulo fallacius subripitur. Necessaria est igitur ad haec
dilectionis operatio, quae inter malos non dilectio sed
simultas proprie dicitur : non est ergo dilectio nisi inter
bonos. Quia non est dilectio valida nisi ex ulraque parte
affectus pendeat. Dilectionis hujus vel caritatis custos est
innocentia, quae tantae virtutis et gratiae creditur, ut
deo et hominibus placeat. Vera est haec quae tfec sibi
nec alteri nocet, et cum valet prodesse satagei. Innocen¬
tia ver6 ferrum retundit, acies hebetat, hostes compri¬
mit. Malorum praecogitata refellit, nam miro modo di¬
vinae animadversionis judicio, quos prava mentis inqui¬
nat conscientia, bos proculdubio adversus innocentiam
sequitur actionis difficultas. Sit vobis inter cetera tem-

[ )eralio gulae, et ut breviter dicam, satietur caro ut in
)ono opere famulari nobis sufficiat. Sil itaque vobis ars
quaedam satiari ne unusquisque per satietatem carnis
ad iniquitatem prorumpat turpitudinis. De similitudine
et collateralitatc et de hiis quae in.ea breviter annotavi,
eadem in rectitudinis cautela teneatur, nam sepe pro
virtutibus vitia surripiunl. Auditum salis partibus ves¬
tris credimus, quod divina ultio superincumbentibus
mauris et moabitis totam Hyspaniam in ore gladii per¬
cusserit, paucis in ea Christianis admodum et in paucis
urbibus sub gravissimo servitutis jugo relictis. Sed et
ea quae ad vos sola famae notitia protulit, ea procul-

1 Reprimi ad marginem scriptum invenitur. H.

2 Hoc modo litterae ad marginem scriptae . Initium verborumpent ra¬
sura deletum est. H. ®

3 Verbum hoc super litteras rasas scriptum difpcilime legitur. H.

dubio jam luce clariora certis subjecta visibns patent (?),
Proh dolor, ut vix in tota Gallecia et Aroganum (sic) re¬
gno et Numantia ex innumeris urbibus, castris et vicis et
sanctorum sedibus, nisi sola ruinarum signa et jam fa¬
ctae desolationis indicia jam pareant. Ista etiam nostrae
quam cernitis olim inter celebres, nunc ad instar par¬
vuli redacta videtur, jam nostra memoria muhotiens a
mauris spoliata est. Verum enim ante hoc septenninm
ab eis adeb afflicta est, ut at ecclesia beatae Mariae
virginis, cui dei gratia qualiscunque deservio, signa,
vestes, vasa, et omnia ecclesiae ornamenta captis cleri¬
cis aut occisis asportarent. Sed et ex civibus caplivog
et ex circumquaque jacentibus territoriis usque ad ec¬
clesiam beati Jacobi apostoli innumeros fere in patriam
suam secum transtulere, non sine nobilium nostrorum
sanguine, igne et gladio cetera consumentes omnia.
Quid enim litus Ilyspaniae vestris aliud obtutibus nisi
suae desolationis quandam memoriam, et ruinae osten¬
dit indicia? Quot in eo urbium et ecclesiarum desolatio¬
nes visu et indigenarum indiciis didicistis? Ad vos au¬
tem mater ecclesia 1 jam quasi truncis brachiis et deformi
facie clamat. Sanguinem filiorum et vindictam per ma¬
nus vestras requirit. Clamat, certe clamat. Vindictam fa¬
cite in nationibus, increpationes in populis. Nulla ergo
itineris incepti vos festinationis seducat occasio, quod non
Iherosolimis fuisse sed bene interim vixisse (?) laudabile
est, non enim ad eam nisi per opera ejus pervenire po¬
testis. Ex bono opere verb ut ad finem gloriosum quis per¬
veniat meretur. Jacentem igitur et depressam Hyspano-
rum ecclesiam ut boni emulatores erigite fedam et defor¬
mem vestibus jocunditalis et leticiae reinduite, ut boni
filii nolite spectare turpitudinem patris, et matri nolite
dicere munus quodeumque est ex me libi proderit. Fe-
dera societatis humanae nolite parvipendere. Quia, ut
ait beatus Ambrosius, qui a sociis et fratribus si po¬
test non repellit injuriam tam est in vitio quam ille qui fa¬
cit, et vos boni filii matris ecclesiae vim atque injuriam
propulsate, nam jure hoc evenit ut quisque ob tutelam
sui corporis fecerit jure fecisse arbitretur. Vos fratres
arma deposuistis, arma scilicet quibus rapiuntur aliena.
De quibus dicitur, qui gladio percutit gladio peribit, sci¬
licet qui nulla superiore ac legitima potestate vel jubenle
vel concedente in sanguinem fratris armatur. Sed nunc
deo inspirante arma fertis quibus homicidae et raptores
dampnentur, furta cohibeantur, adulteria puniantur, im¬
pii de terra perdantur, parricidae vivere non sinantur,
nec filii impie agere. Vos igitur fratres cum hiis fortitudi¬
nem armis suscipite, eam scilicet qua vel bello tuetur a
barbaris patriam (sic) vel domi (sic) defenditur inimicos
(sic), vel a latronibus socios, nam plena est justiciae. Hu¬
jusmodi verb opera vindictae officia sunt quae boni bono
animo implent. Nolite fratres, nolite timere. Non enim
in hujusmodi actionibus homicidio vel taxatione alicujus
criminis notabimini, imo rei propositi vestri deserti ju¬
dicabimini. Non est verb crudelitas pro deo pietas. Zelo
justiciae, non felle irae, justum bellum committite. Jus¬
tum verb bellum dicit Ysidorus noster, quod ex indicio
geritur de rebus repetendis aut hostium pulsandorum
causa; et quia justa est causa homicidas et sacrilegos ct
venenarios punire, non est effusio sanguis (sic) homici¬
dii (sic), et item non est crudelis qui crudeles
Vel qui malos perimit in eo quod mali sunt et habet
causam interfectionis, minister est domini. Profectbnln
Israel contra Amorreos justum bellum commisere, qui*
bus transitus negabatur innoxius, et vos ergo populus
Israel et filii Christi et servi crucis, numquid haec liber¬
tas permittenda adversariis crucis ut impune vobis in¬
sultent? Absit. Audite quid super hiis Augustinus dix®*
rit ad Donatum presbyterum: «Non est permittenda ma

1 Abbreviatum hoc ad marginem scriptum : ccla. H.

Digitized by

Google

MONUMENTA III

395

voluntas suae libertati, sicut ncc paulo permissum uti
pessima voluntate, qui pars ecclesia dei.* Item Crisosto-
mus super Matheum, Homcl. xvn. «Occidit Finccs liomi-
oem et reputatum est ei ad justiciam. Abraham non so¬
lum homicida, sed quod gravius parricida effectus, ma¬
gis magisque deo placuit. Item Jcr. ad Ripoarium : Legi
chyromachen Finees, auctoritatem Heliae, zelum Symo-
nis Cananei, Petri severitatem Annaniam et Saphiram
trucidantem, Pauli constantiam qui Elimam magum
viis domini resistentem eterna severitate dampnavit.
Unde in lege dicitur : Si frater tuus et amicus et uxor
quae est in sinu tuo te depravare voluerit a veritate,
sil manus tua super eos et eflunde sanguinem ipsorum.
Tale quid in vobis spiritualiter completum est. Percus¬
sit in vobis dominus Saulum et erexit Paulum. Eandem
Sauli et Pauli carnem, non eundem mentis affectum sed
immutatum. Ecce quam pius quam justus quam mise¬
ricors deus. Nicliil vobis detraxit deus. Eadem patriae
vestrae opera sed affectu solum mutato vobis concessit.
Armis et gladio utebamini. Predas agebatis, et cetera
militantium facinora de quibus non est mod6 dicendum
per singula. Vos ut videtur arma portatis et rei milita¬
ris insignia, sed diverso affectu ut superius dictum, non
mutantes actum sed voluntatem attendentes illud apos¬
toli consilium : Sicut exibuistis membra vestra servire
immunditiae ad iniquitatem ita exibete membra vestra
etc. Sed quoniam armati venistis, eia ut boni milites
agite, quia non est peccatum militare, sed propter prae¬
dam peccatum est militare. Suscipite ergo vobis et vestris
beati Augustini salubre xonsilium ad Boncfacium comi¬
tem : «Arripite manibus arma. Oratio aures pulset aucto¬
ris, quia quando pugnatur deus apertis oculis spectat, et
partem quam inspicit justam ibi dat palmam. Et vere ad¬
implebitur in vobis prophetia quam ad laudem et hono¬
rem virtutis et gloriae filiorum dei dictum (sic) est: Quo¬
modo persequebatur unus mille et duo fugarent x mille':
et iterum : Cadent inimici vestri coram vobis gladio, nam
bellum quod deo auctore gerendum suscipitur, recte sus¬
cipi dubitare fas non est. t)e cetero, filius noster dile¬
ctus et frater vester et in tribulationibus particeps, Hyl-
defonxus rex noster, contra Olixebonam diebus jam de¬
cem retroactis cum omni expeditione sua exiit, ves¬
trum adventum praenoscens, nos hic vos expeclatum
stare jussit, ut vos vice ejus alloquamur (?). Si forte deus
cordibus vestris immiserit vos ut cum omni navigio ves¬
tro eum adeatis, et cum illo donec deo auctore et vobis
cooperantibus civitas Lyxbonensis caperetur maneatis.
Pecuniae ver6 sponsionem si vobis placet proinde fa¬
cturi vestris prout fisci regiae potestatis facultas seque-
tur. Nos ver6 ind6 et quos volueritis vobiscum obsides
habeatis sponsionis persolvendae. Quid ver5 placuerit
sanetitati societatis vestrae responsionem expectabimus.
Sit jam inde in manibus vestris consilium pium, mo¬
destum, justam, honestum, ad laudem et honorem no¬
minis ejus et sanctissimae suae genitricis qui (sic) cum
deo patre et spiritu sancto vivit et regnat per omnia se¬
cula seculorum, amen.»

Completo sermone post expletionem missae delibera¬
tum est ab omnibus ut Christianus dux Flandriae et
comes de Arescot et naves plurimae quae nondum ex
dispersione convenerant expectarentur, et advocaretur
Johannes archiepiscopus Braccarensis. Congregatis igi¬
tur ex dispersione navibus, deliberatum est ut episcopi
una nobiscum in navibus apud civitatem venirent Lix-
bonensem, ut illinc a rege illorum audiremus presentes
quae absentibus mandabantur. Die verd quasi decima,
impositis sarcinis nostris una cum episcopis velificare
incepimus iter prosperum agentes. Die ver6 postera ad

1 Haec ad marginem leguntur ; Sequuntur v... vobis, c... alienos ct c...

®x vobis x milia. H.

i

insulam Phonicis' distantem a continenti quasi octingen¬
tis passibus feliciter applicuimus. Insula abundat cervis,
et maxime cuniculis : liquiricium* habet. Tyrii dicunt
eam Erictrcam, peni Gaddir, id est sepem, ultra quam
non est terra, ide6 extremus noti orbis terminus dicitur.
Juxta hanc sunt n insulae quae vulgo dicuntur Berlin-
ges id est Baleares lingua corrupta in una quarum est
palatium admirabilis architecturae et multa officinarum
diversoria regi cuidam ut aiunt quondam gratissimum
secrelale hospicium. Habentur autem in continenti a
Porlugala usque ad insulam flumina et castra. Est Cas¬
trum quod dicitur Sanctae Mariae inter fluvium Doira
et silvam quae dicitur medica in frigore 3 . In cujus terri¬
torio requiescit beatus Donatus apostoli Jacobi discipu¬
lus, et post silvam fluvius Yoga, et post civitas Colym-
bria super fluvium Mundego, ultra quam est castrum
Soyra et post castrum quod dicitur Mons Major, et post
castrum Lora 4 super fluvium qui dividit episcopatum lix-
bonensem a colymbriensi, et post silva quae vocatur
Alchubez 5 lingua eorum, circa quam heremi vastitas us¬
que ad castrum Suherium 6 quod distat a Lyxebona mi¬
lia vm. In insula ver6 praedicta cum pernoctasflemus
summo mane velificare incepimus iter prosperum agen¬
tes donec fere ad hostia Tagi fluminis ventus procum¬
bens a montibus Sucheriis, naves tam admirabili tem¬
pestate concuteret ut pars batellorum cum hominibus
absorberetur. Perseveravit autem tempestas usque ad
introitum portus fluminis Tagi. Nobis verd portum in¬
trantibus signum admirabile in aere visum est. Nam ecce
a Galbarum partibus nubes candidae magnae nobiscum
venientes, nubibus quibusdam magnis nigredine con-
sparsis a continenti venientibus concurrere visae sunt,
atque in modum acierum ordinatarum sinistris cornibus
inter se junctis admirabili impetu confligere, quaedam
in modum velitum dextra levaque impressione facta in
aciem resilire, quaedam ut aditum invenirent ceteras
girare, quaedam ceteras penetrare, easdemque penetra¬
tas ad modum vaporis inanire, quaedam sursum, quae¬
dam deorsum levari, nunc pene aquis contiguae, nunc ab
oculis in sublime ferri. Cum tandem nubes magna a nos¬
tris partibus veniens omnem aeris impuritatem secum
trahens ut ad modum azoli purissimi citra hanc videre¬
tur, ceteras omnes a continenti venientes impetu suo re¬
primens quasi victrix coram se praedas agens aeris sola
principatum tenuit, ceteris omnibus vel inanitis vel si
qua paucula remanserit apud urbem visa est confugere.
Nobis acclamantibus : «Ecce nubes nostra devicit, ecce
nobiscum deus. Dispersa est hostium potentia, confusi
sunt quoniam dominus dissipabit eos. > Et sic demum
tempestatis cessavit omnis quassatio. Igitur post parum
temporis circiter horam diei x pervenimus ad civitatem
quae non multum distat ab ostio fluminis Tagi. Est au¬
tem Tagus fluvius subterlabens a Toletanis partibus
fluens, in cujus ripis sub primo vere dum in alveo se
recolligit, aurum invenitur. Cujus etiam tanta piscium
copia ut duae partes aquae tertia piscium ab incolis cre¬
datur. Conchiliis abundat utharena, hoc autem praeci¬
pue quod hujus aquae pisces omni tempore pinguedi¬
nem suam et saporem innatum relinent, non alternantes
vel degenerantes, ut apud nos est, ulla rerum vicissitu¬
dine. A meridie hujus est Elmada provintia quae abun¬
dat vineis et ficis et pomisgranatis. Segctae ade6 fertiles
ut bis ex uno semine fructificent, celebris venatibus,
meile abundat. Similiter in ea parte castrum Palmella.
A septentrione fluminis est civitas Lyxibona in cacu-

1 Vulgo Peniche?

2 Lege liquiritiam, id esi Glycyrrhisa, vulgb Alcacuz.

3 Ad marginem : id est mei... II.

4 Fortasse Lcyrea, vel Leirena.

5 Manifestd Alcobaca.

6 Idem videtur Sucblrium iterum infra scriptum tamquam per conuptionem
verbi Sinlriam.

Digitized by v^ooQie

396

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

mine montis rotundi, cujus muri gradatim desccntes
(sic) ad ripam fluminis Tagi solum muro interclusi per¬
tingunt. Sub nostro adventu opulentissima totius Affri-
cae et magnae partis Europae commeatibus. Est autem
sita super montem Artabrum pertingentem mare occea-
num Gaditanum. Gelum, terras, maria, distinguit a ter¬
ris, eo quod ibi litus Hyspaniae finiat, et quod a circuitu
ejus incipit Gallicus occeanus, et fons septentrionalis
occeano Atlantico et occasu terminatio ibidem. Quo ab
Ulixe opidum Ulyxibona conditum creditur. Territoria
ejus circumquaque adjacentia optimis comparanda nulli
postponenda frugique soli copia, sive arborarios sive vi¬
nearum proventus respice (sic) telis. Omni materia af¬
fluit, aut quae pretio ambitiosa aut usu necessaria, au¬
rum et argentum habet. Ferrariis nunquam deficit. Vin¬
cit olea. Nichil in |a ociosum vel sterile, nec quod omni¬
modam messem neget. Non coquunt sales sea effodiunt.
Ficis abundat, aded ut vix a nobis portio consummi qui¬
verit. Vigent pabulis etiafn arida. Venalibus multimo¬
dis celebris. Non habet lepores ; aves habet multigenas.
Aere salubris : habet autem civitas haec balnea calida.
Juxta quam est castrum Suchtrium 1 distans quasi milia
viii, in quo fons est purissimus, usus cujus tussim, tysim-
que sedare dicitur, unde si incolae tussientes audierint,
non esse indigenas deprehendant. Habet etiam poma
... tria. In cujus pascuis equae lasciviunt mira fecundi¬
tate, nam aspirate favoniis vento concipiunt et postmo-
dum sitientes cum maribus coeunt. Sic aurarum spiritu
maritantur 2 3 . Constitit ver6 sub nostro adventu civitas lx
milia familiarium aurum reddentium, summatis circum¬
quaque suburbiis, exceptis liberis nullius gravedini sub¬
jacentibus. Cingitur autem muro rotundo cacumen mon¬
tis, dextra levaque descendentibus muris urbis per de¬
clivum usque ad Tagi ripam. Dependentibus sub muro
suburbiis vicorum vice in rupibus excisis ut unusquis¬
que vicus pro castro haberetur munitissimo, tot enim
difficultatibus cingitur. Populosa supra quod existimari
nequit.- Nam sicut postmodum urbe capta ab eorum al-
caie, id est principe, didicimus, habuit haec civitas
cum. or milia hominum, exceptis parvulis et mulieri¬
bus, annumeratis castri Scalaphii* civibus, qui in hoc
anno a castro suo expulsi, novi hospites qui (?) moraban¬
tur. De Suchtria et Elmada et Palmella optimatibus cun¬
ctis. Ex omnibus Hyspaniae partibus et Affricae merca¬
tor... multis. Sed cum tanti essent solum armaturam xv
milia habebant in lanceis et scutis et cum hiis egredie¬
bantur ad invicem, sicut ex indicto principis constitutum
fuerat. Edificia ver6 ejus artissime conglobata, ut vix
nisi in vicis mercatoriis vicus inveniri quiverit amplio¬
ris quam vm pedum latitudinis. Causa tantae multitu¬
dinis erat, quod nullus ritus religionis inter eos erat,
nam quisque sibi lex erat, utpote qui ex omnibus mundi
partibus flagitiosissimi quique quasi in sentinam con¬
fluxerant, totius libidinis atque immunditiae seminaria.
Sub temporibus regum Christianorum priusquam mauri
eam optinuissent, trium martyrum memoria juxta urbem
in loco qui dicitur Compolel celebrabatur, scilicet Ve¬
rissima et Maximi et Juliae virginis, quorum ecclesia
a mauris solotenus destructa, tres tantum adhuc lapides
in signum ruinae suae ostendit, qui nunquam ab inde
potuere sustolli. De quibus alii dicunt eos fore altaria,
alii bustalia. Haec de civitate ad praesens sufficiant.

Vigilia igitur beati Petri apostoli post prandium cum
ibi hora quasi prandii venissemus quidam ex nostris in
liltore juxta civitatem ex navibus progrediuntur, contra
quos mauri, sed nostrorum impetum non valentes ferre
non sine ipsorum detrimento usque ad portam quae su-

1 Lege Sintriam.

2 Exarata hic ad marginem aliqua sententia fuerat , sed nunc ita extincla, ut
legi non possit .

3 Legendum est Scalabis.

burhium respicit fugati sunt. Sed Saherius de Arcellis
nostros ab impetu dolum succensens hostium revocat,
gratias agens deo quod dissimiles prioribus qui ante huc
advenerant casus jam in operis principio experti sumus.
Advocatis, qui aderant tentoria in supercilio montis su-
jereminentis urbem quantum est fere baculi jactos figi
, ubet, inhonestum ratus jam primo congressu, ne cedere
lostibus videremur, terram relinquere. Cuncti qui ade¬
rant favent. Adveniente itaque prima noctis vigilia, nisi
duo tantum tentoria Hervci de Glanvilla et Sahcrii de
Arcellis usquam apparuere, ceteris omnibus ad naves
regressis. Nos ver6 cum paucis admodum xxxtx tota
nocte non sine metu excubavimus, ut Sancti Petri vi¬
gilias sollempnes loricis induti celebraremus. Mane au¬
tem facto ut citius quis potuit tentorium terra defigit,
ac si nostri casus nichil praescissent. Episcopi verb qui
nobiscum advenerant regem suum adeunt, ut sicut no-
biscum constituerant eum nobis obviam facerent. Qui
brevi cum eo redeunt, nam per dies plus octo in pro-
vintia commoratus nostrum adventum existimans expe-
ctaverat. Audierat enim per nostros de nostro adventu,
qui in navibus v a nostra societate segregati v dierum
navigatione a portu de Dertemude advenerant ante dies
vm. Adveniente itaque rege omnes fere pariter ut in tali
tumultu fieri solet, divites et pauperes obviam facti su¬
mus. Cum percunctasset ver6 rex qui essent- ex nobis
primates aut quorum consilia in nobis preccllerent aut
si cuique totius exercitus responsum commississemus,
breviter responsum est nos primates habere hos et hos,
et quorum precipue actus et consilia praeminerent, sed
nondum deliberatum cui responsionis officia committe¬
rent. Si ab ipso primitus audissent, inter tot summae
prudentiae viros brevi reperturos, qui pro omnibus com¬
muni omnium consilio responderetur. Ad haec rex pro
tempore pauca respondit: * Scimus satis et compertum
habemus vos fortes et strenuos magnaeque industriae
ivros fore, et verum aputnos non vos vestri praesentia
quam fama minores fecit. Nom enim quid inter tot tan-
taeque divitiae viros nostra sponsio suffecerit, ut nostris
scilicet ditati muneribus ad urbem hujus (?)* obsidionem
nobiscum maneatis, vos convenimus. A mauris enim
semper inquietatis nunquam pcccunias adunare quibus
quandoque secure non contigit vivere. Sed quoniam fa¬
cultatem nostram et bonae mentis erga vos affectum vos
ignorare nolumus, sponsioni nostra non imferendam in¬
juriam, imo quicquid terra nostra possidet vobis man¬
cipatum ceusemus. Certi ver6 super hiis quod vos magis
pietas vestra ad laborem studiumque tanti operis invi¬
tabit, quam nostrae sponsio peccumae ad praemium pro¬
vocabit. Sed ne populorum conclamationibus vestrorum
nostra turbetur oratio, ex vobis eligite quos volueritis
ut ab invicem secedentes benigne placideque sponsionis
nostrae causam utrimque super hiis quae proposuimus
diffiniamus, sicque inter nos diffinita in commune co¬
ram omnibus explicetur, ut omnibus deinde utrimque
assensum praebentibus certo federe certisque pignori¬
bus ad dei questum rata fiat.» Ad haec omnes respon¬
suri una in concilium veniunt. Quid verd in hoc quis¬
que prout animi linguaeque facilitas abundabat dixerit,
nichilque aliud nisi aerem verberare conferret, cum pa¬
rum auctoritatis constet in fabula non inconvenienter
praetereundum puto. Sed cum multi multa supervacua
proferrent usque post prandium differtur consultum
quid potius eligendum esset. Sed interim quo pacto
nescio quibusve internuntiis Flandrenses regis sponsio¬
nibus acquiescunt, nam ut estimo quos rei familiaris
inopia urgebat, hos proculdubio peccuniarum spes ca-

E escendarum facilius ad consuetudinem suam reducit,
'um item in concilio ventum est, quos pauld ante exis-

1 In Mi. sic : h'j : H. —Contradat has litteras legimus pro : hujusmodi.

Digitized by ooQie

MONUMENTA III

307

limabamus conjurationis socios, nunc regis advocatos in
concilio repperimus, hoc solum semper coram nobis ex¬
cipientes quod non (?) rege pactionem ullam non solum
non susciperent, immo nec audirent, sed nioris semper
nbique terrarum fuisse in hanc partem favere potius
quam impetus animi magis duceret, seque cum regd*
manere velle si omnibus complaceret sociis, neque res¬
tare aliquid quin hoc potius fieret aiebant. Interea quis-

J ue prout arbitrabatur prudentis sententiam rogatus,
iversi diversa protulere. Inter quos Willelmus Vitulus
adhuc spirans minarum cedisqme pyraticae et Radulfus
frater ejus, et omnes fere hantunenses et hastingenses
cum biis qui ante hoc quinquennium urbem Ulyxibo-
nam obsidendam convenerant, omnes uno ore regis res¬
ponsionem accipere nicbil aliud quam proditionem aie¬
bant, plurima etiam super biis retractantes, quae vel
fieta vel si qua vera fuerint, eoVum magis deputanda
insipientiae quam alterius pravitati, aut ea quae magis

r latebant longi dispendia laboris in obsidione nolle pati,
nsuper maximo questui fore si costam Hyspaniae sub
festinatione transcurrerent, ac perinde multas peccu-
nias ab AfTricae navibus et Hyspaniae mercatores levi¬
ter extorquerent. Ventumque insuper plurimum eo tem¬
pore in Iherusalem navigantibus aptum commemorant,
neo-se quosque expectaturos si solum vm vel x naves
socias habuerint, et mulla hiis similia quae potius for¬
tunae casibus subjacent quam virtuti. Sed nostrorum
major pars omni occasione remola assensum remanendi
prebet. Colonensibus, flandrensibus boloncnsibus, bri-
tonibus, scoltis in hoc idem libentissime assentienti-
bns. Ceteris cum Willelmo Vitulo, quasi navibus octo
normannorum, hantonensium et bristowcnsium, adhuc
in hac pertinatia immobiliter durantibus. Intcrim flan-
drenses et colonenses et bolonenses ad orientalem ci¬
vitatis partem cum classe sua secedent. Item post parum
perversos exhortatum in concilio venimus, ut exhorta¬
tionibus blandisque promissis eos nobiscum retinere¬
mus, vel quasi fidei juramentique transgressores, con-
jnrataequc societatis ab omni nostrorum et a sanctae ma¬
tris ecclesiae communione segregaremus, hinc illinc ac¬
clamantibus cunctis. Haec de Glanvilla' vix nactus silen¬
tium orationem hujusmodi habuerit.

• Piae recordationis memoria qua tot nationum popu¬
los piacque eruditionis viros cruce dominica insignitos
pridie aput Portugalam me vidisse recolo animum licet
mestissimum maxime relevaret, si hanc universitatem
gentium sub unitatis sincerae vinculo scirem posse re¬
stringi. Ad hoc enim quamque nostrum summa ope de¬
ceret eniti, ut cum jam tanta gentium diversitas sub
conjuratae unitatis lege nobiscum astringi, nichilque in
ea quod meritb accusari vel derogari queat in contin¬
genti perpendamus, ne in nos ejusdem sanguinis gene¬
risque socios vitabunda infamiae in posterum macula
cobereat. Imd ut antiquorum virtutum memores nostro¬
rum laudem et gloriam generis nostri accumulare potius
quam infamatam malitiae pannusculis obvelare. Insignia
enim veterum a posteris in memoriam reducta, et amo¬
ris et honoris indicia sunt. Si boni emulatores veterum
fueritis, honor et gloria vos insequitur, si mali, dedecus
improperii. Normannorum genus quis nesciat usu con¬
tinuata virtutis laborem recusare nullum? quorum sci¬
licet in summa asperitate semper durata militia, nec in
adversitate cito subteritur (?), nec in prosperitate tot diffi¬
cultatibus exercitata segni valet otio subici, nam semper
otii vitia discutere negotiis didicit. Sed quonam perver¬
sitatis modo nesejo, quasi gloriae honorisque cupidine
in nos pedissequa subreppit invidia, et dum (?) generis
alieni viros nobiscum nequit inficere, in nosmetipsos
maximam veneni sui partem transfundit. Attendite pa-

1 Ad marginem haec leguntur : in hiis verbis sed hoc... per sua... ti-
bai modo. H.

M. H. Tom. I.

tres et recolite corrigendo mores vestros. Exemplum e
vicino in confusionem vestram sumite. Colonenses colo¬
nensibus non dissident. Flandrigenae flandrensibus non
invident. Quis.enim scoltos barbaros esse neget? Num-
quam tamen inter nos legem debitae excesserunt ami¬
citiae, et quid aliud nisi prodigiosum quiddam in vobis
conspicitur? Cum nos omnes unius matris filii simus ut
si lingua palato, os veniri, pes pari, manus manui mu¬
tuae servitutis neget officium. Et, vos hinc abire vultis,
et ut bene fiat optamus. Nos ver6 ut jam ab omnibus
in commune decretum est, vobis solum paucis exceptis,
quod non sine dolore cogor dicere, hic remanemus. Deo
non vos inde injuriam facitis sed vobis. Si enim vos hic
remanseritis, non augetur ex vobis dei potestas. Si abie¬
ritis non imminuitur. Si civitas haec a nobis capiatur,
quid dicetis ad haec? Et ut de piaculo violatae societatis
taceam , vos ubique terrarum imfames et ignominiosi
venietis. Gloriosae mortis metu vires vestras a sociis sub¬
duxistis vestris. Prcdae solam nondum adeptae cupidi¬
nem eterno comparastis obprobrio. Genus vestrum in¬
noxium hoc vestro crimine obnoxium tenebitur, et certe
pudet, quod generis nostri mater Normannia et imme¬
rito a tot nationum quae hic adsunt gentibus, perpe¬
tuum vestri facinoris sustinebit obprobrium. Nunc de
cetero.. Quamobrcm vos et vestra perditum itis? Certe
peregrinatio vestra non videtur karitale fundata quia
non est in vobis dilectio. Si enim in vobis verae dile¬
ctionis esset affectus profeclb majori fidutia ea erga nos
uteremini. Non litteras didici, nec populo sermonem
facere novi. Didici tamen et scio quod qui vult peccatis
dimitti, oportet peccata ceteris dimittere. Hic enim offi¬
cium diligentis implet qui biis a quibus est appetitus
ignovit. Haec enim ided de peccatis dimittendis et ma¬
lis tolerandis intersero quia superius in excusatione hu¬
jus operis quaedam de rege improbanda proposuistis.
Item de questu navigantibus proventuro quis novit si
in concupiscendo aliena perdamus nostra? De itinere
festinando, quis novit si illa spe questus festinatio fiat
tardatio? Malo ver6 hic aliquid bene operando mea con¬
sumere, quam vagabundus et anceps certa pro incertis
mutare, et me et mea casibus fortuitis et in malos usus
committere. De rege etsi apud vos culpabilis foret ut
superius proposuistis, pro deo tolerandus esset ut ali¬
quid lucri majoris a vobis fieret. Ipse tamen ut nobis
refert totius pravae actionis erga vos immunem se asse¬
rit, purgandum judicio vestrorum. Miseremini, ergo so¬
ciorum vestrorum. Parcite generis infamiae vestri. As-
sentite consiliis honoris vestri. Ego verd imprimis si
lacet cum omnibus meis, genibus flexis, junctis mani¬
us, omnia mea in manibus vestris tradens dominium
vestri libentissime solum maneatis nobiscum suscipiam,
et si non vultis socios, exibete vos saltem nobis domi¬
nos». Et cum haec ad ultimum prae lacrimis vix dixisset,
pedibus Willelmi Vituli humiliari voluit, optimatibus
astantium militum et ceterorum idem facientibus. Sed
non sunt pcrifiissi ab eo et a causae suae sociis circum¬
stantibus. Aqquievil tandem Willelmus et socii ejus no¬
biscum manere, quantum sibi victualia suppeterent nec
amplius die uno nisi regis vel nostrorum stipendiis te¬
neretur, et lacrimati sunt omnes prae gaudio dicentes
•Deus adjuva nos.» Electi sunt ex optimatibus nostris una
cum colonensibus et flandrensibus per quos inter nos
et regem sponsionum et conventionum fieret diffinitio¬
nis terminatio. Qui una cum rege et archicpiscopo et
coepiscopis*et clericis et laicis testamentum confirma¬
tionis pactionum, postea coram omtfibus prolatum, in
haec verba fecerunt. Notum sit omnibus ecclesiae filiis
tam futuris quam praesentibus conventionis pactum in¬
ter me et francos, quod scilicet ego Hydcfonxus (sic) rex
portugalensium omnium meorum assensu ut perpetuo sit
apud posteros in memoria testamento confirmationis as-

100

Digitized by

Google

3§8

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

signo. Quod franci qui ad urbis Lyxbonensis obsidionem
una mecum mansuri sunt, hostium possessiones in om¬
nibus in suam ditionem et potestatem transferant et ha¬
beant, omnibus meis et me omnimodo expertibus. Hos¬
tes captos, si qui ut vivant redimi voluerint, redemptio¬
nis peccunias libere habeant. Mihi insuper captivos red¬
dant. Urbem, si forte ceperint, habeant et teneant do¬
nec facto scrutinio spolietur tam in omnium redemptio¬
nibus quam in ceteris, sicque demfrm ad eorum volun¬
tatem perscrutatam mihi tradant. Postea verd civitas et
terrae subactae me presidente partiantur, secundum con¬
ditiones suas sicut quosque melius noverim tenendas se-
eunduih consuetudines et libertates francorum honestis¬
simas, mihi solum in eis remanente advocationis domi¬
nio. Naves insuper et res eorum vel heredum eorum
qui ad urbis Lixbonensis obsidionem una mecum fuere
ab omni consuetudine mercatoria quae vulgo pedatica
dicitur amodo et in perpetuum per totam terram meam
firmiter et bona fide concedo. Hiis testibus. Johanne ar-
ehiepiscopo Bracarensi, episcopo Petro Portugalensi,
episcopo Lameccensi, episcopo Viseos, Frinando Me-
nendiz socero regis, Frinando Captivo, Gunzalvo Rode-
rici, Gocelino de Sousa, Menendo Hyldefonxi dapi fero,

' Mutio de Lamega, Petro Pelagio, Johanne Rainno, Go*
celvo Sotheri, et multis quorum non novimus nomina 1 2 .
Hujus conventionis dati sunt ex parte regis obsides
certi xx per fidem et juramentum, tam episcopi quam
laici. Super hiis juravit rex conventionem et testamen¬
tum praescriptum servare. Insuper autem a nobis non
discessurum nisi infirmitate ultima cogente, aut si hos¬
tibus terra ejus occuparetur, nec inde fallendi occasio¬
nem quaerere erga nos ullo modo. Nos verd similiter
pactionis tenendae juramentum fecimus datis inde ob-
sidibus similiter viginti. Hiis ita omnibus confirmatis,
communi omnium consilio decretum est ut legatarii ad
urbem hostes conventum mitterentur, ne eos nisi inviti
videremur impugnare. Archiepiscopus igitur Braccaren-
sis et episcopus Portugalensis cum paucis ex nostris ad
urbem mittuntur. Dato utrimque signo, ipso civitatis al-
caie super murum cum episcopo et primiciis civitatis
stantibus pax indutiarum ut quid velint dicant utrim¬
que sanccitur, cum sic archiepiscopus exorsus orationem
habuit: «/)«<$(?)* pacis etdilectionis velamentum erroris
a cordibus vestris auferat et ad se vos convertat, et nos
igitur de pace loquuturi ad vos pervenimus. Concordia
enim res parvae crescunt, discordia maxime ditabuntur.
Sed ut haec inter nos non regnet perpetuo, huc ad vos
conciliatum venimus. Sic enim nos ex uno eodemque
principio natura progenuit, ut federe societatis huma¬
nae et vinculo matris omnium concordiae aliis alios non ,
ingratos fieri deceret. Nos verd ad hanc quam posside¬
tis urbem non vos expugnatum hinc neque expoliatum
si vultis venimus. Habet enim hoc semper Christiano¬
rum innata benignitas, ut licet sua repetat, aliena non
rapiat, urbis hujus sedem nostri juris fore vendicamus,
et certe si in vobis justicia naturalis profecerit, inexorati
cum omnibus sarcinis vestris, peccuniis et pecculiis,
cum mulieribus et infantibus, patriam maurorum repe¬
teretis unde venistis, linquentes nobis nostra. Sed co¬
mpertum habemus jam satis quod juncti (?) 3 vel coacti ta¬
lia faceretis. Sed date operam ut libenter faciatis. Nam si
quae petimus libenter suscipitis, acerbissimam peticio-

1 Testium quaedam nomina, etsi turpiter scripta, absque dubio magnates, seu
illustres etatis Atphonsi 1 viros indicant ; quaedam verd ita corrupta sunt , ut, vel
eorum veram lectionem ortkographicam, vel quibus conveniant viris, perquirere i
impossibile sit. Probabile etiam nobis videtur, recens hoc apographum non omnibus
his maculis, et hujusmodi labe carere; obnoxii enim exteri scriptores litterarum
turbationi sunt, dum alienae gentis virorum nomina aut scribunt, aut loquendo
redere conantur. Utcumque erit juvabit tamen apographum hoc Cl. Hamiltonii fide-
liter et servare , et describere.

2 In Ms. 'S. H.

3 In forma litterarum, quas Cl. Hamiltonius ad apographi sui marginem de¬
scripsit, potitos inviti, quam, ut aequum est, juncti legitur.

nis partem jam effugistis. Quae nam aliter inter nog
concordia fieri posset nescio, cum sOrs ab initio ooi.
cuique data proprio possessore careat. Vos ex maoris
et moabitis Lusitaniae regnum regi vestro et nostre
fraudulenter subripuistis. Urbium et vicorum et eccle¬
siarum desolationes innumerae ab illo tempore usque
in praesens et factae sunt et per dies fiunt. In uno fides
vestra, in altero societas humanitatis lesa est. Civitates
nostras et terrarum possessiones injuste retinetis jam
aiinis ccc et eo amplius lvm ante vos a Christianis habi-
tas, quos non ad fidem gladius exactoris addixit, sed quas
verbum praedicationis in filios dei adoptavit (?)' sub
apostolo nostro Jacobo et ejos sequacibus, Donato, Tor¬
quato, Secundo, Endaletio, Eufrasio, Tesiphonte, Victo-
rio, Pelagio, et pluribus apostolieorum signorum viris.
Testis est in urbe ista sanguis martyrum pro Christi
nomine sub Ageiano Romano principe effusus, Maximae
scilicet et Verissimi et Juliae virginis. Requirite conci¬
lium Toletanum sub glorioso nostro et vestro rege Si-
sebuto. Testis est inde Ysidorus HyspaJensis archiepis¬
copus et ecclesiae Lyxbonensis ejusdem temporis epis¬
copus Viericus, cum cc et eo amplius totius Hyspaniac
coepiscopis. Testantur adhuc in urbibus ecclesiarum rui¬
nae inditia manifesta. Sed quod jam usu longo et gene¬
ris propagatione urbem occupatam tenuistis, utimur ad
vos solito bonitatis affectu, solum vestri munimentum
castri in manus nostras tradite. Liberta-tes hucusque ha¬
bitas habeat vestram unusquisque, nolumus enim vos
tam antiquis exturbare sedibus. Secundum mores suos
unusquisque vivat, nisi gratuito ex vobis augeatur ec¬
clesia dei. Praedives est ut videmus et satis felix urbs
vestra, sed multorum aviditati exposita. Quot enim cas¬
tra, quot naves, quae hominum in vos conjurata mul¬
titudo 1 Parcite desolationi agrorum et fructuum. Parcite
peccuniis vestris. Parcite saltem sanguini vestro. Pacem
dum felix est suscipite. Nam dubium non est quin sit
felicior pax nunquam lacessita, quam quae multo repa¬
ratur sanguine : etenim felicior est sanitas inconcussa
uam ex gravibus morbis et extrema minantibus vi qua-
am et exactione in tutum reducta. Gravis est morbus et
praeceps qui vos infestat: alterum (?)* faciet nisi salubre
summatis consilium. Aut extinguetur aut extinguetnini.
Cavete, nam terminum festinat velocitas. Studete inco¬
lumitati vestrae ddm tempus habetis. Vetus est coint
proverbium, «gladiatorem in area capere consilium». Vos
deinceps respondeatis si placet.» Ad haec quidam ex se¬
nioribus circumstantibus responsura hujusmodi dedit:

«Video verba vos satis in potestate habere : non oratio
vestra vos effert, nec longius quam destinavistis protra¬
xit. Ad unum finem scilicet capescendae nostrae civi¬
tatis vestra respexit oratio. Sed de vobis satis admirari
nequeo, cum una silva vel provinlia multis elephantibus
vel leonibus sufficiat, vobis autem nec mare nec terra
sufficit. Non enim vos rerum inopia sed mentis cogit
ambitio. Quid enim superius de sorte unicuique data
proposuistis, vos sortem nostram inquietatis, ambitio¬
nem vestram rectitudinis zelnm dicentes, pro virtuti¬
bus vitia mentimini. Jam enim ade6 in immensum ves¬
tra cupiditas exiit, ut non solum vobis turpia delectent,
sed etiam placeant, et jam fere locas remedio fieri de¬
siit, quia vestrae cupiditatis consummata infelicitas jam
ene modum naturalem transiit. Inopes et exules nos
eri judicatis, ut gloriosi efficiamini. Hujusmodi glorifica¬
tio (f) 1 iners difinitur ambitio. Cupiditas ver6 vestra dura
modum excessit in seipsam strangulata semper emar¬
cuit. Quotiens jam nostra memoria cum peregrinis et

1 Italicis hic litteris scripta verba, quae ipsius codicis scriptoris oumu i»
quodam paginae tractu, rasis ibidem diis litteris, exarata fuerant , delite (eri
sunt. H.

2 In Ms. altm. H.

3 In Ms. glatio. H.

Digitized by v^-ooQie

MONUMENTA III

309

barbaris nos hinc expugnatum advenistis? Numquid bus, iit acrior impetus. Multi interim sagittarum et ba-
verd vobis vestra placent aut ullam domi contraitis cui- listarum ictibus cadere. Nam propius accedendi licett-
pam totiens migrantes. Et certe frequens migratio ves- tiam lapidum prohibebat emissio. Sicquo diei pars n»a-s
fera ex innata animi instabilitate fore convincitur, quia gna consumpta est. Tandem verd sub solis occasu per
nec animum continere aui nec corporis fugam sistere quosdam vix etiam inermibus pervios 1 quandam collis
raleL Urbem nostram vel vobis quietam tradi vel in ea partem maximo belli discrimine nostri praeoccupavere,
manentes vobis subici nondum nostri consilii fuit. Non- Quo comperto, hostes in fugam versi sunt. Nam longe
dum adeo magnanimitas nostra processit, ut certa pro a munimento superioris urbis aberant. Interim hiis au-
incertis relinquamus. De magnis enim rebus magno ditis, dominus Saherius de Arcellis a rege et a Cortsta-
animo judicandum est. Urbs verd haec ut estimo, ves- bulariis nostris ttos retroagendum missus est. Delibera-
tris olim fuit, nunc autem nostra, in futuro forsitan tum enim apud eos fore aiebant, ut in crastino a rege
vestra. Sed et hoc divini muneris erit. Cum voluit deus, et ab omnibus undique civitas invaderetur, ne inter pau- •
habuimus : cum noluerit, non habebimus. Nullus enim eos dampni majoris occasio fieret. Sed ctim usque ad nos
contra voluntatis ejus arbitrium inexpugnabilis est mu- pervenisset, jam fere omnes nostri ex navibos conflu-
ras. Placeat ergo nobis quicquid deo placuerit, qui lo* xerant, et jam ade...* in urbe cum hostibus, ut vix nisi
feos sanguinem nostrum de manibus vestris eripuit, armorum varietate dinosci possent. Jam ferfe nox ad-
ipsamque ido et mito (?), suaque mirari non desistimus erat. Comperto vero quod retroagi nisi nostrorum detri-
(B hoc quod vinci non potest, et quod mala omnia sub se mento maximi nequiremus, jub.. .* omnes a domino Sa-
ieoeat, et quod ratione qua nichil praestantius casus et herio ex castris proruere, episcopo Portugalensi omnes
dolores et injurias nobis subigit. Sed vos hinc abite, taon benedicente atque absolvente. Ipse quoque Saherius cum
enim aditus vobis patet msi (?)' ferro experiendus. Non quibus habere potuit, ex nostro temptorio vel ex suo pro-
cnim minae vestrae et barbarorum tumultus multi vel prio, nam sociorum pars major jam in conflictum ierat,
magni apud nos constant, gttorum virtutem satius quam ut ceteris succursum praesteret (sic) armatus urbem in-
linguam novimus. Quod ver6 perniciosa et mala irrefra- greditur. Jam verd inter vicorum angustias prout hos*
gabilia promittitis, ex futuro, si quandoque futura stint, tium vel'nostrorum majora suppetebant per loca prae¬
pendent, et certe dementia est nimis angi futuris, nec sidia, varia victoria adinvicem erat. Cum tandem nostri
> aliud quam sibi sponte miserias accersere. Admovendum in cimiterio quodam hostium colligati atque in aciem
est igitur optimum consolationis officium, et differendum instructi, superveniente domino Saherio, nam ceteri con-
quae licet nequeant discuti. Animi autem nostri timidi- stabulariorum omnes aberant, omnem hostium impe¬
tas omnia experiri suadebit. Nam timor assiduus et acer tutn repulere. Inde magna eorum strages conficitur. Tum
et extrema quaeque minitans, ad audaciam torpentes demum iir fugam versi sunt. Nam a prima unde supe-
cxcitat, et co acrior virtus efficitur quanto inevitabili rius fuga cum se acrius imfestari non posse per vicorum
necessitate extunditur. Sed quid vos longius protraam? quantitate vel nostrorum lassitudine comparuissent, le-
Facite quod valetis : nos quod divini muneris erit*. Ad viter reparati fuerant. Nunc tandem in fugam versi,
haec episeopus Portugalensis ; praedarum objectionem suarum, cum tnulli nostrorum

«Si fieri potest ut propiciis auribus vestris loquar, di- ad hanc jam intenderent, donec imfra portas argumento
cam : si minus, iratis. Vos ut moris est vestri in hoc so- subtili invenere viam. Milites tamen cum archiferis et
Ium obstinationis vestrae causam et finem figentes, re- quibusdam juvenibus expeditis, praeda neglecta, usque
rom et malorum eventus nostrorum expectatis. Sed fra- ad portas impressionem strenuissimam faciunt. Verum
gilis spes et imbecillis, quae non ex propriae virtutis enim praedae intenti, fedam aliter fugam fecissent. Sed
fiducia sed ex aliena pendet miseria. Jam enim causa nox interim conflictum dirimit, capto suburbio non sine
vestra quasi limida aut infirmata, testimonium condem- evidenti miraculo, quod quasi m armatorum milia xv
i pnationi dare videtur. De incerto et futuro loquuti, sic * milia familiarum villam tot difficultatibus septam obtine-
| apud nos fore decretum experiemini, ut rei cujus totiens rent. Milites verd et quique electi juvenes cum domino
eventos incertus fuerit, ut aliquando procedat, sepius Saherio tota nocte armati excubias per vigiles in medio
temptandum. Sed cum totiens ut dicitis erga vos nostra montis quo erat eorum cimilerium agunt, ne relicto quod
cassata sint initia, experiendum adhuc aliquid adicimus: ceperamus, in crastino difficilior aditus pateret. Quod et
sfed quis vos indd finis maneat experti cognoscetis, ut ita factum est tota nocte, horribili ex omni parte confla*
estimo. In discessu nostro ab urbe ista nec salutabo vos grante incendio. Mane autem facto circiter horam primam .
nec salutabor a vobis.» nostes exeunt, ut nos ab urbe repellerent. Supervenien-

Igitur legati nostri omni spe civitatis potiundae ab hos- tibus ex omni parle regis et nostrorum familiarum prac-
tibus frnstati, ad nos revertuntur. Rex cum omnibus-suis sidiis, iterum includuntur. Sicque denique urbe obsi-
\ ad orbis septentrionem in summitate montis distantis a dione inclusa, imfra suburbium sub muris eorum bos-
, nobis quasi passibus quingentis secedit. Mane iterum fa- pitati sumus, non sine magna nostri eventus omnium
ctocc(?)* constabulani nostri et optimates nostrae partis ceterorum invidia. Hiis ex parte flandrensium comper-
curiam regis adeunt circiter horam diei nonam, ut su- tis, muro urbis se includunt mauri, relicto eis inexpu-
pradictae conventionis obsides traderent, et plura obsi- gnati suburbio. Nostri interim, normanni scilicet et an-
dioai necessaria providerent. Cum interim garciones gli excubias per noctes singulas per quingenlenos dis*
nostri fundiferi hostes irritando ad campum progredi posuere ut ix revolutis noctibus item primae vigiliae ini-
faciunl, ut sic eminus jactu lapidum irritatis, majoris tia fierent : vm ver6 batellos cum armatis contra urbem
accessionis provocatio neret. Nostris subinde paulatim in flumine excubandos disposuere. Inventum est dehinc
arma eapientibus,'imfra suburbium se hostes conclu- in nostra parte suburbii in fossis in proclivo montis ad
dunt, prohibentes nostros ab introitu jactu lapidum a centum fere milia summarum tritici et ovdei et milii et
tectis domorum quae ad instar muri circumquaque se- leguminum, subsidia scilicet maximae partis urbis. Nam
pta erant. Nostri ver6 undique patulos si qua forent que- infra muros loci quantitas et rerum familiarium copia
rentes aditas usque ad medium suburbii, quo in devexo rupisque solidae durities, imfra vallem aquarum copia
montis muro cingebatur, eos perturbant. Ibi ver6 nobis fossas fieri prohibebant. Interea mauri per dies sepius
fortiter restitutum est. Nostris paulatim suhcrescenti- irruptiones faciunt in nostros, nam contra nos tres por¬
tas habentes, n in latere et unam contra mare, faci-

1 Ad marginem un... H.

* Si cc legendum, de constabtdariu et optimatibus intelligendum est : nam 1 Ad marginem jam (?) anfractus. H.

eondabularii quatuor erani tantwnmodd. 2 Mutilationes ex compaginatione Ms. H.

Digitized by ^.ooQie

400

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

lem exeundi et redeundi licentiam habebant. Nobis ver6
congressus difficilis habebatur. Set... non sine utrorum¬
que detrimento. 1 fiebat, sed eorum semper majori.

Dum interim per dies et noctes excubaremus sub eorum
inuris, derisiones atque improperia mulla nobis ingere¬
bant, mille nos mortibus dignos judicantes*, quippe qui
nostra fastidientes quasi vilia, aliena quasi praeciosa con¬
cupisceremus, nec aliam se nobis injuriam fecisse com¬
memorant, nisi quod nos si quid optimi penes eos ha¬
beretur possessione nostra dignum existimaremus, ipsos-
que indignos habendi judicaremus, prolemque domi nas-
* cituram multiplicem nobis absentibus improperabant,
nec ob kl de obitu nostro curae uxoribus nostris .fore

.cum sibi domi spuria suppeteret progenies. Sed

et siqui ex nobis superforent, miseros et inopes repa-
Iriandum promittebant, et subsannantes dentibus in no¬
bis fremebant. Convitiisque insuper et verbis contume¬
liosis et probris, beatam Mariam matrem domini inces¬
santer afficiebant, indignantes nobis quod filium pau¬
peris mulieris tanto quasi deum veneraremur obsequio,
ipsum dicentes deum deique filium, cum unum deum
solum a quo omnia quae initium habent ccpta sunt con¬
stet esse, nec aliquem coevum et divinitatis suae habere
participem, ipsumque summe bonum atque perfectum
omniaque posse, et cum omnia possit indignissimum
fore et inexpiandum tantam lamque excellentis divini¬
tatis potentiam humanis compagibus membrorirmque
liniamentis coartari, nec id aliud furiosum et saluti
nostrae contrarium credere fore, vel hunc Mariae filium
propheta inter optimos cur non asser... cum injurio¬
sum valdfe sit homini nomen dei usurpare. Haec et hiis
similia adversuin nos calumpniantes obtrectabant. Cru¬
cis insuper signum cum magna irrisione ostentare nos¬
tris atque in illam expuentes fedilatis suae posteriora ex¬
tergebant ex illa. Sicque demum mingturientes (sic) in
illam quasi obprobrium quoddam crucem nostram nobis
iroiciunt. Videbatur veri iterum nobis Christus actua-
iter ab incredulis blasphemari, falsa genuflexione sa-
ntari, malignantium spufis rigari, vinculis affligi, fus¬
tibus illidi, crucis affigi obprobrio. Cujus ut decebat
nos compassione in crucis adversarios acriores fiere¬
mus. Quod et factum est divina eos obeeeante j usticia.
Quotiens a nobis requisiti sunt quotiens facultates et
possessiones eorum solum ab urbe libere quo vellent
secederent eis concessae sunt, aut integro jure sibi om¬
nia remanere solum urbis munimentum nobis tradidis¬
sent, mimquam tamen eorum obstinationem nisi ultimo
et pessimo dedecore finiri deus noster permisit. Previ-
derat enim deus maximfe hiis temporibus ultionem in
crucis adversarios, sub qualibetcumqne homunciis fieri.
Dederat enim eos deus ut postmodum vidimus in pas¬
siones ignominiae. Interea ecclesiae duae a francis con¬
struuntur in sepulturam defunctorum. Una ab orientali
parte a colonensibus et flandrensibus ubi duo muti a
nativitate deo adjuvante officia linguae susceperunt. Al¬
tera ah anglis et a normannis ab occidentali parte. Cum
autem ibi per dies xv sedissemus, machinas utrimque fa¬
cere incepimus : colonenses et flandrenses, sue ariete
(sic) turrim ambulatoriam : nostri turrim ambulatoriam
nonaginta v pedum altitudinis. Omnibus ad haec agenda
intentis, prodigiale quid a parte flandrensium evenire
contigit. Die namque dominica post expletionem missae
sacerdos panAn benedictum sanguineum, quem dum
cultello purgare juberet, inventus est ade6 cum san¬
guine permixtus ut caro quae nunquam sine sanguine
potest incidi. Divisus ver6 postea per frusta in hujus¬
modi specie etiam post urbis captionem multis diebus
visus est. Quidam vero hoc interpretantes aiebant gen-

1 Verba rasura deleta ad correctionem, quae tamen non apparet. H.

tem illam ferocem et indomitam alieni cupidam, licet
tunc sub specie peregrinationis et religionis, sitim san¬
guinis humani nondum deposuisse. Colonenses interim
et flandrenses v fundis balearicis muros et hostium tur¬
res temptant concutere. Peractis tandem eorum machi¬
nis et ad murum deductis, vix arietem reduxere, cete¬
ris igne et satis contumeliose consumptis. Turris verd
nostra ciim jam ad murum fere duceretur, sabloni inhe-
sit immobilis, a tribus eorum fundis irremissibiliter per
dies noclesque concussa. Ubi non sine magno nostra¬
rum labore et detrimento in defendendo frustra, post
dies mi comburitur ab hostibus. Inde nostri non parum
consternati’, animis erecti vix imfra dies vm esse vale¬
bant. Sed cum tandem per sex epdomadas urbem ob¬
sedissemus, comperto quod eos fames aliquantulum ur¬
geret, .vero panis et vini frugnmque inestimabilis

copia suppeteret, paululum resumpsere animos. Naves
terrae deducunt, mala submittunt, funalia domibus in¬
cludunt, hyemandi signum. Colonenses ver6 subterra¬
neas fossas quinquies aggressi ut murum praecipitarent,
totiens cassati sunt. Inde iterum nostri causa conster¬
nationis habita, inter se mullum murmurantes quasi
aliquid melius alibi egissent conquerantur, cum post
dies aliquot non parum solaminis divina consulente mi¬
sericordia nobis evenire contigit. Nam decem maori
vespere sub muro ascendentes in scapham contra cas¬
trum de Palmella navigantes exeunt. Qui a nostris sub
tanta festinatione prosequuli, ut seapha et omnia quae
in ea portaverant desperati relinquerent. Imfra quam
cartae plurimis transmissae lingua caldea inscriptae re¬
pertae sunt. Exemplum unius sicut per interpretem di¬
dici hujusmodi erat: «Abbati Machumato Eburensium
regi calamitas Lixbonensium, regnum cum salute obti¬
nere. Qanlae ver6 et miserabiles atque inopinatae no¬
bis supervenerint clades, civitatis nostrae desolata vas¬
titas non sine maximo nobilium sanguine luctus nobis'
heu! heu! monimenta perpetui protestantur. Jam jam ferfe
secunda lunatio praeterit quod ad (sic) francorum classis
nostris advecta finibus, celi terraeque marisque subsi¬
diis infra muri artissimi ambitum inclusos cohercuit. Sed
quid in hac miseriarum summa sperandum perambi?
gnum est, nisi solum auri beneficio expectare suppetias.

* Nobis una cooperantibus et urbem et patriam a barbaris
liberatam per vos non ambigimus. Neque enim adefc
sunt multi vel pugnaces : turris verd illorum et machi¬
nae vi et armis a nobis pombustae haec testantur. Sin
aliter, caveat providentia vestra, vos enim idem rerum
et malorum exitus manet.* Reliquae verd haec eadem a
parentibus et cognatis et amicis peccuniarumque debi¬
toribus exorabant. Super hiis etiam hallo, id est deum,
pro cis exorare ut saltem suppremos corporum ipsorum
spiritus ab illo eternilatis receptaculo quo dilectus suus
Machumatus vivit et gloriatur, fraudari non sinat. Signi¬
ficaverunt etiam de panis et ciborum quantitate. Hiis
auditis nostri vehementer animis erecti, per dies am¬
plius hostes infestare. Post paululum temporis cadaver
cujusdam submersi sub navibus nostris inventum est,
brachio cujus carta hujusmodi alligata erat: «Rex Ebu¬
rensium Lixbonensibus corporum libertatem. Jampri-
dem datis induciis cum rege portugalensium fidem re¬
fellere nequeo, ut eum scilicet vel suos bello perturbare
velim. De cetero praecavete. Salutem vestram peccuniis
vestris redimite, ne sit perniliei causa quae salutis esse
debuerat. Valete. Huic nostro nunfio aliquid impendite
boni.» Sic tandem omni suppetiarum spe cassatos, nostri
vigilantius excubabant. A castro Suchtrio cum praeda
magna pars exercitus nostrae (sic) rediit, nam loci natu¬
ra a congressu castri vel obsidione os* prohibebat. Dum

$

1 Scriptum prius erat nos : sed prima littera n rasura periit. H .—Fort assi
nos in eos convertere curaretur.

Digitized by

Google

MONUMENTA III

401

\

haec apnt nos geruntur, rex omnem exercitum suorum
dimisit, exceptis paucissimis militibus et domus suae
procuratoribus, venditis victualibus suis vel transmissis
apud Sanctam Hyreneam. Solus episcopus Portugalen-
sis seinper usque ad urbis deditionem nobiscum reman¬
sit. Interim fame perurgente mauros, de pauperibus
prout quisque furtim poterat nostris mancipatum se tra¬
debat. Sicque brevi actum est ut eorum acta et consilia
parum admodum nostris celari poterant. Facium est
item in una dierum ut quidam ex nostris Tagum apud
Elmadam.... pisca.... transirent, erat enim litloris il¬
lius harena piscatoribus habilior, et venientes provintiae
illius mauri plurcs occidunt et quinque ex hiis brittoues
captivos inde transtulere. Indignati igitur inde nostri,
consilio ab omnibus utrimque difinito, decretum est ut
ducenti milites cum peditibus quingentis Elmadam de-

E redalum mitterentur, Facta igitur hora transeundi, Co¬
menses et flandrenses suos a transitu, invidia vel ti¬
more vel qua causa nescio, a nostrorum societate sub¬
traxere. Normanni igitur et angli et qui nobiscum ex
nostra parte manebant omnium societate destituti, Sa-
herium de Arcellis militem tricesimum cum centum aut
eo amplius peditibus expeditis ad praefinitum trausmi-
sere negotium. Qui ver6 cesis bello amplius quingentis
mauris, cum captivis fere ducentis et capitibus amplius
octoginta non sine magna nostrorum leticia et hostium
nierore eadem qua exierant die victores reversi sunt,
uno solum ex nostris interempto. Capita ver6 hastilibus
infixa cum a muris conspexissent mauri, rogatum nos¬
tros obviam suplices ut capita cesa reciperent exeunt.'
Quae accepta cum planctu et ululatu multo imfra muros
sustulere. Audita est autem per totam noctem vox dolo¬
ris et ejulatio planctus miserabilis fere per omnes civi¬
tatis partes. Hujus ver6 ausu facinoris praeclari, hosti¬
bus terrori maximo postmodum semper fuimus. Colo-
nensibus et flandrensibus et portugalensibus honori, li¬
bera transmeandi in Elmadam amodo via facta est. Tum
verh nostri potius intendentes operi, inter turrem et por¬
tam ferream fossam subterraneam ut murum praecipita¬
rent fodere aggrediuntur. Qua comperta, quoniam satis
hostibus pervia, post urbem obsessam maxime nostro¬
rum detrimento fuit, multis diebus in defensando frustra
consumptis. Insuper duae fundae balearicae a nostris eri¬
guntur : una supra ripam fluminis a naulis trahebatur,
altera contra portam terream a militibus et eorum con-
viclualibus. Hii omnes per centenos divisi, audito signo,
exeuntibus primis centenis, alii centeni subintrassent,
ut inter decem horarum spatia v milia lapidum jacta¬
rentur. Hujusmodi ver6 actio maxime fatigabat hostes.
Iterum normanni et anglici et qui cum cis erant turrim
ambulatoriam lxxxui pedum altitudinis incipiunt. Colo-
nenses iterum et flandrenses ut murum, praecipitarent
fossam contra murum editioris castri effodere incipiunt,
opus admirabile dictu habens aditus quinque. Continua¬
tum veri» imfra xl cubitorum latitudinis a fronte, quod
imfra mensem consummavere. Interea fames et cadave¬
rum fetor hostes, nam sepeliendum locus imfra urbem
deerat, miserabiliter angebat. Sed et sub muris purga¬
menta quae a navibus proiciebanlur undis allata comes¬
tum colligebant, unde ridiculum quoddam evenire con¬
tigit, ut quidam scilicet flandrenses inter domorum rui¬
nas excubantes ficus comederent, et satiati partem in
loco relinquerent. Quo a quattuor mauris comperto quasi
aves ad escam clanculo pedetentim advenere. Quo com¬
perto flandrenses hujusmodi reliquias sepius per loca ut
eos inescarent dispergebant. Tandem ver6 in locis con¬
suetis retibus extensis tres ex mauris retibus involutos
cepere, quod risui deinceps maximo nobis fuit.Subfos-
sato igitur muro impositaque ignis materia nocte eadem
sub gallicantu murus quasi cubitorum triginta sojolenus
corruit. At ver6 rnauri qui murorum invigilabant excu-

M. H. Tom. I.

biis, anxie clamare auditi sunt ut jam finem laboribus
diuturnis imponerent, ipsumque diem supremum et cum
morte dividendum fore, et hoc maximum fieri mortis so-
latium si ipsam non timentes semelipsos pro nostris mu-
tuassent. Nam illuc ire necessario, unde redire non erat
necessario (sic). Nam ubique si vita bene finisset non
abbreviata diceretur, nam quantum debuisset non quan¬
tum potuisset perdurasset, nec quam diu sed quam bene
acta foret referret, bonam tantum clausulam imposuis¬
sent. Omnes igitur mauri circumquaque ad ruinam muri
defendendum confluxere, repagula postium opponentes.
Exeuntes igitur colonenses et flandrenses ut experren-
tur introitum repulsi sunt. Nam licet murus corruisset,
loci natura introitum solo proibebat aggere. Sed citm eos
cominus oplinere nequirent impetu sagittarum prae ni¬
mio eos eminus affligebant, ut velut yricii pilis yrsuti
immobiliter defendentes ac si nil lesi paterentur vide¬
rentur. Defensi sunt itaque ab eis et ab eorum congressu
usque ad horam diei primam, redeuntibus illis ad cas¬
tra. Normanni ver6 .atque angli ut sociorum vici suffra¬
garent, armati veniunt, ut jam vulneratis et lassatis hos¬
tibus introitum praesumerent. Sed a flandrensium et co-
lonensium ducibus convitiis lacessiti proibili sunt, ro¬
gantes nos nt per machinas nostras quoquomodo fieri
posset temptaremus aditum. Nam hoc qui patebat adi¬
tum sibi non nobis parasse aiebant. Sic autem per dies
aliquot ab introitu omnimodo repelluntur. Tum denique
machina nostra compacta, vimineis undique coriisque bo-
vinis ne igne vel saxorum impetu lederetur, imvolvitur.
Indictum super haec omnibus per naves ut vineas et
tuguria cancellata ex virgis facerent. Dominica itaque
subsequenti impositis in defensando necessariis, arcliy-
episcopus ut ipso benedicente promoveretur advocatur.
Igitur post orationem et aspersionem aquae benedictae
sacerdos quidam sacrosanctam ligni dominici tenens in
manibus particulam, sermonem hujusmodi habuit.

«Eia fratres. Certamen impromptu est, fervet opus,
urget adversarius : nemo expavescat. Magnum enim fra¬
gilitatis humanae solatium, unumquemque angelum sibi
delegatum, custodem habere sui et ut hujus custodiae
sanctissimae moribus respondeatis beati Pauli doctoris
gentium sententia preccdat qua ad romanos dicitur: «Red¬
dite omnibus debita, cui honorem, honorem.» Ad hoc
enim mihi videtur respicere, honorem debitum scilicet
sic reddi, si quod debetur justiciae reddatur, et nichil
ex ejus parte injusticiae concedatur. Similiter et veritati
si quae sua sunt, ita reddantur, ut nichil ex ejus parti¬
bus mendacio relinquatur. Sapientiae quoque et inno¬
centiae bonitatique, ut nichil ex eorum bonis stultitiae
vel calliditati vel malitiae permittamus, quia (?) quacmi-
que occasione si ea quae vera sunt suppresseritis, non
reddidistis honorem debitum justiciae et veritati, sed dc-
honoravistis justiciam, et contumeliam veritati fecistis,
et cum Christus sit justicia et sanctificatio et veritas, si
justiciam conculcastis, eritis similes illis qui Christum
colaphis ceciderunt, et in faciem ejus conspuerunt, et
qui calamo caput ejus pcrculientes, vertici ejus spineam
imposuere coronam, et si ab angeli vestri custodia de¬
viastis, reconciliari studete domino per penitentiarn, et
unde per inobedientiam lapsi estis illuc per mandato¬
rum dei obedientiam redire satagite. Sed forsan dicetis
ad haec : in quo mandata dei sprevimus? Audite quid
de vobis Ma/achias propheta dixerit in eo quod admovis¬
tis ad altare panes pollutos et escas ex rapina, et quod
tales votivas vestras regi omnium deo obtulistis, quales
si principibus vestris obtulissetis, non utique susceptae
forent, et in hiis omnibus deum potius irritastis quam
placastis. Stultitiae atque insipientiae ultimae est, ut
homo deum quoquomodo fallere existimet. Nam hujus
mundi sapientia apud deum stulticia est. Sed quia di¬
ctum est in malivolam animam non introibit sapientia,

101

Digitized by

Google

‘402

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

auferte malitiam de medio vestri, quia nichil aliud est
male facere quam a disciplina deviare. Sapientiam illam
fratres quaerite quae sursum est, non quae super lerram,
sicut docet apostolus : hanc autem soli mundicordes adi¬
pisci queunt, et ut in summae contemplatione sapien¬
tiae quae utique animus non est, nam est incommutabi¬
lis, aciem mentis figatis, nccesse se ipsum animus qui
commiltabilis est intueatur, et sibi ipse animus quodam¬
modo in mentem veniat ut cognoscat se esse non quod
deus, sed tamen aliquid quod possit placere post deum.
Melior est autem animus cum pro deo obliviscitur sui,
et prae caritate incommutabilis dei se ipsum penitus in
comparatione nullius contempnit. Si autem sibi tanquam
obvius placet, ut ad perverse deum imitandum sua po¬
testate irui velit, tanto fit minor quanto se majorem fieri
cupit, et hoc est initium omnis peccati superbia, et ini¬
tium superbiae hominis apostatare a deo. Superbiae au¬
tem diaboli accessit malivolentissima invidia, ut banc
homini persuaderet per quam se dampnatum sentiebat.
Unde factum est ut pena hominem susciperet, emenda¬
toria potius quam interemptoria, ut cui se diabolus ad
imitationem superbiae praebuit, ei se dominus ad humi¬
litatis imitationem preberet. Assumpsit itaque filius dei
hominem, et in illo humana perpessus est, ut sicut in
carne et anima condempnatio fuerat ita in carne et anima
salus eterna fieret. Christus ergo post Adam qui factus
est sub peccato qui erat sine peccato introducitur, ut
hujus passione voluntaria qui invitus fuerat passus cu¬
raretur. Sed et inde isti omnium impurissimi nobis ca-
lumpniantur mauri, cur dei sapientia hominem aliter li¬
berare non polerat nisi susciperet hominem et nasceretur
ex femina et omnia illa a peccatoribus pateretur. Pote¬
rat quidem omninb. Si aliter faceret similiter eorum stul-
liciae displiceret. Si enim non appareret oculis peccato¬
rum lumen eternum, quod per oculos interiores videtur,
mentibus inquinatis videri non posset. Nunc autem quia
visibiliter nos commonere dignatur, ut invisibilia prae¬
pararet, displicet avaris quia non aureum corpus habuit.
Displicet impudicis quod ex femina natus est. Displicet
superbis quod contumelias patienter tulit. Timidis quia
mortuus est, et ut vilia sua videantur defendere, dicunt
non in homine sed in dei filio sibi hoc displicere. Filius
verd dei ut catholica credit et veneratur ecclesia, homi¬
nem assumpsit, ut in eo humana pateretur. Haec est ho¬
minum medicina tanta quae quanta sit cogitari non po¬
test. 0 medicina omnibus consulentem, tumentia com¬
primentem, tabescentia reficientem, superflua resecan¬
tem, necessaria coslodientem, perdita reparantem, de¬
pravata corrigentem. Quae ergo superbia sanabitur, si
humilitate filii dei non sanatur? Quae avaritia, si filii
dei paupertate non sanatur? Quae iracundia si filii dei
patientia non sanatur? Quae impietas, quae caritate filii
uei non sanatur? Postrcmd quae timiditas sanari potest,
si resurrectione ejus non sanetur? Et vos, frates karis-
simi, Christum sequuti, exules spontanei, qui paupe¬
riem voluntariam suscepistis, audite et intelligitc, quia
inchoantibus promittitur, sed perseverantibus premium
donatur. Sed et hic perseverare nequit, qui adhuc a
bonae actionis initio, neggligens vel ignorans oberrat.
Ignorans si penitendo resipiscat, vel recognoscat cum
lacrimis et gemitu oret cum propheta dicens: «Delicta ju¬
vent m. et ig. m. n. m.» Postea ut adicere me¬
rcatur cum apostolo : «Misericordiam consequutus sum
uod ignofans feci.» Ncgligentes cum omni diligentia
ignos fructus penilenliae agant, ut qui se illicita ali¬
quando perpetrasse’meminerit, a licitis abstinere con¬
suescat. Si enim vultis fratres peccata vestra dimittere
deum exorate ut ejus gratia vos praeveniat ut desiderium
vestrum in bonis suis consummare dignetur. Summo ergo
opere in initio conversionis vestrae cavendum est, ne vel
ea quae reliquistis adhuc in mentis affectu vestrae cohe-

rcant, quia nimirum in futuro punietur in opere, qnod
'hic male conscia delitescet in mente. Nolite, fratres, no¬
lite, sperare in iniquitate, et rapinas nolite co...., sed
sperate in domino, et dabit vobis petitiones cordis ves¬
tri. Reconciliamini iterum deo, et reinduite Christum,
ut sitis filii ejus immaculati. Mementote mirabilium do¬
mini quae operatus est in vobis, cum jam novo peni¬
lenliae abluti baptismate de terra vestra et de cognatione
egrederemini, quomodo per aquam nimiam et tempes»
tatum procellas vos illesos transvexerit. Hucque insu¬
per advecti, quo impetu spiritus ducentis suburbium hoc
m quo manemus invasimus, quomodo non sine evidenti
miraculo captum est fere absque nostrorum sanguine.
Exibete ergo vos iterum ad hoc negotium quales huc
advenistis, et secure promitto vobis hostium vestrorum
potentias frangere. Non enim ego sed dominus, qui di¬
gne petentibus semper annuit et favet, conlitenlibusque
nunquam veniam negare consuevit. Non resistent ad¬
versum vos quia nimirum quos fidei ignorantiae error
dehonestat, hos proculdubio ex difficultate actionis cru¬
ciatus affligat. Nam ignorantiam cecitas sequitur, diffi-
cultatem verb mentis angustia cum molestia corporis co¬
mitari solet. Nolite fratres, nolite timere, nolite expa¬
vescere, contristari fugite, stupefieri vilipendite, si vos
deusnoster ab hujus urbis introitu tam longi laboris dis-
pendio excluserit, iccirco profecti in vobis hoc operatus
est ut assiduitas laboris continui patientiam in vobis so¬
lidaret, eademque solidatae perseverantiae probatiores
redderet. Expergiscimini aliquandi fratres et capescite
arma. Non enim vobis cum gigantibus pugnandum vel
cum laphitis, fures enim et latrones inermes et timidi
sunt, quos etiam tot ineptiis stipatos inordinata ipsorum
et contusa multitudo praepediet. Ecce fratres, ecce lb
gnum crucis dominicae. Flectentes genua proni in terram
decubate. Rea tundite pectora, domini praestolantes au-
xilium : veniet enim veniet. Videbitis auxilium domini
super vos. Adorate dominum Christum qui in hoc saluti¬
ferae crucis ligno manus expandit et pedes in vestram sa¬
lutem et gloriam, in hoc vexillo, soKun non hesitetis, vin¬
cetis. Quia si quem hoc insignitum mori contigerit, sibi
vita tolli non credimus, sed in melius mutari non ambi¬
gimus. Hic ergo vivere gloria est, et mori lucrum. Ego
vero ipse fratres in tribulationibus et laboribus vestris
particeps praemiorumque vestrorum socius sicut vobis
spondeo mihi fieri opto. Deo opitulante in hac machina
hujus ligni'sacrosancti custos et comes inseparabilis vita
comite vobiscum manebo. Certus quia nec fames neque
gladius neque tribulatio neque angustia nos a Christo
separabit. Et profecti securi de victoria hostes invadite,
quibus victoriae praemia sunt gloria sempiterna. Paulus
vero judeorum advocatus, et magister noster qui ex gen¬
tibus ad fidem venimus, pro vobis etiam orare audet ul¬
tra quam fas est pro fratribus suis secundum carnem.
Vestris precibus juvantibus opto ut simile aliquid pro
vobis audeam dicere. Nam ultra mandatum dei nititur,
qui proximos non sicut se sed plusquam se diligit. De¬
nique etiam se abjecto nos pro se induci orat ad Chris¬
tum. 0, singularem mentis magnificentiam 1 0, celestem
spiritus calorem, extra pietatem ut ita dicam pro pietate
fieri cupit, dum anathema optat a Christo tantum ut isti
salvi fiant; Deus pacis et dilectionis qui facit utraque
unum et nos invicem tradidit nobis : qui elevat de terra
inopem et de s. e. pauperem. Qui elegit David servum
suum et sus. cum de g. D. cum esset junior in filiis
Jesse. Qui dat verbum evangelizantibus virtute multa ad
perfectionem praedicationis suae et exhibitionem operis
sui tenens maniis nostras in voluntate sua nos dii;igat,
et cum gloria nos assumat, ipse regentes regat, ut pos¬
simus gregem ejus cum disciplina et non in vasis pasto¬
ris imperiti. Ipse virtutem et fortitudinem populo suo
praestet: ipseque sibi mundum et candidum gregem at-

Digitized by

Google

MONUMENTA III

403

que ia omnibus immaculatum, ac supernis ovilibus di¬
gnum exhibeat, ubi est habitatio letantium, in splendo¬
ribus sanctorum, ut in templo ejus omnes dicamus glo¬
riam grex et pastores Jhesu Christo domino nostro cui
est gloria in secula seculorum, amen.»

Ad hanc vocem ceciderunt omnes proni cum gemitu
et lacrimis in facies suas. Itemque ad jussum sacerdotis
omnes erecti, venerabili crucis dominicae signo, in no¬
mine patris et filii et spiritus sancti consignati sunt. Sic-
qne demum, cum magna voce dei postulantes auxilium
quasi cubitis xv machinam contra murum appropinqua¬
vere. Ibi quidam nostrorum a muris percussus jactu fun¬
dae interiit. Item in crastino contra turrim quae est'in
angulo civitatis contra fluvium machina deducitur. Ad
quam autem hostes omnia suae defensionis praesidia
comportaverant. Quo comperto, eorum praemeditata fa¬
cili cassantur. Nam nostri machinam contra fluvium ad
dextram declinantes, turrim quasi cubitis viginti prae¬
terierunt juxta murum fere ad portam ferream quae mu¬
rum (?) respicit 1 . Ibique balistae et archiferi nostri a turri
praeaicta hostes fugaverunt, non valentes impetum sa¬
gittarum ferre, nam a parte posteriori quae urbem res¬
picit turris patebat. Hostibus autem a turri et a muro
machinae vicino nostrae turbatis, nocte superveniente
paululum quievimus, redeuntibus omnibus ad castra, re¬
lictis in ejus custodia ex nostris centum militibus et ex
gallecianis c. cum archiferis et balistis et juvenibus ali¬
quot expeditis. Prima igitur noctis vigilia maris alluvio
machinam circumfluens exeundi vel commeandi nostris
prohibebat viam. Comperto autem a mauris quod nos
maris refluvium seclusisset in duas cohortes per portam
praedictam machinam pedetenus invasere. Cacteri autem
super muros incredibilis multitudinis admota lignorum
materia cum pice et lino et oleo et omnimodis ignium
fomentis, machinae nostrae iniciunt. Alii verd super nos
Saxorum intolerabilem proiciebant grandinem. Habeba¬
tur autem sub alis machinae inter ipsam ct murum tu¬
gurium vimineum quod vulgo cattus waliscus dicitur,
in quo septem de provintia Gipcswicensi commanebant
juvenes, qui illud semper post machinam conduxerant.
Sub hoc autem cum hiis qui imfra erant quidam nostro¬
rum frustratim ignium materias quantum poterant con¬
cidebant. Ceteri ver6 effossis sub machina scrobibus in
eisque manentes globos ignium distraebant. Alii in su¬
perioribus tabulatis per foramina coria desuper tensa ir¬
rigabant. In quibus caudarum scope forinsecus in ordine
dependentes totam irrigabant machinam. Ceteri ver6 in¬
structi in aciem a porta progressis viriliter restiterunt.
Defensa est itaque ea nocte labore admirabili paucis ex
nostris deo protegente admodum lesis, maurorum ver6
parte maxima cominus eminusque cesa. Mane autem fa¬
cto, machina nostra maris alluvione iterum secluditur.
Convenientes iterum mauri alii per portam in nostros
proruunt; quo congressu rector de galeata regis percus¬
sas interiit. Alii a muris saxorum turbine nostros concu¬
tiunt, admotis super haec fundis balearicis. Supermura-
les ver6 scaphas incentivis ignium repletas machinae nos¬
trae vqi solum pedibus a muro distanti (sic) iniciunt, ut
dictu difficillimum Sit quantis laboribus, sudoribusque,
verberibus et plagis innumeris maximam diei partem
protraxerint, omni sociorum auxilio destituti. Ibi ver6
artifex noster saxo crure lesus omni nos sui spe solatii
destituit. Galletiani quoque cum se mari circumdatos
conspexissent, vel vulnerati vel vulneratis similes, qui¬
dam armis projectis, quidam armati turpiter legentes va¬
dum consuluere fugae, exceptis solum sex ex eorum nu¬
mero. Tum demum refluente mari hostes lassati con¬
flictam dimittunt, omni bona spe in perpetuum destituti.

Mililcs vero nostri et qui in machinae custodia fuerant
clecli, exeuntes, alios vice eorum suffragancos prius in¬
troduxerunt, cum illam duobus diebus et nocte una nun¬
quam armis depositis agonia fere intolerabili defendis¬
sent, Hora autem quasi decima mari retrahente nostri in
harena conveniunt, ut machinam modo pedibus solum
quattuor adicerent ut sic facilius pontem elicerent: Ad
hanc igitur muri defensionem omnes circumquaque
mauri conveniunt. Sed cum pontem quasi duorum cu¬
bitorum emissum viderent, et jam pene fieri nobis in¬
troeuntibus, ut nec vita reliqui victis foret, voce magna
conclamantes nobis videntibus arma deponunt, manas
submittunt, inducias vel usque mane-supliciter postulan¬
tes. Advocato itaque Frinando Captivo ex parte regis,
Herveo de Glanvilla ex nostris partibus, datae sunt in¬
duciae, acceptis indfc obsidibus quinque ne machinas
nostras noctu impedirent, vel sibi aliquid interim nostri
detrimento repararent, noctuque insuper deliberandum
ut in crastino civitatem nobis traderent, si sic apud eos
deliberatum foret: sin aliter armis experiri cetera. Fri-
nandus ver6 Captivus et Hcrveus de Glanvilla cimi jam
fere esset noctis vigilia prima acceptis obsidibus eos regi
tradunt, quod fere maximum discordiae seminarium fue¬
rat, quod non nostris eos tradidissent, nam existimabant
prodicionem per bos a rege, nam moris sui erat, velle
fieri, Frinandum Captivum et Herveum de Glanvilla in
hoc succensentes. Summo igitur mane convocatis colo-
nensibus et flandrensibus, constabularii nostri una cum
senioribus castra regis adeunt, auditum quid veteratores
illi sibi deliberassent. Interrogati, urbem regi tradendam,
aurum et argentum ceterasque omnes civium facultates
in manibus nostris dandum favent. Ad haec responsuri
nostri exeunt. Fremit igitur et tabescit'hostis antiquus,
jure pristino nunc demum spoliandus. Vasa iniquitatis
suae m omnes et per omnes excitat. Cujus adeo malitiae
virus invaluit, ut vix aut nullatenus alter alteri assen¬
sum per diem praebuerit, invicem discindentes. Nam
cum jam fere ad introitum portarum ventum, nisi suae
propiciationis dexteram deus noster opposuisset concor¬
dia lesa foret. Ea namque bonitatis suae clementia ab
initio societatis nostrae semper erga nos usus est, ut
cum'multis et intractabilibus discidiorum causis etiam
duces nostri moderaminis sui gubernacula desperali re¬
linquerent, tum denique spiritus sancti inspirans favo¬
nius quasi quodam solis meridiani vibraculo caliginosae
nubis intemperiem reverberans, concordiae recurrentis
gratiorem nexum conficeret. Cum igitur in consilio nos¬
trae responsionis essemus nautae nostri cum sibi simi-,
libus fatuis conspiratione facta per quandam sacerdotem
bristowensem sacrilegum in harena convenere. Erat au¬
tem hic moribus pessimis ut postmodum eo latrociniis
deprelenso cognovimus. Qui ab humili sermone paulu-
Jum incitari ut ad vociferationem usque pertransireiit
incepere. Indignum ferentes tot et tantos domi mili¬
tiaeque praeclaros ditioni senatuique paucorum sub¬
jacere, quibus potius super hiis negotiis consulto opus
non fore sed impetu. Quippe qui praeveniente spiritu
huc advecti quicquid agerent ejus impetu optime fieri.
Nil penes primates suos neque consilium neque ceptum
usquam nisi frustra fuit. Nam illis absentibus subur¬
bium captum est. Hiisdem nescientibus Elmada subacta:
si hoc ut deceret veherentur impetu, jam pridem urbem
recepisse vel aliquid lucri majus egisse aiepant. Sed quid
de hujusmodi injuriosis dicemus, nisi vim quandam
malis moribus insitam naturaliter ut paucorum scelus
multitudinis innocentiam devenustet, cum e diverso bo¬
norum raritas flagilia multorum excusare .nequeat si ve-'
lit? Sed quis non exacerbescaUcum viriutum sincerita*

«

1 Scriptum fuisse murum manifeste apparet; sed hujus verbi pars nunc rasa nostra (castra), vel mare. Impossibile est legere haec verba : Porta quae murum
ridetur. II .—Litterarum species, quarum Cl. Ilamilionius apponit, in respicit. 3

hoc Ms. loco, nos credere suadent, in animo tunc fuisse consilium subslituemli vel

%

Digitized by

Google

404 DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

tem vitiorum 1 criminatione sordidari videatur? Quid ve¬
lint quidve nolint, nec in bonis quid placeat nec in ma¬
lis quid displiceal discernentes nesciant. Si humilem vi¬
derint, abjectum vocant. Si erectum, superbire censent.
Si minus instructum, propter imperitiam irridendum cre¬
dunt. Si aliquatenus doctum, propter scientiam dicunt
inflatum. Si severum, horrent lanquam crudelem. Si in¬
dulgentem, facilitate culpant. Si simplicem, ut brutum
despiciunt. Si acrem, vitant ut callidum. Si diligentem,
supcrsticiosum decernunt. Si remissum, neggligenlem
judicant: si sollertem, cupidum. Si quietum, ignavum
pronuntiant. Si abstemium, avarum praedicant. Si pran¬
dendo pascatur, edacem dampnant. Si pascendo jejunan¬
tem, vanum loquuntur. Liberam pro improbo condem-
pnant: vereumdum pro rustico. Rigidos ab austeritate
caros non habent. Blandi apud eos communione viles¬
cunt; ac si utrolibet genere vivatur, semper tamen bo¬
narum partium mores, pungentibus maledictorum lin¬
guis bicipitibus hamis muncabuntur. Hujus igitur tumul¬
tus eruptio in Herveum de Glanvilla delata est, qui non
sibi sed regi obsides tradisset, simulque quosdam ex
ipsis quasi degeneres exptes (?) urbis peccuniarum abju-
dicasset. De quibus amplius quadrigentis ex castris pro¬
ruentes circumquaque armati perscrutantur, licet eum
absentem noverint, voce magna clamantes: «Tollatur im¬
pius. Puniatur proditor.» Hoc itaque comperto cum cas¬
tris interessemus regis, a quibusdam senioribus nostro¬
rum obviam itum est, compescendum eorum vehemen¬
tiae initia. Hiis retroactis ad ea quae superius'respon¬
suri convenimus. Obsides ver6 comperto quod inter se
nostri contentiose, egissent, orationis primae verba re¬
tractantes dissimulant. Regi ver6 et suis omnia nobis
superius promissa vel praedicta, velle facere et tenere
aiebant: nostris, nec pro morte quicquam; nam impuros,
infidos, impios, crudeles, qui nec dominis suis etiam par¬
cere nossent. Quae res nostros maximo pudore suffudit.
Iterum cum rege in concilio ventum est, maxima diei
parte sic consumpta. Aqquieverunt tandem in hoc obsi¬
des, ut si eorum Alcaiz una cum genero suo omnibus
facultatibus suis libere potiretur, concivesque cuncti ci¬
bariis suis fore uti, civitas traderetur nobis. Sin autem
armis experiri celera. Normanni quoque et angli quibus
bellorum casus gravissimo oneri fuerat, longa fatigati ob¬
sidione concedi oportere aiebant, honestumque nec pec-
cuniam vel cibaria horiori (?) urbis capescendae prae¬
ponendum. Colonenses ver6 et flandrenses; quibus sem¬
per habendi innata cupiditas, longi itineris dispendia
suorumque interitum, multumque itineris superesse com¬
memorantes, nil reliqui fieri posse hostibus decernebant.
In hoc tandem luctamine adducti, ut omnes facultates
suae et cibaria soli alcaiae donarentur, sola ejus ara-
bica jumentina excepta, quae ut sibi aliquo extorqueret
argumento comes de Arescot concupierat. In hoc de¬
mum eorum fixa sententia stetit, nostris quam indigne
ferentibus. Nocle dirimeute concilium obsides in senten¬
tia sua perseverant, francis ad utrumlibet se habenti¬
bus, pacem vel bellum scilicet. In crastino autem urbis
aditum ferro experiendum decreverunt reversis omnibus
ad castra. Cum interim colonenses et flandrenses indi¬
gnati quod rex obsidibus ut videbatur favisset, ex castris
armati proruunt, ut obsides a castris regis vindicandum
in eos violenter eriperent. Tumultus atque armorum stre¬
pitus fit undique. Nos ver6 cum in meditullio inter re¬
gis et eorum castra adhuc colloquenles expectaremus,
quae parabantur regi nuntiamus. Christianus ver6 dux
Flandrensium et comes de Arescot eorum tumultu com-

E erto, vix etiam armati eorum inceptum compescunt,
'ein conciliatu *p r o suis - sedato tumultu regem adeunt,

1 Ad marginem : cum.. . H.

proteslantes hujus actionis immunes se fore. Accepta
itaque ab eis securitate, tandem animo recepto, jubet
suos arma deponere. Obsidionem relicturum in crasti¬
num se multum asserens sed et honestatem urbi capes¬
cendae non postposuisse, imo pro nichilo omnia ducere
si ea caruisset aiebat. Verumptamen hiis affectum inju¬
riis, hominibus impuris, audacissimis, quodlibet ausu¬
ris, ultra associari nolle. Recepto vix tandem animo ut
quid in crastino vellet deliberaret, aqquicvit. Deliberatum
est itaque in crastino ut omnes utrimque duces nostri
pro se et suis fidelitatem regi tenendam facerent, dum
in terra sua morarentur. Hiis ita utrimque firmatis, sicut
pridie poposcerant mauri, concessum est de urbe tra¬
denda. Decretum est itaque inter nos ut centum xl ar¬
matorum ex nostris partibus, et centum lx ex colonen-
sibus et flandrensibus, civitatem prae omnibus ingrede¬
rentur, atque munimentum superioris castri in pace te¬
nerent, ut in ipso hostes peccunias et facultates suas
omnes juramento probatas coram nostris deferrent, et
hiis ita coadunatis urbem postea a nostris perscrutari,

si quid amplius allati penes aliquos inventum f.in

cujus penatibus fuerit, dominum ipsius capite plecten¬
dum, et hoc modo omnes spoliatos extra urbem io pace
dimittendos. Aperta itaque porta et ad hoc delectis data
intrandi copia, colonenses et flandrenses argumentum
fallendi callidum excogitantes, ut sui honoris causa prae-
intrarent a nostris impetrarunt. Accepta itaque hujus¬
modi licentia et praeintrandi occasione, amplius ducen¬
tis ex eis cum denominatis supra subintrant, exceptis
aliis quos jam per muri ruinam quae ex eorum patebat
partibus intromiserant, nullo nostrorum nisi denomina¬
tis praesumente aditum. Praecedente itaque archiepis-
copo et coepiscopis cum dominicae crucis vexillo duces
nostri una cum rege et qui ad haec fuerant delecti, sub¬
intrant. 0 quanta omnium leticia! o quanta omnium
specialis gloria! 0 quanta prae gaudio et pietate lacri¬
marum affluentia, cum ad laudem et honorem dei et
sanctissimae virginis Mariae crucis salutiferae vexillum
in summa arce positum subactae in signum urbis ab om¬
nibus videretur, praecinente archyepiscopo et episcopis
cum clero et omnibus non sine lacrimis admirabili iu-
bilo «te deum laudamus» cum «asperges me» et oratio¬
nibus devotis. Rex interim muros editioris castri pedes
circuit. Colonenses igitur et flandrenses visis in urbe tot
adminiculis cupiditatis, nullam jurisjurandi vel fidei
religionem observant: hinc, illinc discurrunt, praedas
agunt, fores effringunt, penetralia cujusque domus ri¬
mantur, cives proturbant, et contra jus et fas contume¬
liis afficiunt, vasa vestesque dissipant, in virgines con¬
tumeliosi agunt, fas et nefas equipendunt, furtim omnia
distraunt quae fieri omnibus communia debuerant. Epis¬
copum veri civitatis antiquissimum praeciso jugulo con¬
tra jus et fas occidunt. Ipsumque civitatis alcaiz aspor¬
tatis omnibus a domo sua capiunt. Jumentinam suam, de
qua superius, ipse comes de Arescot propriis manibus
arripuit, eamque requisitus a rege et ab omnibus nos¬
tris in tanla obstinatione retinuit, ut diceret ipse alcaiz
quod jumentina sua sanguinem migluriens pullum per¬
didisset, actionis obscenae callide imprimens vitium. Nor¬
manni ver6 atque angli quibus fides et religio maximo
constabat, contemplantes quid hujusmodi portenderet
actio, in loco denominato quieti sedebant, malcntes ob¬
servare manus ab omni rapina quam fidei et societatis
conjuratae statuta violare, quae res comitem de Arescot
et Christianum et eorum primarios maximo pudore suf¬
fudit quorum jam evidenter jurejurando postposito nos¬
tris non permixta patebat cupiditas. Sed tandem in se
reversi, precibus obnixis apud nostros impetraverunt,
ut reliquas urbis partes nostri pariter cum suis pacifice
ad partes adunarent, ut sic denique post portiones ac¬
ceptas omnium, injurias et subreptiones in pace discu-

Digitized by v^ooQie

MONUMENTA III

405

ti, ut, emendatum parali quod male praesumpsissent.
Despoliatis igitur in urbe hostibus a primo sabali mane
per tres portas usque ad quartam feriam subsequentem
indesinenter exeuntes, visi sunt tanta gentium multitudo
ac si tota in ea Hyspania confluxisset. Compertum est
deinceps magnae admirationis miraculum, quod ante ur-
bis captionem per dies quindecim hostium cibaria fetore
intolerabili ingustabilia sibi facta, quae postmodum no¬
bis et ipsis grata acceptaque gustavimus. Spoliata igitur
civitate, inventa sunt in fossi$ admodum vm milia sum¬
marum tritici et ordei, olei autem admodum xu milia sex¬
tariorum. De ritu et eorum religione quae supradixi-
mus oculis postmodum vidimus. Nam in eorum templum
(sic) quod vii columpnarum ordinibus cum tot cumalis
in altum consurgit, mortuorum cadavera ferme ducenta
exceptis languidis amplius octingentis, cum omni squa¬
lore et feditate sua in eo manentibus inventa sunt. Ca¬
pta ver6 urbe cum eam xvu epdomadibus obsedissemus
suctrienses 1 data munitione sui castri regi se dedere. Cas¬
trum ver6 de Palmella a custodibus relictum, a rege va¬
cuum suscipitur. Receptis igitur circumquaque munitio¬
nibus civitati pertinentibus, magnificatum est francorum
nomen per universas Hyspaniae partes, irruitque timor
super mauros quibus verbum hujus actionis divulgaba¬
tur. Electus est subindi ad sedem pontificatus ex nos¬
tris Gislebertus bastingensis, rege, archyepiscopo, co-
episcopis, clericis, laicis omnibus electioni ejus assensum
praebentibus. Die ver6 qua omnium memoria sanctorum
celebratur, ad laudem et honorem nominis Christi et
sanctissimae ejus genitricis purificatum est templum ab
archiepiscopo et coepiscopis nu. or et reparatur inibi se¬
des episcopatus, cum hiis castris et vicis subscriptis :
trans Tagum, castro AI cacer, castro de Palmella, Elmada
provintia : citra Tagum, castro Suchlrio, castro Scala-
phio, castro Lora. Sunt autem termini ejus ab Alcacer
castro usque ad castrum Lora, et a mari occidentali us¬
que civitatem Eburensem. Subsequuta est deinceps tanta
maurorum lues ut per heremi vastitates, per vineas et
per vicos et plateas domorumque ruinas innumera ca¬
daverum milia feris avibusque jacerent exposita, exan-
guibusque similes vivi super terram gradirentur, si¬
gnumque crucis supliciter amplectentes deoscularentur,
beatamque dei matrem Mariam bonam praedicarent,
ut ad omnes actus vel sermones, etiam in extremis agen¬
tes, Mariam bonam, bonam Mariam intermiscerent, mi-
serabiliterque reclamarent. Et quid aliud nobis haec in-
i tuentibus videri potest nisi illud Ysayae vaticinium im¬
pletum in nobis cum gaudio, quo dicitur : «Et frenum er¬
roris quod erat in maxillis populorum versum est in
canticum factae solempnitatis.> Recolentes igitur nos ta¬
les fuisse gratias agamus creatori quod a servitio crea¬
turae colla mentis excussimus. Nam dum freno erroris
maxillas constricti laudem confessionis deo dare nescie¬
bamus, erg6 dum confessionis laudem deo reddimus in
sanctificata sollempnitate gaudemus. Respondeamus erg6
moribus tantae misericordiae redemptoris nostri, et quod

1 SwMrii (Sintriae) incolae.

M. H. Tom. I.

lucem cognovimus, pravorum operum tenebras decline¬
mus, praedicantes magnalia dei quae operari dignatus
est in nobis. Tradidit enim deus noster crucis adversa¬
rios in manibus nostris. Severissima namque super cos
ultio divina ade6 incumbunt (sic), ut diim urbem destru¬
ctam, castrumque eversum, agros depopulatos, terram eo¬
rum 1 in solitudinem redactam, nullum in agris incolam,
luctus gemitusqub eorum conspicimus, vicis eorum et
„ eventus malorum misereri libeat, consolarique et com¬
pati eorum infirmitatibus, et quod nondum finem ha¬
beant flagella coelestis justiciae, certe quod nec inter
nos Christianos etiam correctae sunt inter flagella actio¬
nis culpae. Dolendum et gaudendum est. Nam cum per¬
versos quosque deus omnipotens percutit, pereuntium
miseriae condolendum, et justiciae judicis congauden¬
dum. Ergo nostrum quisque semetipsum districte diju¬
dicans, divina consideret judicia, non solum ad vindi¬
ctam malorum sed ad eruditionem bonorum facta .b.
Non autem in justificationibus nostris hostes prostravi¬
mus, sed in miseratione dei multa .a. Donis quosdam
reficiens, alios flagellis erudiens.-Mentem ergd nostram
donorum abundantia non elevet, nec nos habere quod
alteri deest jactemus; nec hostium miseriam gloriam
nostram existimemus, quos forsan miseria trahet ad
gloria (sic). Nos autem elatio ad miseriam, quos enim
vult deus indurat, et quos vult*ad misericordiam prove¬
hit, ut in Job dicitur : «Ipso concedente pacem quis est
qui condempnet? Ex quo absconderit vultum suum quis
est qui contempletur eifra?» Nemo crg6 discutiat cur
stantibus nobis christianis gentilitas haec infirmitate suc¬
cubuerit. Nemo discutiat cur alius venustetur ex dono,
alter affligatur ex merito. Si enim miretur quis nos Chris¬
tianos veneratos, ipso concedente pacem, quis est qui
condempnet? Si hostes comsumptos obstupescit vel af¬
flictos, ex quo absconderit vultum suum, quis contem¬
pletur eum? Itaque consilium summae et occultae virtu¬
tis sit satisfactio apertae rationis. Unde in evangelio do¬
minus cum de hujusmodi causa- loqueretur, ait: «Confi¬
teor tibi domine pater c. et t. quia a. c. s. et p. et r. e.
p.» Atque mox tamquam rationem quandam absconsio¬
nis ac revelationis adjungens ait: «Ita pater, quoniam
sic placitum fuit ante te«. Quibus nimirum verbis exem¬
pla humilitatis accipimus, ne temere superna consilia
discutiamus, de aliorum electione, et aliorum depres¬
sione. Videntes erg6 sed non intelligentes divinae ani¬
madversionis judicium hostibus inculcatum conscientiae
nostrae immunditiam atque imparitatem consideremus,
et cum timore et angustia spiritus dicamus deo : «Parce
jam domine, parce operi manuum tuarum. Quiescant
domine opera irae tuae. Cesset jam manus tua : sufficit
domine. Jam ver6 jam satis est quod hucusque adver¬
sus hos pro nobis decerjasli. Sed convertatur potius si
fieri potest luctus eorum in gaudium, ut cognoscant te
solum deum vivum et verum et quoniam misisti Jhesum
Christum filium tuum, qui vivis et regnas per omnia se¬
cula seculorum. Amen.

1 Vestigia hujus verbi dubia et fermi non legibilia .

' 102

Digitized by

Google

406

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

II

EPISTOLA ARXLLFl AD MILOYEM EPISCOPI» HORIYEYSEM

Miloni venerabili Tarvanensi episcopo, Arnnlfus Dei
’ gratia id quod est spiritum sapientiae subditis providere.

Scimus murum virtutum vestrarum turrim humilita¬
tis adeo munisse, ut hostis ille antiquus longius arcea¬
tur, quod experimento didicimus, quando nobis sancti¬
tas vestra condescendit, et navales motus sacratissima
benedictione dexterae vestrae circumsepsit, ut nec pro¬
cellarum motu turbaremur, nec flaminium Quapropter
nos positi in valle lacrymarum in compendio vestrae
paternitati transcribimus, quem rex regum tyrunculis
suis fecerit statum. In Angliae portu qui Tredmunde 1 2 3 di¬
citur, undique terrarum divino flamine compulsus con¬
venit navalis exercitus. In vi. feria ante rogationes na¬
vigavimus cum ducentis fere navibus, et continuos se¬
ptem dies et noctes in alto mari laborantes, in vigilia
Ascensionis et in ipsa die solemni saevissima tempes¬
tate quassati, octavo demum die in portum Hispaniae
qui Gollini 1 dicitur cum quinquaginta fere navibus, ce¬
teris circumquaque dispersis, appulimus, ubi per tri¬
duum fessa corpora curantes, rursum in portum qui Vi~
ver dicitur venimus. Inde exeuntes vi. feria ante Pente¬
costen, in portum Galliciae qui Fambre dicitur appuli¬
mus, qui portus a sancto Jacobo octo milliaribus distat.
Ad cujus venerabile sepulcrum in vigilia Pentecostes
venientes, sanctam solemnitatem cura magna hilaritate
celebravimus. Unde ad portum revertentes in octavis
Pentecostes navigavimus. Secunda feria ad Portugalim
per alveum fluminis qui Dorius dicitur applicuimus, ubi
episcopum civitatis ejusdem adventum nostrum cum ma¬
gno gaudio juxta praeceptum regis praestolantem repe-
riinus. Ubi per dies xi adventum comitis Arnoldi de Ar-
dcscot 1 , necnon Christiani constabularii, qui a nobis
praedicta tempestate divisi erant expectantes, aequam
venditionem tam vini quam ceterarum delitiarum ex
benevolentia regis habuimus. Exinde comite Arnaldo
simulque constabulario receptis, navigantes, et alveum
fluminis qui Tangus dicitur intrantes, secunda die apud
Ulixisbonam in vigilia apostolorum Petri et Pauli ap¬
pulimus. Quae civitas, sicut traduut historiae Sarrace-
norum, ab Ulixe post excidium Trojae condita, mirabili
structura tam murorum quam turrium super montem
humanis viribus insuperabilis, fundata est: circa quam
figentes tentoria Kalcndis Julii, suburbana ejus, divina
virtute adjuti, cepimus. Post haec assultus varios circa
muros non sine magno nostrorum et illorum detrimento
facientes, usque ad Kalendas Augusti in machinis fa¬
ciendis tempus protraximus. Siquidem duas turres juxta
littus, unam in Orientali parte, ubi Flandrigenae conse¬
derant, alteram in Occidentali, ubi Angli castra locave¬
rant, magno sumptu construximus. Pontes etiam qua-
tuor in navibus, sex per quos nobis aditus super urbis
• muros paterent, construximus. Haec in inventione beati

1 Al. Tredemude

2 AI. Gozzcm

3 Al. Arnulfi dc Arcschot

Stephani protomarlyris admoventes, vento contrario re*
pulsi, necnon et magnellis 1 quodammodo laesi, naves
retraximus. Deinde nobis ex nostra parte pugnantibus
cum Sarracenis, Anglici minus caute suam turrim custo¬
dientes, hanc ex improviso igne succendam extinguerc
non potuerunt. Interim nos quadam machina murum
effodere coepimus. Quod videntes Sarraceni, igne oleo
admixto, eamdem machinam in favillam redegerunt, ma¬
gistrum etiam machinae in fractura muri lapidaverunt.
Praeterea mortes innumeras tam magnellis, quam sa¬
gittis nostris inferentes, ipsi quoque a nostris puniti
sunt. Nostri de fractura machinarum et suorum contri¬
tione, aliquantisper fracti, in misericordia Dei speran¬
tes, ingenia et machinas reparare coeperunt. Interca
Sarraceni civitatis, qui alimentis abundabant, suis con¬
civibus egentibus alimenta adeo subtrahebant, ut quam-
plurimi eorum fame morerentur, quidam autem eorum
canes et cattos non abhorrebant devorare. Horum pars
plurima Christianis se obtulit, et baptismi sacramenta
suscepit. Quidam autem illorum, truncatis manibus ad
murum remissi, a suis concivibus lapidati sunt. Multa
nobis adversa seu prospera secundum quod varius even¬
tus est belli, acciderunt, quae propter prolixitatem vi¬
tandam silentio transivimus. Et si qui forte sunt, qui
ea latius explicent, reservamus. Tandem quidam Pisa¬
nus natione vir magnae industriae, circa nativitatem
sanctae Mariae turrem ligneam mirae altitudinis in ea
parte qua prius Anglorum turris destructa fuerat co¬
aptavit, et opus laudabile tam ex regio sumtu, quam ex
totius exercitus labore circa medium Octobris consum¬
mavit. Similiter quidam sub muro civitatis ingentes ca¬
vationes suo ingenio et multorum auxilio fecit, quod
Sarraceni moleste ferentes, in festo sancti Michaelis circa
horam tertiam latenter exeuntes, nobiscum usque ad
vesperam super foveam pugnam continuabant. Nos au¬
tem, sagittariis eis oppositis, vias per quas redire spe¬
rabant, adeo vallavimus, ut vel nullus, vel vix aliquis
eorum sine plaga evaderet. Hinc nostri die nocluque
laborantes, opus subterraneum lignis levigatis imple¬
tum eadem die consummaverunt, qua rex cum Anglicis
muris turrem suam applicabat. Siquidem in ipsa nocte
sancti Galli abbatis, igne fossae imposito, lignisque ar¬
dentibus, corruit murus spatio ducentorum pedum. Nos¬
tri de tanta ruina somno expergefacti, sumtis armis,-
cum magno clamore assiliebant, sperantes vigiles cus¬
todes murorum fugisse. Ad ruinam autem cum venis¬
sent, mons aditu difficilis supereminebat, et turba Sa¬
racenorum parata stabat in defensione. Nihilominus au¬
tem nostri assiliebant, nec a pugna media nocte inchoata
usque ad diei horam nonam cessabant. Tandem variis
percussionibus attriti, pugnae se subtrahebant, quous¬
que communicatio turris admoveretur*, et sic Sarraceno-
rum populus hinc inde vexaretur. Et ecce turris viris

f

l ' Al. Maganellis

2 Al. amoveretur

Digitized by v^ooQie

MONUMENTA III

407

bellicosis impleta muro supereminebat. Eadem hora
exercitus nostrae partis, Lotharingis ad fracturam mu¬
rorum iudilio pugnantibus, Sarracenos mirabili assultu
impetebant. Interim milites regi6, qui in arce turris pu¬
gnabant, magnellis Sarracenorum territi, minus viriliter
pugnabant, usque adeo quod Sarraceni exeuntes turrim
concremassent, siquidem de nostris, qui casu ad eos
venerant, non obstitissent. Haec 1 periculi fama cum ad
nostras venisset aures, meliores exercitus nostrae partis
ad defendendam turrim, ne nostra spes in ea adnulla-
relur, transmissimus. Videntes autem Sarraceni Lolha-
ringos et Flamingos tanto fervore in arcem turris ascen¬
dentes, tanta formidine territi sunt, ut arma submitte¬
rent, et dextras sibi in signum pacis dari peterent. Unde
factum est ut Alchaida princeps eorum, boc pacto no-
hiscum conveniret, ut noster exercitus omnem suppel-
leclilem eorum cum auro et argento acciperet, rex au¬

tem civitatem cum nudis Sarracenis et tota terra opline-
ret. Consummata est autem haec divina non humana
victoria in ducentis millibus et quingentis viris Sarracc-
norum in festo undecim millium virginum. Unde nomen
ejus glorificamus, in quo et per quem omnia, qui est
benedictus in saecula. Sciatis itaque quorumdam fra¬
trum nostrorum corpora variis occisionibus extincta
apud Ulixisbonam sepulta esse. Hujus pacis testes sunt
quidam quos divina clementia mutos a nativitate loqui
fecit, unum in festo S. Gerenos sociorumque ejus atque
secundum a somno excitavit, et ad sepulcrum marty¬
rum, sicut ei visum est, manu splendidissimi viri perdu¬
xit, ibique in extasi prostravit et vinculum linguae sol¬
vit. Similiter et alium quemdam ejusdem clementiae
gratia ibidem festo omnium sanctorum loquentem au¬
divimus et laudantem eum qui est mirabilis in sanctis
suis. Valete.

III

CHROXICA DA Fl\M(l0 DO M0ESTEIR0 DE STO IICEXTE DE LIXB01 PELLO IXTlCTISSIMO E CHRISTI WISSIMO
DON ilFOXSO HEXRRIQEEZ, 1° REI DE PORTIG.IL : E COHO T0M01 \ DITI CIDADE ilOS MOEROS

In nomine patris qui mundum creavit et
filii qui mundum redemit et spiritus sancti
qui mundum illuminavit. Todo verdadeiro
christao filho da sancta egreja, que certo
quiser seer em como a cidade de Lisboa
foi fdhada e tirada de poder dos enmiigos
da sancta fe catholica, que son chamados
filhos et servos de Mafomede, e da sua seita
diabolica, de que elles fazem cada dia me¬
moria na mezquita» que be chamada casa de
perdiqom; outrosi podem seer certos os filhos
da sancta fe catholica, et da nossa madre san¬
cta egreja, como dito he, na qual se faz cada
dia memoria de salvaqom aos filhos da fonte
do sancto bautismo, em como foi edificada a
sancta casa, e o asentamento do mosteiro de
Sam Vicente de Fora, que he apar da dita
cidade, lea esta estoria que per verdadeira
scretura he scrita nos livros do dito mosteiro.
A qual estoria aqui he tornada em lingoa-
jem, tirada da dita scritura, pera saberem os
que a leer ouuirem et serem certos da filhada
da dita cidade, e do asentamento do dito mos¬
teiro, e outrosi dos sanctos martyres que em
el son sepultados.

Prohemio

Depois que a terra foi tornada, e a cidade de Lixboa
em poder dos christaos, e leuantado em ella o nome de

1 AI. Hujus.

jesu Christo, e firmada a fe catholica, era na dita cidade
hum homem boom, que auia nome Fernam Pirez, e era
caualleiro de boom entendimento, e teudo com deus, e
tinha sempre na dita cidade logo julgauil por elrey, e
regedor dos cidadaos maiores e dos meores, mantedor
de dereito e de justica. E em esse tempo era na dita
cidade outro homem boom religioso, e de sancta vida,
e da gecrafom dos Contomeos, os quaes forom na filhada
da dita cidade : e este auia nome Otha, e acordauase
mui bem da filhada da dita cidade, e do fundamento da
dito mosteiro de Sam Vicente, em como fora edificado.
E estes dous homeens boos polo seu sancto acordo do
que virom no seu tempo, e outrosi do que ouuirom a
seus antecessores de como fora o comedo da filhada da
dita cidade, e fundamento do dito mosteiro, c per ajuda
que auiao da virtude de deus, e desi seu acordo, e per-
sao e verdadeiro entender escrcuerom esta estoria que
adiante he escrita, tornada de latim em linguajem, como
ja de suso dito he. A qual se comesa assi.

Do cerco que elrei dom Afonso
Anriquez pos sobre Lisboa,
e como a tomou aos mouros

Cap. i

Na era de mil e cento e quarenta e sete annos, elrey
dora Afonso de Portugal, verdadeiro christao, filho do
conde dom Henrique e da rainha dona Tareyja, persigui-
dor e destruidor dos enmiigos da fe de Jesu Christo, e
(sic) auia grao vontade de destruir a mizquita de Mafomede
e de leuantar a sancta cruz de nosso senhor Jesu Christo
e a vitoria da sancta egreja de Roma. Este rey dom Afonso
reinou de xviii annos, e conquistou toda a eslremadura

Digitized by v^ooQie

408

DE EXPUGNATIONE OLISIPON1S A. D. MCXLVII

des Coimbra em diante, de gaisa que os mouros nom
ouuerom colheila nenhuma na Estremadura, saluo Lis-
boa; e quando veeo a idade de quarenta annos apanbou
todas suas companhas verdadeiros christaaos e veosc dei-
tar sobre Lisboa, e cercouha toda em redor no mes de
junho, de guisa que os mouros nom podiao entrar nem
sair d’acerca da dita cidade. E mandou poer suas tendas
e de toda sua hoste arredor da cidade, e tragia suas gen¬
tes em tal maneira, assi cauallaria, como as outras com¬
panhas que com el vinhao, todos auiao gram talante de
pelejar com os mouros, e pera verterem o seu sangue
em fe e em nome da paixom do filbo de Deos, e eram
raui fortes em armas, comettendo cada dia guerra mui
afficada contra os mouros. E foi fama e voz per toda a
terra que elrey dom Afonso de Portugal jazia sobre Lis¬
boa e que cada dia com as companhas dos christaaos
que com el estauam fazia grandes batalhas com os mou¬
ros. Entom os christaos do senhorio de Franga e de Bre-
tanha e de Quitania, e as nagOes dos Gontonicos, veendo
elles que era grande seruigo de Deos e saluagom das
almas dos christaaos o que elrey dom Afonso de Porlu-
gal fazia, ouueromlhe enueja, e quiserom ser parteci-
pantes em tal guerra come esta, porque tal enueja como
dito he cabe em Deos que he enueja de se auer d’acre*
ccntar o seu seruigo. Entom cada huma destas nagoes
de gentes se aparelharom com muitas naucs que ouue¬
rom, e veerom todos juntamente a Lixboa com grandes
companhas bem armadas e prestes pera batalhar, e de-
sejauam muito de auer vitoria dos enmiigos da santa fe
catholica, e Icuantar o nome e voz da paixon do nosso
senhor Jesu Christo, e dar sangue por amor de Jesu
Christo. Depois que elrey ouue estas nouas que ditas
som, logo sem outra delardanga comegou de combater
com suas gentes, c outrosi com a cleresia a cidade da
parte da terra, tao fortemente e com tanta deuagom cha-
mando Jesu Christo e Santiago que per forca d’armas
com ajuda de Deos ouuerom de romper os muros e en¬
trar per forga a dita cidade. E matarom na entrada tan¬
tas companhas de mouros que os rios do sangue corriao
pelas pragas da dita cidade. E entom feita esta boa obra
ficarom huns poucos de mouros, e erao caualeiros, e
pedirom por merg6 a elrey que os nom mandasse ma-
tar, e que lhes desse hum logar apartado em que podes-
sem laurar e criar, e que ficassem por seus seruos pera
sempre, e fazendolhes elrey esta merge que elles Ihe
mostrariao grandes thesouros d’hauer que hi jaziam es-
condidos. Entom vendo elrey o que lhe pediam fez so¬
bre ello fala com os do seu conselho, e foi acordado
que lhes fosse feita esta merge, que nom morressem,
e que ficassem por seruos caliuos. E entom entregarom
todo aquello que fora dos mouros, assi o que parecia
de fora, come o que jazia escondido, e dali ouuerom os
reys de Portugal pera teerem em sua terra os mouros
cativos, e sogeitos no seu seruigo, assi depois que na-
cem, come ate que morrem.

Do conselho real que elrey teue
sobre a fundagao do mosteiro
de Sam Vicente, pera ficar
sepultura dos que padeeerao
na tomada da cidade.

Cap. ii

Estando assi elrey em posse da cidade de Lixboa,
com grao vitoria que lhe deus dera sobre os enmiigos da
fe, e vendo muitos corpos dos christaaos, assi dos por-

tugueses, come dos franceses e das outras nagSes soso
ditas, que jaziam mortos das feridas que receberom dos
enmiigos da fee, e que verteron o seu sangue por amor
de Jesu Christo crendo que erao todos martyres e as
suas almas eram em paraiso, por a qual razon fez cha-
mar a seu conselho todos aquelles que de boom logo
erao. E outrosi fez viir a este conselho o arcebispo dom
Joao que em aquel tempo era de Bragaa, e os sobredi-
tos bispos que hi eram com el, e toda a outra clerlizia
que hi era. E entom disse elrrey em presenga de todos:
«Amigos, vds bem sabedep quanto bem e merc6e Deos
ha feita a casa de Portugal, e em como auemos entra-
dos e destrofdos os enmiigos da fe catholica de Jesu Chris¬
to, em tal causa que d£s riba de Minho ataa Lisboa onde
ora somos, e em que nos Deos fez mercS som os enmii¬
gos da fe corridos e mortos e destrofdos : e hora veede
em como Deos quis fazer compridamente merce aos por-
tugueses, em lhe tragendo de muitas nagOes pelas au-
guas do mar gentes em sua ajuda, a saber, de franceses
e bretScs, e gontonicos, e de terra de Colonha, c dos
outros lugares que vos ja ditos forom. As quaes nagOes
chegarom aqui a Lixboa por nos ajudar, e com grande
deuagom de leuantar o nome da sancta egreja de Roma,
e verterom o seu sangue lidando por amor de exalgar
a fe de Jesu Christo, e vencerom e perseguirom os filhos
da seita de Mafomede, e leuantarom o nome da sancta
egreia : e ora os corpos delles jazem na terra sem se¬
pulturas, e son corpos de grandes homeens e d’alto
sangue : e estes corpos son todos martyres, e as almas
deles ja son na gloria do paraiso. E por esto tenho por
bem, e por se fazer seruigo a Deos e aa virgem Maria e
a sancta egreja, e pera se fazer honra e seruigo a estes
corpos destes sanctos martyres, que leuantemos e fun-
demos dous mosteiros muito honrados em esta cidade
de Lisboa, e que solerremos estes corpos destes marty¬
res, e lhe demos sepulturas honradas, e fagamos em
elles dizer cada dia missas, eas sete oras canonicas. E
demais deucmos de ordenar e despoer em esta terra que
nos Deos deu, que estas gentes estranhas assi dos fran¬
ceses come das outras jiagOes que com elles aqui son
e viuos ficarom, que parlamos com elles, e lhes demos
logar em esta terra em que ajao de viuer os que com-
nosco quiserem ficar.» Entom os ricos homens que com
elrey erao, e todos os caualleiros e outras companhas
dos christaaos forom todos chamados a esta deuola fala
e religiosa que elrey fazia com elles : e visio per elles
o falamento que lhes fez em tal razom como dito he, e
o sancto preposito em que era posto, louuarom todos o

S ue elrey dizia, que era mui bem, e grande seruigo de
eos e honra da terra. Entom o arcebispo e os bispos
ue hi erao veendo o talante d’elrey, e como auia sabor
e leuantar a sancta egreja, e a sua nobre discrcgom,
e como era verdadeiro christao e bem fici catholico,
outorgarom o que dizia. Entom vendo elrey que todos
auiam por seruigo de Deos aquelo que el perante elles
auia dito, disse ao arcebispo e aos bispos : «Porque
nosso senhor o padre sancto vigario geeral de nosso se¬
nhor Jesu Christo he longe d’aqui, e nom estou em lo¬
gar de com elles fazer tal fala pera edificar estes mos¬
teiros que eu quero fazer e leuantar no seruigo da san¬
cta egreja, e porem vds outros prelados que aqui sondes
deuedes fazer o que faria o sancto padre, cujo logo vds
tendes, se presenle fosse, ou mandaria fazer. E por esto
hide e ordenade assi como vos he mandado da egreja
de Roma, que fundedes e hedifiquedes as casas de Deos
e ajades de destruir as mizquitas que son casas de per-
digom.» Entom o arcebispo e os bispos que com elle
eram filharom duaspedras grandes e bem lauradas, e
benzerom e sanctificarom aquellas duas pedras, e fo¬
rom aos arreaaes dos franceses e das outras nagdes de
suso ditas, e falarom com elles todo esto que era orde-

Digitized by ^.ooQie

. MONUMENTA III

409

nado pera se fazer por os corpos dos martyres que erao
passados, e pola vida dos que viuos eram. Entao os fran-
ceses e as outras compaohas que ditas son, veendo o
que Ihe.diziao estes prelados, derom grandes gratas a
Deos e a elrey, porque tanta bondade mostraua nos pas¬
sados e nos viuos : e ficarao os geolhos em terra, e com
grande deuagoro beijarom aquellas pedras duas que
lhes mostrarom beentas esanctificadas, daministragom
pontifical do arcebispo e dos bispos pera fundamento
dos ditos mosteiros : e iornaromse o arcebispo e os bis¬
pos pera elrey, e deronlhe aquellas duas pedras e dis-
seromlhe assi: «Senhor filba cstas duas pedras que som
bentas da bengom da sancta egreja, e pellas partes desta
cidade funda e edifica os ditos mosteiros que queres fa¬
zer e dotar no seruigo de Jesu Christo.

Do modo que elrey teue quando
edificou e langou a primeira
pedra (per sua propria pes-
soa) no alicece da igreja de
Sam Vicente.

Cap. ni

Enton elrey filhou as ditas pedras com grande de-
uagom e prazer, e foi com todolos cbristaos que com el
eram, e com estes prelados que ditos son ao comedo
da entrada da dita cidade no ouriente, e fundou e edi¬
ficou o assentamento do mosleiro de Sam Vicente de
Fora, e deulhe esta voz e titulo dandolhe Deos a enten-
der que o corpo do martyr Sam Vicente auia de ser mo-
rador e defensor da dita cidade e outrosi da casa de Por-
tngal. E depois que elrey ouue fundado o dito assenta¬
mento do dito mosteiro, deitou no fundamento huma
pedra e mandou logo fazer o dito mosteiro, e que a auo-
cagao dei fosse de Sam Vicente como dito he. E depois
que esto foi ordenado e feito tornouse elrey com aquel¬
las companhas c com estes prelados de suso ditos, e
foise da outra parte da cidade aescontra o mar ao poente
e fundou outra egreja em nome e voz de mosteiro de
nome e titulo de Santa Maria dos Martyres, e deitou no
fundamento a outra pedra segunda.

De como ficou o mosteiro de
Sam Vicente por igreja e se¬
pultura dos que morreram
na tomada da cidade, onde
. se mandou por hum clerigo
sacerdote que cada dia dizia
missa por esta enten^ao.

Cap. iiii

outras nag5es, e outrosi portugueses, faziao no dito moes-
teiro suas sepulturas muilo bonradas, que punhao so-
bre os corpos dos sanctos martyres. Onde deuedes de
saber que o dito moesteiro esta todo fundado e cdificado
sobre sangue de martyres : e por esto he o dito moes¬
teiro chamado casa sancta e assentamento de grande
virtude» E enton estas companhas fazendo sua morada
e viuendo apar do dito moesteiro, e pera se fazer mais
compridamente o seruigo de Deos poserom em es6a
egreja bum creligo de sancta vida ordenado de missa,
o qual cantaua em cada hum dia polas almas dos pas¬
sados, e polo estado da sancta egreja, e este creligo
auia nome Roardo : e este creligo recebia e guardaua to-
das as offertas que hi tragiao, e esto pera se fazer e le-
uantar o dito mosleiro. E poserom cum este creligo na
egreja hum homem leigo de boa vida que ouuesse de 6er-
uir os altares e guardassc os ornamentos da egreja, e
tangesse as campaas aas horas canonicas: e este homem
boo auia nome Anrique seruidor.

De como a igreja de Santa Ma¬
ria dos Martyres foi sepultura
das outras na^oes estrangei-
ras, onde poserao os seus cle-
rigos que traziao consigo na
frota.

Cap. v

As outras nagoes dos franceses e de Colonha, e das
outras terras que veerom com elles forom fazer morada
e assentamento acerca da outra igreja da parte do poente
edificada em nome e titulo de Sancta Maria dos Marty¬
res, e fizerom hi suas sepulturas muy honradas e bem
lauradas. E fezerom com gram pressa huma mui bem
feita egreja, e soterrarom em ella os corpos dos marty¬
res, que forom mortos na entrada da cidade como dito
he: e poinhao sobre as sepulturas os nomes desses mar¬
tyres, e lelras onde erao, e de que sangue viinhao, e
como morrerom. E poserom na dita egreja seus creligos
que tragiao consigo na frota pera lhes auerem de dar
os sacramenlos da sancta egreja : e lodas as obras que
se faziao, assi na dita egreja, come sepulturas, todo era
feito do seu proprio que elles consigo tragiao. Estes cre¬
ligos dos franepses, e das outras nagOes que com elles
erao na dita egreja dos martyres, erao muito deuotos
em todo seruigo de Deos, e de mui sancta e nobre vida,
segundo custume de suas terras : em tal maneira era pe(r
elles ordenado, e com tanta deuagom faziao seus sacri-
ficios, que assi o cimiterio da dita igreja, come o do
dito mosteiro de Sam Vicente de F6ra, erao cada dia
visitados muy honradamente d’elrey, e dos prelados, e
de todallas outras companhas. E os milagres e maraui-
lhas que Deos*fazia por os sanctos martyres que por o
seu amor espargerom o sangue, estes eram muitos e
mui marauilnosos quantos os homeens todos nom pode-
riao pensar.

Depois que elrey assi ouue fundados os ditos mostei¬
ros como dito be, os gontonicos e gram parte dos en-
greses e das outras nag<5es forom filhar suas sepulturas
no mosteiro de Sam Vicente de Fdra, e ali enterrarom
todos corpos dos sanctos martyres que forom mortos na
entrada da dita cidade, e combates della. E depois que
assi foi leuantada a egreja em nome e titulo de moes¬
teiro de Sam Vicente como dito he, e soterrados em ella
os sanctos martyres, os ditos gontonicos e os outros das

M . H . Tom. I.

Da sepultura do caualleiro An¬
rique, e de seus milagres

Cap. vi

Estando ja assi $ cidade de Lisboa su o poder dos
christaaos, e ordenada em seruigo de Deos, acaeceu

103

Digitized by v^ooQie

410

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

t

hum dia que soterrarom no dito moesteiro de Sam Vi-
cente hum caualleiro que auia nome Anrique, e foi na¬
tura) d’buma villa a que dizem Bona, que jaz quatro le-
goas aalem de Colonha : caualleiro b*oo, e bem fidalgo,
e abastado de todos bons custumes, e foi morto na en-
trada da cidade, fazendo muilo bem per seu corpo, e
vertendo de gram vontade o seu sangue antre os mou-
ros, pola paixom de nosso saluador 3esu Christo. E ja-
zendo este caualleiro enterrado no dito mosteiro como
dito he, nosso senhor Jesu Christo, que sempre quer
dar galardom a todos aquelles que o seruem, fazia por
el muitos millagres, e muy marauilhosos em aquela se-

I mltura em quejazia. Enlon veendo os christaaos aquel-
as marauilhas que Deos por el fazia em todos aquelles
que pressas, e cuitas, e pesares auiao, assi d’enfermi-
dades come d’outra qualquer cousa : e vistas estas cou-
sas que Deos por el auia feitas, e fazia cada dia, ouue-
ramno por martyr com os outros martyres que jaziao
sepultaaos no dito moesteiro. Enton eram hi dous man-
cebos que veeram com este caualleiro de terra de Colo¬
nha, e com as outras companhas que veerom na frota
sobre os mouros : e estes mancebos eram ambos surdos
e mudos de sua nacenga : e foron hum dia ao moimento
daquelle caualleiro, e deitaronse apar delle, pedindo a
Deos merce pelos mcrecimentos do santo caualleiro. E
elles assi jazendo apareceulhes o dito caualleiro em auito
de palmeiro, e tragia em sua mao hum bordon de pal¬
ma, e falou aquelles mancebos e disselhes assi: «Hcr-
guedeuos, e folgade, e auede gram prazer, e hide e fa-
lade, e ouuide, ca pelos meus merecimentos, e destes
outros martyres que aqui jazemos em este moesteiro que
he assituamento, e morada de gram virtude, auedes
graga ganhada do nosso saluador Jesu Christo, e a sua
graga e merce conuosco he.» E depois que lhes esto ouue
dito desapareceulhes, e os mancebos acordarom ledos,
e saaos e quites de toda enfermidade, e foromse a elrey
e aos prelados da santa egreja que era em Lixboa, e a
todos os arreaes dos christaaos, que ainda entom esta-
uam na dita cidade, e contarom a todos o milagre que
lhes Deos auia feilo pelos mcrecifnentos do sancto ca¬
ualleiro, e dos outros martyres, e outrosi a reuclagom
que lhes Deos mostrara per o dito caualleiro Anrique.
E entom todo o pouoo louuou muilo o nome de Jesu
Christo, e da sua madre Sancta Maria, c ouuerom o
dito caualleiro Enrique em gram reuerenga, e por mar¬
tyr de Jesu Christo com os outros martyres, no sangue
dos quaes o dito mosteiro de Sam Vicente he fundado,
e edificado.

De como elrei assentou que o
mosteiro de Sam Vicente fi-
casse sempre a sua camara
real : e da visao do caualleiro
Anrique.

Cap. vh

E veendo elrey este milagre, e os outros que Deos
fazia no dito mosteiro, quiseo auer por sua camara es-
tremada : e cada que sentia em si algum abalamento
d’enfermidade, ou algum nojo grande, deitauase no dito
moesteiro em sua oragao, e essa oragom acabada logo
recebia consolagom, e prazer, e saude de enfermidade.
E des ali em diante foi sempre o dito moesteiro chamado
camara, e visitagom dos reis, e su guarda e defendi-
mento do seu sangue : e foi dotado na terra, e herdeiro
pelos reis de Portugal, com ajuda d’outras pessoas que
iilharom deuagom do assentamento, e virtude do dito

mosteiro, assi como se segne pella estoria, e leendaque
escrita he em latim nos liuros do dito mosteiro, e tor-
nada aqui em linguagem pera todos auerem d’entender
o que Deos fez e ordenou ao seu seruico no dito roosr
teiro. Depois desto a poucos dias acaeceo que hum es-
cudeiro do sobredito caualleiro Enrique que fora na
enlrada da cidade, fora mal chagado dos enmiigos de
grandes feridas, em lal maneira que a pouco tempo de¬
pois da morte do dito caualleiro Enrique seu senhor,
passou o dito seu escudeiro no mosteiro de Sam Vicente
e foi hi sepultado em huma sepultura a longe onde ja-
zia o dito seu senhor. E depois que este escudeiro assi
foi enterrado a longe do mui mento de sen senhor, como
dito he, o sobredito caualleiro Enrique apareceu de noite
em sonhos aaquel que er&guardador e seruidor da egreja
do dito moesteiro : e este era Enrique leigo, o qual fora
estabelecido pera seruico da dita egreja como dito he ;
e aparecendolhe o dito caualleiro disselhe assi : «Le-
uantate e vai aaquel logar onde os christaaos enterra-
rom aquel meu escudeiro a longe de mim e toma o corpo
delle e trageo aqui iunlo comigo.» E o dito Enrique ser¬
uidor veendo esta primeira visson nom curou delta nero-
huma cousa. Enton veeo outra vez o dito caualleiro ao
dito Enrique seruidor e disselhe que fizesse, e comprisse
aquello que lhe dito auia : e o dito Enrique nom curou
delo nemhuma cousa. E quando veo a terceira vez, apa-
receulhe o dito caualleiro mui brauo, e com rosto e face
mui espantosa, e com seu dizer de grande medo e es-
panto porque non compria aquello que lhe ja per tan¬
tas vezes mandara fazer. Entom o dito Enrique seruidor
veendo o dito caualleiro em como vinha irado contra
elle, ouue gram temor e espanto e leuantouse logo donde
jazia dormindo, e foi com candeas aa sepultura onde
jazia o dito escudeiro, e desenterrouho, e leuanlou o
corpo dali, c trouxeo pera aquclla sepultura onde o dito
caualleirojazia, e fezelhe huma sepultura a melhor que
el pode fazer, e suterrou o dito escudeiro em ella iunlo
com seu senhor, assi como lhe fora mandado. E todo
esto fez de noite com grande medo que auia do dito
caualleiro : e quando veo na manhaa, achouse este En¬
rique tao sem afam, nem trabalho que no corpo sen-
tisse, que bem pareceo que nunca per elle tal trabalho
cortio aquel passara. Enton disse todo este feito como
lhe auehera, aos christaaos, e aos prelados da saneta
egreja, e em todos juntamente com grande prazer vehe-
rom ao dito moesteiro, e derom gragas a Deos por tanto
bem, e merce lhes auia feila, querendolhes mostrar os
corpos dos sanctos martyres que padecerom por o seu
seruigo. -

Do milagre que se fez em a
igreja de Sam Vidente no
benzer do pao da charidade.

Cap. vni

E depois desto aconleceu logo no dito mosteiro outro
milagre muy marauilhoso. Aueeo assi, que hum dia de
domingo veherom os prelados aa egreja, e outrosi o po-
boo pera ouuir suas missas como ne custume dos chrisr
t&aos, e o sacerdote beenzeo o pam de charidade, e
depois que benzeo o dito pao, filhou o coilelo pera o
auer de talhar : e quando o coitelo entrou pela meatade
do dito pao, comegou o pao de suar, e.verter sangue,
e o coytelo sayo dei sangoento. E visto este milagre, e
mostrado perante o poboo ficarom todoS muilo espanta-
dos, dizendo todos antre si que poderia aquello ser : c
trabalharom de saber quem fezera aquel pao ou de que

Digitized by

Google

MONUMENTA III

41 i

farinha fora feilo, se de pura fariuha de trigo, se d’ou-
tra em que andassc outra mestura. E acharom que o
dito pao fora feito de fariuha mesturada, e que foralei-
xada per hum homem boo ao tempo da sua morte, que
a dessem a proues que a mester ouuessem. E porque o
nosso seohor Jesu Christo he filho de virgiudade, sem
eorrug-om, e verdadeiro Deos e verdadeiro homem, po-
rem nao quer no sacrificio que se hade benzer sobre
o altar que seja de cousa corruta mais limpa e pura : e
como quer que este p&o nom fosse sagrado, nem dado
aos christaaos por corpo de Jesu Christo, pero he cha-
mado pao de charidade, porque foi beento sobre o sau¬
cio altar, porque charidade nom quer dizer outra cousa
senon amor verdadeiro, e porque Jesu Christo he ver¬
dadeiro amor, porem quer que o pao da charidade seja
de pura farinha de trigo e feito mui limpamente, ca de-
pois que he bento pelo sacerdote sobre o santo altar
logo representa o amor verdadeiro de Jesu Christo, o
qual os christaaos deuem auer antre si se saluos querem
ser: e porque este amor fosse antre os christaaos, porem
foi ordenaao da santa egreja que dem os sacerdotes o
pJo da charidade aos poboos christaaos aas festas dos
domingos. E depois que o poboo todo que estaua na
dita egreja do dito mosteifo viron este milagre que se
fez no dito pao, derom gratas a Jesu Christo dizendo
assi: «Tu senhor es hum Deos soo que fazes cousas ma-
rauilhosas,» : e enton entenderon que prazia a Deos do
assituamento em que era feito o dito moesteiro de Sam
Vicente, e que todo era fundado sobre sangue de mar¬
tyres.

De como ultimamente foi a ci-
dade despouoada dos mouros
e da procissao que elrej or-
denou em dia de Sam Chris-
pim e Crispiniano.

Cap. ix

•

Depois esto veendo os christaaos quantas marauilhas e
milagres Deos fazia por os ditos martyres, e outrosi em
como a sua vontade era que pera sempre ja (?) a cidade
de Lisboa fosse camara da santa egreja, e que os mou¬
ros a perdiao pera sempre : enton todos aquelles que
ainda estauao de fora com suas tendas armadas entra-
ron os muros a dentro, e poserom per cima delles mui-
tas e mui desuairadas armas e outros muitos bastimen-
tos, em tal maneira que os mouros que della fugidos
foram na entrada, bem podi&o entender que nunqua
jamais a podiao cobrar, e diziao os mouros per todas
suas terras que perduda auia pera sempre a dita cida¬
de. E quantos mouros daquelles que assi fugirom della
eram achados logo os matauam, e os outros a que foi
feito o perdon, como ja auedes ouuido, dauamlhe pouco
a comer por auerem delles de saber parte dos thesouros
escundidos. E depois desto chegandose o mez d'outubro
do anno de mil e cento e quarenta e sete annos, os chris-
laos e cleresia que hi era com elles faziao festa aos mar-

S jres Sam Chrispim e Chrispinianr nos ditos moesteiros
e Sam Vicente e da Santa Maria dos Martyres. E vendo
elrey dom Afonso em como a sancta egreja honraua e
fazia festa aos sobreditos martyres, fez chamar todos os
prelados, e a crelizia que hi era, e toda a congregagom
. dos christaaos, e em prcsenga delles todos disse assi :
, «Ordenade todos vossa procisson muito honradamente,
e'eom gram‘deuagom e entremos no corpo da cidade,
e em posse della, e de todalas suas fortalezas, ca ataa

agora enlramos todos per feridas c per mortes lidando
contra nossos imigos os mouros, espargendo muito san¬
gue dos santos martyres christaaos pelas pragas da dita
cidade : e pois que nos Deos della fez merce e a auemos
ja cobrada, e os mouros f6ra della, conhogamos a Deos,
e demoslhe gratas por tantos beneficios como dei aue¬
mos recebudos, e entremos em posse desta nobre ci¬
dade de que Deos honrou, e herdou a coroa do reyno de
Portugal, oje em dia destes martyres sanctos. Ora en¬
tremos com grande prazer e com grande vitoria, e da-
qui em diante viueremos ja em assessego dos enmiigos
era sempre com nosso bom prazer, e com exalgamento
o nome de Jesu Christo e da santa fe catholica.* E en¬
ton todo esto ordenado os ditos prelados cOm toda a
cleresia, e outrosi todo o poboo dos christaaos que hi
eram, fezerao como per elrey foi mandado: e ordenarom-
se todos em sua procisson como dito he, e entrarom na
dita cidade com grande honra e vitoria, e dando todos
a Deos grandes louuores e gregas e glorificando o seu
nome.

De como elrei repartio com 03
portugueses e gente estran-
geira muitos thesouros e teiv
ras, reseruando algumas pera
o mosteiro de Sam Vicente.

Cap. x

Depois que todo esto assi foi feito, logo a poucos dias
fez 0 mui nobre rey dom Afonso sua fala em conselho,
ao qual forom chamados todos juntamente, assi os por-
tugueses, come todos os outros estranheiros que hi eram:
e enton disse ante todos assi : «Amigos, vos bem sabe-
des todos o que eu dixi e prometi em no comego quando
aqui veestes todos a seruigo de Deos e em minha ajuda:
que tanto que me Deos fizesse merce desta cidade, e a
podesse cobrar, que eu partiria comuosco todas as cou-
sas que eu aqui podesse percalgar: e ora quero comprir
e aguardar todo o que assi prometi.* Enton diuisou to-
dallas cousas, assy terras, come herdades e posisbes,
que erem d6s o termo de Santarem todo arredor do mar,
e dbs Obidos ataa Lixboa : e enton partio as terras per
esta guisa: deu aos frenceses, e aaquelles que com elles
quiserom ficar das nagbes suso ditas o senhorio d’Azam-
buja, e de Villa-verde, e d’Atouguia, e da Lourinhaa,
seendo os ditos logares em aquel tempo terra chaa : e
depois foron os ditos logares poboados das ditas nagbes.
E os engreses e os de Colonha e os outros que se qpi-
serom tornar pera suas terras, deulhes elrey grande
auer, e partio com elles graadamente todos os tnesou-
ros que el pode cobrar dos mouros, e todallas nobres
doas, assi come panos d’ouro, e de seda, e aljofar, e
outras joyas, e mandou aquellas nagoes muito honrada-
raente perai suas terras. E os outros que ficarom outrosi
Ihes deu dos thesouros assaz, em tal maneira o fez que
todos forom bem contentados. E depois desta ordena-
gom assi feita como dito he, tornouse elrey aos portu-
ueses que forom com elle na filhada da dita cidade, e
isselhes assi : «V<5s meus naturaes vehestes comigo
com grande voontade, e com grande lealdade, e pader
cestes comigo a liurar e Glhar esta cidade, e muitos de
vosso linhagem morrerora aqui, e son marteres em pa-
raiso : e ora compre que mostre eu em vos aquello que
prometi, e mostrey ja nas outras nagoes, e quero e te-
nho por bem de fazer a todos merce desta terre de que
herdou Deos a coroa do reino de Portugal.» Enton deu

Digitized by v^ooQie

412

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS A. D. MCXLVII

e diuisou Ioda a terra que era arredor de Lixboa per
paries aos portugueses em que podessem laurar e criar
segundo o que cada hum merecia : e desta terra apartou
elrey grao parte de que ouuesse de dotar e herdar os
ditos moesteiros de Sam Vicente de F6ra, e outrosi de
Santa Maria dos Martyres assi como adeante se segue.

De como elrei ordenou que a
cidade de Lixboa teyesse bis-
po e see cathedral, e dotou
com rendas e priuilegios o
mosteiro de Sam Vicente,
reseruandoo pera sua camara
real.

Gap. xi

E depois que o muy nobre rey dom Afonso todo esto
ouue ordenado em que maneira a terra e outrosi a dita
cidade fosse poboada, fez vir a seu conselho todas aquel-
las nagdes dos christaaos que com el eram na dita ci¬
dade, e disselhes assi: «Amigos, v6s bem sabedes em
como eu ataaqui ordenei e destrebuy os beens tempo-
raes a todos v6s outros : e ora nos ne compridoiro de
auermos de tornar ao seruigo de Deos, e fazer em csta
nobre cidade egreja cathedral, e cnlegermos em ella
bispo c pastor que aja de ser prelado e regedor das nos-
sas almas, e ordenador da dita egreja e crelizia della.»
E enton responderom todos esses que presentes eram
dizendo assy : «Tu senhor commettes obras muito altas
e muy prazenteiras ante Deos, pola qual razon entende-
mos que el he contigo, ca todo esto que tu fezeste e or¬
denado has ataaqui da terra que Deos te dcu, parece
a nds assi que todo te veo de Deos; e por esto senhor
faze como te dei for minislrado.» E enton elrey fez en-
leger por bispo hum homem boo daquella nagom dos
engreses, e auia nome Giliberto : e este Giliberto era ho¬
mem de muy santa vida, e era grande creligo e bem
certo nas sanctas escrituras. E depois que assi foy enle-
gido o dito bispo, enuiou elrey todo esto dizer ao padre
sancto, c o que lhe acontecera na entrada da dita cidade,
e o seu preposito qual era, e em como auia enlegido
bispo nouamente pera seruigo de Deos e da santa egre¬
ja, e que lhe outorgasse, e confirmasse o dito bispo, e
todo o al que queria fazer em dotar os ditos moesteiros
que edificara no tempo da guerra. E enton o padre san¬
cto veendo tantas boas obras quantas elrey fazia, e como
per sua langa, e per espargimento de seu sangue e dos
christSaos tirara a terra de poder dos mouros, e a ser¬
uigo de Deos e da sancta egreja a trouxera, deu gragas
a Deos porque a santa egreja auia tam nobre filho come
o dito rey, e outorgoulhe todalas cousas que lhe enuiou
pedir: e demais abrio o thesouro espiritual deSamPedro
e outorgoulhe grandes perd&es e indulgencias, e que
elrey as podesse destribuir e dar aos christaaos, e ou-
trosy aos ditos moesteiros que auia feitos. Despois que
elrey bouue o recado do padre sancto, chamou o dito
bispo Giliberto e disselhe assy : «Bispo, eu edifiquey em
esta cidade dous moesteiros em tempo que eramos em
oste sobre a dita cidade; por tal que todos aquelles que
espargiam seu sangue por o nome de Jesu Christo e
morriao em seu seruigo nom ouuessem de jazer sem se¬
pulturas, os quaes auemos por martyres sanctos. E ora
uero e tenho por bem de herdar, e dotar e dar voz aos
itos mosteiros, e quero logo comegar no de Sam Vicente
de Fdra.» E enton erdou, e dotou per todalas partes o
dito mosteiro per onde el entendeu, e consyrou na sua

terra que o dito mosteiro podia seer sem mingua, c auer
acrecentamento de possissOes. E pera elrey trager os

f >obos em deuagom do dito mosteiro pera mais valer,
eixoulhe grandes indulgencias daquellas que lhe o pa¬
dre sancto auia enuiadas e outorgadas pera onde el te-
uesse por bem, as quaes endulgencias cada hum cbris-
tao pdde auer oje em este dia, se ao dito moesteiro ve-
her com deuagom destes sanctos marteres sobre que o
dito mosteiro esta fundado, e que sejao confessados, e
quites de maas obras. E feito esto disse elrey ao dito
bispo, em como queria dotar a igreja de Sancta Maria
dos Marteres : «E depois que esto ouuer feito nos. ditos
mosteiros, quero logo partir com a egreja cathedral
que hade ser em esta cidade de Lixboa, e a partigom
sera em esta'maneira : Quero que o moesteiro de Sam
Vicente de Fdra seja meu propriamente e de todollos
reys meus successores, e que a egreja de Lixboa aja
pera sy, e pera os bispos que della forem o dito mos¬
teiro de Sancta Maria dos Marteres : e assi o dito mos¬
teiro de Sam .Vicente com todo seu dotamenlo fique a
mym, e por minha camara, e assi a todollos outros reis
que depois de mym veerem : e o dito moesteiro de San¬
cta Maria dos Martyres a vos bispo, e a todollos outros
que depois vds forem na dita egreja de Lixboa, com
todo seu dotamento que lhe eu quero dar.» A esto res-
pondeu o bispo assy : «Senhor, bem sey e son bem certo
que a vossa entengom he boa e bem sanctamente orde j
nada : mais-porque eu ja ey prouehuda a egreja cathe¬
dral de coonigos pera seruigo de Deos, e elles son ho-
meens boos, teenae por bem de falar com elles em ca-
bidoo sobre esto que he vossa vontade de fazer, e de'
qual acordo em elles achar que seja seruigo de Deos e
vosso, assi vos tornaremos dello reposta.» Elrey disse
enton que assi o fezesse. E enton o dito bispo fez seu
cabidoo com seus coonigos, e com toda a outra crelizia,
repetindolhes todo aquello que lhe elrey auia dito, mos-
trandolhes toda a sua vontade, e em como dizia que ti-
nha por bem de fazer o que ja dito he. E enton o ca¬
bidoo com toda a outra crelizia responderom todos em
huma voz dizendo assy : «Nos todos d’elrey somos, c
esta terra em que viuemos, el, com ajuda de Deos, a
tomou aos mouros, e os dcitou della fdra, e deu-nos seda
e morada a sancta egreja : porem parecenos que he muy
bem feito, assy como el quer, que assy seja, e daqui em
deante faga como entender por seruigo de Deos e da
santa egreja.» E enton o dito bispo dom Giliberto vendo
como todos respondiao en huma voz, tornousc a elrey,
e disselhe o que fora em cabidoo acordado. E visto por
elrey o dito acordo, tomou entom pera sy por sua ca¬
mara o dito mosteiro de Sam Vicente de Fora, dotan-
doo de grandes e nobres possissftes de terras no seu
reyno, en tal maneira que o dito moesteiro se podesse
manter honrradamente, e outrosy parte dos perdOes, e
indulgencias que lhe forom outorgadas do padre santo,
segundo o que ja dito foy em outro capitulo, e tomado
pelo dito moesteiro, como dito he. Enton tornou ao moes¬
teiro de Sancta Maria dos Marteres, e deulhe grandes
possissOes, e terras em que podessem frutificar e acre-
centar na egreja cathedral de Lisboa, e que o bispo e
seu cabidoo podessem viuer sem mingoa : e leixoulhe
outrosi gram parte das indulgencias que lhe forom man-
dadas do padre sancto como ja dito he. E em tal ma¬
neira como dito he ficou o moesteiro de Sam Vicente de
Fdra por camara dos reis, e a dita egreja dos martyres
a egreja cathedral de Lixboa. E depois por tempo orde¬
nou o bispo e cabidoo que a dita egreja fosse e ficasse
ao dayao da dita see.

Digitized by

Google

MONUMENTA III

413

Da palma que milagrosamente
naceo aa cabeceira .da sepul¬
tura do caualleiro Anrique,
e milagres que Deos fez com

ella.

Gap. xn

Depois desto aconteceu assy: Deos que qaer manifes-
tar as obras dos seus seruos, e que paregao com galar
don ante os homeens, aueeo que o sobredito Eurique,
caualleiro de Jesu Christo que jazia sepultado no dito
mosteiro de Sam Vicenle, que mostrou Deos por elle
grandes milagres, antre os quaes appareceu antre os
nomeens hum muy marauilboso, scgundo o que dei
conta a escritura, na qual faz mengom que na cabeceira
do*moimento do dito caualleiro se leuantou lmma palma
semelhauil a esta que tragcm os romeus que vao em Je-
rasalem, e leuantada assi esta palma comegou d’enuer-
decer, e deitar folhas, e fazer verdura, e creceu sobre a
terra, e fezesse muytalta. Entom veendo elrey este mi-
lagre l5o fermoso, e outros que Deos mostraua por o
santo caualleiro Anrique, e por os outros santos marty¬
res que jaziao no dito moesteiro, e outrosv os poboos
dos christaaos veendo todo esto, derom todos gratas e
louuores a Deos, assi elrey, come todo o outro poboo,
porque veendo elles os ditos millagres, amauam e pre-
gauao e honrauao cada vez mais o dito moesteiro, e cbe-
gaoan-se aaquella palma todos os que enfermos eram de
qoalquer enfermidade que ouucssen, e filhauam della
e poinhamna ao colo, e logo recebiam saude. Outros al-
gauns que auiao enfermidades das partes de dentro to-
mauam daquella palma, e faziam della pdo, e beuendo
aquel poo ftcauam purgados e saaos. E tanto foi seguida
esta palma que nom Gcou della nenhuma cousa sobre
terra : c porque nom hauia guarda ueherom de noite fur-
tiuilmente, e lcuaromna dizendo que a queriao poer em
outro lugar, porque a assy nom ouuessen cada dia de
leuar.

De como elrej entregou o mos¬
teiro de Sam Yicente a hum
abbade frade flamengo, que
trazia quatro frades compa-
nheiros.

Cap. xiii

E depois de todo esto, querendo elrey ordcnar en
como o dito moesteiro ouuesse de ser scruido, c orde-
nado a seruigo de Deos, e fazer em elle o sacrificio do
altar, queria en elle poer capellaaes de sancta vida
pera regimento do dito mosteiro. E estando elrey en
este penseiro, chegou a Lisboa bum abbade, homem boo
e de santa vida, e era de ordem de frades : e este ho¬
mem boo auia nome Galtero e era framengo, e tragia
consigo quatro frades da sua ordem, e vinha em esta terra
pera auer em ella de buscar logar conueniente pera fa¬
zer huma congregagom de frades pera seruigo de Deos.
E quando elrey soube delle prouguelbe muito e man-
dou por el, e disselhe a que era vindo em esta terra : e
o dito abbade lhe disse toda sua entengom, e como vi¬
nha pera seruigo de Deos, e que lhe era compridoiro
logar pera etlo. Entom respondeu elrey ao abbade di-

M .. H . Tom. I.

zendo assi: «Eu bey cdificado cm esta cidade bum moes¬
teiro en bonrado martcr Sam Vicenle, o qual moesteiro
he fundado sobre o sanguc dos sanctos marteres que em
esta cidade padecerom quando foi entrada aos mouros,
no qual Deos faz muitos milagres assaz, e eu o dotey
de muitas herdades, e coutos e senhorios, e farey em el
mais cada vez em tal maneira, que assi eu come os reis
que depois de mym veherem o poremos em nobre es-
tado. E porem vos rogo abbade que com vossos frades
que tragedes de vossa ordem entredes no dito moesteiro
e moredes em elle, e minislradeo como abbade e seruo
de Deos a todo seu seruigo, ca eu vos fago delle abbade,
e os vossos frades sejao vossos conuentuaes, e daqui
em diantc o dito mosteiro seja per vds acrecentado em
seruigo de Deos e da sancta igreja e dos sanctos marty¬
res que em el jazem. > E enton o dito abbade Galtero
veendo as boas palauras que lhe elrey dizia, e auendo
sobre ello consclho com seus companheiros consentio
em todo o que elrey dizia, e foise pera o dito moesteiro
de Sam Vicente de F6ra come abbade com os seus com¬
panheiros frades de sua ordem, e ministrarom, e orde-
narom a dito moesteiro em muito seruigo de Deos re-
zando sempre as oras canonicas, e em muila oragom e
esmolla que dauam a quem mester fazia, e outras mui¬
tas boas obras que obrauao com muita deuagom. Enton
veendo elrey que o dito moesteiro que el fezera e do-
tara era ja su regimento de abbade, e que se fazia en
elle o seruigo de Deos, quis mais acrecentar en todo
bem ao dito moesteiro, e deulhe grandes herdades, e
outras muitas cousas pera honra e rcpairamento, e man-
timento do dito moesteiro e dos scruidores delle, e esto
porque o seruigo de Deos fosse feito compridameute sen
outro embargo que ouuesscm dos beens temporaes.

Do fauor e merce que elrey fez
a todos os que tornassem se¬
pultura no seu moesteiro.

Cap. Xiiu

Depois desto creceu a deuagom do dito moesteiro per
todas partes, em tanto que muitos nobres fidalgos e
caualleiros e outros homeens de grande guisa manda-
uam em el fazer suas sepulturas muito honradas, c esto
por a grande deuagom que auiam ao dito moesteiro, e
aos sanctos marteres em elle scpultados : c leixauam ao
dito moesteiro grandes partes de seus algos. E veendo
elrey en como crecia a deuagom do dito mosteiro fez
chamar o bispo Giliberto, que el auia feito em Lixboa,
com toda a crelizia, e outrosi muita outra companha, e
quando todos forom ante el disselhes estas palauras :
«Amigos, bem sabedes quanto trabalho auemos tomado
por filhar esta terra aos mouros, e a poermos em poder
de christaaos pera seruigo de Deos e da sancta egreja, e
outrosy quantos corpos de sanctos marteres aqui pade¬
cerom vertendo seu sangue, e son sepultados em esta
cidade, especialmenle no mcu de Sam Vicente de Fdra:
o porquanto eu son certo que v6s onrades o dito mos¬
teiro, fazendo em el vossas sepulturas, e dandolhe dos
vossos algos, porem eu mando e outorgo que todos os
cidadaos de Li.\boa, e outros quaesquer que se no dito
mosteiro quiserem sepultar, e leixar em el todos seus
beens, que elles e os que delles descenderem sejao co-
migo herdeiros no dito moesteiro. Outrosy mando que
depois de minha morte se algumas pessoas fezerem bem
e ajuda no dito mosteiro, que sejao herdeiros con os
reis que depois veherem, elles e suas geragoes. E por¬
que todos entendao que esta he a minha voontade, mando

104

Digitized by v^ooQie

414

DE EXPUGNATIONE OLISIPONIS

A. D. MCXLVII

a Gilibcrto bispo de Lisboa, e a dom Gongallo de Sousa
meu mordomo, e a Pero Paez meu alferez que assi fa-
gao dello certa escritura roborada, e seelada do meu selo,
e assy o confirmo perante todos quantos aqui son.» Esta
firmeza de grega que elrey fez aos poboos era porque el
auia fundado e feito de nouo o dito moesteiro, e outrosy
por os muilos milagres que Deos en elle fazia por os me-
recimcntos dos sanctos martercs que en el jaziam.

De como elrey mandou vir do
mosteiro do Banho hum co-
nego da ordem do glorioso
Sancto Augostinho, que fez
prior do mosteiro de Sam
Vicente, *e dahi ficou sempre
da dita ordem como ao pre-
sente estaa.

Cap. xv

Depois que todo esto fez e ordenou elrey teue por
bem delo comego do dito moesteiro que sempre em el
ouuesse creligos de missa que sempre ouuessem de fa-
zer o sancto sacrificio. E pera os homeens serem certos
quantos e quaes priores ouue no dito moesteiro en tempo
deste rey dom Aionso, mostrase polia escriptura que se
adeante segue : onde conta que o primeiro creligo de
missa que elrey p6s no dito moesteiro foy Roardus, se-
gundo o que ja dito foy, e o segundo foi Icria do linha-
gem dos ingreses, e o terceiro foi Saleritus, que era ou¬
trosy da nagao dos engreses, e foi monge. E ordenado
per elrey en como estes creligos ouuessem de eantar, e
seruir no dito moesteiro, veo en el por prelado Galtero
abbade, de que ja foi feita mengom : e feito o dito Gal¬
tero prelado do dito moesteiro como dito he, quisera fa-
zer que o dito moesteiro fosse de tal ordem come aquela
donde el fora frade, e cujo auito tragia, e que os reis
nom ouuessem tam espicial jurdigom em o dito moes¬
teiro^ e .esto porque elrey auia fundado, e dotado o dito
moesteiro por sua camara. E entom vcendo elrey que o
dito moesteiro, que el fezera pera sy e dotare por sua

camara, que o dito Galtero abbade queria que fosse
mettido su jurdigom e ordem donde et era frade e tra¬
gia o auito, nom lhe quis outorgar nem consentir outra
cousa saluo esto, que o dito mosteiro com todo seu do-
tamento, assy copio o el auia fundado e ordenado, fosse
pera sempre seu e da sua camara, e de todos os reis
que depois el veessem. E enton veendo o dito Galtero
abbade que a entengom e vontade delrey era que todo
aquelo que feito e ordenado auia do dito moesteiro qae
assy fosse, e que o nao podia dello desuiar, saiosedo
dito moesteiro e foise pera sua terra donde veera. E en¬
ton veendo elrey que o abbade Galtero se fora e leixara
o dito moesteiro, fez dclle prior hum conigo que hi era
d’outra terra e auia nome Dauid : e este prior ministron
per tempo o dito moesteiro, e a poucos annos foise pera
sua terra. Enton veendo o dito rey dom Afonso em como
se fora o dito prior, mandou ao moesteiro de Banho,
que era da regra de Sanct’agustinho da sobrepeliza, e
fez dclle vir hum coonigo que auia nome Gudinus, e fe-
zeo prior do dito moesteiro de Sam Vicente de Fdra: e
ministrando el assy o dito mosteiro come prior foy en-
legido por bispo de Lamego. E depois que este assy foi
bispo, mandou elrey por outro coonigo do dito moes¬
teiro do Banho, que auia nome dom Meendo e era ho-
mem de sancta vida e sancta conuersagom, e fezeo prior
de Sam Vicente de F6ra, e foi delle prior e ministrador
oito annos ou pouco menos. E morto este dom Meendo
pds elrey outro prior que ouue nome dom Paayo, e era
homem de grande sangue, e de sancta vida e bom le-
trado : e feito todo esto leuou Deos o dito rey dem Afoa-
so. E morto o dito rey, reinou seu fdho dom Sancho,
segundo rey de Portugal, e foi mui boom rey, e leuou
sempre em deante a honra e defendimento do dito moes¬
teiro assi como o seu padre auia fundado e dotado, e ou¬
trosy todos reys que depois delles veherom. Assy se
mostra per esta escriptura que vista he en como foy to-
mada a cidade de Lisboa aos mouros per o dito rey dom
Afonso, e outrosy en qual maneira foy edificado e do¬
tado o dito moesteiro de Sam Vicente de F6ra, e outrosi
a egreja de Santa Maria dos Marteres. A qual cidade foi
entrada, e sumitida ao nome e seruigo de Deos e da
sancta egreja, no mes de junho da era de mil e cento
e quorenla e sete annos. E esto foi per poder e querer
do nosso saluador Jesu Christo, qui uiuit et regnat in
unitate spiritus sancti Deus per omnia secula seculorum.
Amen.

Digitized by v^ooQie

CHRONICA DA CONQ11STA DO ALGARVE

A

Chronica que inserimos em scguida foi publicada nos fxns do seculo passado por Fr.
Joaquim de Santo Agostinho no Vol. I das Memorias de Litteratura da Academia. Posto
que impressa numa obra que ndo i rara, ndo podiamos omitti-la nesta collecgdo, e tanto mais
que d breve o espago que ella occupa. Nada ha a accrescentar ao que, na introducgdo que
Ihe antepoz, o publicador refere acerca dos manuscriptos de que se aproveitou para ■o seu tra-
balho. Limitamo-nos a transererer essa parte da introducgdo, porque a appreciagdo que ahi se
faz subsequentemente do valor historico deste monumento exorbita dos limites a que estdo restri¬
ctas as noticias que devemos dar dos escriptos que inserimos aqui. Fis o que Fr. Joaquim de
Santo Agostinho diz acerca dos codices que Ihe serviram- de textos e quanto d epocha em que
provavelmente foi escripta :

«Em Agosto do anno de 1788 descubri na Camara da Cidade de Tavira no Reino do
Algarve huma pequena Chronica da Conquista do mesmo Reino, que julguei de algum interesse.
Nos Tomos Velhos da mesma Camara vem langada no I. que por sua muita antiguidade ndo
tem principio, nem fim, desde pag. 207 atd 213 por treze laudas completas de foi. grande. Nos
Tomos Reformados em 1733 vem no I. desde pag. 3 ate o meio da pag. 9, por doze laudas e
meia da mesma marca : e fazendo todo o esforgo por encontrar o Authographo da dita Chro¬
nica, o ndo pude jdmais conseguir.

«Como ella he Anonyma, nem designa o tempo em que foi escrita, s6 por conjecturas
poderemos determinor a sua antiguidade. Eu me per suado, que, supposto o seu Author ndo
seja coevo, pois promette contar a Historia desta Conquista segundo o que achava escrito, jd
que a isso havia faltado a Chronica da Espanha, elle comtudo he muito antigo : o que se colhe
de dizer, que ainda nos seus dias jazia a ossada dos Mouros, que o Mestre D. Payo Perez
Correa matara nas Antas, pouco antes da Conquista de Tavira; de dar constantemente o titulo
de Villa a esta Cidade, a quem deo o Foro D. Manoel, e o confrmou D. Jodo III. por Carta
sua de 10 de Novembro de 1525 dada em Almeirim; e ultimamente do seu esttlo, e orthogra¬
phia, que he o argumento mais decizivo da sua antiguidade, como perceberd fadimente qualquer
homem lido nos antigos documentos da nossa Historia.

Digitized by

Google

416

CHRONICA DA CONQUISTA DO ALGARVE

«Quanto d sua integridade, em dous, ou mais lugares a jtdgo mutilada de paucas palavras,
que o contexto esta requerendo $e supprdo; e eu o ndo fiz por querer conservalla no seu mesmo
estilo, orthografxa, e fdrma, segundo a copiei fidelissimamente do exemplar do Tomo Vdho jd
citado.»

CORONIQUA DE COMO DOM PAYO CORREA MESTRE DE SANTIAGO
DE CASTELLA TOMOU ESTE REINO DO ALGARVE AOS MOROS

Reinando ero portugall ellRey afomso o .treseiro deste
nome que hera cazado com dona beatrix filha de ellRey
de Castella ouve della estes filhos : convem a saber, ho
ymfante dora denis que nasceo em Lisboa dia de S. de¬
nis aos vymte de outubro era de mill e duzemtos e no*
verota e nove annos, e ho ymfante dom afomso que foi
mui bom ymfamte, e a ymfamte dona samcha que mor-
reo em sevilha e despois a trouxeraO a allcobaga, e outra
filha que ouve nome dona bramqua que foi senhora do
mosteiro de HorvaO e nelle morreo segundo a Coronnica
de espanha fas mengaS : e este rey dom afomso tomou
aos mouros faraO e outros lluguares, e ho mestre dom
payo correa era seo compadre e seo naturali e ganhou
tavira e a maior parte do allguarve e nao diz como nem
porque guisa, mas queremosvos dizer aqui brevememle
como estes luguares foram tomados segundo ho achamos
escripto : quamdo ellRey de Castella tomou sevilha aos
mouros segundo o achamos escrito na coronnica de es-
)anha, era alii com elle naquelle cerquo este mestre dom
)ayo correa trazemdo comsiguo muintos e bons caval-
eiros da ordem de santiago de Castella de que elle era
mestre, e despois da tomada de sevilha viveo pouquo
tempo ellRey dom fernamdo, c reynou despois ellRey
dom afomso seo filho padre desla dona bealris molher
de ellRey dom afomso de portugall: reynando ainda seo
irma5 dom samcho capello, tres annos antes que elle
foce dado por regedor de portugall, ajuntou ho mestre
dom payo correa sua gente e entrou pella terra de lusi-
tania que era conquista de portugall onde havia muitos
luguares em poder de moros, e ganhou delles merthola
e a torre que esta da parte de foras daquella villa, e o
dito rey dom samcho fes mercg pellas almas de seu pa¬
dre e madre e por servito que lhe o dito mestre fizera.
Ganhou mais este mestre aos moros auzulltrell que he
em campo de ourique; e estando neste luguar ouve con-
celho com os seos cavalleiros de que maneira podiaO
hir ao reyno do alguarve, mas todos em hum acordo
por recearem a grande passajem da serra lho estrova-
va5, e ho mestre tendo em vontade de hir la todavia veiho
a fallar com hum mercador que-andava vendendo suas
mercadorias antre os moros e os christaos, a que cha-
mava5 Garcia Rodrigues, e descobriolhe a elle a vontade
que tinha de conquistar aquella terra, que era por ser¬
vito de deos, e que o deichava de fazer porque na5 sa-
bia todo o reyno do alguarve, e os reis que havia, e
como eraO em grande desvairo huns com otros, que era
hum dos azos porque mais azinha ho podia guanhar se
14 foce, e devizoulhe o lugar por onde melhor passaria
e levaria suas gentes mais a seo salvo : entaO cavalgua-

ra5 os almagraves do mestre e partiraO de azulltrell e
passaraS a serra pella torre de orique e andaraft mui
mangamente por os moros nad haverem sentido delles, e
ao primeiro luguar que cheguaraO foi a torre de estom-
bre, e aprove a deus que a tomaraO mui a seo salvo, e
tanto que foi tomada enviaraS loguo recado ao mestre,
e elle com grande aprazer cavalgou loguo a prega com
seos cavalleiros freyres, e levou suas guias e passou a
serra e chegou a torre que os seos jatinhaO tomada, e dalli
ganhou hum luguar a que chamaO alvor que he antre sil-
ves e lagos, e destes dous luguares faziaO grande guerra
aos moros de silves e de outros luguares ao redor.

Como os moros derao ao mestre
Cacella por deichar a torre
de estombar e alvor

Vendoge os moros munto anoyados e preseguidos do
mestre ouveraO comgelho huns com otros que lhe degem
por partido ao mestre algum luguar mais fora do Reyno
por aquelles.que tinha, donde lhes naft fizege tanto damno
e noyo como lhes fazia junto da cidade de silvez daquel-
les dous que ja tinha ganhado, porque a terra era mais
povoada contra o cabo, e acordaraO de lhe darem por
partido a Cacella por aquelles luguares ambos, e isto
fizeraO porque tavira hera luguar mais fdra do Reyno
por aquelles que tinha, donde lhes nao fizege tanto noyo,
e dali o deitanaO mais azinha f6ra da terra, e fizeramno
saber ao mestre, e a elle lhe aprove munto porque ho
luguar hera forte e bom, e deichoulhes enta<5 estombar
e alvor por cacella, e dali cavalguou o mestre com suas
gentes e foi cercar a paderna; porem o mercador Garcia
Rodriguez dige ao mestre que os moros era5 com grande
desvairo e que isto era para elle mais azinha ganhar a
terra, e naO seguio despois asi, que loguo os moros foraO
em hum acordo e todos se trabalharaO defender sua
terra; e quando os moros de faraO e de tavira e dos ter-
mos em redor souberaS que o mestre hera sahido de
cacella a correr pello alguarve mandaraO dizer aos mo¬
ros de loule que no dia seguinte fogem com elles para
todos terem ho caminho ao mestre e pelleyarem com
elle, e a o otro dia ajuntaraOge todos com este acordo e
foraS dormir a hum luguar onde chamao o desbaratto
contra a serra, e o mestre deitou parte e passou de noite

Digitized by CjOOQie

CHRONICA DA CONQUISTA DO ALGARVE

417

por loule que o nab sentio nimguem, e indo pello cami-
nbo direito qne vem para tavira as suas escutas que vi-
nhab diante sentirab os moros que ahi jaziab, e ali se
deteve e nab quiz andar e jouverab ali toda aquella
noite.

•Como o mestre pelleyou com
os moros e os desbarattou
e venceo

Despois que a noite foi gastada, e o ar da manhan
veiho e foi o dia claro nao tardou munio o mestre que
loguo ordenou suas gentes em batalha com sua bandeira
cstendida c moverab todos dali aonde estavao, e nao lhes
conveiho buscar mui longe os moros que erab ali acerca
delles em hum valle escuro, e virab vir os chrisptaons
e fizerabge prestes parecendo os mui poucos por as gen¬
tes que erab poucas, e o mestre foi loguo dar em elles
ahi aonde estavao, e comegouge entre elles huma forte
pelleya e cada hum se defendia mui hem que nenhum
lomava atras, e durando asi a batalha por hum grande
expasso os moros nab poderab sofrer os chrisptaons e
comegarab a fugir : morrerab muntos delles em esla pel¬
leya, e os que escapara5 fugirab para hum luguar que
dizem foradoiro, quem vem donde esta batalha lhes foi
feita a que chamab a fonte do bispo, e se alguns chris¬
ptaons morrerab em ella nao ho achamos escripto, mas
devemos conciderar que alguns fariab ali fins dos seos
dias, e o mestre nem os seos nab os seguirao mais nem
forab em ho alcange dos moros por serem mui cangados
da batalha e trabalho que nella levaraO.

Como os moros derao de supito
nos chrisptaons hindo seo ca-
minho e se acolheo o mestre
e os seus a hum monte.

Grande noyo tomarao 'os moros por este desbaratto
que asi ouverab expccialmente os de tavira, e por isso lo¬
guo aquella noite ouverab seo acordo e concelho dizendo
entre si testes chrisptaons mui poucos, porque cada vez
somos vencidos hirab agora seguros : pois sahiamoslhes
agora ao caminho que elles nab cuidarab que em n6s
havera tanto esforgo pela dezaventura que ovemos, e to¬
dos sem nenhum temor demos nelles e assi os desbara-
tareraos :* e ho dia seguinte, nao sabendo ho mestre disto
parte, partione donde esta batalha fora feita e tomouge
' para cacella que hera sua, e vindo caminho direito por
onde chamao o almargem acerca donde os moros esta-
vab, e hera j£ perto da noite, e o mestre nao levava con-
sigo toda a sua gente, porque a deichava no monte donde
hera e hora he castro marim, para que alii colhegem al¬
guns que passagem pella ribeira, e chegando ao luguar
aonde os moros ja estavab aguardando, sahiraS os moros
a elles tab de subito que o som delles era espantozo e
trespassou as orelhas de quantos alii vinhab, em tal ma-
neira que ao mestre e seus pouquos que com elle erab
por forga os fizerab recolher ao monte alto que esta
cerea de tavira que hora chamao o cabeco do mestre , e
dali se defenderao os chrisptaons mui rijamente e pou-
M. H. Tom. I.

cos delles venciaS muntos dos moros porque o luguar era
forte para se defenderem, mas com tudo naS deichavaS
os moros de ho combater rigorozamente por ganharem
o monte, e se a noite taS azinha naS viera que os partio
por forga e deicharaS os moros de os afincar, e lanian¬
ti oge ao pe do monte, e ouveraS acordo de se tornarem
porque loguo recearaS a gente que ao mestre a otro dia
veiho em ajuda, epartirabge mui altaminhan para donde
vieraS sem saberem os chrisptaons parte disto, e o mesr
tre mandou aquella noite a cacella por gente a prega, e
vieraS muy azinha para o otro dia pelleyarcm, e elles
entaS souberaS como os moros ja erab parlidos, e dalli
se foi o mestre com sua gente para Cacella e ahi esteve.

Como o comendador e sinco
cayalleiros forao com elle ca-
gar as anttas alem de tavira
huma leg-ua e sahirao os mo¬
ros a elles e os matarao.

X

Passanda esto, os moros de tavira e dos olros lugua-
res ao deredor ouverab seo acordo e dicerao entre si «nbs
somos ja acerca do mes de Julho em que avemos apa-
nhar nossos pains, e mais venge chegando o tempo do
pcllacill, e pois que asi somos mallratados do mestre fa-
gamos com elle tregoas athe sao miguel de setembro que
vem e apanharemos entao nossas novidades e despois
garrearemos com elles athe que os deitemos fora da
terra» e entab o fizerab saber ao mestre e a elle prove
de lhes dar tregoas por aquelle tempo por entanto ajun-
tar mais gentes e haverem folganga de seu trabalho, e
durando as tregoas por este tempo, sendo os mouros e
os chrisptaons seguros, dice o comendador mor e otros
cavalleiros «vamos cagar com grogas aves as antas termo
de tavira, que herao dalli a tres leguoas, e tomaremos alii
algum prazer e desemfadamento pois a terra esta segura:»
o mestre quando isto ouvio receandoge do que podia
ser dige ao comendador mor e aos otros «na?i me parece
que he bem que vades lia, porque os moros sa5 muy cio-
zos asi das terras como das molheres e se vos lia virem
podervos ha aqueeer algum dano, porque na sanha sao
gente sem freo:»tornou dizer o comendador mor «n6s es-
tamos com elles em treguas e nab avemos porque aver
medo, porbm por mais seguranga nos yremos de paz e
de guerra se allgumacouza nos acontecer:» entab se par¬
tio o comendador com outros symquo cavalleiros e vie-
rab direitos pello caminho de tavira e passarab pella
ponte e forab pella praga da villa e chegarab as antas
huma leguoa de tavira acerqua da ribeira, e dali come-
garab andar k caga tornando prazer e cuidando bem
pouco que a sua morte era tab acerca, porque quando
os moros que estavao folgando a porta da villa os virab
passar daquella guisa, maravilharabse munto e murmu*
rarab huns com otros dizendo que «nenhum homern nas-
cido podia soffrer as couzas e soberbas que estes chris¬
ptaons fazem, que sab tab grandes e cm tab pouca conta
nos tem que asi passarab por aqui e forab pella praga
como se a villa fora ja sua» e loguo fizerab sua falla que
se fossem a elles c os matassem aonde quer que os
achassem, e entab se juntarab todos fervendo com gran
sanha com soberbosas palavras e caminharab todos para
hir onde elles andavab; e os cavalleiros que andavab
cagando asi virab tantos moros, porthn ainda que os vi¬
rab nab suspeitarab loguo o que era, e ajuntarabge todos
e dicerab «por certo aquclles moros sobre nos vem: seja-

105

Digitized by v^ooQie

418

• CHRONICA DA CONQUJSTA DO ALGARVE

mos todos apcrccbidos, c pois aqui rfao ha otro concc-
Iho scnao cspcrar cslc medo, defendamonos bem e ven-
celloshemos com ajuda dc deus alhe fazer fim das nos-
sas vidas em seu servito, e maudemos hum homem a
prega ao meslre que nos soccorra e pelleyaremos enta<5
com elles»: entao fizeraQ hum pallanque o melhor que
puderaO de paoos de figueiras vel has que achara5 por
alii, e nisto os moros vierao e como forao perto delles
comegarao de os combater mui rijarocnte, e posto que
os moros os muito afmcagem elles se defendiaft com
mui grande esforgo, e pelleyando asi desta maneira acon-
teceo que o mercador que ante dicemos que dera o con*
celho ao mestre para tomar a terra de estombar, a que
chamavao GarciaRodriguez, que hia de FaraO para ta-
vira com sua recova de bestas como avia de costume, e
quando vio a volta dos moros foi la por ver o que hera,
e como os vio pclleyar com os chrisptaons torvouge ri-
jamente e dige a seus homens «tomai essa recova e car-
gas e idevos com ella, que se eu vi ver nao me mingoara
alguma couza e se morreraqui sera em servigo de deus,
e todo esto que levais parti entre v6s otros» e entaO se
foi metter no palanque com aquelles cavalleiros e aju-
davaos mui bem , c alii se defenderao por grande espago
dando e recellendo muntas feridas e asi era<3 afincados
dos moros que hum nao podia dar fee do que otro fazia
que cada hum tinha assas que fazer em derender ho lu-
guar : em fim foi o palanque roto e entrado por forga e
os chrisptaons postos em maior prega e desfalecendo-
Ihes a virtude e na5 podendo mais fazer acabarao alii
sele sua postrimeira ventura, porem nao ouveraoos moros
o milhor sem Ihes custar mui caro, porque assas de ma-
tanga fizeraS cm elles antes que Ihes falhegege a forga.

De como o mestre acudio aquel¬
les cavalleiros, e pelleyou e
tomou lavira e os desbaralou.

Emquanto os crisptaons pellcyarao chegou recado ao
meslre a cagella, onde estava, e cavalgou logo com suas
gentes o mais apressadamente que pode por Ihes acor-
rer porque bem sabia que otra mingoa nao havia de
passar por elles scnao vcncer ou morrer, e trouge o ca-
minho que elles trougcraO e entrou pella porta da villa
e passou pella praga sem nenhuma contradigao, c tam
ciozo hia por Ihes socorrer que nao ouve sentido de to¬
mar a villa, que bem podera tomar se quisesse, e quando
chegou as antas e vio os cavalleiros morlos comegou
com os moros mui dura pclleya e morreo tanta gente
delles que ainda hoje em dia jaz alii a ossada delles, e
desde que os vengeo seguio ho alcange fazendo grande
cstrago em elles : os moros que eslavao na villa quando
ho mestre por ella passou foraO cspantados de suavinda,
e na<5 cuidarao que o mestre sabia disto parte, e mui a
prega cerrarao as portas temendoge do que despois se
seguio, e quando os virao asi vir fugindo nao Ihes ou-
zarao de abrir as portas e sahiraft para os recolher den-
tro c ahriraolhes huma porta cscuza que esta cscontra
a moraria, c os chrisptaons derao alii com elles, c nao
havendo em si acordo de se defender entrou o meslre
com elles de volta e cohrou a villa e apoderouse dclla,
c foi estranha a morlandade que o mestre e os seos fize-
ra5 em os moros, e tambera nos da villa como nos que
morrerao fora; e nao consta se o abem Fabilla, moro se-
nhor deste luguar foi em esta balalha e morreo em ella
ou se ficou no luguar e o que se fez dellc : foi esta ba-
talha e os moros mortos e Tavira ganbada aos moros

aos onsc dias dc junho por dia de sa5 barnabe na era
de mil e duzentos e quarenla e dois annos; e tomada a
villa a deichou o mestre segura e tornou com munia
gente as antas onde jaziao os cavalleiros mortos e com
grandes gemidos e dor os tiraraO dantre os moros, que
jaziao os corpos delles langados no sangue com as es-
padas nuas : e troucheraonos a villa e fizeraO na mes-
quita mor igreja de Santa Maria, e mandou o mestre fa¬
zer hum moymento em que poz sete escudos com as
vieiras do Senhor Santlago, e alii foraS sobterrados to¬
dos seis e o mercador com elles, os nomes dos quaes
saS os que se seguem: dom Pero Paes commendador mor,
Mem do Valle, Damiaft Vaz, Alvaro Gracia, Estevab Vaz,
Vallerio de Ossa e o mercador Gracia Rodriguez, cujos
corpos foraO despois tidos em grande reliquia e reveren¬
da e devogaO como a martyres que espargerab seo san¬
gue por honrra da fee de Jezus Christo.

Como o mestre se lanQOti sobre
Silves em quanto seo Rey ala¬
mafom era fora, e como pelle-
you com elle e lhe tomou ho
luguar.

V

Por esta guiza que haveis ouvido aprouve a Deus dc
dar a villa de tavira em poder aos chrisptaons, e despois
que a deichou o mestre segura de todo o que lhe cum-
pria foi a scllir e tomouo por forga e entaO foi cercar
paderna que he hum castello forte e mui bom de gra5
comarca em deredor entre albofeira e a serra, c eslando
sobre elle mandou gente ao termo de silves que fogem
tomar a torre de estombar que dantes fora sua, e forao
la e ouvera5na outra vez, e quando alamafom seu Rey
delles que estava em Silves sobe como aquellas conpar
nhas alii erao sahio a elles do luguar com a mais con-
panba que pode, porque lhe digerao que estava alii o
meslre com todo seu poder, e ho mestre como sobe que
era fora algouge loguo de sobre paderna e veihoge lan-
gar sobre silves : alamafom indo para a torre de estom¬
bar achou novas que na5 era alii ho mestre e que na5
estava alii mais gente que aquella que tomara a torre
e a defendiao, porem quis la chegar e loguo mui a prega
se tornou para a villa e loguo'se temeo do que era, e ho
mestre langoulhe huma sillada que lhe tinha ja tomado
as portas e as gentes repartidas por ellas, e EIRey ala¬
mafom quando isto vio querendo entrar por forga por
a porta que chamao de Zova porque era luguar dezem-
barguado, encontrouce alii com ho mestre que tinlia a
guarda della, e ellRey moro vinha com todbs os seus
juntos, e alii se vio ho mestre com grande trabalho com
elles e foi a pclleya com elles em hum campo fora junto
com a villa honde hora esta huma igreija que se cbama
sancta Maria dos martyres, e os moros fizerah muito por
cobrar a porta e se metteraO sobre a torre da Zoya por
que he bem sahida c marcos para fiira : mais isto nao
Ihes prestou nada, porque os chrisptaons andavao era
volta com elles e assi entrarao com elles pella porta da
villa, e alii foi a pollcya tao grande em guiza que mais
chrisptaons morrerao alii que cm otro luguar que se no
alguarve lomage, e EllRey moro andou pella villa cm
deredor e quizerage acolher pello postigo da treigaO a
hum alcarcere em que elle morava e achou o postigo
embargado : foi para se acolher por otra porta da villa e
achoua cerrada, e entao de dezesperagaO deo de esporas
ao cavallo e fugio e passando por hum pego afogouge t

Digitized by v^ooQie

CHRONICA DA CONQUISTA DO ALGARVE

419

ali e o acharaD despois morto, e agora chamaft aquelle
lugoar o pego de alamafom : dos moros que ficarao se
acolheraO ao alcarcere e o trabalharaO de ho defender
quanto podiao, e bo mestre naD o quis combater, que
segurouos que viessem a villa se quizessem e aprovei-
tacem suas herdades e lhe conhecessem aquelle senho-
rio que conheciaD ao Rey moro e asi fez aos otros lu-
guares que tomou e naD combatiaD os alcarceres em que
se os moros recolhiaD mas seguravaos a que viverem
nas terras por serem aquellas aproveitadas, e despois foi
adii cdificada huma igrcja cathedral e foi feita a cidade:
entao se tomou bo mestre a paderna que antes tivera
cercada e tomou a villa e o castello por forga, e nao se

e earaO com elles, matando os moros por dous caval-
3 freyres que abi mataraO : esta villa de paderna se
mudou naquelte luguar que agora chamao albufcira; po-
rem ainda a otra esta murada e corrigida com seu cas¬
tello e huma cisterna mui boa dentro.

Como a Rainlia dona beatrix,
foi com seu padre a loliedo,
e como elle lhe otorgou tudo
o que lhe requereo por man-
dado de seo marido EllRej
Dom afomso de portug-uall.

Quando bo mestre dom payo corrca ouvc ganhadas
estas villas c luguares no alguarve que eraD da conquisla
de EllRey de Castella cuidou EllRey dom afomso que
era bem de mandar pcdir aquella terra a seo sogro que
Iha dege por conquisla, e entaO enviou lia a Raynha sua
mulher e ella foi a tollcdo a honde seu padre estava e
digelhe como seu marido lhe enviava pedir por merce
lhe dege a conquista da terra do allguarve e aquelles
logares que tomados eraD para seos netos, porque Ell¬
Rey tinha a terra mui pcquena, c EllRey seo padre fol-
gou muito disto e deulhe enlaD carta de doagao e otras
cartas para ho mestre dom payo correa e para alguns
otros cavalleiros que com elle andavao; e entao que Ell¬
Rey dom afomso recebeo estas cartas de seo sogro que
lhe a Raynha sua mulher trouge mandou loguo apare-
lhar suas gentes e foige loguo k graD prega ao alguarve
e foi por beja e dalii a almodovar do campo de ourique
e passou a serra pellas corligadas e encaminhou direito
a faraD de senhorio de miramolim Rey de marrocos, e
tinha a villa por elle hum alcaide que avia nome aloan-
dre, e estava ahi hum almoxarife de EllRey que avia
nome alcabrarao, e cstes avias grande occorrimento de
gentes e mantimentos, porque de dentro do alcarcere
estava huma fusla por hum areo grande que hera feito
no muro e tiravaD aquella fusta cada vez que qucriaD
c mandavaS com recado a scu Rey miramolim e trazfaD
em ella gentes e todas couzas que haviao mister, e por¬
que ho luguar era bem forlalecido darmas e de todo o
que lhe cumpria estavao os moros muy esforgados em ma-
neira que prezavao muy pouco os chrisptaons : quando
ho mestre dom payo correa que era vassallo de EllRey.
dom afomso soube que hia lia foiho aguardar entre loulc
e almodovar e na villa de sellir, e alii se vio EllRey com
elle, e as gentes todas junlas forao cercar farao e puze-
raD ho arrayal sobre elle e rgpartirao seos combatcs
desta maneira : ho combate de EllRey dom Afomso foi
no castello e hum lango da villa athe huma porta que
, ora chamamos das freiras, e ho combate do mestre desle

lango athe a porta da villa, e mandou EllRey hum rico
homem que avia nome dom pero esqrenho em olro lango
do muro athe huma torre que despois chamarao de Joao
de boim, e este Joao de boim tinha otro lango da torre
que despois chamaraD do seo nome ate o combate do
alcarce de EllRey : afora estas capitanias eraD ahi otros
com elles, convem a saber : dom fernaD loppes pryor do
hospital e ho mestre de aviz e o chanceller mor dom
Joao de unhao e mem soares e joaD soares e egas lou-
rengo; e por esta guiza tinha EllRey combatida a villa
mui fortemente de dia e de noite e mui pouquas vezes
lhe davao luguar, e tomoulhe EllRey o mar com a frota
e atravegoulhe no canal do rio navios grosos muy bem
armados e ancorados da parte de f<5ra excontra o mar,
porque se algumas galles de moros viegem que lhe naD
podessem fazer nojo e Ihes foge embargada a parte do
rio, e asi ficou o luguar todo cercado aoderedor : quando
os moros virao que o porto do mar asi hera tomado c
que EllRey asi os afincava tanto dc cada parte posto
que bem se defendessem entenderaD que despois lhes
naD avia prestar nada, e andando na avenga fallou Ell¬
Rey hum dia com o alcaide aloandre e com ho almoxa-
riffe alcabrarao que eraD os maiores do luguar, como ja
vos digemos, e foi EllRey com elles fallando ate que sc
acolheraD dentro no alcarcere e levando os que quiz
que seriaO ate des cavalheiros, e ho castello foi livre dos
moros e buscado todo por os cavalheiros de EllRey c
naD ficou com elles gente nenhuma salvo estes dous
moros que dito havemos; e isto naD fes EllRey saber ao
mestre nem aos otros que tinhaD os combates, e naD sa-
bendo disto parte foi EllRey achado menos e hovera de
ser grande mal, e por EllRey nao faltar do que tinha
promeltido foraD novas ao mestre e a otros filhos dalgo
do arrayal que cuidaraD que os moros do castello tinhaD
feito algum dano a EllRey e que o mataraD ou o pren-
deraD, e por isto allevantaraD num ruido taD grande que
por forga,e a mal de seu grado os moros, naD lhes pres-
tando ceptas nem pedras, os chrisptaons passaraD a cava
e a barra e ajuntaraoge com ho muro, e a gente do mes¬
tre carretava lennha a porta da villa para lhe porem o
fogo e por esta razaD padeceriaD muntos dos chrisptaons;
e quando EllRey vio aquelle ruido maravilhouge muito
do que podia ser, e como sobe o que hera saltou em cima
de huma torre e mostrou as chaves na maD que ja tinha
do castello e mandou dizer ao mestre e aos otros que
estivessem quedos e se afastagem fora e que ja era em
avenga com os moros e que naD tirassem os dc fdra : o
moro Alcabrarom sahio fdra do castello, e entaD mandou
EllRey deitar pregaD pello arrayal que ninguem fizege
nojo a moro ainda que andage rora antre elles, nem en-
tragem pellas portas da villa ainda que abertas as acha-
gem, salvo ho mestre e os otros cappitains que entra-
gem dentro com aquelles que quizegem e estivegem so¬
bre as portas do combate que cada hum tinha: e a avenga
que EllRey fez com os moros foi por esta guiza, que el¬
les lhe fizegem aquelle mesmo foro que em todas as cou¬
zas faziaD ao seo Rey e que elles houvegem todas as suas
cazas, vinhas e herdades pclla guiza e que EllRey os de-
fendege e amparage asi dos moros como de otras quaes-
quer gentes que lhes nojo fizesem, e os que quizegem
hir para alguns luguares de moros que se fogem livre-
mente com todas as couzas, e que os cavalleiros moros
ficagem por seus vagallos e que andagem com EllRey
quando lhe cumprigc, e ellie que lhes fizege bem e mer¬
ces : por esta guiza houve EllRey a villa de farao no mes
dc Janciro da hera dc mil c duzentos e trinta c outo
annos.

Digitized by v^ooQie

420

CHRONICA DA CONQUISTA DO ALGARVE

Como o mestre dom pajo cor-
rea ganhou loule e aliezur

Despois que EllRey toraou a villa de faraQ logo dahi
a poucos dias partio ho mestre com sua companha e
foige langar sobre loule, e naO esteve o cerquo munto
sobre elle que loguo o na5 tomagem, e porque ho mes¬
tre corria alguma gente nas pelleyas e combates das
villas dicelhe hum dia EllRey fallando com elle «mes¬

tre, muito me peza por os cavalleiros que vos morreraS
na conquista destes luguares, porque erab todos mui es-
tremados homens» «Senhor, dige o mestre, na5 tomeis nojo
por os mortos, porque morrerab no servigo de Deas e
salvagao de suas almas»: e loguo o mestre partio de loule
e foyge langar sobre aljesur, e quando os moros soberaS
que farad e loule e otros luguares era5 tomados e de-
ramge loguo ao mestre com a condigab que se deu fara5,
e o mestre por ho cangasso que havia recebido elle e
suas gentes nos otros luguares aprouvelhe com esto e
de se tomar loguo aljesur como vos dito avemos, e deos
lhe deu todos estes vencimentos porque sabia quaO de
vontade ho mestre hera no seu santo servigo.

Digitized by v^ooQie

Digitized by v^ooQie

' > 3> ) ) .) J )) ) '3 f> >3)53 30 ) ’ O

> j X> > V ) 3 3 > 53 >» v > \> > 3 >

> §3 > ) » T> 3 )>3 3> 3> >3 2» tT) >3 >

> >)> > > 3 3 3)>3>31 3> >3 )»> 5) 3 3 3>

>33 > )> > > . > > > >. > ••> > v> > 3 2 »

3> ) 3 3 .»3 >3 >>3) 3r > 3 3Y)Oy)3 >3 3>

3 > 3} ) 3 ) >) 3 >3 353) x> ■) > 3 y> »33) )JT> >3

> »»3 3 > >3 ' > 3 > 3>3 xi j) > 5 o> > p. .033 >

>y> >) >) > : > ) ) , ) > 33>33 ) ) 3 > >033 » 3 3 >3 )

| 5 >3 > 33:333 > » ' ) ) >333 32 23 3 > >33 3 > 3 3 >3 3

>>! ); 3 : 0> »33 3)3 o ) >j> 3 )) 03 ') £3>3 >'2£>'3333> )
; »3■ » 3 ) > ); .> ;•) > JJjp ) > 5 \) £> > >5 3 ■ > > > 3 »• •> 3

3,-V ' : 33 33 ) »>3 ) 'Jt> 3 >3 3 JS> > 333 '»-3> ■ 3 3

vVnn << ! 2> - 3 3 >>i) 3)3)0 ->})'3 >)

■ ^)03>53) 3) 3 3 3) 3 »3 3)23) 33

3 ) 3 ) - > 33' 3 >3 03 > > >

> J

>

3

>3 3

®o • * 0 4 > •? ? > > 3 )

J) > \> ) > ) ) ) .) >> :> ) ) } ) V, ]) > “) ) > )v x

J 533 333 3 ) 0>33 S > 3 ' 3»3 »3 )3 33 ))>» ' J >

> ) 3 > 3 1333 > > )»>3 »33 33 >

“> . >? >\> >33 >)> ) ) o>|> d>3 33 >

•' 5». '3>:» 3 » 33 323 33 333 3 32>3> 333 3) ;>

1 3 » 33 » >3). >. 3 ) 3 ) 3 >) 33 32>3> - ,) ] v 3
' 313 3> > > > > 33> 3)3 ) 3 ^ 3BTO

; ’3)^>-) >3) 33> 3 33> 33 S3333 J> 3> ) - A . ^

• 33)3 33> 3 53)33) 3)3 >33 3> )j» 3)31) )2>> > > V

•'>3»»®3 y» 3>»:>'->/.», 5,

> 3 J» » »5 1» I >> ■>)}»)> v<

o 3 »s>p .»».*> M?s > is>> ?>,

) 1

)» : ) 3

3) 3 )3> v>>
3) .3 - )> >>

3)3.-)! .

3) 3 ) >333
3 3 )»)3

,3 > ))" >> rg)

>|

3 >) 3) 3 )^iT^ ^ 2

I > 3 > 3

) ) 1 > )

^3 ^ >

3 ‘ >.) ) » >

n

>

t

* > O 3 ) O) O» 0 'i

} 3 2> >)/>) V:

V - § 3 )^ 37
Ov >3 >3330

, !?'. y ? »030

7> > > )7>

5 0 3 > > )

’ 3 > ».>>>•

»-> > '

3

3 > .) yjo>'j> .

» > ) '■>) ) >

» > > 3)3

J > 3 >> j> j

S30§0® OOl

V 3 ), > J) ^

J7,

£ o 5oi> >; > '»>o> i.5> o>3)"3 oo D oOOTO')... •.-

7 y> > y)> 5 ^ 3) 3 »3 1 OO) > 5 3 » ))) > O 2>»)

► ^ ^ 3 0 33)o3>0> O'O i» >> D >'). )

2>))3333 33>3> 32) i».» 33 O 3 , )

>50 j> 37)333 3) 3 % »0) >
00 >3 0>» 3 ) ) 3 3 ) >
>333 Dj 3)3)->B> 33)3)3* 7
' 33 3 >)-33 333)3))33 33033) : '
. »3 »3)33 33 3 ) 330 >3 O 3 3 f

o filv? 13 J ; > '■ QO 3> )» y> 3) ) 3 3» > 03 )

• 33»03i> OOoOOO- 3 3 ) O O 3

33 33 -0) > "» » ')3> >3 2>;T> 3> )0 ))

»>» >■ >•> 3 ) ) > > 3 > I

O )»33) 0 330303 O :>»33 330 3
t 3 3 3 33 3)3) 3 3 > 3 3 3 0 3

r >03)003) 303 »3 303 3) 33)3 j

> '30 > 330) ■■•3)3) 80003 ) »5)|)
y ‘3. 3 )) 330 >3)3) 3)3 3)3300"33 3)3

' )0)3 330 > 3») >3 33 3) 3 )3>) 3 3 3)3
)0)jQ> 32» 3 33> >3 )) -3»3 : 333> 3) )>)

^ -033) )J» '3 3> J 03) 3»)3 03) 3 ))0

■) » ) 03-755) 030370) 3 > ’ 3 O 0 3) 33 33) )3) '/-0

O ))i ;>> sM$t &5 5 ^ 03,03 o >' )3 33 3 3) '30 033 ))) ' O

>y>jj iy iv? ; | O ? O) 03 o 3>'3) )) j)3 33 33) 0

o »3> ' »3 >5 73;

0.3 333), 33.3) » 03 3» 33'O

^30 033 3030O)) °> J 03 3) 33'O

00 03 3 'OOO^v^ ' 33' 33 I? 00o)0) 33 ) )) /3'30’

333:03 3 2000)003)30 3) 0)3301> 3 O » 3 3 3

» )) m 30 )V^?^ ); ^ 30 OO>30.)>30 ■ .303 > > 333 03 .

O33O0D O O) V ) 3 ^ ^ ^^ ^ 23 i> o -• o ) • -O J

O); -J>i5 ' ',»?<< < : O 3 70 2> 3.)J>) j) 3 70 2>) 7) 3)0 ) 30 1

X>)0)) 33 03 <)3> > O ; 0) O) 3 3 0> ! *3> > ! OxO 3 30 51

2>V>0^ 03)-3Xnov^ ^ 03.0..i>3 O) > -i> 30 o5>0)M|
WWjW^mWR^ 0303733 3 ->»^ ! ,3)30»33|

03>5 O ^^'-03 330),§l

3)33 >-30300 ?3 ^ ,J> 3 2'0 ) } > OO - 3) 3333 - 3)1

3)O > wy 3)333*O 3 A ,0 s -2> o 3 33 03 3 O » 3 j I

30 >3 )> vi 7 > ? ^ >> O >30) O 3)3 ) 33 03 33) 33730

03 O >3 3 O) O - > > >30 >; >=3)3'30 33 0

i )) m >o >0 3 v V 8SR X> ' » - • ) 3) 3 >:> > ) )) 3 3 >33.3:

V’!§MM§m¥§ |o 7 ^ 8’3

: >73:^ 7if I: "f if f 3 7 § 7 ?:
V37?30 >21 §£, 37 S: | ^ 5 >7’ : 9 >

o>oooooo >oo\ ^v77’^ —— 3 o>3 .>

> J 3 ) > 3) ' 0 30 30 3

’

- - 33 > ’ 33 ) O») , > ..

’- ^ 3 = )M 3 nO_J|

1 %r ^

'> )

O ) > >• '"X
) > y o >■ >